(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Esboniad ar y Bibl sanctaidd. 3 cyfrolau"

Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scannod by Google as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc 
public and wc are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prcvcnt abuse by commercial parties, including placing lechnical restrictions on automated querying. 
Wc also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personai, non-commercial purposes. 

+ Refrainfivm automated ąuerying Do nol send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of text is hclpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht Gooį^s "watermark" you see on each flle is essential for informingpeopleabout this projcct and helping them lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countiies. Whether a book is still in copyright varles from country to country, and we can'l offer guidance on whether any speciflc use of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's Information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps rcaders 
discovcr the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through thc full icxi of this book on the web 

at Įhttp: //books. google .com/l 



- • t'^ '^' 



ESBONIAD 



AK T 



BIB'L SANCTAIDD, 



TJI CYNKWT9 
AB T 

RHANAU ANHAWDDAF EU DEALL O YSGRYTII- 

YRAU YR HEN DESTAMENT, 

AH NEWYDD. 

Wedx eu casglu o tcaith yr Awdwyr goreu, hen, a divoeddar, 
Gan OVVEN JONĖS, TVyddgrug. 



CYFROL II. 



V7YDDORU6: ABOBAFFEDIG, A CHYHOEDDEDIG, GAN 

H. AC O. JONĖS. 

A^DCCCSL. 



I' NODIADAU BEIRNUDOL. 



, LLVFH Y SALMAtl 

fJd gmgbad o Ganiaaau Cyttrjjndiį,- a yigrifeiMįi jan 

nii A t^anmidi gan ddenimtamtaiJd DŪvi lon^f |m« diiu- 
i'ri/iicdd lr«yali yn omliigidii-tiaDidtal ofi.. Mtm lalui-aii 
1 ihanį a Ihra amryK'ot. DaritMa flm v imfnl mrįt iiuili 
(m»u«/, gsfimgderau y dy-n y birdde h" įįivyitd liwi> it,įto , 
nanJtttan oc ofnav dį/nitm da dan brųfitUfoUki^ ■ ohyHuidiajt , 

•alaith ar gsnhiUiaeth a idiittia U^t orbUiaUiad a drvgi-- 
id, gitfu a ciariad iA.it, pn ivf>|id a-ft^HmOA i v adJnndior 
lIBcTviiriiafimiaKDuu/elcrSainlinr.affiBian/iiirr.aBhlflAiMlia'r 

tffd.un rtai s Aofluni.- ae«w<12a Uarttmiinit tl itrl/tyma ai 
lliiyi, ac a ddalsinmnl rs.feiUitla» a allu a'i nu >W bnU Itrarl . 

*haio ^itįfiUydyhlbtPtityditiiairtbolijfnt rhaįyrhaff-ddarhimd 
nKm,gunitiMiiiiith, Uafiir,dgoii^fiiidmi,apitonlanlii Stru.'ali: 
uinUfonfH Uidi¥BllU"lh fff iltini, gloįviedni gr ludAKin 
n n lkans\rtdSacth, a gatuidfįąttliy etnlueitiU. 

Tsdoįir y r*on fiiy) o'r Siimaii hj/n ar Da/i/di, oc ji nai į" 

I Ki ff, ac yn euftirif ."« iiytbj/reHol ai nu o'r uunf!:l'-ii^'.":,i^i 



riHau iddynU ynptfthynii i Dafydd. itun nad ef b r Jiyv/gyititytU 
•J milldaol rhtciig y Salina, wat jm Hibyy i'» Irtfniiid dd^.lliu 
Umi yr amgylch'.ad u'u liod ittdi lu cyfanioddi enn y pn^uydi 
! S, bgJdai aeMyi'iron yn iialit. u a aiiglu yn nyliyd dmchc'". 
Il„ yrcįlwyi yn gyffndm,,!. Atiity Halmm uyl<.e«d<«p,i<ih^ 
ijjr Hibrafa i bump olyfcmn y cytv yndimadug^d arlial. 
ar ait ayda Sat. Ti; y lrydįddcyd<ite»; y pcdtcerydd, gydi 
« avXmm^J !)Wa »«>■ <^ y ntit yn Uid dthyg n^i aro' 
jHT „trunuiedotiatt^ f'" GtpateduT y bK y rhanjiid Ktfii, (įu^v 



d gutirioneditau e/vngyiaitid, nw gro^a si/Jott'mg t biiififldtiu 
ytįiTgdot.at yn medau cįmhtBį/adtrauiie.tUuiA ui bob rhyie gylfim- 
ūt anujįilcbiad, y gali cįitayt Udata lieu ffrtdinuf,r fH'tiduol fod 
t/ndtioar unfhyip uautT; ardtnviui flKSBva ddiįuiuid, ffyJa gtilicff 
ar d^fniįddio^itb g A'fllmau mrvm yTMiTjfTion cmt/diiol. '^ ii 
IIWHeUm niciR hunain yn fvy h;,ddiitii ya Satmau Ij«/i/dd,fil y 
ffioeddaiinitpa ntgrt bytmaff a ftddtih urth or^td*f gemMt svvn 
ffordd a gijSftt, ffwtddi ntu ddiolct'ifaTtech, nyni a atUtn gutt cgnt' 
vufrth mavfr odaiyma i draethu m nr:ff( ; pa ryv dmnUid<iu iTbic- 
iat-frydig bynnag a Jyddc un pmicti'hio yturm. dymuniad tieu 
obailh taii£tiiidd, gaiar tuH LAUJtnydd, nuni a cUcm yuel gtiriau' 
Ejtfaddaa yma Vw t/v'*go ynddynt, ymanroddioa ivchttt, y rhai ui 

aaynyTtaluiBtiū fieu^dd. yn SloUi. 4. 6,7. a 13, 3«.<tl!]. 18. 
«i. s 23. 44. s OT. Mare U Lac. 30. 13 i 23. Inaa 18. 18. s 19. 

Act. 1. 30. a 4. 11. a«, ae. a 7. 4ti. <. la. u. Riiųf. 3. a. u *. e-a 

- " »10. 18 n 11. B, 10. a IS.B. 11. Eph s. aO.o J.7 " 



fhilh 



i. Heb. 1 



), Ii. u 



a 10. 6. 1 f.įr 




84L. II. SALMAU. 



aml, am en bod yn myned droš y terfynau gwaharddc(lig. Y 
trydydd, "gwatwarwr," un heb un grefydd, ac yn byw mc\\u dir 
mjg amlM'g ar ddeiUUau Duw. 

Adn. 2. OitJ sydda'i eivyliys y h nghyfraūh yr Arglioydd. Mae 
y gair cyfraith yn fynych, lėl vn y tau hon, yn dynoui yr hoil 
dfUtgUildiad a dderbyuŪMld d^nion oddiwrth b(iuw; gwel hul. 19. 
7. Ek. 2. 2. Vma cawn ddarliiuiud o ddyn wedi a(lnc\vyiidu ci 
lbddwl tr«'y ras aiildwy;ii gyddurfio a chyfraith yr Arghvydd. 
neu ai holI ewylly8 datguddieiiig cf. 

Adn. 8. Acefta Jyddftl prtn wtdi ei blannu ar Idn aj'oiiydd 
dyfr»edd. U.wyradi ei t'od et'yma yn cyteirio at y piilm\vydd. 
fei y liamai ainryw o'r ben awd\vyr, l'el y cydmerir y (;\ tiuun yu 
bendaiit i'r l)alinwydden yu Sul. 92. 12. Mae yrohvgurgued 
uchcl, tewfrig, o bell yn ug^'ledydd poethion, sychion Asia, yn 
arwydd siur i'r teithydil fod dwtr yn agos iddynt, gun ei tbd yn 
anhebgorul i dyfiaut a lfrwyihlonrwydd prennau y\\ yr hinsaNvdd 
bwnM'. Gwel Nod. ar Ueut. Ii. 10. — rr hwnu ryMti jį'iuylh 
yn ei brydt neu yn ei dymhor priodol ; felly mae y cri:iti<)U yu 
rboddi fipA-ytiiau priodoi i dyinhurau anirywiol cioc8,d\o(idetjgar- 
wcb mewn cystiidd, addfwyuder yn wyneb gwatwuredd, huclioni 
mewTi llwyddiant, &c-. — A pi a btth bynnug a wnely neu '' Felly," 
pa brih bynnay a loitel, eie a lwydda. 

Adn. 4. Oiul ftl inun uk, y r huon a chtvdl y gioynt ymnlth. Mat 
yma gyleiriad at eu dull o nitbio y n y gvvledydd U\vyreinio}. 
yr byn a wneid trwy dudu yr yd i fynu i r gwyiJt a math o v.ck. 
RT y llavrr dymu noeth, Icl y disgynui y grav\n pw\sig y n Lcijtwr 
glan ary llavkTdymu,oiid}rusysgutu uddygid.^niaithgan y g\\>nt. 
Cytfelybir yr anntivviol i us, aui et'lod yn (idi8ylwed(l, a iii v eitii . 
ac am y'u gyrrir i dd\8tryw yn mbell o fysg pobl yr Argiwyd(i 
yn fuan, o daen curwyut llid digotaint yr iioUalluug. 

Adn. 4. Ni safant y n y /am, Uarnai y rhan i\\\ti( o'r Espon-' 
iryr gorau,mai ai y t'aru olat'y mae cyt'eiria<l y gciriaii hyii ; u'u 
bod y n metbu sef\ll yno, a ddynoda eu bud yn Mcr o gael cu coll- 
famu pan y u protir yno; cyinh. Math. 12. 4l, 42. 

Adn. 6. A tdivytiy n u, "a gyineraa\vya" Jįordd y rhai cyfiaivn. 
BooTHBOYD — (JiidJJurdd yr unnutviolion a ddij'tthir, hyny yw, > 
mae cu hymddygiadau y n arwain i w dinystr. 

SALM II. 

Adn. 1. Dymayr ail Salm o ran trefn, ac fe'i gelwid telly yn 
y Testament Newydtl. Gill. — l-e n sicrheiryn y Tt'.^tameut New- 
ydd, mai Uafydd ei bun u gylauboddodd bou, a'i lud >^v.'aV\ va 
chyfuniioddi gydą golwg mwy peudaiit ut en\\og " Va\> VVa^^^^v^," 
nai- at ddim cydiuaul a'i buncs pen^imol efeih.iuan.- 1' ciuKcdl- 
flft^/ IierodįiddylyDwyT,y rijui a geibient dilyViilhu i^\u V,\n^t- 

MuJnjr Jud4fiwig, yrhoi ūi croeaholieni ei'. Maiioi* Uoou.~l 



boblotdd, yr IaiUcwim uingitieduiial oc ciaill, j ilui oeddjnl yn 
ILairn cfndd(U-e4d gelyuol ■( ;r lėtu, 

Ada. 2. Tin(uSmunotddsddaiar,naįiaIlaoitt.-wi,Haoi 
Autipiu. Mut S. 14 1 ■ PhilU, 71 him a gjDIiiTctaialu yr uher. 
Hdn Bhuiblnk.felllTirjddJudea.ac megiafbuhollftuiiDaedd 
r byd er r prj'a hynj hyd jn hyn, o> rhu & erlidieni ceLv^ 
Dduw, A Chrikt jn et Befod^ OiLL- — fn ynpfod, fel bjddiū 1 
fnvydi, ju baioi i irnhacfjll ; gaila agaiiieDi. Ditidmih. 

Ada. 3. Dyma isilh y cenhedloadd, jt Biiiigli»dinwyr »'[ 
e|lim-Bddolw^r. Mm r\argmaii a rluflinoM, jn ymadjoddion eyt 
' ' ' ' a aiferid i gadw anifbiliud dta lywodrwlh 



d/Dian. BC ynu j nua t galr yn imTddaciD mor ddį[[iwiil yw 
oddiuith ei holl Eeiaadvi, M bhh di&niiniedigyii ei oIkv ef 
eucynghorioa, Jobf.aa. a4l.3«. GiLL. 







—~^~^-~^—^^^^^— — - — — — - - - -. — -,, I , 

. Ačn, 9k QėMx t^jnmSikB 7 ]fe«iah jn tplofen haiam, i 
MymĘ ii hiairih^igrirrdd, o ilteii jthoa r Aaid i'w elyniou 
'ĘrnymęOpŠA/makm UetlrpilddAgvUeiiniiam. 

Ą4«. 10— UL Mae y vraAryd 711 tnftrim ij^ 
**r**** •i>*i' » ^ j p J ddalirilDa jnadoem^ tziry nfnddhaa i r 



UašUig ft-ctadmi addjwg gnddo e£ — CtamiecA y Ifai, nea yr 
a^toJĮjįHft* šĄjt ani^Miicaygwwiddijy.BooTH«oTP. Cua- 
■BimynyrkiBii aaaBroeddfOeda yr annridd mwyaf dynodawI 

MtriUMdiV swdiudod,A ofajonibrodiad oi awehafiaeth; 

TSnllO. L 1 Brbl 19. la 

SALBT. UI. 

Ada. 1. Trblr i Daftrdd ywpikua. y fialm lioii inewii can- 
lyniad i IkMnMlIi AJMooi : gml i^ San. Itf. Ond, nyni 
«alhni gydą mvy o tiomyda en solyga ya livoffRrydoliaethol 
•m y Ifiiirtih, ymddjgiad yr hini yn ei di^yoddefiadaa gydd 
gfDUni Mmag vw hoUddy^vyr. 

Ada- t> Um tarimu ya gyieilyfaiafldi nrmhinni o amddiffyn- 
ydd, g«d a«B. Ii. 1. Dntt. m SiO. ^Ul^r^i^rekafydJj^ 
mktm s BWt dya aieirB tnUod ya doeddol i Oitwag ei ben, a 
«Ūir dii«|fd ya gymhw^ am yr. hwa a ifyaunado d drallod, ei 
|bd«f ya-fldyrdu^dd ei bea eh 

. Ada. 4; /McA. Mae y Beimiaiden&f ya aietlin penderfyam 
deftiydd aeo anryd^ielad y f^lnra, oad y dybfWyaf rhe&yinol 
yir, ei fcd ya anryddo ymirtfllail, aea xyw gyĄiewidiad yn y 

Ada. i. JCt c «nM<Uat« «y a gytęaU ; darlimiad rhagorol o 

ddlDfdiPAtxwyBdlxbagpobMnr^g«elIe£. 96. 6. JoblL 19. 

Ani. 7, Tarmtaial fy hou ujidūn ar §mrr yr in, nea, ar y 

jb t diyni , to fr oiif ddoiNMdrf yr amnyi efien, mae Boothbotd ae 

. AnDl oV Ihm y dylid darilen y geirian ya y modd galluedigol, 

' '^.Ti a ėlli dori,** Aw. ; oa amgen, gw]iacm i Dafydd weddio yn 

da«ramyr.hyii7r booai yn y geiriaa hyn,.awneithid eisioes. 

C^fairir ya y genriau hyn at fWyirtfilod gwylItion y rhai a anallu- 

^pd i rvygo a dyfetha eu birs^yiaeth, tnry eu tarawo ar eu 

hodMeinatt,athori endanneod. 

Aui. 8. I»oha»i»rkuih rydd Hddo yr Jrgheydi, nea, ''Priod- 
jriir iacbaiidwxiaeth i'r Arglwydd ; bydded dy fendhh ar dy bobl." 
Patimoh. 

SALM IV. 

.Ada. 1. Fy iv^^«mder,ynbytniiili,**fj nghy&a^nūihai^rr'* 
Boi tm mrm^—jUMo iaithjrSalm boa /d yr on fljBuenoTol tk^ ^^ 



lai uwy B«liflbub j'u g«ūeliil; 

I. Ond įinįbįiddutfk. bx. neo ja o\ 
I i> At)cUvild neilldua ei iin diiitii 
.1 DiTTidOH, h,»ny yn-, eft a'i Į[wiih> 

ef, o fy« nob n 
4. OMach. VII I 



H jn «r»itli idilo, tnrjr 
■ -ah. Inu S. ii; 

ITHBOn), • Owj. 






scyfcm, 



£i Kan ddiįttr, i 



J- geiriau hyn m J p 



iB thii<;huawch." Hi 



]'w. " Nb fUrmunrchi 

.v ... -.v .. i ^J|gJ,_ 

ilMneitli 
Id, 



, -„ „.-, - - iigio, 

Ii syirheU i n'Tthrrligla rn «m^ 




Jb crmeradvj 



BALMAŪ. 

n dsigwyl wrth yr Arglipjdd am rjw uTrjdd u'i ( 



. 7. Va y eeirUa bjD tnoe j SjiiinjĄd va dugan n b^d^r^ 
■d yn slItuS a Obodui yn breuii'J, y ufloi ete ddyi^hvelyd 



^ - — ".yn«r«y*IoffrD«wyf 

fnigion, Iruhaiu, ycyfry* ug onld cilun-oddalvyiyr ben ob- 
oedd, aV PlmriiOiid yojTom-edd dinisHiiraili.— A'mtfuM i™ 
^ rtais, cydelybine h irntj ei cbyrneryd oddiitnli dduit hoff 
minidiiijinn iywyioi(inn yo y (piledjdd ilwjrmnioi, ync«l »(yil 
pcu Bwyild: oud ymarnuy Salmtdd ynty>ti«ir oa'i derby nui 
yr ArgJwydd TajtoDanh j rbu * ddafluiiiai efė ucbod. Btf eihm- 

Ado. a. Giirr giButHyia'r tgvylUjiria, yratAtaU yn dynodi 
--'■ — -'^ ^onūe»wyr, llo^jddlaid, Cw>J]«vr, & rha^Llbuyr. 

^„.. -- Vji e Beiriaa hvD tn&e v &JniviLl variu 
•r ei fod yi 
B. a inwvnhau rnaanaelb Uuw yn 

knya Did adt:ilaffa4d y dėmi elū- G\ 

Ado. 8. Aramu fi i/ndD tuflauntUr. fayny y v, "Tyityill i 
gyfliiwiii dyledaryddaucrer^dd. Ie) y'n guodir allan yn dy air, 
yr hyn a el-rii yn ll«ybniu cyBairūdBf," iMl. as 3. BooTUiu.T[i. 
— O uchoa /tf agtiyni n. daū, yn bytracfa, " V rhat a'm gnyJimU," 
fiD nuigla a^ni dvnryifiDp 

Adn 9 «iKiii<'(J.ion(, Bta, "lljftihdni" a'a lufod, tatdi HoB- 
•ItT, yr hwo a tuniiii niaJ dariuniid jw y gtiriau d ddjnion 
tyvyllodnia, y ibti lrwy hlh liUbyiaau (^, a magiau hyaviilleild, 
a lurhsgiili viua ■Ihrao'iJielliau drygioaua, aii imureriun ni- 

Adn ' JU. Ditlti/mia hagil, O Ddua, neu "Uui bvĮnt yn 
euog," byiiy ywf irin hv_v y n »i eii beungrwydi]» avy bvh LdL[>E]| 
Į^vinpo tJVLy eu i^yneho. ion en buuiij). tiouTUBurn. N'iil rliėg» 
ond pnid'irvdr.liaeth yw y gelnun h>n, a į^llid eadarlleii vn ir 
amierdjliillol, "Ti a"ii iCysiryni.' Jtc. Odlirrimbjjin i ayhr 
bva at iiraiyw a'r SKlmaii ar pTat1wvd[. (imi Sod. u Jcr. 10. 
19— ^, a JI.39. nU. la.lH. Uividsūn. 

Adn 12. Meai, £ lliarian , a-e y K>^irsa Hebraeg agyficitbir 
Tanin yma, yn dvnudi mutb o daiian rawr, ar bon y gocchua<lid 
yibollddyii, MūiT. 

SALM VI. 

Adn, 1. ^achtiydda fi j/ndf/ tidiawffrwt/dd, aid uedd Dnfydd 



Adn 3. Pa hiidt YmapineirdailpinJadgoiJidogorSalniydd. 
gtdsirJr^rjmadiodil ^uaaorpbca. in>a!.a. j" fo-' 



}T ^msdrodUioi) byn, yv geiriac 



J brenin duviai Hezeciab, Gia. '38.' 18, 10. 

Adn. 7. '/VniJiffliiijt Uggaid 
drjgedd ei elynion. 

SALM VII. 

Adn- 2. Mfu U«ur yn ddarluni^ n ddefnyddir y d fyoych am 
onii«s«r, neu dreiawt cnu1ftwn, lu jma, « ddichoD ei fod ya 
ddjQūdaw1 o T prif erlidivr ; oeu yo dclelwcddiad o oUa a t^hreo- 
londeb gdynion y Sslniyd<! ; t? m£. Sal. Sa. 13, SI. Pan fyddo 
y llcw >n rbulbro ar ei yiglyfaėlb, efe a neidia ddeg neii bymlli^ 
troedfedd, a ddiB^yna amo, ac agydia ynddo a'L baliau blaen; ac 




S4L. VIII. SALMAU. 



annuwiol." Vuloatb. — ^'•Heb ddvyn allan ei ddigter heunjdd." 
LXX. — ^"Nid vw yn ddigllawii beimydd." Syiiaeg, — "Am hyny, 
y mae efe yn adigllawii beanydd wrth y drygionus." BooTnBovi). 
— " Kr nad yw efe yn ddigllawn beunydd, hyny yw, er nad yw ei 
ddigofaint ef yn tori allan ar bob acblysur ; eto daw amser barn 
ynad'iau." Hobslet. 

Adn. 14 — 16. Yma y dangosir.i ni fel y mae dynion ya ymbar- 
attoi yn biyaur i gosbedigaem uffem dan. — Efe a ymddipg anivir' 
edd, mae yn naturiol iddo gynnyrcba pob rhyw ddrygedd. — Ac a 
ftichiogitdd ar gaiTMcedd, neu a loniodd amcanion nivreidiol, er 
gATthvyneba ffwir grefydd. — Ac a esgorodd ar gelioydd, a sefydl- 
odd athrawiaeuiaa cyfeiliomus a thywyIlodnis. Dyma y magiau 
ar rbai y mae y gely n yn ceisio diogeluei ysglyfaečh, fel y r orfer- 
ant yn y gwledydd dwyreiniol glpddiopydewau, a gorcbuddio ea 
hwyucbau, fel y dalient y bwy^&lod gwylltion, neu en geljrnion 
mewn rfayfel, ^'nddynt — Ar et goppa ei hvaiy ar eisteddle y 
bywyd. Datidson. 

Adu. 17. Yn oi ei gįifiaumder, neu, " am ei gyfiawnder," yr 
amlygiad a wnaed o'i gyfiawnder y n nyrcbafiad y cyfiawn, a choi^- 
edigaetibei el>iiion. 

SAI.M VIII. 

Adn. 1. Mae y Testament Newydd yn penderfynu yn ddi- 
ddadl, mai yr amlygiad o ogonianty Duvdod yn uyrchafiad Grist 
yw testvii y Salm hon, gwel Matt. 21. 16. 1 Cor. 15. 27. Heb. 2. 
6--8. Datganai y nefoedd berfieithian gogoneddus eu Crcydd, 
ond nid yw ei ogoniant arbenig ef yn weledig ynddynt bwy, y 
mae efe yn trigo tu hwnt i gyrbaeddiad Uygad dynol, ac yn anam- 

Sffredadwy i feddyliau creedig : ond, efe a ddatguddiodd ei ogon- . 
lt i ddyn yn Nghrist, yr hvra yw gc^niant Uuw me\vn modd 
arbenig. 

Adn. 4. — 6. Pa beth yw dyn? bregus, gwan, cystuddiedig, a 
marwol. Gill. — A mab dyn, neu "fab Adda, ' fel y mae y gvvTcidd- 
air yn arwyddo ; mab cwympiedig i dad cvvympiedig A.Clarkb. 
Mac yn ymddangos fod y Sulmydd M-edi ei lan\v a syniaduu 
dyruhafedig iawn pan yn cyfansoddi y Salm hon. Pan feddylir 
am ddyn mewn cyferbyniad i wychder ac ehangder y nefoedd, 
mor dliyddim yr ymddangosa ; ond pan y 'i golygir mewn cyd- 
mariaeth a chreaduriaid eraill, pa ryw anrhydedd ac urddas mawr 
a roddwyd amo ! Boothroyd. Ond y mae yn eglur mui am y 
MesHiah y Ueferir yma yn bennodol, a hyny gydą golwg ar ei 
tefyllfa o ddarostyngiad, a'i ymddangosiad yu nghyffviV^Vvvafc'Ocv 
cnawd pechadan75. Mor ryfeddol ydyw y doethineb a t ę^taa^ 

MrjrrlaU /ydoeddl Gw^PhU 5 ft o /3 iv * e ,.«K»..\i 



Ada. P. MoratidcnhtavvdgnuarvT kali Mam! OiMi- 

Crist.1 gae] «i nncyd ra h.vibyii Inb ii^n,iu:.vn hj'D jtuidygit 
1 dd.vDi(ni rw!nrnl »rdiletchawgTffyild, eDW, pailfBi^bnirydd • įo- 
goniint yt Al^tvydil, tsymlL '.I Uur. S. 14. ■ 4. B. 

8ALM IX. 

Adu. 1. EdHIrlmnrndGyreiriBdTnjSalmhaii.lUrTsrferBl 
J prolfnydi yn (tyflrcilin. at amjiylch indui] s'r pw]^wredd 
mvvar, itieKiidrinchiTeliad t Canuiieaii' ; imi mtt yn ddiu 
mni si lhe»tyn qi»wr ydynf, buddiigoliaElh drwjiidl y Mcionh yo 
Tdlvedd. Vrned^ AiHimiiiTa a Gillu't fiirn. Tad y Sdm o'r 
blun VD cynnwyB rha^oegidd n forhoeddiod yr cfeogyl* A bon, 
o ddvitrvviad iiiinįibrist, Uitiuson. 

Aiin. A. ntruJdaiil v rt«hihHoiJd. i-c. oyhiriul. tiwTncli.it 

enludIiM.ld Cnaunįuidd. A. Cuu_ ... 

li) yr ĖrcHi^yl, a chėryddiid y piigiislaid 




lAi. X. SALMAU. 11 



Ada. 90. Go$od, Arglvydd^ ofn amynt, neu, yn hytrach, 
'Goaod Arglwydd, athraw arnynt; gwybjd<led y cenhedioedd 
ud ydynt oud dynion." £ deb\g^d mai y golygiad y w, eu bod 
• henrydd eu hanvybodaeih yn hunanal, acyii m^dwr eu bod yn 
■eddu gailu y duwiau a addolent ; ond, gosod athraw araynt, a 
dyiged et' hwy am danynt eu hunain, nad ydynt namyn roanrol- 
ioaafyddantyntrenguynfuan. Bootuaoyd. Uokslbt. CLasur. 

SALM X. 

Adn. I. Mae ]m amlwg fod y Salm hon yn dwjn perthynaa 
i'r un testyn a'r un flaenorol, ac yn nghyfieiUiiad y Heptuagint, 
aid yw hon hamyn rhan a pbaraad o'r un flaenorol. Gill. — Dy- 
vedir fod yr Arglwydd yn ymguddio, pan na byddo yn rhoddi 
ODrhyw arwyddion gweledig o'i ti'afr; Diut 31. 17, 18 

Adn 3. A yinffrottia am eioyllys ei galon ; mae y beirniaid 
jn amrywio yn eu duU o gyfieithu y geiriau hyn/* V drygionus 
a ymdToaAia yn y cyflawniarl o'i ewylly8. a'r cybydd a'i geilw ei 
han yu wyufydedig/' Gkddbs. — ** Ac ete a fendiUiia olud, gan 
ddirmyga yr Arglwydd." HoasLhY, M ant. 

.\dn. 4. (ian uchler eif/roen^ hyny yw, gan ei falchiler, mae yn 
hawdd darllen tymherau llywo(lraethol dyn yn aml yn nuli ei 
wyncbpryd — Ni chuis Odnuf^ neu, nid ymofyna a I )uw ; mae yn 
ffiaidd ganddoymgynghoii aroraclau Dwyfol. — Nid yw Duio yn 
ii hoU fe'Uiyllau ff : mae ei hoU drefniadau y n cael eu ilunio a'u 
gireithredu, heb fo 1 dim a wnelo ef a Duw. 

Adn- 5. Ei fj'ordd tydd^tiin hoh amser, " hyderus bob amser." 
HoESL&r, — " Yn peri dychryn." Coccbius Com. in Hacras Hcrip- 
tunu. — '• Trotaus bob amser ;" Boothrovd — " Ei rtyrdd ydynt 
halogedig bob amser," LXX. — Chwythu y iiuie yn ethjn rielynion^ 
ganeu golyga yn eithaf dirmygus ; cymh. Sal. 2. 4. Job. 41. 29. 

Adn. 7. Dan ei dufod y mue camioedd ac anwiredd, cyt'e.iriad at 
y aeirtf hyny a gadwant eu gwenwyn mewn math o gydau bychain 
trrth wraidd eu tat'odau. 

Adn. 8. Mae y drygionus yn gyffelyb yn ei ddichell, a'i ymro- 
td i wneiithur dr«'g, i'r yspeilydu Arabaidd, yr hwn a ymgiiddia 
jm agos i driglėoedd cyfanncddol, hyd oni chadb ei gytleusdra 
dewi%ed\g i rutbro ar ei ysglytaeth. 

Adn. 9, 10. Mae y llew, a'r heliwr yn gyffelybiaethau tra 
arferedig i osod allan ddynion fydd a'u calonau yn wa.stad yn dy- 
chymygu, a'u dwylaw yn barhaus yn g\veitbredu drygioni. — Fel 
y cwympo tyrfa trueiniaid gan ei gedyrn ef i neu, hyd om ch^")}Tli^O 

"^iZ' /^' ^"Sl-^f'"^^ i/rannuwidiar drynion^, mae btavcVi 'jr 
a« maoet udarostvog gry my cy Viysv dd^xi\« 



19 gallani ottbrymu mwf ■ — CaU ei ddryffionit bjn; jWt di 
ddrygioni fel as's b^ddo dim u'i oliau i'w gaėl. 
n. Ifl. Di/UkoįHd y eenludloeid allan d't di'r ^, vf/ ee 



rel«Tdtf.B 



.llani roddi Ile i bobl dliewi^edigJTd^įllr 
befyd Scott, a Clarke,— Mae B( iir i ..._ 

aethol fn djnodi breniniulh y M«SBiah ; girel Sal. 101. & 

4a SO— Sa. DiTiDioH. 

I. 18. f(f na c/mancBa dy* daeanl, neu, " Fel n> ynn 



1,2. £Af4^ i'c^ mynyddS^l aderyn- Meddjiia rh^inai 
trgwawdusgelyniony SeJmjddy" ygeirisobyn, — "ti^'cb 
yn Si'm.yiiyr h>™ jr ydychjn jmffnisUo ; e fjdd yn 

rSiiid L ['hwi H-rth amddidjjiiaf t^auyiy mue ybLormya 
. Onrl.hn-j " ■ 




AnAI, nen " oelwTdd' a ddffiūtdiail,-~A eJuLm (Un 
jn llytkyicnol, " i cbslpn ft cbaloa," laf calas dui 
J JI i-.i 1. .; -'-(rehenjriijn y 



ordnrymdJ, fd y a 



'"^r 



'n Ii^ V ^/yiUum. Yn . 

i • girbvjUid 711 yr adni>d flaeDorol^ 

L ddoeuiim iawq jn cu ^wg en bnnum ; 4 gvitb- 

i/fltvnrch gjdDa.aod immfiv awdiirdūd ūnuncLBch 

eu honaia^ felly y mu lūwer, fel; Phaiitaid.ytt 

! AiKlwjdd I»u fel Arg!wjdd Gorachaf, h Bunirr. 

finoK į/r JrgltB^dd, tti yr AddewidioD greithfkvr 

•i cff gvi yr Aiglvydd, ac a urBdroddHoai sTa yn jt 

i Arali^dd a'u eedwi hwifnt, »f dBtgnddiidui par- 
itsf » peidw efe vn dragynj'dii. Ditiujob. Yn 
Ar^irydil un cedwi ni," y rtBioyttuddiedig, »'r (lod. 



r hefyd LuiH 

'■ cytnernf gyng/iorior 



iSfi-. . . . . 

loBiwrtlitwTnKunc.Ql]unoeiildoeielynionj fsl 
la Ibd yn myryiio yn dtlybryd i ocbelyd eu boU ddi- 



aid yil^Dt fp cydDBbod Uditjd eu olnnBU, 
13.2--4, loanA 43 — (7.— rbt^^muinf, ma 
ddifl^giol n f}w^d, <hiiI yu benlan o >ylwedil 
BcIuiE y'u ilurlunir lel rhii jn cjAsviii gv 

AdD. 3. J airoehodd i iavir, fcl jr edrych 
rh^dwruchc]. Etį-jb iioass. Vrhynaii . 
nei CD gBlw o OuBU yr onadd DdwyroL i'w buruu am 

Adn. S. Viiiodd imi 



^y\\vT oddior ben 







yialanl. 


Mae amtyn o't 




;^^^; 








4. 16. -S<in»ld; 




Az 








oh,cW ymddiJ<i.-ŪH<itaid, 








IX. 




■zrn^i>^.X'^i 












Twy bjn. 








SALMAU. U 

—Ae a ddytoed toir yn ei galon, hyny yd> w, y gwir j 

.on yn ca gretlu, a gyffesa ei enitu, a'i fucbcdd yn cael 

J gan ewyllys datguddiedig Duw. 

. 3. JJeb ttbnennu ai dafud. Mae y gair a gyfieitliir abtennu, 

jrmyMo myned od<iianigylch o dy i dy i ddi/rio un.— Heb 

rbį/n enliibt neu *heb ddnyn enllib' yn erbyn ei Įjymmydog. 

lecyfeiriadyn y gwreiddaira gytieithir *!nllib, at ddynuethijid 

rfiyw beth. dyn «'i ddillad, coed o'u dail, &c. I'elly y mae yn 

Uibivrr y n \sCeiIio ei gjmydug o'i enw da, ei drysor daiarol 

,#erthfawrocaf. L avidson. 

Adn. 4. y drygiumut un wedi ymroi, neu ymwerth'i i wneu- 
fturdni-g. — Yn ddirmifgug, ynffiaidd.fel pe bydduj uedi ei or- 
diaddio a gwahanglw>f. — J'r hwn a dimig t w niu-eid ei hun ac ni 
uwidiaj h\ny yw ni th\runrhyw ynirw\miad dil'rito], a fyddo 
jnddo ei hun yn gyfieithlawn. er y galiai ymlyniad wrth oi air 
lod yn ai'lilysur o ofid neu gollcd Ijenouol iddo et'. Mac amryw 
gyfieithiadaii y n darlkn, * Yr hwn a dwng i'w g^-mmydug, ac ni 
tewidia* Boothrovd. 

Adn. 4. Ar utunaeth, Mae y gair yn deillio o wreiddyn yn ar- 
W7ddo brathu fel aartf ; darluniad tra ch>mhwy8 o yni(i< ygiud y r 
hwn a arfero fcHldion annghyfiawD i ymgyt'oetho^i, ^n env\edig 
trwy gymcryd mantais ar amgylcbiad augenug ei g.\ mniydogiun. 
Yroeiid l^uw v^edi gwahardd i'r Israeliaid goludog godi llog am 
feathyg arian gan eu brod^r tlodion; g\vel bcut. 23. IV, 20. 

SALM XVI. 

Adn. 2, 3. Fy enuid, ^c neu yn oi BooTHitoirD ac craill, * \Vrlh 
Jdiofah > dywedai8, Fy Arglwydd ydwvt ti, nid oes geny f ddira 
da iind oddivirthyt ti. Am y Miint, sydd ar y ddaiur, hwj^nt hwy 
yw y rhai rba^ofol, yn y rbai y mae fy hoU 'hyfryd\vch.' * Yma y 
Denonolir y Mes&iah yn KCtyllfa ei ddarostyngiad, yn cylarth ei 
l)ad, lel ei was ei*, anfonedig i uneutliur ei c\vvl}ys, ac yma yu 
datgan ei hyder ynddo et', gan yr hwn y 'i hanf'onH>id i \vaith } 
% eyfryngwriaeth. Mac rhai yu rhoi gulygiad guahunol i'r cy tieith 
iad iR-hod ar ran u'r geiriau, Fy na uid yw ddim i ti, gan tarnu 
mai y gulygiad yw, na'K gailai dainni, ueu waith y Messiah ych- 
waDegu dim at fa\vredd y Du^dod, yr hwn 8\ddyn anfcsurol 
berffaith; cymh. Joh. 22.2,3. Davidson. 

Adn. 4. Yn y geiriau hyn darlunir y rhai a wrlhodant addef y 
McJisitih, ac ni's m\nent iddo ef lyw«draethu arnuit. — Eu d'iud 
oj^ncm o lotMrrf, neu, " eu di«d oti'n^•m gwaedlyd," nid olityma/Ji. 
Uae yr hwn aydd yn llctaru dn^'y y Salm hou jn lletaru fcl otf- 
eiriad,yr hyn nid oedd yngweddu i I>a/'ydd gan niid ocAA ufe^u 
offeiriiiii. Mae y dieiddilod mwyaf o ddefodau eil\u\-a(U\o\v;^t\i\ 
eadeiaaUjguyny geinaa, sCu (iiod oflhvm y n Que\iii «\>N e^vwS 



oSrvm o waed, i intjddo ibd eo «rfliiwmadflu ic 
^1 — ..1.1 .... 1... ._^ ^.^^j djwftl]tgwfted 

L cjfeiriBd amliirg si vr offeirisd 
luddewig, 7 riup aid ocdd iddynt ^yftrm yn nturyr Adde^id [ 
oūd yr Ai^wjdd yn unig oedd eu rhan. Sootheoyd, 
Adn. 0. Rhoddir y Uitii/nau Itvj diawBetiwHd ua y tjr b feS' 

Adn. 7. i^y arennau, neu y meddyliau dirgelaf. 

Adu. B. Fv ijriviniianl. y Ufod, d!sb;KiJ, ■ elirir lėUy am fod 
dva dnryddo td itiiigori sr rr boU ergMarisd endJI i ac tn nllu 
agerrDliuiniiUuw.l>DDD,UiHT,£a Ond er^U a fanuuc m^ 
;r flcaid, y rhan ogoneddoūf ū ddyn, a olygir, ABIN Eera, Kim- 
CHi, Ben Mblitcb, a. Clabii. 

Adu- 10- Cony' '■I adacijy tnaidyn iiffm, iwa, " Ni adflwl 
fy raywyd yn y bedd- Ds, Pt> Shith. Y meddvl ydyir, na ad. 
cwid byiryd y Mesnih daa sodnidod maraDlacUi- 

Aiin. 1]. liangoii i mi liBybr b/;w]/dr " MyfE vn g^'ntaroli i 
Rsry ffurJdulIuuddiriogaethauangail, hcfa fiid dan orfud i fiiTiT 
ic fel byn jr oedd Crisl yn flaen-ffinrjUi y i ' " ' 




f Su. X\'III. SALMAU . 17 



Adn. 9. T gelynion mancol hyn oedd^-nt v rhai yn ymroddįjar 
• grisiem ei fy wyd. Durlunir hwynt fel hciwyr, iieu lw vslfiloil 
jnįyfaethus, y rhai wcdi cuiifod eu liysplyfucth, ai buinpryirl.uni. 
ledrrch pa Ic y cant y fantais orau i ruthro arno. KL>Mc(ri : , 

CliAKKB. 

Adn. 11. Gosodasanteu Uygaid idynu i lairri'rtiilaeor. O^d- 
irfod y Salmydd yn parhau i ddilync}ti'clU»iacth yr heliwr. y r 
hw!i sydd ddybrj'd a g^'yliadwnis hyiUNl, i gniUU aio cl traoa y 
creaduriaid a Leliant. Ond mcddyliai 8tbeet ac cniill. l'uli 
J gyfft-lybiaeth wcdi ei chymeryd oddiwrth ddull y l!t.\\ , y n 
fmgr^-mmu ar y ddaiar i wylio ar ei ysglyfacth, ac ymbaroitoi i 
rutfaro amo. 

Adn. 13. Mae Aiys^oRTH ac amryw o'r ])i:irniaid m\vyafdy5y- 




Adn. 14. Hhag dynion, y rhai yw Jy lau', O Arijhryild rhwj 
iynion y byd, neu, " Khag dynion inanvol a'th law, O Arglwydri. 
rhag dynion marwol y byd trancedig." Davidson. — Hmcn, ik-m, 
"itgonul" ydynt ofcihion. 

SALM XVIII. 

Mae y Salm hon yr un a 2 Sam. 22, gydag ychydig gyfn«jwid- 
iadau ar rai g^iriaii. Y8grifcuwyd hi ar y dechreu cr codaad ani 
auiryw fudUugoliacthau nodedig yr Israeliaid, a'u .sefydliiid ta\v(-i 
yn iigwlad yr addewid, yr hyn oedd yn gyHg(Ml«)l o doyriiasiad 
įrasol y Mcss'iah; a gdlir ei golygji yn brcsit-nol IVI emyji buu(i- 
iigawl yr eglw\i4gri»tionogol,i'w chanu ganddirrdiolchuspdlhuid 
am i'i ha'lg.vfodiad ai budrhigoliacth yn NghriM ei plicn. <iill. 
Hammond, lIoBNK, K^wicoTT.— ('uraJ'tliArį/Uri/ii,l. Ma«- y 
geirjngvrtiddiol aarferiryniaynhynod o rynnuus, ac. yn dyiiotii 
nmu a holl dcimbidau tyncral' iialur. Ain8Wokth, Clakke. 
Mac yn debyg i'r ddwy adnod flacnaf gael cu rhag-ddodi at y 
Salm yma, pan y cyinhwy.sid llyfr y Salmau i'w arfcru yu y 
gwa.sanacth cyhocddiis yn y deml. I^ootiiroyd. 

Adn. 4. Gojidivn ncu * Ilheflynau" angait, cyfeiriad, hwyiaclj, 
at \ maglan a okikIui yr hclwyr i ddala cu hysglylacth. Yn 2 Sam. 
UU. 6. mac y gair a g\rK'ilhir "gofidiou ungau," yn arMytidocūu 
" timnau augau," cyllclyl.iaeth wcdi ei jhyincryd (uUiivvrtli ilcn- 
nau y mor mcwn ysloiin, i ddailuniu dyoddcliadaii, ac ant;au 
l'Vgylhiedig. 

* Adn. 6. Oofidiau, neu " rrffynau" vj/crn, ncu "y bcd<l." } ii.aii- 
rodd cvftiriol, daliui, at y dull'o rvvymo cyrll' mcirNVon i'sv ^»kv»vV 
Tn v bcddrod, loan 11. 44. 
' AJji. 7.— 13 Vcimddir yr iniih ar rlelucddaii \mu ndi\'.v.Y\.\i 



clcigla, yD alglo ; ddaiar i'w pberfeddioa, s'a aosdlu tša nMm i 
riiau, ao yn y»n ei elynion ; cymh. E«a. 2B. B. Nah. 1. Hcb. 
Zecb. e. 11, fru. BooTHBtivu. 

Adn. 17. Fr oeddgiit i/ndrtch narni, bynv y w, yr oeddynl j 
vimiJanens felly: no felly y'u oyfrifid. 

Adri. 25, A'rcj/nli^yr jmmjmdjinni. Maepeth girahiiniae 

l/tiriHt y cynlttf a ddynoda yn fvyai pritnlnl, cam. trofaiis; i 

gwr wTth ymniiLe] codvm ag anll; aVyslyr yw, y byddi'r^ 
}j]wv'dd ledju y rhū a vmgyndyiuiat, l&ewix gwrLtiwyjiebiad i 
civjUya ef, i chademiJ ei allu. 

Adn. a&. f]/ nfhanini/ll. darluniad o lnjddiant, gwel Job IS. 

Adu. a». HKVnith Sod y Salmydd yn cyfeirig a r.™ fray. 
neillduol, ik y t-auiai fuddi^ūiiaeth Dodedif a; ei elyiiioa, ac , 
įrajtuogdaid i Ermeryd rbywamddidyiiiagaaani. A. Gui^ut. 

AJb. aa. Jii traed cwigo,i, yr hyii b arirydilgtini nenh ii clii 




Su. XIX. SALMAU. )f 



iyčA di gymmylau yny gwledydd dwyretniol. Williasis. 1 )ar- 
hnir y ueibedd fel hyfforddwyr dynolryw; nodir te«»tun, cytlrcd- 
imdnvydd, a dali eu haddysgiad ; a darlimir gogoniunt, t'!>,'\v(-jj . 
leefleitliiaa grymmas goleimi yr haul. Mac yn >inddungos (»•:.:, 
with grybwylliad a wnai Paul o'rbedwaredd adnod yii Jihui. 
la 18, fod yn gwedda i ni, wrth geisio esponio y Salm hon, iiii\ r- 
c^afti ein meddyliau oddiar bethuu iiatunol ar bethau vsb]-\iiiM 
yrydym ni i fyfyrio ar Icdaeniad yr efengyl, amlygiad (juldini > 
Brwyd, Haul Gyliav^nder, ac ei&ithioldeb yr athruujiun 
trienffylaidd. 

Ado. 2. Dydd iddydd a draelJia ymadrodd, neu a dywullt ym- 
adrodd, fel dwfr o'r tfynnon,yn barhaus adi brinder. A'i.nsv. (MtTii 
Cyfeiriad godidog at yr amlygiad parbaus a ^ucir o D<lu\v \ n «- 
Kvithredocdd ac yn ei air. 

Adn. 8. iVW oeB iaith nag ijmadrodd,S;^. " Nid ocs ii'.uvnv 
iuth nac ymadrodd, eto eu llais a glywir." Cyf. F/rtn "•';}.■ 
" Nid ocs iddjnt iuith nac ymadroddion, ac ni ch]ywir liai> ilū- 
ynt; eto mae cu 8wn yn myocd trwy yr holl ddaiar." lioii.sM.v. — 

*< £r nad oes ganddynt air nac iuith, 
Da dywaid gu'aith Duw Lywydd; 
Diau nod ocs na mor na thir. 
Na chlywir ea lleferydd.*'— — Edmund Vi\\^ 

Adn 4. Eu llinyn^ nen "eu Kwn." Vulg, Arub. KkMi'.jr 
r*LABKK, BooTHKOYD. — A'u gcirtau hyd eithafuedd bjil, j.- .. 
" a'u harwyddi(>n hyd oithafoedd byd." 

Adn. 5. yr hivn Kį/dd fel gwr pr'iod yn dyfod allan oi f/.-i-./al. 
Mae y gylftlybiaeth a ddefuyddir yma yn un ura^^odulog, yn v r 
lii>u y'diirlimir yr haul ar ei gyfcMliad, i'r priod-fub, } r liv. n i \ od 
uetli* yniwisgo y'n addumiadau gvvychaf, a'i yraddaug(»ia<l >i. 
ji«'ii llu\vcnydd iV gylcillion, Josua 3. 29 ; felly y niae yuuiu ^ !• 
•lyfnd allun, ac yu gwasgaru llaweiiydd dnvy holl uuUui.i* !'». 

liooTHUOYD. 

Adn. 7. \Vrth gyfrailh yr Arglwydd yma yn ddiau y dcalllr j 
du!i^ddiad o Dduw yu gyflFredinoI. Scott, Bootiikcau. 

Adn. 9. Yma rLoddir o/« yr Arglaydd, t^^vy dra\vson\vaiI, .:ii 
■« ir frn-ifydd, a'r addoliad a fcais yr Arglwydd gouyiu ; i-yuih 
Ksii. '2\i. 12. a y.iiit. 15. U. 

Adn. 11. r rhybiiJdlr, neu "y cyflawn ddysgir" r/v '(.(/>. 

Adn. 12, 13. Camivcddau, oddiar anwybodaeth, efallai ; '« '•■' >■ 
niddicdiij, rhugrith a thwyll ; — aniviredd lawir, filun-uii i<.'::.i» ui, 
litu vrthįjiliad. 

Adn. 1 i. Bydded, neu " A bydd," &c Mae Duw yv. <•> ^■.\\.v;^^^- 




Mae ew(]wyt enw<^ yn auiTywio ya ea l>araau am yr uhl^or 

XfimBoddi J SaJm hon. N>ni a grjbwjljwn amrji" o'r gnljg- 
II hyny yma. Meddylia rhni et bod wpdi ei h^sgrifenu paa 
ir fyDed i ryfel i'r Ammoniaid, neu y Syriaid, fel yr arferah y 
y>bl hi fel gweddi droB Dafydd, 3 Sam. 10. 0. 18, Jji^ll, Mai 
jan gedd Uafydd Diwjdd conill huddugoliaeth ar y Phili.tiaid 
fi cyfuiBodtiid. ErdJI, Msi y Metaiah ai ddyoddefladftu oedd 
^i phrit'deatyn, a'r acidyaur o'i chyfanaūddi. 

) herw^'dd fui y Duw- soncf^dd yū trigū ynddjnt, 
Adu- 6, .^ di/Tcbufiim faner pn tnii/ tin 2ywB, yn arwjdd o 

Yma y datganent eii peudetfjriad i gymeryd y 

u geljuioD, inewn Ua^n ymddibyoiad ar Dduw 



Ada. V. YmJdirud rhai mewn cerjiį/dai ; Meddyliai 
fod y gdiiau hjn yn gefnogaeth benderfynol i'r golyi 
pan at fyiied i rjfel yn erbjn y Syriaid y cjfsnsoddii 




Sit. XXU. SALUAC. ai 

Ado. 13. MoB AiiiswtinT3 ya gwsbsi)iKthu yn Uwt oddiirnh 

\ cj£eiLbiad b^aftidiK o'c odnod hon ; ta j tE»c y rbHi fVyof qV 

Btimiiid iliwcdJar»r yn Jewi» dllyn jr Ęwt dyiiigėdig tunui'. Fel 

iįu f I d»]!enir gsa Bouthioid, ")nddlsD Ii a'u goHdiyn 

E^ i'di uetb&ii. y Thiū a huaaiiaia u įly liujn iw tKibya." 

Ciidyb yw duUeuiiid Oill, HouLii, mc enill. 

S.U.M XXII. 

AJn. 1 . fu iVuic. ruddyliB ihni fiid Dn^dd w(!di c> fanioddi t 

^laboD paaocddefū ya aicu ^MuhiuiAiiB,tlayr irinddaii^«ai 

liuai Jiuib.yityriaellio'ibyiia alJ daflu golea u adu, 3, 4, t, 

ilEUST. Mae ernill yn fi chyminhiryHj u Gri»l yn tĮwbl i— Ni 

. ill fnd peb anill iiiEwn golwg hcblaw y Uenlsb, ■"■«! Maih. aT. 

U, 13, 46. Hib.a. 13. Colbdd pob itidu ū'r Sidm hon oi chjU 

IiiDi yn Nghūt. Gili.. M« yn amliinii & oedd gan DiTydd 

jūrhjv ffjfeirj»l u eiHingylcbiadei hiuLulrU y ^alm bob, į^ui 

b)d J CJUJ1 o bffDi yu dra obymbvyiiulūl i GmI. a'r rhui Ai'yaT 

gbuulyndu luiDgbyiaKjriBdol «t Dn^dd. Scdtt. Eruilt i,i 

EymbuyuutU Ouiyddyuy lle biunuT, dyoddeliadaa ac ailrydau 

JT liwo a ddiulonir jD y ferdddoisah tWy»'' etlfellhiDl ; ond ilrwy 

,' y cybyo nfiėlybioJlliaii, fel na'i eyirinryd ya gydiion irjmyu 

. ja DroddaOadvi f MeHuh. Obotidi, ^rdutiuim K>Huii.ni — 

I AįiiriauJil Ibifitm, neu " Ti^ chasd ,'' mu y gair yn torddn o 

I vRiddyn nydd ya įlynodl rtiiiad new, ao yn cad pi arfer ya mn] 

3 1 JS. U,— " Pii "haiū vr jdivylraur bi^ll am ųiuj-.nlU'iii, ,i/ 

na's fKriindewi ar y jeiriau jt ydwy(jn cu rhiicudl.iu.' ii ii- 

iMiB-— " Dy yiiibclIaadoddi«fUi«ar«liĮ5iicth, yw Uutb fi u.lni 
įifa." BnBSLBi. Vi oedd yn bavdd goddef iiroli^liiiiii []..iu 

Ado. 2. Ac nid oa ottrg i mi, neu, nid oe» esnHvyihJro, utu 

Adu. 3. O dydi.Ųrhanviijtyncyfataitdda pm nuiliniU hrarl, 
nrii, "yn ngbaQol oinliannau Israel." lIooTBRurn. Elė ;i diU.II- 

Vr^iidan- Jnref. 

.Wo.a— 11. Prifi^<Bi/f,liyuyyAyw. pūn a dirniyp:dii'. ji. 
tail ei Ailbru dan draed fel pryf : » Uiriniatlli nad yw jn panUu 
iiil.ii. 0,,ywyri»ilhaarferiryūy rhun ynu ur lituiml jr. 
tn.ddu i Dafydd yn ei dywydd garu-, nid yw vii anvuadus i 
'in>i hefiil, yr hun oeJd yn ddjnnygcdia a gwnliudi.diį' HJ'^ 
u«niQn.'Cnnh.M«lb. 27.43. 

Adn. 12, ia. lo ray«B }' henafiaid, yt ocdd aniteiliiud ••■tim'V 
'O J.iarluniadau o awdardud, ac e ddithon tu bod Jin.i yn Jvm"li 
1 įKmumOūūd laildenig a'r U/vydJ lihafeimg, y rliai a į\»\»'M 



nl yn erbjn yt lėto. Bootheovd. Giurdd-drini 



Ada. 14, U. Mu pob cySelybinetli s arft 
VU djnodi gicendid dirfsnr, poen aneithi 
!■ irūl»d o ddiu'ftKiedigBeth oec jmlewjpad, 
eilliaf i imhseryll ei elyniou gulluog. D:1yi 

. j_ id '^ - " a'm ct/ichyr " "" ■'- 



ftūnttolHeUi ei 
crfanp 



n drf diiiii] 

30. ]7h 

17. SaSąfgyfnf Sv "a" "CJ""! » »" ant^ddociu 



edie yn y nwledydd l5wyremiol, ac yn dd^riuniaS cymhnji 
Į:^iiflft(ofel)iūQdynion; gwelSalmfl9. O, U. Job — ' ' 



{IJvūddefiodau ya ymwA^ani drvy bob 

Kv'rrif ei boll esgjin o bervydd yr unrifal eiatedd-leoedd 

■ deimlai yn .i' gorff. Gellid r— '-■-' '-' 



goiff. Gul 




f 



Su. ZXIV. SALMAU. 23 



: lef d'iadell yn cael ei gwj'lio yn fanol, ai phorthi \n <Ma; ar 
eti&ddiaeth lawn ddigonol i holl angcnion y teulu a'r yin\velwyr. 

Adu. 3. Mae porfeydd g^telltog, a digonedd o ddyVnK-dd, yn 
annhraethol werthiawT, ond yn hynod iawn o brinion vn Syria*. 

Adn. 8. Eft a ddychwel fy enaid, pan y cnvydmyf, efo am 
dirg yn oi ; nea, pan fyddwyf yn nycJiu, efe a adfera fy nrrth am 

CySOr. BOOTHKOYD. 

Adn. 4. Glyn cysgod angeu, cyffelybiaeth tredi ei benthyea 
oddiwTth yr ogofeydd tywyll yn y creigiau, y rhai a arferid gan y r 
lDddewon fel claddfeydd, droš y rhai y gellid dychymygu to*.' 
angau yn hafian gan daenu ei len ddu. Mant. IIw}'rach niai 
TBtyr y gair yw, " glyn angcaol," Ue y lladdasid llaweroedd gan 
y gelyn buddugol ar ryw achlysur, yr hwn a riithrai oddiar y tir 
nchel amynt yn y glyu, ac a'a dystiywiai. Hewlett. Mae y n 
dra thebyg fod yma ryfoiriad at lyn coedwig Ilarcth, yn y r hwn 
yr oedd llochesąa eirlh, lIewod4 a dywalg^'a, fel mai antur ungeu- 
ol y cyfiifid gwaith neb yn cynnyg myncd trwy y glyn hwnw. 

DSLAjrBT. 

Adn. 5, 6. Mae yr holl ymadroddion yn dailunio 11a\nider ac 
anrhydedd a roddid ar ^welydd, i'w hynodi fel anwyl ddyn y 
tawl a'i croe8awi ; ac nid am an diwTn*od y r oedd y r ardderch- 
awgrwvdd hwn i barhaa, ond yn oea oesoedd ; cymh. Jer. 6'2. 
81— ai. Luc7. 46. 

SALM XXIV. 

Adn. 1. Mac cyfeuisoddiad y Salm hon fel llawer eraill, va 
dangos ei bod wedi ei chyfansoddi i'w chanu yn gylioedtlus. 
Dechreua gydą chyd-gan gyhoeddiadol o dduwdod Jehotah y Cre- 
awdwr ; yna trwy ofynion ac attebion gan wahauol leisiau, yn 
darlunio y cyfiawnder, neu yr ufudd-dod hvvn^, a gymcradwyir 
ac a wobrwyir gan y r Arglwydd ; ac yn y diwL'dcl, cyhoeddir i'od 
Bronin gogoniant wedi ei gael yn deilwng o tfair y Uomchaf. 
\Vrth y Brenin hwn yn ddiau y golygir y Messiah, yr bwn yma 
Lefyd a ehvir ArgliaycUl y lluoedd. 

Adn. 2. Ar y moroedd, neu " gyd ar moroedd." Rdbhi Moses. 

Adn. 3 — 6. Mae glendid dwylaw yn ar\vyddocau gweithredoedd 
da ; gwel Job 17. 9. lago 4. 8. — Yr hwn ni ddyrchafodd ei feddwl 
at u-atjedd, neu eilun-addoliaeth, debygid ; a h-vv-yrach fud \ ma 
gyreiriad at yr hen dduU o wneyd llw ; gwel Nod. ar Gcn. 14. 
2*1 — 24. — Ac ni thyngodd i dioyllo, addynoda, mae yn debyg, rith 
proffes g}'hocddus o.wasanaethuy gwir Dduw; yr hyn a wnelid 
}!! gyflredin trwy hV difrifol. — Yma rhoddir vyjunvnder am ei 
gylluvi-B daledigueth^ yr achos am yr cfTaith ; dull (lijįoii aicfete^A^ 
j'/j jrHebravg. 



AdD. 7—10. Ma 



jma gyfeiriad union gyrehol nt dd 
felprawfoitbdetw^i;wblhaue 



Cyferc 



Wlj 



SALM XXV, 

Hon jw y gyntaf o'r Salmau e5wy(ldorawg, s 

fd pob pcimill jū dechreu a gvabaDoL lylbyren, 

ilhr bod jchydig gmiTĮriBetli, o iratl adysgrifcnviiT, e 

"■*■■""'■" '' ai mai dybeu y Beirdd Hebreig yn 

L rbai o'u cani&dau rhagoiol, tKdd ei 

tff^Kddan^ heb aehoi, nen, "y r 



weilhisu. Medd; 
J didi him n gyli 
noitbwyo y cAf. 




■1 ' . ' 

i 8ii.ZXVII. SALMAU. 96 

Adu. 1. Bamfif ncu "Bam di droswyf," cymer fy achoe» yn djr 
]tw, ac amdditTyn fi. 

Adu. 3. Chtoilia fy arenau, ncu fy meddyliau dirgelaf. Salm 
17. 3. Jer 17. 9, 10. Mae y gair a gylicithir }Tna chivilio y n dyn- 
odi profi peth yn fanol, fel y prawf y mctelydtl ei aur, irwT y prof- 
edigaetliau Uymof, i' chwilio allan ei nodweddiad, fel y profir y 
delid iflietal) trwy dan. Hammond, Scott. 

Adu. 4. Dynion coegion, dyniou gan, tywyllodrus. Cobbin. — 
Bhai trofdutf yu llythyrenol, y rhai a ymguddiant'ncu a oclielaut 
ymddanšrM yn eu gwir nodw^diad. 

Adn. o. čhlchaf fy nioylaiv mewn diniioeidnvydd, arferai yr 
Iaddewon olchi ,eu dwylaw yn dystiolaeth o'u diniwei(lrwydd, 
Deut. 21. 6. A meddylia Ainswokth fod y Salmydd yma yncyf- 
eirio at y gorchymyn a rocsai yr Arglwydd i 'r sawl a fynnai nes- 
au at ei allor ef i ymolchi, Ex. 40. 32. Felly hefyd y dywedir AnI 
yn rhaid i ui ddyrchafu dwylaw sanctaidd mewu gvreddi, 1 Tina. 
2. B. ac Es. 1. 16. Yr ystyr yma, deby^d yw, ei tud ef yn yin- 
eadw ihag pob peth a'i hanghymwy8ai i wasanaeth Du\ir, yn y r 
hwn yr oedd ei hyfrydwch diball. 

Adn. 8. Argltvyddt hofaisdrigfan dy dy, sef y cyssegr yn ddiau, 
lle y pre8wyliai Du\r rhwiig y cerubiaid. 

Adn. 9. Na cJiasgl, hwyrach mai cyffelybiaeth yw y gciriau hyn 
wedi ei chymcryd oddiwrth y dull o dori yd, a chasglu v cynhaii- 
af i ftjwn, gwel Matt. 13. 24—30. Ex. 23. 10. Lef. 23. 39. 
Hewlett, Cobbin. 

SALM. XXVII. 

Meddylir i'r Salm hun gael ei chyfansoddi gan Dafydd ar yr 
achlysur o'i erledigaeth gaii Saul, pan fioodd elc oddiwrth Saul, 
ac y daeth cfc at Abimelech. Rosenhūlleb. 

Adn. 2. I f wy t ta f y nghnawd, neu i'm difa; cyffelybiaeth wc(li 
ei chymeryd oddi wrth fwystiilod ysglyfuethus yn difa eu hy»- 
glyfacth. 

Adn. 3. Tn hyn mi a fyddaf hyderus, ncu, *'ie y n y cyflAr 
bwn," sef me^T^i rhyfel, " mi a fyddaf hyderus." Bootiiuoyd. 

Adn. 4. I edrijch ar brydferthicch yr Arglivydd, i eJrych Jir yr 
offeiriaid a'r Lctiaid, a llvvythi Ii>racl, fel cysgodion o Grist a'i 
cglwys yn mherffeitiirvvydd ei liurddwch. Gill, Bootiiuovd. — " I 
fyfyrio ur Dduw yn ei dy." Ei sanctciddrwydd a'i ddaioni vmt 
e*i brydferthwch, Šal. 110. 3. Zeuh. 0. 17. Cysondcb ei holl briod- 
oliaethau y w prydferthwch ei natur, yr hyn a welir u U vgad Ifydd 
a chariad sanctaidd. Henry. — " I fvvynliau y gwa8aiuu;tb borcu- 
ol, a derbyn cyfarwyddiadau gan Dduw'." Patkick. 

Adn. 5. Yn nirffeį/'a ei babell y'm cuddia. Oelliv medv\\\\ ^o^ 
Dafydd jmabseūol o'rtabern&cl y yry d liwn, a'i fod vmiv. \ \\ ^VvS.. 
^e^obejthioii^pe buaaoi yno, y boaaai Duw yu swcVYi^O.0iv 



r t 



Sal. XXX. SALMAU. 27 



Adn.8. Yr Arglwydd sydd ar y dyfroedd mau'rion, y rhai ydyiit 
iredi eu casglu i diysordy y cymmylau. Gbkkn. Ond Michae'lim 
• feddyliai mai Mor v Canoldir a olygirl, « ducddaii yr hwii y 
cyfodai y r ystormyda o daranau yn gylTrcdin. 

AdiL 5. Ll€ifyr Arglmydd syddyn dryllio y trdrwydd. Macy 
Salmydd yn priodoli yr effaith yma i'r ystorm yn pyffredinol ; 
ond gwyddi.s yn dda yn yr oes bresenol m:ii yr hylif g^^'efraidtl 
nea v felldcn yn onig sydd yn pwneutbur hyn. Boothroyd. 

Aon. 6. Sirioriy y rhan ogledd-ddwyrciniol o Libanus, a elwir 
yn gvfEredin Hennon, Deat. 3. 0. 

Adn. 7. F/lammau tdn, neii y mcllt. Mudge. 

Adn. 8. Anialvjch Cades; yr un ag anialwch Sin, Niim. 33. dC. 
Gii.1.. 

Ailn. 9. Llef yr Arghcydd a tona f r eicigod lydnu. Mae Natur- 
iacthwyr yn tystio fod taranaa yn efleithio yn gyffelyb ar dde<jud 
befyd; gwcl Pilny » Natūrai History^ 1. 8. c. 47. 

SALM XXX. 

Mcddylia amryw inai ar gyssegriad ty Dafydd y cyfanscyldid y 
ff.'n Hanctaidd hon. Aben Ezra. 2 Sam. 5.41. a 7. 2. Fclly 
jM'fyd y 1>amai Strekt, a Wilt.iams ; y rhai hefyd a farncnt y 
gailai y cyssegriad yma gymcryd lle yn fiian ar oi ei adft;rind «> 
gVAtudd trwm. Eraill a famant mai cyRsegriad y lle a adeiladasai 
t-fc ar lawr dyrmi Arrafnah ocdd vr ar.-hlysur o'i cliyfansdddi, 
2 8a D. 2-4. 25, &c. 1 Cron.21.26. Catmet,' Datiie, Mortson. 

Ad'i. 2. A fhUhau am hiacheaix(y mac iachau yma yn cjkI oi 
arfcr}d yn gyffelybiaethol am faddciiant, gwel Nml. ar Hos. 1-1. 1. 
Ond, os y Messiaii a olygir fcl llcfarydd y Salm hon, mao yr yni- 
fldrcKld vn golvga ei waredigacth o drallod, gwcl Nod. ar l'^>a. 

Adn. 4. TVrth gofiadwriapih ei *an(iU'iddrw!ffId, neii, " ColTev<-li 
cvda m.i^l ei sancteiddn\'vdd ef." Hwvrach ei fod vma vn cvlVirio 
at yv ainlygiad ofiiadwv o'i snncteiddrwydd a wna(;thai l)iiw yn 
iighoOK?diiraeth ticlid-frydedd Dafydd a'i bobl tr\\y y pla ; at vi- 
hyn lii'fyd y cyfeiria yr adnod gaiilynol. Boothroyd. 

.Adn. 7. O'ih ddaioni, Aryhrydd, y gosodahi gryfd* r yn fy niun- 
yiU. nc.',"Tydi, o'th ifiifr, Arglw'ydd, a roddaist y fath gryt(i«-r 
i'm hiecnyd : ond can gynted ag y cnddiaist dy wyneb, minna'i 
o^lilu-n mewn anliH^'l." GnEEN.Felly hefyd y SepL, y Syriarg, 
y Vnlįj.y lloi BKJANT, MrncjE. 

Adn. 12. Meddylia rhjii fod fy ngogoniant yn dynodi " fy 
nhafo<l ;" g\»cl Salm J 6. 9. Ond Boothroyd, gan p>'meTivv\vs\' e» 'f 
darncniadSvritogu ddarUcnū "Am hvny y'ūi ioW\VOL^ CiA. ^-J 



ErUU, 



SALM XXXI. 
Beimiaid yn gwiihflBiaelhn jn eu b8m am yc nilj 
ddi y Sūlm hou, rhai a famant nai enciliad Dtljf 
oedd, 1 Sam. 23. Pairick, Gheb" "-■" — ' 



>«įfido 



Jum y'i cyfaosoddodd. 



Adn. 6. GallM fod Dafydd jti ei gjfyngder Kedi gorchyniyn ei 
ysbryd i ddwjlaw ei dad, pndj mac'ncglurfiMl Ciisl wedi Į[wjiejil 
byo. HoBNK. Panddcfnj?ddioddCriBljrymB<(rod<lrniaarrgio» 
:11 i'r cjagod nac oedj 



<icfQyddiDdd 

ssr. iii jD g. 

a Addūiant eilunod gweiĮ4Jūii." 
į rhaa fvyaf o'r 1i«d gyfleitbiad 



ton fod y 
Salmydd yna yB cyfoirio at y by^lhion ofaadwy a ^hoeddaaij 
nn-diben y rlii a adawoin yr Argfitydd i ddilyn Eilimod. 

' ^ T. Adnabuoitfy enaid, ueii aylvaist amaf^ a gofetaiat wū 




f 



Ial. XXXIII. SALMAU. 20 

a gyfidthir yma "maddeu," yn arwyddo cymeryd jrmaith, mf 
tnry aberth dirprwyawl. A. Claske. Cyfeiriad at y bwch di- 
hangol, a'r pech^berthau, ar y rhai y rhoddid pechodau yr euog, 
i'w dwyn ymaith. Lef. 16. Mokison, Sutclippe.— ^c y c7uU- 
hpifd ei becJiodt hwyTach fod cyfeiriad vn h}ii at y drugareddfa 
wedi ei thaenellu a grwaed yn gorchuddio y gyfraith a'u condemn- 
iai, yn yr arch. Gwel Rhuf. 3. 21—26. 

Aidn. 8. Tra y tetoais, hyny yw, heb sy^esu ty mechodaii, ni 
ehefaifl oTphwyidr& cydwybod. Eitgob Wil8on. — Heiieiddūjdd 
jyetįij/m, hyny yw, djgwjd ei holl gorff i deimlad ac yinddang- 
osiad henaidcf yn anamserol. Merick. 

Adn. 4, Fy irder a drotvyd yn sychder haf. Yr oedd efe yn ei 
gyffdyba ei htm i blanhigyn gwywedig, wedi ei sychu i fynu gan 
wTes yr haf. Hbwlett. 

Adn. 6. Yn Uyfeiriant dyfroedd maivrionj ydynt yn ddarlun- 
iadau a arferir yn aml i osod allan natar y cystuddiau a'r profed- 
igaeth gryinmus ydynt yn cyfarfod ar dyn dawiol yn aml. Yr 
oedd y Salmydd yn cyfeirio yma yn ddiau at yr afonydd a ddy- 
lifent o'r mynyddoedd, y rhai cr na's byddcnt ond bychain ar y 
dechreu, a chwyddent yn ddisymmwth mcwn eanlyniad i'r gwlaw- 
(^dd trjTnion, nes bod yn achos o ddystry w i'r teithydd antur- 
iaėthol ; ond yma sicrheir na chaiff y cyfiawn niweid yn nghanol 
ei brofedigaethau mwyaf. 

Adn. 8. A'mUygadamatythgynghoraf. Geirian yr Arglwydd 
yw y rhai hyn, yr hwn ni's gad y sawl a'i ceisiant ef, ond a fydd 
yn wastadol gyd a'r peehadur dychweledig, a'i lygaid megis wedi 
ei scfydlu amo cf. 

Adn. O — 11. Yn yr adnodau hyn cynnwy8ir y cymhwysiad 
oddiwrth yr adnodau blaenorol, a'r gyffelybiaeth wedi ei cliymer- 
yd oddiwrth y march neu y mal^ y rhai yn hinsawdd gyunes y 
gwledydd dwyreiniol yn enwedig, y rhaid eu flTwyno a'u rhwymo 
i'w dwyn dan lywodraeth.— -B^<7 ei ddynesau attat, sef rhag ir 
anifail ruthro amynti'w uiwcidio. Yr addysg yw, os anufuddhau 
i IWuw a wna dynion, heb wrandaw ei aml gynghorion, ei fod 
ef yn sicr o'u cosbi. Rhydd l)uw ei ffrwyn yn cu safnau, ac a'u 
harvreinia i fam ; canys gofidiau latoerfydd ir annuwiol. 

SALM XXXIII. 

Adn. 3. Gelwid y ganiad hon yn 7itft/>^e2(2, oblegid fod ei theetyn 
yn un parbaus yn ei natur, neu ei bod wedi ei chyfansoddi ar yr 
achlysur o dderbyniad rhyw fendith neillduol yn ddiwcddar gan 
ad«lolwyr y Gwif Diluw. Dofnyddir y gair netvydd yn mhob un 
o'r ddai'i ystyr debygid, gwel 1 loan 2. 7. Dat. 6. 9. 

Adn. 13—17. Maeyn rhaid fod yr Arglwydd, yi \iv?n R^<i«i NXt 
gonjircJi-rč^/i pob ihyw M-eiŪiredoedd, yn cu hadiia\wOL '^tv «VCivs.\ 
jwJjjajjrmaepob meddwl a gweithred o eiddo dyu y u i\oe^>^ «* 



SALHAU. 



gv-elnliĮ; iddo ef, u efe it nll lyvio holl jagogiadau ei h 
uiiuid 1 gyfiuiFDi cyngburion ei lėddnj ei bua, Hn-; 
DofyitJ ja ygeiriau hyn, Felh ofer įimntarch i yvm- 
yn iz^rfeiiia U y fuddugojueih u nwsui ete ur y Syria[ 

II). IS. DlHDCI. 

Ada. 18—33. Wedi dangoa yn yr adnodau bluenorci] 
n]rwydd T creaduiiaid i'ii eymmLoUh H'oĮ^'aredu yn yr 
iadtui cjfjngaf, mae y Salmydd yma ya dsūgoa mai jr , 
ja unig, s ddylai fed yo Tiihddryut įĮobaith ao yni' 
gcjiym, gaa muL efė yn unig a ddichoD «m gw&rGdii. 
SALM XXXIV. 

A'Iū. 1. Bofi amKT, hyny ydj», yn nihub amgylcbiiu 

Ada. d, Edepchatanl^ nen yn bytiwli ^' Edryobw<:h, 
dd»tlli?:iiad a gefnogir gan aniry w gyfieilhiadaH. WtJi 




u SALMAU. Sal. XXXIV. 



Adn. 4. A ffioarihder y tatol a ftcriadani /y nnjįju. — 

**A thnvy gyvilydd troed i*w oi 

Y fials mvveidiol gablaidd." K d. Vix\i>. 

Adn. 7. Gwel Nod. ar Sal. 7. 15. a 0. \6. 

Adn. 8. Deued arno ddutryw ni iCĮ/po, i'c. neu "ystorni." 
AniswoBTii. Y cjfryvir ystorm ag a ochosir yii y gw'lc(lyfl(l <l\vyr- 
dniol gan ddcheuwynt, yu dra sydyn, grymmuii, u diiiystriol. 

iilLL. 

Adn. 10. Fy holletgym; neu fy hoU K«'ir. — Bhaįf yr hirn a 
fyddo irefh nag ef^ e ddichun fod y Salmyud yn goly^t; tS-iul vii \ 
gair hwn. 

Adn. 13. Am gic&Idi a ddychipelodd Cm mymt-e* /// hun ; neu 
'• a orphw3'!*odtl yn fv mynvcs," hyny y w, ni byddai uii junsur lu: \i 
wcddi yn ei gidon (IrONtynt. Mddob, Uoubigant. Puu tytMo y 
d«'yreinw\ir yn gH'cddio yn ddwysiawn, mcvm goiid, urtl-runi 
guddio eu hwynel)au yu cu myDwesau ; ac at yr arieriad yuiu y 
cyfeiria v Salinjuld yuia. Uooth&ovd. 

' Adn. \i. FA un yn galaru am ei /am, neu "fel mum alartis.' 
A. Clajikk. 

Adn. 15. Te ymgattylodd tffryddion y;*/;/ er//yn, neu," dara\vwy r," 
** Uofruddion cyflogedig." A. Claukk. Mac y gair yu arvvyddo 
gwchilinn y ddaiar. Gill. 

Adn. m' 1'h my$g y gwaliparwurrhaijrilhlolmeivn gvleddoedd; 
neu, ♦' fel dynion annuwiol givrat^oreut ii y a greula\vn." IJdotii- 

KOYD. 

Adn. lU. i^ac amnetdiant d llygad, mevvu g^'awd u ilirinvg. 
Cymh. Diar. 1(». 10. 

Adn. '20. J'/i trhyn y rhaiUonydd yn ytir,neu "lonydd\vyr y 
lir." Daviujh^.v. 

SALM XXXVI. 

Mi'dd\lir y n gytnediu i'r Salm hon guel ei chj.lausoJdi ar 
ddechrt'uud (irledigai'tli Saul. 

Adn. 1. y ruae iiniciri'dd yr anmnciol yn (h/tridifd o Jlun fij 
vyhaloit. Mae yn Ued unliawdd deull nie«Kl'.vl y f?ciri:iu hyu, .u* 
y mac y IJciiiiiaid \n umryvio cryn law»;r \u eii darllcniad o 
lionynt. Hurr.ai y 1)r. Moki>ox, foil anwiietl(l y n nitl oi burson- 
oH yma, ao yu darllcn y geiriau fel hyn, " AiiniloJd a dilywaid 
vnU yr annuwi<)l, o fewn ei galon, Nid <)cs otu : nid y\v l)u\v o 
•Joen ei lygaid ef." Mae y i)crwyddair IIe1>rueg a gyfkithir dy- 
folyd, y n rael ei arfer ani aracth a draddodid gau \a'vAV\vnm\ ^>ku 
iit'U gau ; a 'r ystyriacth hyuy a duerldodd llonsLY.Y \ Vv,v\v\n\\. 'vv A 
y f(mr a eyfivithir antciredd, yn enur a rodiUr ar KdV.vu*, vvVvcunv 



di)wfū ya Dgbalon j diyponiu, j rhai yd^ yn hyv heb ofii 
Duw, caloa j drygionas y w (eml diyrionT) 11c moe yn ciKLcdd 
ar ei goraedd, ao jn detbyn ufudd dod rhwydd st imr.vljvsgai. 
SoūTūHOVD. Otb^ y drygionuB yw llygiedd ei guluū ei Lun, « 
dyma S'yntaouell fBwi ei hoU uiDiiniaetb. Wil],jaU9. 

Add. 2. Vči aiet ei amcireda yn algai, ncu, '-^c lle chnDio all- 
an ei aEiiiredd i'w gasau." Yr 3-atyr yw, er mat dyledsuydd sm. 
Ivg pecbadur yw chvilio altaii ei beehod. iV pašau ac i edifarbau 
oi hersiydd, ew y mae efe ■fli yiDB-enieilliū Iddo d liun jiiddo ae 
nila addcfa ei fūd yn deiln-ng o urLrhyw go&b DOJUdiiūL 

Ada- G. Fel mt/nyddotdd cn/ym y mat dy ffyfiaunJer, yn gnd- 



] n du olruni di y gvrtl 
sddy^B, ncu hyfforddiad i ae .n j 
- riedirhūllildtttjĮiiddkdį 



dd, cyfeiii 






f dv."— 
Darvdd 




l4L ZZZIX. SALMAU. 33 



SALM XXXVIII. 

C7faDBoddwyd y Salm hon gan Dafydd mewn rhy w g^studd 
Uin, s phan oedd ei feddwl yn hrnod o drallodus o hci^ydd c-i 
ininredd ; er cąifa, i attolygu ar*Dduw ei gofio ef ; i'w ulluogi ei 
himan i adgofio ei berygl a'i droeni bJLuenorol, a thruguredd JL)iiw 
tu ag atto yn wyneb yr amgylchiad hwnw; ac fel y gailai eruill 
gpGo y r hyn a wnaeth Duw erddo ef. Poole. 

Adn. 2.' Canys y mat dy sacthau yn nglyn ynof. Mac cyfciriHd 
yma at Job 6. 4. Wrth saethaa yma y golygir anhv^^ldcrau, ncu 
blitaa corff nen feddwl ; eymh. Sal. 18. 15. a 91. 6. 

Adn. 4. Canytfy nghamiceddau a aethant droš f y mhen, fol 
lUfeiriant dyfroedd, nen fel tonau y mor. Gali y gyffclybiactb 
Ibd yn ddarlimiadol o nifciri a phwysigrwydd ei bcchodaii. 

Adn. 6—8. Mae dyoddefiadau corfibrol yn cael cu defnyddio 
gan y profiwydi yn aml fel arlun o ing meddwl. JJcfai-ai y 
iialmvda am dano ei hun fel un dan anhwylder trwm, muth u 
bla blin, yr hyn a barai iV gyfeillion ei adacl, a'i clynion orful- 
edda amo. 

Adn. 9. O ffi£idd-glwyfy neu " gomwyd llosgedig," fel y mae y 
gur yn arwyddocau. Gill. 

Adn. 13-^15. Aminnaufel bydda nichlyvm; efc a ymddyjrai 
yn dra ayiibwyrol, mewn pwylĮ ac amynedd, heb gynnyg rhodtii 
5i-n am scn, ond gadacl ci achos i ddwylaw yr hwn a lunia y u 
gyfiaun. 

AJii. 17. Am dolur sydd ger f y mron y n wastad, neu, sydd y n 
breseuol gydą mi, nes ydwyf bron a'm llethu. 

SALM XXXIX. 

Adn. 1. Tebygid mfti adrodd ei brofiad ei himan yr oedd av\d- 
wr y Salm hon, yr hwn sydd yn dra thebyg i'r ciddo Jeremiuli 
ar uii amgylchiad nodedig, g^vtl Nod. ar Jer. 20. O.—Cadicuj 
Jtlrvyn^ neu enia; mae y gyliclybiaeth wedi eichymeryd CKldiurlh 
iulh o faspfed a rwymid am cncuau anifdliaid i nvyj>tro iddynt 
yni frathu. 

Adn. 2. Teu'aig d daioni, neu " ymatteliais oddiwrtli Inahau 
da," HooTiiROVD. — A'm dolur a guffrOdd ; ncu a wiiacd yn waclii. 
Adn. 3. Knnynodd /«/i, ncu y u hy trach "y tau," scVeioiidu 
« Ihnillo*! t'i fcddwl, " fel y Ikfarodd ai dafod. " 

.\dn. 1 — (i. Mac cymhwysdcr a thucdd mcwn ystyriat-th l)rK)d- 
n\ o fyrdcr byvvyd dynol, a diddymdra pethau daiarol, i ddv»yu y 
.. mcddVl i dd\vys ystyrie<l y mawr Imys o arfer uob diwydrv;\dOL V 
^ d(lwyn aohascj/mnuihr yn mhen. Ac e ymddcnffvs mai vV\\\m 
amconv »M hon, yr hon pan y 'i hattelid a ddyichafai Ra\oiv > 

6'j-jr. //. 



Adn, 11. Bi atddmhamgnydd (/.mnynol yrKebraeg, " 
ildvmuiuad ef," Kf ei iHshjd> ^ 17T11, m'i ft^nderau. Bootbbot 
— M»c J corfffelgwiigi'reiiiid; acjny wi«ghonrm»epBclii 
wedi gadu] piyf.yi hwn o n^d i ndS, ■ twjttj ma ■ ddifw)Ti» 
degwth yn gjntaf, ynm ei ncrlli ; ac o'r divedd g; • • • ■ 



a, L J>U(fuiffiau ^ idy/df an fir ^^p^bc^id^. Macyg«nūU 
nodierymei ddymumadA'ihjdš'rgmDei fodfelunyneatjii 
df i eaiych am viredigocth. Vma y mu Dafydd wnh ddar. 
ei ddyagwy1iBd ei hunui bdi dragaiedd Daw, ya profiVj'do 
rjttt. BC yn ei bereonoli ef. BoūToaayD. 
ū, 2. Pydeu rrchyii, cyf^riad hnyroch ai im d ddaiatdai er- 
y gamie«wfr Aaiaidd, Jer. SS. S— 13. WlLLUHi. Ood y 
i fteiryu t, n*eillur pįdm etchyU, yu cul eu cyfleithn na 

ma gyrtiriad yn hvLroch ai ogoleydd nuLi b>'dtiwuu tnn-ddai- 
'-fti y bydd disgyniad dyfmedd yn ttthlyHuraw ėwd ar 




{ liLZUI. SALHAU. u 

Adn. 11. Mte yr fayn a ganlyn rn pafhyn i Dafydd, ac ya 
nrnęfd i fynu j diydedd ran o'r Saun ryfedd htm. Boothrotu, 

POOLS. 

Ado. 15. Amluiihir hwy yn w>br am eu gwar<ukrydd, ne u 
"Oerbjniaat yn Ue ea gwdbr, waradwydd,*' ^. Lowtb, Bcotuic. 

SALM XLI. 

Cy ttanir yn lled syffiredin, fod y Salm hon wedi ei hysgrifenii 
yn amaer gmrthiyfel Ahsakmi. Scott, Delant. 

Adn. 1. A yUyria vrth y tiawd;--ma6 y gair a gyfieithir 
ygtyried tnih, yn dynodi barnu yn gywir am, ac ymddwyn vd 
•ddas at y tlavrd a'r cystaddiedig, 2 &un. 18. 4. Cymh. Math.'6. 
7. a 7. 1. 

Adn. 4. laehd fy enaid, "maddau {y mhechodau, ac adlera fi 
i'm hiechyd." Wslls. 

Adn. 6. ^ 09 daw i'm hedrych, nen, " os daw un o'r gelynioo 
,. hyn mewn rhith cyDedll i ymweled a mL" 

Adn. 9. Ygior oedd amoyl geny f ^ meddyliai amryw mai Ahi- 
tophel a olygai Dafydd yn y darlimiad yma, 2 Sam. 15. 23. Mae 
* -ein Harglwydd yn cymhwy80 yr adnod hon atto ei himan, loan 
18. 18. 

Adn. 18. Yma y terfyna llyfr cyntaf y Salman, yn oi y rhaiiiaJ 
a grybwyllwyd yn y rhagymadrodd i Lyfr y Salman. 

SALM XLII. 

Adn. 1, 2. Mae yn amlwg fod awdwr y Salm hon a'r un gau 
Ijmol, y n alltudiedig o'r deml, ordinhadau y r hon a hofTai y n fuwr, 
pan y cyfanaoddodd y ddwy. Mae yn debyg mai adruddiad o 
Drofiad Dafydd, yn ysbaid yr erledigaeth Ičm a fii arno gan Suul 
^dyw ; ond, onis gali fod yn broffwydoliacthol o'r amser y bu ruid 
i'r lesu ymdcithio y n Galilea, pan ocdd blaenoriaid yr Iuddcwon 
yn reisio ei ladd. Mur rymmus oedd ei goriad at sefydliadaa 
ranctaidd y cyssegr, fel y dyvedai, *^Zel dy dy di a'm bysodd i." 
Mae y r hyddj neu y gwrryw o'r ceirw yn dyoddef y n dobt oddi- 
HTth syched pan yn cael ei hela, yn enwedig me\vn gvledydd 
poetbion, fel pan ddelo o hyd i afon, y rhuthra i'r dyfroedil, tr 
lori ei sycbed, ac acbub ei fywyd hefyd os gali. 

Adn. 3. Fy nagrau oedd jtvyd i miy hyny y w, yr oedd ei oHd cf 
mor lym-dost, fel y dygai bob dymuniad am fwyd oddiarno. 

Adn. 4. TywalUwnfy enaid ynof, yr hyn a ddynoda ond odid, 
fo<l y colTaad o'i ddyoddefiadau yn peri i'w enaid ymdoddi inewn 
gotid, a hyny yn benaf, o herwydd ei fod yn cael ei aziiddifadu o 
fwynaad o gymmundeb a^ addo]wyr Duw. 

Adn. 0. J^ ^^ftnu 1/ coHaf di o dir yr IiirdAjvnA'Ti^MstK\. \ \at Va 
bwutirIorddonen,Ue y ffoisai liafydd— ^> Hemioal.ii.l , „iiv- 
ryy^gnbauHermon, un or myDyddoiidd mwyai :fU^^Vo.x.o.vi:a 



JT gedd Mtiun^m, lle įi oedd DttyH j prj'd hwn, yn agoi i 
odreuoo 3 m^jddoedd hyn : a Itjbit jo gjftedin mai neirn 
fljdmariaelb i'r mynjddoedd hjo y mae cfc yri Ea]w mynydd 
Sion)^/f|,»4fiMr, neu ■'fryn bjchan." Yr Hermoniaid crib- 
»wg, Sioū, a'r lorddonen, oeddynt y gwnhiIdiychBu m"jaf nod- 
edig yn y Tir Suicuidd, ac a eūwid elalla] i gynnrjchialj y cwbE. 
PeDderrjDai y Salmydd gofio Danya mhalaimerch bjnnagyr 

Adn. 7. DvfndiT n eilw or ddufiidir .—Yr oedd sefjUTa Dafydd 

Efe s gaofedd^ y llifeiriainl yn disgyn droš y creigiau diphwy> 
ynyrhiiiiidtauniawrion,ac a'u clrwii ya adseiniaB jn yeelllleD^ 
ydd, fel pe buaaai y naill yn galw am gynnonlury y llall ; fellj, 
eb efe, y mae dj holl daonau, sef cystuddiau a thral]i>dau, yn dy- 
fod anisf fi, ac yn fy ngoccbuddio. SooiUBaCD. 

Adn. 11. lacIuBsdiBriūelhįj/ ngat/neb,ae!j flyūhonell fBwr oi 
holl gyauron a'j lawenydd. Datibson. 



SALM XL1II. 




84L. XLV. SALMAŪ. 37 



Adn. 6. Ynol ii y cilgtothitvn ni ein gelynion^ cyfielybiaeth wedi 
eichTineiyd oddivrtli anifeiliaid yn gwtiuo a u cym. 

Acui. 9. Oddiyma hyd y diwedd, ymddengys mai y testyn yw 
crledigaeth y dysgyblion, y rhai a ymddangosent fel pe buaseut 
vedi eu gwTthod gan ea Daw-. 

Adn. 12. Giverthaigt dy hobi, hwyrach fod yma gyfeiriad at 
freninoedd, y rhai trwy gyngrheiriaa neu ryfel a roddent i fynu 
nea a gollcnt ryw nifer o'a deiliaid, heb gael gwobrwy cyfattebol 
inewn tiric^^aethau na deiliaid. Fel hyn cymerid cristionogion yn 
gaeihweision, nea ea Ueddid, heb fod eraUl yn cael ea cylbdi yn 
eu Ūe. DyWedir fod Daw yn gwneyd y peth y mae yn goddef 
ei wneyd yn unig. Davidson, &c. 

Adn. 10. Tri^/a (2rei^/au,seflleocddannghyfaneddoI; difeith- 
faoedd ; gwel Esa. 84. 13, 14. Mae yr ymadrodd yn cynnwys y 
golyg-ddrych o ddyn wedi ei fwrw i sefyllfa, yn y r hon y 'i *cy Ichy iiir 
gan bob rhyw gr^odar cas, megis erlinyr, &c. Scott. 

Adn. 32. Tė er dy fwyn di y'n lleddir heunydd. Nid am ein 
heilan-addoliaeth y daeth ein cystaddiaa arnom ; ond cr dy fwyn 
di. Yma y mae efe yn gweddi'o am waredigaeth. 

SALM XLV. 

Tybir yn gyfiredin i'r Salm hon gael ei chyfansoddi ar y r ach- 
lysur o briodas Solomon a merch Pharaoh ; oud y mae rbiinau o 
honi yn annghymwysiadol at yr amgylchjad hwnw, am hyny 
y taeddid Esgob Horsley ac eraill i leddwl ei bod yn brudSvyd- 
oliaethol dnv^'ddi o ail ddyfodiad Grist, a gogoniant y r eghvys yn 
y mil-flwyddiant; — Y priod-fab yw y Mesiah buddugoliaethus; y 
briod-ferch yw yr holl eglwy8 yn gyflfredinol wedi ei rhyddhau 
oddiwrth bob eriidiau, a'i gA^'neyd i fynu o luddewon adferedig, a 
chenhedloedd impicdig ; neu ynte, y bribd-ferch y w yr luddewori 
dychwelcdig, wedi dylod y n brif eglwys y byd ; a llaw-fonvynion 
y briod-ferch ydynt yr eglvvysi eraill. 

Adn. 1. 2'raethaJ'y ngfialon, yr oedd ei galon wedi ei gorlenvvi 
a thestyn pwysig ; gan hyny, yr ocdd efe yn pcnderfynu traethu 
yr hyn a gyfansoddasai y n ei feddwl. — Dyivedyd yr ydivyfy peth- 
auamnaelhumtr brcnhin, neu, "I'r brenin yr ydwyf yn cyf- 
lwyno fy nffwaith." Davidson. 

Adn. 2. Teccach yduoyt na jneibion dynion ; Mae y Salmydd 
yn cael golwg ar y brenin trwy ysbryd protTvirydoliaeth, ao yn 
tori allan i'w fawTygu ef yn yr olwg ar ei harddwch. — Tywalli- 
wyd gros ar dy įcefusau, darluniad rhagorol o'r Arglwydd lesu, 
am y r hwn y dywedid na lefarodd dyū eri'oed yn gyffelyb "įdvVo tl. 

Ada 3. <įu;r^sadj^fffeddyfar dy glun, hynyyd^^, \m\iMOV 



SALMA.U. 



ddjiiichwebd dj elynion. Wnh gloddyf jtdb j gnljgi 
(leadj-f 7C Tibiydigui Dmr, bcu andunlod Criit si bI) 
Adn. 4. O irmviU (iciriūnedd, a ii(iJ»n»nei«U. ' 
bujUit JT hyn oedd g«n y brenin jma iiiewn goli^ w 
•llan, aef amddiffyn achoi gwmūMdd Dwyrūl, adiifo 
<hj£swDder; ei sir nedd W]riūneddf ei Yabryd oedc 
rwjdd, a'i weilhrediAdau oeddjnt gy£AwuEtcr. — A'th diU 
ddj/ig i ti bethau tffiiadtet/, aeii, " ergydiid dy ddehei 
ehiTniidiu," fell; y maey U«Vahtrw;ei sirsi Ysbt 
gyhoeddi dyDion o'a Hchoduii oc o burdeb Dd^» ūee 
AReiliudvcbryDiulau L gydvybbdau Jyniun, td Ffelti 
ncioidugieib Psul. An. 34. 26. 




s, 



8al. XLVI. SALMAU. 39 

enC, ac Ttih amddiffyn. Gan hyny ufuddha dithau iddu ef, ac aii - 
ifajidBddA of o*r gakm. 

Ada. IS. Jfareft l)fnu hąfydfydd yrio. Dyma bmffwydoliaeth 
m ddydnrvUad j Tyriaid, a'a deibyniad i fewn i'r eslVys efeng- 
jkiddC ac ]r bum jn beth teilwng o 8ylw fod torfeydd o'r Tyriaul 
n ojidin i wiindBw Grist, Maro 8. 7. Ac y niae yr Arglwydd 
Ida oddiar «a paiodnrydd i wnmdaw arno a'i ddilyn ef, yn 
niKvr 4'r Inddeiroii am ea bam^rediniaeth hw7, Matt. 11. 20. 
k. Act. SL 8— A. Hvyradi fod Tynu. y ddinas faanachol fwyaf y n 
7 bjd J pryd liyn j, yn cael ei lienwi i gynnrychioH yr holl deyni- 
aaoedd iurfoizaWi, gan gynnwys yr įnysocdd Prydeinaidd— ^ 
dm^Otėgien y teM, yr amberodraethau mwyaf gallaog a golud- 
qg. AuCiJOKS. 

Adn. 19. Mtreh y hnni%y jr nn a'r fireuinos,— f^vM oll yn og- 
oneddut ojtunt, a meddwl a'i henaid ; wedi ei haddumo a don- 
iaa yabrydol. Poolb. Nid yw y geiiyn a gyfieithir " O fewn," 
TĮoa, byth yn golyga y galon neu y ineddwl, medd y dysgedig 
AMmnoTD, ao am hyny efe a ddenlyn y testyn fel hyn, — " 011 
ogDneddu yw j freninea yn ei hystafell : d gwiag sydd emwiuth 
aiur.** Prin j gweUr y breninesaa Aaiaidil yn gynoeddus un am- 
•er, T maent hyrj yn aios yn yr harem (11^ v breninesau) mewu 
moetnaa a gwycbder, ahwyrach fod cyfeiriad at hyny y n y geir- 
ian h]rn. A. Clakkb. 

Adn. 14, Iff. Yma cvfeirir at yr orvmdaiUi rwysgfawr a arferiil 
cyn y wledd, nea berffeithiad y bfiodas. Dygir yr ^lwys i brc»- 
enoldeb y priod-fiib, a'r iindeb agosaf attocf ; a'i gwyTyfon a fydd- 
ant yn gyieillesau iddi, aefy dychweledigion ieoainc. a gaut ei 
dilyn & ilawenydd ac a chan. Addeuid yw y geiriau hyn oiu 
firynhad helaeth iawn i'r ^wyB o bresenoldeb ei Harglwydd, yr 
hyn a gyflawnir mewn rhan ar y ddaiar, yn amaer y llwyddiant 
nunrr aydd yn aros teymas Emanuel : ond yn berfftuth y n y ne f, 
lle y dygir pob un o'r gwaredigion i fwynhau tragywyd*dorgyni 
muiideb au Gwaredwr gogoneddos. 

Adn. 16. Dy feibton fifid yn Ue dy dadau. Yma moe y protf- 
wyd eto yn cyfarch y Mess'isJi, gan dystiolacthu y byddai idUo, 
y n lle ei dadJau Iuddewig, o'r rhai yr honai yn oi y cnaml, :i 
chan y rhai y'i gwtthodid, fedda meibion, sef had yshrydol, y 
rtiai a oma efe yn dywysogion. Gellir deall hyn yn llytliyrenol, y 
byddai i lawcr o dywy80gion grėdu yr efengyl ; neu, c ddichon t^ii 
bod yn cael eu galw fellv, fel y gelwid Jacob gynt, oblegid eu 
hurddas vsbiydol, a'u giilu gydą Duw. Boothroyd. 

Adn. 17. l*af(^/; neu >Ti oi amryw o'r hen gyfysgrifau, "Pai- 

ant" gąfio dy enw; oe felly, y golygiad yw y byddai Vt ine\\i\oii, '^ 

rbaJawaeidTndjwvaogion,gyhoedd\ cnw y %«e»iah cvOl ^i t\iV\v 



SALMAU. Sii. XLVII. 



8ALU XLVI. 
Hirjiach i'r Salm hon gael ei i^byfunsoddi ya amser tejntuiad 
JehosaphU,gwel3 Cion. 20. ItoiENMDI,LEB.— Yagrifūnvjd hi 
nan hiliogaeth Corah oj en djchvclind o gaelbiwed Babilon. 
CiLHET, — Aryr Bchlpur o ddKifgryn a. fu v noBWKih ydiBTalr. 
iwyd byddin Seuacheiih. Hodbiūant. — tdvE įa debjg mai 
proffHvdoliselh am jr eglwTa yu amscrau jr efengjl i-dyw, ac 7 
mae yii giveddn i unihyn- aiteg o gyfyngder a djryawch. GlLl. 
l>7«Tdir am Lulhet, pan jl>-wai ryw newyddion di galon, jr ar- 
ferni ddj-itedyd, Dauwch, canira y chwechtd Salm a dėagain. 

.^du. 1— S. Yr adaodau hyo a gynnwysant y broflcs andjcaf 
tt'r hyder cryfaf yn Nuw. fel iin galiuog ac e^'yllysRari vanyddn 
riyrnmhDnh jū y lyfyiiBilcrau uiw)-rif, 7 pjuliyrliuJau ar cyff. 




. ZLVIII. SALMAU. 41 



/ 



Adn. 4. Efe addetholy nen "a ddetholodd dir da Canaan i fod 
yn etifeddiaeth i ni." Wkll8. — Ardderchaicgnoydd Jacoby mni, 
« nuodir azdderchog Jacob," sef tir Canaan, a'r deml, vrhoU ragor- 
fiemliaa tymliorol ac jsbrydol a fwynhai meibion Jacob. Ezcc. 
%L %1. Amo8 6. 8. Boothboyd. 

Aibi.6 — 7, Dytchafodd Duv) d UaivenJIoedd, amlygiad cvhoedil- 
os o'i ibd iiredi gorchfygu ei elynion. Cyfeiriad, debygid, at 
faddogoIiaethwr yn myned ir brif ddinas mewn gorfoledd 
zhwyBgfawT; cymh. Salm 6a 16, 17. 1 Sam. 18. 6. 

i^dn. 9. Yn yr adnod hon darlunir tywysogion y ddaiar, ncu 
fieninoedd y cenhedloedd, yn yrauno a'r eg1wys, ac, yn ngbyd 
a'u deiliaid, yn dyfod trwy ffydd yn bobl i Ddaw Abraliam.— 
HoBini. 

SALM XLVIII. 

Yr achlysor o gyfansoddi y Salm hon oedd cydfradwriaeth Kes- 
in a Phecah, Esa. 7. 1. Mūdgb. — Goresgyniad Jerusalem gan yr 
Aminoniaid, ^., yn nheymasiad Jehosaphat,2 Cron. 20. Datų b. 
Cyfanaoddwyd M yn nheymasiad Uzzia, oblegid fod amddiiryn- 
feydd Jerosuem wedi ea cadamhau yn fawr yn ystod ei deymas- 
iaid dT, 3 Cron. 26. Housley. Hi a gyfan8oddwyd ar ddyėhwel- 
iad Inrael o'r caethiwed. Clabke. Perthyna i amscr y Messiah, 
a gesyd allan ei fawTedd ef, Scc. Kimchi. 

Adji. 2. lAamenydd yr hoU ddaear, holl dir Judah y nryd hyny, 
a'r holl ddaiar wcdi hyny ; canys yr oedd y gyfraith i tyncd allau 
o Sion. Esgob Nicholson. — Yn ystlysau y gogledd, yr oedd y 
ddinas gan mwyaf ar ystlys ogleddol mynydd Sion. DooTHnoYD. 

Adn. 8. Mae yn y geirian hyn gyfeiriad atgadcmid Jerusalem, 
yr hon a ystyrid gan y dinasyddion yn annoresgynadwy. Ond 
yr Arglwydd yn unig oedd ei hamddilfyn sicr, fel y cawsant hwy 
weled ar oi hyn. A phwy ond efe a aliai gadw yr eghvys grist- 
ionogol hyd yn hjrn, ac a ddichon ei chadw eto? Davidson. 

Adn. 4—7. Yn y geiriau hyn darlunir gwaredigaeth annys- 

gwyliadwy yr eglwy8 o ryw gyfyngder dirfawi', drwy y darluniad 

o fyddin fawr, a llynges gref, yn amcanu goresgyn y wlad, yn cacl 

cu taraw a braw ar yr olygfa ar brif ddinas y wlad, ac yn Ifoi yn 

eu dychryn, ond y demhestl favr wedi dinystrio eu llongau, maent 

yn synhio yn ysglyfaeth i'r trigolion, gwlad y rhai yr amcanent ei 

goresgyn. Nid oes un amgylchiad tebyg i hwn wedi ei groniilo 

yn hanesyddiaeth ysgrythyrol jrr Israeliaid, canys ni ddaeth pallu 

morawl yn eu herbyn erioed. Ac c ddichon nad yw y brotlVyd- 

oliaeth wedi ei chyflawni yn yr eg\wys gristionogol elo. 

Adu. P. Medd^iicuom, O J)duw, nea, dysgwylia8om niv. v\a.Ntt\» 
Davidson. ^ o * 



Adn. 3. Y* eyiial gamg a beBliedd:g. CrEnrubaJ jr Airiwic[2 
diiynnlijB-, fū BVffindiDol, ao yna cryl)wjlliū nsfumol midui ntJT: 
T įriiBileilhu įMysol; gan fod ginddD uldvag i'r cyf oefiiaf {^^ 
VHir) ytnddiried ynouoj-ftiMb. u I'r Uocd i beidio bofl ™«*^į 
fuddog am tia'ii meddmt gj'fticlb; K*''d SiUiB 1.!, BooTBMnp. ~į~ 

Adn. 4. Gmlvngttf jy lį'Jiat ai ildinrib, nea ui T gšo, ^ tūn^ 

lonoli v iinmish vmii Munynm, jrnHgellir gairėj petluiiicn-iT^ 
J.vnol l'd euntpl o'r hyn a ddyigai efe fd PmOvJ-d N> cghiTl.-^ 

Adu. 6- FūHp'n hanigtiichyno ompirei^ fįf todiau, ue^ "fj ^C^ 
sodlwiT," hyry yw, diygionj y thai hyny a gosicnl ai ddj'Stmiįlįtį 
tntj e'ii ilit'iiell HDiriroi'dus, fel y gullont liwj fafjnhBll <n eU&dSįįJ 

Adn, 8- Cntt^t gvKTi^awr jfio pryiuad ru heiuiid, a kvnif d^Z 
Mil bi/lli. nini,"Cimya J DiBepwmspt7nisdei[^vyd min fktti^S 
ffl y rhi>ddui y uynnygitd i fynu droš b jth." BoDTSBaTD. j5 

Adu. 10. Cintjft e/e a meLnac jd HDilwgi bawb oad oea nn^^ 
gnidd imiicrjliruri] rbMdoddiwiih argluyddiaelb mgaa. ^ 

Adn, U. Ei- miildvl vv u fryi- I"', įr. Mae 'BoonniotaT^ 
yn i^ūhBniiiettin jn fawr oildiurlh j cyfiathiBd arrerfdigMjC 
Bi-irim hyn. cui ddndleu aw<lurdod IlDiiwsoiu;n gyaefthllldH S^ 
dios ei ddttrlfenkd;— " Kn hedd y™ on ly yn draCT^dĄrt-C 



SALMAU. 49 

SALM L. 

!/jimwy8a y geiriaa ddarluniod o alwad y Gnnichnf 
iiolryw i wTaiido ei apeliad, yr hwii oedd i ga**! vi wn- 
i xiiawrii^di of]iadwy ar Sion, megis o'r blaen ar Sinai. 
ybir mai proffwydoliaeth am lwyddiant yr efciigyl yn 
lUf criationogacth, a'r amlygiad o gyliawnder I)wy*f()I 
iigaeth y geniedl Iuddewig, yw y Salm hon. David- 

Ulono 8ionfpefffeithrwydd iegwch, nen, "Perflcith- 
eli Daw (yr hvra yw Grist) a lewyrcliodd o S'iod.'* 

HOMLBT. 

Sr y fath amlvgiad rhyfeddol a wnaeth efe o'i gariad 
ei rab at yr laddewon, dangosir yma na byddai iddo 
m a'u hanedifeirwch byth : gan mai }t an Duw ooid 
idansosodd mewn mawredd ar Sinai. DavidsoI*. 
Jąfoead a daear, aef trigolion nefoedd a daiar, angelion 
ii ei dystion. Foolb. — Ei hobi, sef y genedl Iibddew- 
roffesedig, am y rhai y sonia Pedr, 1 Pedr 4. 17. Gill. 
Twel Nod. ar Gen. 6. 18. — Ceggltoch, neu " casg^er'* 
e yn dcbyg fod yr enw saint yn cael ei roddi ar yr 
id yma, gwel Dent 14. 2. a 33. 3. — V rhai a wnaeth' 
od dmi trwy aberih ; yn mhersonau eu tadau wrth 
d. 24. 4 — 8, ac i'r hwn y cydsyniadasant bwytbau 
wii% i'r ordinhadau a gadamheir trwy y cyfammod 
OTHaoYD. Yr oedd yr holl rai a sancteiddiasid iVKj 
o'r gTV'irionedd, neu y cyfammod tragywyddol, i gael 

ger bron Diiw, i fVynhau ei amddjfiyniad ef pan 
y n gweinyddu ei famedigaethau ar ragrithwyr ac 
ivvr: fCKe\ Luu 21. 20. Datidson. 
1§. Ni roddai Crist na'i apostolion un cvryn yn erbyn 
n, eu bod yn esgeulus o gyfraith Moses; ond mae yr 
-n rhoddi amnaid cn-f mai rhyw aberth tra g\i-ahani>l 
a fyddai yn gymera^wy er cadamaad o'r cyfammod, 
Id g^vaed yr anifciliaid ond llwyr ddiwerth yn ei olwg 
JON. Nidyw Duw yn eu ceryddu am gyflwyno yr 
?ddynt orchymynedig ; ond dylcnt dclcalTnatl oedd 
im u'u hangcn, neu nad ocddynt yn ei roddi ef dun 
ymcdigaeth. Boothrovd. 
'lo. Y meddwl y w, Byddwch dd'iolchgar am y doniau 

talwcb cich a(ldunedau,neu, cyflwynwch eich hunain 
'n wirfoddol a llawen i'm gwasanaeth, ac addolwch ti 
ionedd. Gwfl Nod. ar Preg. 5. 4 — 6. 
-JSfUf. Nid <>es dim sicrach i dvnii gA^g y GoTUchaJ tVT 
r/umOrs o jmJvniad wrth wasanaeth Duw, x\t\\ ^y^\ 

iU2uludd.dod, c^mh. lihuf. 2. IT-U.-II^jn c 






^,.™.,.,~,,»™ ,.™>™»., uc, iiij adaBoni oi?' Mae Dairyti^ 
upelio at gyduybodau y cjfry w bechailutiaid, a fuaaai yn neddutij^ 
iiido ef rtKldj achlyBui iddyDt 



iddynt hwy i fedd»i ei fod cf yn gySėlj*^ 
"Tadvyo «ii hymddygi&dau. BooTHumb 
SALM LI. 'n 

.- 1. Mao y Salm hoQ vn Ryfiiileb mor gyson ar IkimU*'-^ 

;vvjnnp Dalydd ai adTeriad, yr hmi a gawll ui ya 3 8am. II, J| 
ii rhaid i oeb belmso nad bya/ jw tesiyn y Heddi'if 

1. yn dy erbyn di, dgdi dij Aunan y ptchait, toeddvjB 
rDiiBoiniiaidūildi>iTtliyrlraidrodd ytoaifarna ūU'stallBilIl 
Dafjdd oedd y llofarydd, %m ei fgdet vtedl pechn yii įfi^— ■ 
erbyij dya. Oūd y mae yr vrtiulciadl yita ynhyaod o w«Mjiu 
JIA2 coli y gtiitiau olygn Dad oi?dd y pechad yu ertiyn dyn; uf 
Tuddiaeth ocdd y ramvedd, Tfl y mae yū anilwg ūddiwrQiiu7 
U. Mncydianrliydcddadellit arDJuu-lrivy dnaeddBDBig 




SALMAU. 45 

Jmjčd,immnMQkmw9Čdtki beciiadar ugyhoedd- 
(Mlii»eigziaticmcjMii,yr liwn a ddiolcha am ras 
, t»m dčjnaauk betinjdd am gael d adnewydda fw7 

Tnmfiifą^ig -įfį/rdd i ras aiimr,-—NiB gali neb 
aw7dd jBa vn gmiimjt lieb iV enidd gael ei adferu 
JkajUB. JT Tsrara Olia. 
i4b Omm^ JI 9dšiwrth totui, nea ** oddiwrth eaognrrdd 
•" BuanuujD. Hiryiadi fbd yma grfeiriad at j ddinas 
i; nld oedd jmgaddia mnairdd i Dafyod iV gael yn yr un 
ri^nvoniyi nidyn aianrftis y bu ei dioaedd ef. Duw yn 
i um Cm jB noodfik iddo ef. Davidsov. 
JI, If. Atarf$ ngmi^fiuau, cynmrynd y dymaniad yma gael 
imd jtaMk yr enognvydd, a maddeu y pecfaodao. Mae 
Mįįiiijilil yn era y geoMa, a nnddeaant yn zhoddi hyfdra 
Mm on i Mtla at Ddnir; gird Bhnf. 8. 19. Heb. 4. 16. 
J Ada. 10. C€K§» m* e h o tnu^ck i aierth, hpiy yir, droš y cam- 
f^,-imŠd a gyflanRuda I ; canya nid oedd aberth wedi ei drefiiu yn y 
^* ikUimtmiaBSoi droa y.pechod aloftnddiacth. 

i ' ŠALMUI. 

:, Ada. 1. With T eadam yma y golygir yn fWyaf cyffredin 
VStį, jt hwn oeod yn un o elynion (mwerwaf Dafydd, ac ja 
eoog o TMeilerder mawr, gwel 1 Sam. 31. 1 — 7. a 22. 9—28. 
Siboniai £iiį^od Hobne y Salm hon fel profiwydoIiaeth, ac wrth 
yeadainymaybaniai efe y golygid y brenin Herod. Ond, y 
■le nn dyn mewn profiVydoliaeth yn aml y n cynnr}'cbioli 
• Uaavi o nd hynodol am eu cy£!elybrwydd mewn syuiadau, 
tMddiiidaD, ac ymddygiadao. Datumon. 

Ada. 9. Tn gtnetiUmr twyll,jn. troi yn]law yr hwn a'i harfero, 
ac fsOy jtL lle bod yn ddefhydcuol, yn dwyn y byvyd ymaith. 

Ada. 4. GMnoM dytifyto, y (7nyw ag ydynt yn niweid)o1 

jnddynt en honain, a thnvy y rhid y gali y dinived guel ei 

ddyttrywio. Bosbnmullbb. 

Adn. 9. Jea ehtcarddant am ei len. Nid fd pe byddent yii 

I UairenTohu yn nud^d Daw fd y cyfryw; ond fd y u)ae V n 

. ddynodawl o olai Daw am danynt. Oill. 
» Adn. 8. Ond nų/fi tydd, yn h^ach, "myfi a fyddaf," fd 
■ j cltwwyddeH wtrdd, mewn llwyddiant sefydlog yn nby Dduw, 
. I pan fyddant hwy wedi ea dinystrio. 

i SALM LIII. 

;' . Ldrycbeč J dMrlIeojdd Nodau ar Salm 14,o'rhon v rneOv(\^'V\T 
/.JddiAeJ ei ebjmeryd gan rai o't nrofiVrydi dwedOlaT8.c\i, u.\ 
/ eHrmbwjwo at t7w acblfMor araU. Thomas YTilltkIIS 



addah'ai y Siphiud ei drmhlodi ■ ' . „ 
Oni], Įia beita byiinsį; a fu ;t achlyauT o^i cbyfanuddi, ■ pk^ 
bjnnų; oedd jr «wdirr, efe a aliai fod yn llelini yn mhenM lį 
Mess'idh, ic fclly geOiT ei eolygn fel prDffwydoliaeUi, Datiuob.} 

Adn.». CmfdieilhriauI.Bea"i'bea'±iaB." mae BodthmI* 
y n įladleu yji godam dioa y darlleniod yma, ac njd yv yn htffrtf 
dcoli yn mba yUyr y gellid zalw y Siptaisid yn ddieiitariaid. 

Adš, 4. Yr Argltniiad 4i/dd yit mi/Mg y rAoi a sv^haliiml /lĮį 
itia'iil, nen.yo hvlrach," Yr Argluydd jS'cyiiliBljdii fjmTWjį" 

HooIHROtD. 

Adn. s. Torr Avimi ymaith, neu, " lorri 1iwynl ymtiilta" |nt ^ 

AJd. 7. AmUygad a%petodit ei emyUj/f ar fV ngttynionį net^ 
'■ A'm lIjKad geiiiyebodd ar fy ngelynion ;" byny yn, yr gedd 
e"!: VII alljog i» cyfarfod htb ars«-.v(l. 




Jnu ■ I eglirjri, nac i ungyJcbuuUu UiSjdd, yr liwa 
aryl-ddjD 7 bobl ya vasUiloh 

BeuKydd 1/ camgįftnerurU Sll tff^iruia, y dirdyiunt f/ 
pu roddi Ciin oljgind atayai, 

Miie pob ymadnidci jn goaod ajlui idewn mudd ir& 
gariul Dnv ai y llerarjdd. E(e a ^liai ei hull 1w:be>- 

■n irfblui lel J cedaid gaia adstft mewagwl«l aji:hial- 

ifiiadi Jn ei BoM jfr. 

1. .Inuirjl, O DiuiB : nea, " Gwaeuihiim addiincdau i 

8ALM LVII. 

Hu ] Salm hon jd bjuod o EvjnrsnDus yn y choe 
ItAf, mo ar oi hyay mu y Salmy^d yn ymarfol<4du yn 
o Btii DdwyfDl. 

Galmafar Dduw 6oneliąf,jDtibja vr hwa ni'sgall 
įJudisfliuddlfynD,— ^ ZMuv a ■i<iibtl,d dmi.inrj 
■i BddeH-idiun i mi yn ty iigbynoBliaeth, gvcl Salm 13H. 

r Deaftįn IMiie ei drugan<id c'i virlonedd, hycj yw, 

* — '■ flc adnffiiaflūig;"*"'""""^ "" --'-■- '-■'-■ 

ei fywyd ef, y cii 



8ALMAD. 



Sa.,lJX- 



7a y galoiif lloaio aavriredd ^r ydycb ; Ach dW7]aw a weHbTed- 

Adu. 4. I fnacvl fcl y neidr Syidar. Dy^edir JDia išd «ii * 
Knenwyii aea eu maJaii luf«wiiot fe] yr eiddo j AailT^ ueu j uo^ ^ 
fyildar, gsel Diar. 36. 13. Mae malli o siaS y cteAit am dni ' 
VU gyffredin ei bod yu fyddsr; bi j niae ei lirathisd jn brinl * 
mcnn yehydig fynyduu ; BC ni ehilia er dim n*r (Tordd. CoBBlN. 1 




f 



ed* 



liL LSI. SALBfAU. 49 



Adn. II. Na ladd 7twyni, hyny 7w, na lwyT ddinystria hwynt, 
įbag i'm pobl annghofio, ond gadawer hwyntyn gofUurvryddion o'th 
eo t. ifigiofiunt. Tkatbll. — Mae y geiriau o adn. 11-^16, yn brofiVyd- 
di t' efitethol ; pe llwyr ddhTreiddiasid yr Israeliaid, neu eu cydgorff- 
■^ y oi a elienbedioedld eraill, buasai eu camwedd a'u cosb yn cael eu 
3f ' kunghofioyn fuan; ond y mae eu paraad fel pobl neillduedig 
k oddinTth y byd, er ea bod yn vasgaredig trwy y byd, o bwys 
r f aairr i'r byd yn gyffredinol. Scorr. 

SALMLX. 

Adn. 2. OvmaethMt i'r ddaear grynu. Mae daiargryn yn ar- 
wydd4iiniol o wlad mewn cyflwr o gynnwrf a chwyldi'6 dirfawr. 
GveL Esa. 18. 10. 

Adn. Sf A gMfin madnmdodj gwm sjrnedigaeth.nen win meddw- 






svltTrbni addynodagystoddtra dwys, gwel Esa. 61. 17 — 23. 

Aon. 4 JRkoadaiit Jnner i'r rhai ath ofnant, Yr ystyr yw, 
** Bydd yn flaenor i ni O Dduw ; dwg faner o'n blaen, ac ar\( ain 
ni i fbddagcdiaeth." Boothjeu)td. 

Adn. 6*-49. Dttw a kfarodd yn ei sancteiddrtDydd, neu ** yn ei 
MBcteiddioIaf." Yma mae y peth a lefarwyd yn canlyn ; Sichem, 
oedd wlad yn perthynu i Samana, ac ynddi hi yr oedd dyffryn 
8iuxoth : GiUad a Manasseh a ddynodai wledyda y llwythi oedd- 
ynt yn trigiannu ar du dwyTeiniol yr lorddonen. Gellid meddwl 
vith 3rr ymadroddion hyn, fod y tywy8og a'u llafarai yn hyderus 
f i gallnogid ef i ddarostwng breniniaeth y deg llwyth cystai a Ju- 
dah. Ac yr oedd efe i chwauegu at y gwledydd hyn, y tiriogaeth- 
au a feddiennid gan brif elynion Israel. Mae y brofiwydoliaeth 
bon yn ddiau yn golygu ehangiad prysur teymas y Mess'iah ar y 
ddaiar. Davidson. — Moab yiofy nghrochan golchi, hyny yw, fe'i 
darottvngir mor drwyadl, fel y gallaf ei rhoddi i wneyd y *swydd- 
ui iaelaf danaf. — DroSy neu i Ėdom y htoriaffy esgid, arwydd-liui 
o'r un peth, yn cynnvys cyfeiriad, hwyrach, yn estyn ei esgidiau 
i'w was i'w cymeryd ymaith ; cyndi. loan 3. 11. Philistia, ymor* 
foledda di o'm plegid, neu " ymorfoleddais o'th blegid di." Gali y 
cyffelybiaethau a r iaith a arferir, fod yn aTwyddocau nodweddiad 
neilldnol y fuddugoliaeth, y byddai yn fendith neillduol ir gorch- 
fyg^ig; g^nai y buddugoliaethwr hwyntynofierynaui gy9awni 
gweithredoedd o dynerwch a thrugaredd ; y rhoddai efe brofion 
iddynt o'r bri oedd ganddo amynt; ac yr amlygai y neu mysg 
ardderchau'grwydd i^agorol ei lywodraeth. 

Adn. 9. Pwy am dwg i'r ddtnasgadarnf neu brif ddina^} £d- 
om ; Petrą o Bozra, hwyrach. 

SALM LXI. 

rsalm bon a jr8grifenwyd yn Afabanaim. GiLL.— H\ a. wsi«j&^ 

'"ah^^i A^^u "^f^y^y caetbgludiad. CLi^RKit. 



60 SALMAU Sal. LXII. 



ryw feirniaid eraill a feddylient mai eithaf tir Canaan a feddylid, 
ac am hyny banient mai yn Mahanaim y'i cyfansoddid. Ond 
eraill a fament mai y wlad tu hwnt i'r Euphraies ydoedd, fel yn 
Salm 65. 5, 8. A. Ci.knKE.-' Anvain Ji i graig a fyddo uwch na 
mi ; neu, " Cyfod di fi i lynu, ac arwaiD fi." Boothbotd. Neu, 
•' Arwain fi i graig uwch nac y gallaf fi ei dringo." Ain8W0STH. 
" Arwain fi i le o nodded a d*iogelwch." A. Cla&kb. 

Adn. 5. Rhoddaist etifeddiaeth i'r rhai a ofnant dy enw. Neu, 
" Rhoddaist yn etifeddiaeth i mi, y rhai a ofnaut dy enw." Yr 
oedd Dafydd yn etifeddu, heblaw rhagorfreintiaa cyfirediuol yr 
Israeliaid duwiol, y freniniaeth ar Israel, fel y rhan odidocaf o'i 
etifeddiaeth. Boothroyd. 

Adn. 6. IH a estyni oes y Brenin, mae yn ymddangos fod y 
SaJmydd yma yn defnyddio y moes-gyfarchiad Dwyreiniol a del- 
id i'r Breninoedd, yn gymhveysiadol ato ei hun yma, — *' Bydd 
fy\vbyth, neu fil o flyneddoedd; caffech fnrynhau henaint teg " 
&c. CoBBiN. — Ei Hynyddoedd fyddant fel cenhedlaethau latver, 
hyny yw, yn ei hiliogaeth, ac yn enwedig yn Mhcrson y Messiah. 
BooTHEOYD. Mae yr ymadroddion yn rhy rymmus i'w cymhwy80 
at Dafydd yn uuig, mae yn ddiddadl eu bod yn golygu y Mea- 
siah, gorseddfaino yr hwn sydd yn oes oesoedd. Sutcliffe. 

Adn. 7. Darpar drugaredd a gwirionedd,fel y cadwont ef. Gell- 
ir golygu y geiriau hyn fel attebiad i'r weddi ; gellir cyfieithu y 
rhan uchod fel y canlyn, " Trugaredd a gwirionedd a'i ceidw ef ;" 
neu gydą Lowth a Houbigant, "Trugaredd a gwirionedd oddi- 
wrth yr Aiglwydd a'i ceidw ef,"hyny yw,"Yr Arglwydd a gyflawna 
ei gyfammod ag ef;" Gen. 24. 27. 

SALM LXII. 

Adn. 1. JVrth Ddutv yn unig y disgioylfy enaid, mewn ymos- 
tyngiad a gobaith. Mae yn ddiau fod Dafydd yn gweitliredu fel 
hyn pan oedd efe yn ifoi rhag y cydfradwyr dan Absalom ; gwel 
2 Sara. 15. 25, 26. Am hyny y meddyliodd rhai mai er cofiaad 
o'i brofiad ar yr achlysur hygof hwnw y cyfansoddodd efe y Salm 
hon. Ond, pa fodd bynnaį;, nid yw yn ymddangos oddiwrth y r 
hanes sanctaidd, fod Dafydd wedi meddu y sicrwydd llawn o 
waicdigaeth a broffesir gan y llefarydd yma, gan hyny, rhaid i ni 
farnu mai y n Mherson y Messiah y cwblhawyd y geiriau hyn y n 
drvvyadl. 

Adn. 3. Y hivriedicch ajiicydd, y cyfodwch derfysg, y cyfryw 

ag a ddylyna ymosodiad treisgar ar un. — Fel maguryr ogivydded- 

ijf, ^c, cyffelybiaethau i ddangos y byddent ar fin dystryw. 

Ada. 6. "Ni'm hysgogir, o'm hymddiried yn fy Nuw. " 

Ada. 9. HoRSLEY a, ddarlJenai yr adnod Yvon fel -j c«iQlYn> 

"^Gwagedd yn uuig yv7 meibion dynion, ceudeb yvi me\\>\ow'' 

<iQ. 10. ^c mewn trais na fyddwch ofer, neu, " ^c na ty^^vi' 



fjnluHie]! Lrugaredd, A. Clahvk. — Can^ii^nfia, '* tr 

dtU i bob dį/n Įrn ai ei utithnd. 
SALM LXIII. 
Ia£ ya ymddiuigDa yn debj); i Dafjdd gyttnnddi j 
laill ai pan doU Saul ;n «i eclid, oeu pui oedd Ab- 
TtbiTfeu iV erbjrn ef. Gill. Jf«icn tir erai a M^ch- 
ifr. J golygddijoh yw, lir a bair flinder truy erwin. 

KTthedd J brynlati, a'r diOyg o ddefoyddiuj aiiHii. 
ar. HoULBt. 

' tEtied 4y ntrth ath oįfoniant, fet y'th veUiU yn y ej/t- 
Felly yr hiraelhaf am dy welfd jo j cjBegr. fel y HWel- 
1 aU ogosiant-" BomBBOVD. Amijgia oeitb Uun 
, •jD oidinhadau ei gf aaegr, a liavy jj atleblon B, 

jmliolicm • garedd'iau ei vir addolHyr oddi at 7 

'iyrahafiif JV lUDį/laa [r" dy tmc ; iiiewn gweddi a 
LL»i Dev, "Tyneat Syddloūdeb i ti." Arierd y psc- 
-d felly iw heirunod, Jub 81. 37. Sgl. M. 30. Ac 



ael iDwy o hjlrydwcb iti 



SAlUAtl. 



L. LXV. 



uiGdd rhai ; ui fell; meddyliant mū y MenUit n oljgld yna wrOi '- 
y Brtnin, lyngu i'r t"n »ydi J" dynodi cjfifes o ymostyngiad tr 
ffyddls™ iddn ef, »phawb a imant hjnj rnenn gBiiionedd* ^ 
fydd cjin(!radwy gan Dduw. Ond, eraill a (amani tniii Duk, jn ■• 
J r hwn y llafenjchai j Brenin, a olygimnh y rlageQw(:'jQ y ^ 
geiriag, ;t hwn y dy»(dir y gorflJedda, neu jr ymogonedd* ■■ 
|iawb a dynBD «ldo ef^ — Bilhrcauirfmiiu,byDy yw, cywilvddir s 



ant dwjU a 

SALM LX1V. 

Adū. ^. Ac a trgydiant tu taethtat, t^geiriau dAtevnnm^ Gyfeir' ' ' 

bd ai aaediau gwenwjTiig hw)T»f!h, y rhai a arfetid yn fonu -i 

iairn .vn Aubia, fel y Killwn gasglu oddinnb Job t. 4. Hiet. - 

Tebycaih yw, Ibd y Salmjdd jma yn cjfeirio ai yr arfetiod g m 

' bau llythinui ar aaethan. a'u heigydiau tu y cyfeirydd j • 

.. . ... ._^_j;j =jjg ^dywBid yr IuddBWdy fa) fe 




v. 8ALMAU. M 



«iiuol yn y dy8tawrwydd inwyaf astud ar eu meistriaid, 
i wneyd pa beth bynni^ a archent hwy iddynt. Hwyr - 
xna gyfeinad at y gwasanaeth beiinyddiol a arferid yn y 
yr hwn y moliannid Duw yn wa8tadol. Boothsotd. — 
i O Dduw, y gorphwy8 mawl yn Sion." Homlst. Yr 
. addolwyr I)uw dan yr hen orachwyliaeth, yn edrych 
i i amser pan y caent eu gorlenwi a thestyn mawl iddo 
mser hwnw oedd y pryd y cyflawnai Dy^danwch yr !■- 
^ess'udi, yr adduned, trwy ei offiymu ei hun yn iawn di- 
'daw, droš bechodau dynolryw. •Gwel Sal. 40. 6 — 8. 

!f. 

I. " Ein hanwiieddaa a'n corchfygasant, ond ein cam- 
ti a'u gorchuddiaist," neu ta a'n maddeuaist trwy waed y 
; dyma ddarluniad profiVydoliaethol o gydnabyddiacth 
ir pob cnawd a ddeuai at Dduw mewn canlyniad i'w 
th o fod Grist wedi talu yr adduned. Mae y brofFWydol - 
i fid llaweroedd eraill, i gael ei chyflawni yn raddol, o'r 
welwyd y dechreuad yn oes yr apostolion, agweljr ei 
I perffiiith yn amaer da Daw ei nunan; gwel Esa. 40. fl. 
i. 

i. Bamedigaethan Duw ar y drygionus ydvnt ei bethau 
ef, yn y rhai yr amlygir ei gyfiawnder ef tu ag attynt 
Irugaredd tu ag at ei bobl. Boothkoyd. 
(. Ac a wregysir d chodernid, cyfeiriad ond odid at wisg 
18 yr arch-otfeiriad ; ni's galiai yr Hebreaid feddwl am 
neadau uA'ch o arddercbawgrwydd Duw, na dywedyd ei 
ymwi8go a gogoniant, ymwTegy8u ag ardderchawgnK'ydd , 
egysu a chademid. I.owth. 

^ A, neu, " fel" terfysg y bobloedd; cyffelybiaeth yn gofiod 
in fel pcnnadur ma^T hoU aniun, yn tawelu tonnau mwy- 
1 y celnfor, yn rhwyddach nac y tawelai y brenin gallu- 
ydig o derfysg yn mysg gwerin ei lywodraeth. Bootu- 

3. A ofnant dy artvyddion, hyny yw, yr arwyddiou o'i 
hagluniaeth, oud yn enwedig yn ngweithredoedd y gre- 
. BooTHR. — Gumai i derfyn ooreu a hwyr laivenychu, pa 
iwyneb bynnag ydyw goleuni a thy wyllwch i'w gilydd, 
ii 11 fel y ilall y n groesawgar i'r byu y n eu hamserau pri- 

5NRY. 

D. Afon IhuD, neu "helaethrwydd o wlaw o'r nefoedd.'* 
3VD. Hebreacth pur yw yr ymadrodd, am helaelhTwydd 

SCHITLTBNS. 

II. A'th lwyhrau a ddiferant frasder. Darlunit T>\3l^ '^u 
Ąyn fe]AivIwydd haelionua, yn cyfrannu bend\t\\\oiv ^ 
afo. /Jwį^bmu, a ddynodani weithTediadaa \)un>i nt 
f^idh^A^^i^ y^ «' dymhor,ac yu^oC^JJiM a.% 



M SALMAU. SiL. I-VIII. 

y dKlunidii Įtodidng ymii o weithrediBdau rhairfnnlBelh Ddwyfol, 
fe] rhag ddaJluiuaj^ cyHgudūl o efieithiau cyhoeddiad y Dcwyddiorj 
da am drefū ĮĮyfiawū a gravol Duv i ai^hub pechaduriaid : yr eg- 
]wy? a adeilpdiil, y Uuawa gwrtbwynebol iddi o bob gradd b or- 
uwch reolid, an a ddarostyngid, s'r boU genbedlocld IRdi eu 

dau ddylamradaa Dnytol ;r[ Ysbryd s dywElltid ai yr hoU gied- 
inwyt. 

SiLM LXVI. 
Ada. 1. Mae yr egluys sn J Sa]iū hon ju gvabodd hūll dd^n- 

Epyddiaet 

'ūy, leb) 
paū fyddo pūbt Dduw jrn y i 
ddyūūlryw eii clywed. Datidi 



i yr ArBlwydd, tcvj g^dnabod ei būUaJliiawgrnydd, 
awauraoa benargli"" ^-'■---' -* ' - ■ ■ . 

gelynira. Gan hy ,, ,^ . „ . „- .„ 

J fvddo pobl Dduw yny nyfryn aiD)n.khiad,fely gaUoholl 



:arRlwyddiaetbūt i waT^u d bobJ, a daiofitviig 
n hyDy, lebygid /od y įka yn golygu yr in 



I. 10—12. PrafaUt m, ttwy gyatuddiau 

" " "-■ '■' '"a™-" oiifl" 

r ryddbaii 




iJCVIU. SALMAU. 65 

MČduM, yn yr hon y djgid yr arch i fynydd Sion, ar oi i Dafydd 
orchfygu yr Amoniaid a r Syriaid maeyn dra tliebyg. 2 Samf 11. 
U. Mae yn dechrcu ar geiriau a arferlai Moses M-rth gychwyn 
jr ardi yn ei amser ef, Num. 10. 35. Ond y mae yn ddiau fod 
Tma fPjįpaiad yn eu hystyr gyfriaiol at ė.sgyniad CrUt; gwel 

EpiuiTa 

J Adn. 4. DyrcheĮwch yr hum sydd yn marchogaeth ar y nefoedd, 
* neu, "yn yr amalwch." Ainswobth, Loiivth, Horsley, K^nm- 
corr, Chandlbb, Boothboyd, Clabkk. — lah, mae yn fwyaf 
tebygol mai talfyriad o'r enw lehofah yw y gair hwn. J5ooTnB. 

Aon. 5. Oddiynia hyd adn. 15, y cawn ddarluniad nodedig o 
vdthrediadaa brenin Israel, enw yr hwn yw lah, a 'r hwn y'n 
9dwir i'w addoli fel Duw, a hyny tmy gyfeiriad eglur at wcith- 
nedoedd lehofieth trwy Muses. Gwaredigaeth Israel, cosbedigaeth 
yr Aipbtiaid, yr arlwy wyrthiol a wnaed i'r Israeliaid y n y r 
aiualwch, eu buddagoliaeth ar y Canaaneaid, a u sefydliad yn 
Nghanaan, a ellir cu golygu fel cya^odion o weinidogacth bersonol 
i Grist, o gwymp ccnedl annghiediniol yr Iuddcwon, o ddymchwel- 
f iad Paganiaeth, a buddugoliaeth Cristionogaeth trwy wcinidogaeth 
yr apostolion a'r prif giistionogion. Davidson. 

Adn. 6. DuxD sydd yn gasod yr unig mewn teulu ; neu, " yn 
ginieathur i alltudiaid drigo gartref." Boothboyd. Cyfeiriad 
at yr Israeliaid yn yr Aipht mae yn debyg, y rhai oeddynt fel 
L alluidion, yn unig mewn tir dieithr. 

1 Adn. 9. DyhidlaUt wlaw graslaiony cyfeiriad at y manna, yr 
\ hwu y dywedir fod Duw yn ei wlawio arnynt, Exod. 19. 4. Sal. 
78. 23, 24. ScoTT, Clabkb. Megis y gwlawiodd y ncfoedd fauna 
with orchymyn Duw, i nerthu ac adnewyddu y bobl oeddynt ar 
drengu o newyn yn yr anialwch; felly, trwy ddisgyniad yr Ys- 
bryd o'r uchelder, gan ddwyn gair y by wyd gyd ag cf, y cadavn- 
hawyd ac yr adfywiwyd yr eglwy8 yn vldirfa^T yn ei ehyllwr 
malianaidd a Uesg. Esgoh Horne. — TV ai givrle'Uhiaht, neu, 
*'a'th ctifeddiacth flinedig a gynheliaist." Boothroyi>. 

Adu. 10. " Dy gynuulleidfa a gymerasant feddiant o honi ; ti, 
O Dduw, yn dy ddaioui, a'i darperuist i'r rheidus." Grhen. 

Adn. 11. yr Arghvi/dd a roddes y g airy <^c., i Moses, y r hwn a 
ysl»rydolai efe i ysgrifenu cauiadau milwraidd, y rhai a genid gan 
y l)<>i)l. A dynion da a gyhoeddeut y ddeddf yn y gNversyll, ac > n 
■ Hvuagogau \ r llebreaid. Sutcliffe. — Mawr oedd mintau y rhai 
a'i pngcthent. Meddylia amryw o'r Beirniaid'fod yr ymadiodd 
yn rhodui Ue iddynt i feddwl mai ut y fintai feny waidd yn datgau 
j y gan fuddugol y cyfeirir yma; gwel adn. 25. Ezod. 15. 20. 
i &im. 18. C. Chandleb, &c. Nid yw y gair o au^a\iVvt\«\- 
nirydd vii dynodi pregethu, ond mynegi neu gyhouddi ucvc'jOLCi^Yv 
f /a, H thest } -uau 11a wcn rdd. 



a arferai drigo 
jr ysbail." Bt 
gair gwreiddiūl jn 



TD y tį. Ci 



!:uBK>, — " AV ledu gaiaeT ■ runam 
A'r un Bwdwr dys«aLg ■ syln fod ) 
ociui gtfnigHld H phlaut; cymh. Niun 



80: IS-2fi, "" 
Ada- 13. £r ganeedd o ?u)aoch yn mytg y frocAnRinL. Mac 
cr; n amryipiaelh bara rhiviig y dyagedipoD am Brwj-dd(«isd j 
^iriau hyn. Dodvn ddau neu dri a'r prif otygiodau o flaeū eiu 
ilurllennyr. — Mae y gair a gyfieithir crocAanan, yn golygu rticsm 
u gerrig, ar y rh»i y dodid y troehanau i fetni yraborUi ; fel yr arfeti 
yr j^rabiaid cnrj'dredig hyd heddyw- Gorwcdd yD my^ y thk 
hyn B ddyitKta y sefyllfa iselaf a gvaradn.vddu^; coaya tybii 
rnoi yUeDulIdaedigynorphvysIei'r cuelhioD dinnygedicaf, oėdd 
NiBUDBS. " Br eich bod cbwi gynt yn gaelhioū gorthrynuDedig 
yri gwixculliur priddfeiitj a chrochanaLi yū yr Aipht, hydd eicli 
[■oBciniant yu awr tnur hūiIisb a)( y bu e!th ((wanhnidd eiioed 
dt." DaiANKF— "Pan o™eddūch i lawr o fewn ciob terfynai 
uich huoaiUT byildwch fel eagyll colomcn vedi «u įforchiiddici fiį 

daidpd dOK y cyfieithiad arferedig, " 




.VIII. SALHAU. 



o ftvniiUKthaa y byd a'n lIywodraethw7r; a mynydd S 
chmodi yr ^wt8. Davimon. 

iUL 17. Certufdau Ihtw ydįfiU ugain mil; Yr oedd y Salm> 
« TA darlunio l>aw ftl riiyir ftenin gĮdluog a rhwysgfawT, a 
tlhaa y gyffislybiaeth, efe a ddArlaniai y Ha, efe a grybw vilo: 
iAjdaii ar lInoBdd a*i canlynai. — Megi* yn Sinai, yn y cyssef, 
Troe&l yr Iiiddewon yii gyffiredinol yn credu fod ang>'lion Du 
jn gvrini iddo ef ar Sinaipan oedd efe yn rhi>ddi y dde<Mf yni 
adndambeir y golygiad yma gan Stephen, Act 7. 63; a Phaol 
OtL %. 10. Hebu \%. O holl ragoriaemau yr eglw)rs gri.stioncM^oI 
irid oet vn mcn' &wr a rhyfedd, a bod yr ATgIwydd yn trigo ynadi 
A MigyHon yn weinidogion iddi, Heb. 1. 14. 

Adn. 18b Dyrchąfa'ut tV uchelder^ Yn y geiriaa hyn gol ygir yr 

•ymdaith wedi eagyn i fynydd Sion, a'r arch wedi ei dw-y'n ir Jle 

MMleiddiolaf, cymh. SaL 47. d. a 2 Sam. d. 16. Bootiiroyd. — 

ŪĘitkębidaut gaethiaedf efallai fod y Salmydd yn cyfeirio yma at 

tiymrteithian oyhoeddos buddugoliaethwyr, pan ddygid y caeth- 

ioo iiiewn cadwynaa, a'r rhai hyny efallai y n fieninoedda g-.vyr 

■nrr, y rlud a gaethiwaiient eraill. QiLh.—Der^i/naisl roddioh i 

ii^iucn, ** Bhoddaist roddion," yw y darlleniad yn oi amry w o'r 

ha pfirfthiaidaii, oyfeiriad efallai, at arferiad y baddugoliaeth\vr 

o dafla arian yn mysg y gynnuUeidfa, ar y cyfryw achlysun)n. 

L CI.4UCB. Yr holl fendithion rhagflaenorol a dderbynid oddi- 

ffith Gtiat, yr hwn a awdurdodaAid i w gweinyddu fcl gwobr gyf- 

nrn iV lalar. Ao e hroffryd yn ddigon eglur mai iddo cf yn 

aig T perthyn yr anrhydedd hwn, drwy y doniaa ysbrydoJ a 

nraUtodd efe o'r nef ar ei gaalynwyr, a'r nerth Dwyfol a ddyl- 

lai eu llafar er mwyn ei enw ef, yn oi ei addewid ; Gwel loan 

. 13 — ^21. a 16. 7— 17.— 7c i'r rhai cyndyn hefyd; neu, "i'r 

ii gwTthryfelgar hefyd." Saetoneg. 

Vdn. 21. Mae yr nn fath iaith ag a ddefhyddir yn yr adnod 
, yn arferedig yn mysg y Dwyreinwyr hyd hėddyw, ac yn 
fityr a phe dywedid y Ueddid y cyfryvr un. Robbbt8. 
dn. 22. Tebygidfod y Salmydd yn cyfeirio yma atyr yra- 
)d j;wyrtbiol a barasai Duw i Israel oddiwrth eu hym1idwyr 
taidd, trwy y Mor Coch,ac ar ymylau y Mor Coch, pan gafodd 
aoh, Sehon, ac Og, eu gorchfygii a''.i llwyr ddyfeUia. Mac y 
w fuddugoliaethau ar y cenhedloedd ^nghristaidd wedi ei 
v yn Ngair yr Arglwydd eto i'r eglwys. 
u 24 — 57. Yn yr adnodau hyn darlunir rhwysgedd a threfn 
mdaith; yr hyn, tebyu^d, oedd trefh arferol gorymduithiHU 
lol; ac y mae yr un ddefod yn arferedii; eto yn ngoryin- 
a cpefyddoJ yr HJnn-aid. Y cantorion, feibion ft m^vOnsA., 
>nnt,gan ddatgan caniadan cyfaddas i'r peTwy\', ac "^Tia'^ 
Y'^J^'P^ f^P^^r t^nid &n (lylynent.— GiceUant dy Jyn- 

««.u auu«weaig, a fydd sefydluulL Uyf'i«*3^'i^ 



egJw^n4 y? hon a rita ursgodid tr^7 dicb j^iMunaclh y di^. a 
onleiuiiuid eau Dn^tU, HchoD MDKAvangncrsjlllfirūliaynibv 
DuL T, 1— IS. DmiMON,— y rhai ydt<.'h u ffm^am Jrratl, oy» 
elybJBMb, ei dynodi hilioBseth Insel, w«di deiUio aV DB ftrnlBifr- 
oU gjjrediunl. MiNT,— yno ^ l«a(flcni£B»in fįiJialia'ilBįlBĮdKi. 
mu, ■■ Ymn, Benuanin, jr leneogar, yv eu nywydd." Ei hd B«įį 
iumia y llivylli icucngac, efs s enKir ; n g.vnlii( ac a ddulai^ Įfet* 
f U.rHTdd, a'm mai o'r llw]'Ui Irnniv 71 banodd SaDl,bnuii4' 

AdO' 38- Dit DdutE a ojahj/nj/nodd dy tatik, neu, 

'► Gorchymjn, O DdūWj Aj nertb, 

Adn. 30. Cirrjr(!daĄr/aBsioiisii[Ci/s,*c. Mu, 

"Cerydda ' 
CyimuUci . . 
Y ibd a įBlliiaiil ar ddarnau 1 

''Ow7llf£lcMl y ūyia"yw y ryūdLbiiid miFyaf priodol oVgcir- 
iau gwrtiidiliūl a ddufayUdir ymu. Ma« Uewad ya dra J]DOMWg 
yn ci^vdro yn luy^gy cyra arlanitaa aranvdd MoiopDtainia ; M 
lėt)yydGBllwQeubHlodtleiin alcn yr lordduneu, Jer. 4 T. * 
4(1, 11), MAisnnim. A esU f."l •■K«>-llifiloii j cyra" ynj 



a. IV a aAtarnatlJs ynfįdriBiidd: d.vlid oponio v geir. 
"*■■_. ', . ■ . ' _ ;rlhltysgod. ScoTT. 

feirniud' s 'dJarlieiiBni' y testyn jn «tJiaūūl, " Tydi a 



tod fo Dgyfaw3i i 
FabDnir, efc - ' 

iM(/tf «r(/W™«J„ ^_, 

l'r gwrlhp; 

a fv y cyhuiidiad u yafydnvj'dd a 

6' Na chymtttddier o'm ptegid I, hyay yW) aarydtlod i'm 
adau I fod yn achlymr i'm brodyr duwiol adignioni. 

7. ^* y ledd eyioilydd f į tigm/vA, fel j ggrehuddir wyD- 
ftlanryT, neu rai dan gūllfiuii. Mant. 

B. CmMttliaiįam'hatodi.ma'-T^Atiiii-jiįim 

V Hewlkti. 

10—13. Vr oedd icliiiion Dafydd yn ūTmeryd achljniu 
b bob rbyw vmddaDgoaLad duviūlfrydig a gostyr^edig 
o, i ciraingitjddg, cBhIu, a gwBwdio. fionruanto. Yrhai 
Imt yn y jioHh, MCBiinvyr, a dreulient en hamscr yno, lle 
[ cyrebfa Į»bi. Roseshdllkr. 

13' Kn^iciri'jii^jb/ dy iachaipdiirriaethy bjny yw, yn oi fr 
lioD awQicibi»i am ty iuhamJB'rioetb. Wells. 

31. Rlioddaiant hefyd futllynfgmwi/d, cyUuDti y beini' 



BC ya iielllduūi gyaawii vedi ir ICbureiDiairl loagi Jen 
SuTCLippB, Cymhivj^ia ji ^nuU>^ byti at Jodu, Act, 2, 
JT oedd hįaj yn eithaf cyiiunliwyj, fel yt oedd efe yn un i 

HargJuydd. Bootosovd- 
Ailn.37. Ooddi 



ucyndynrttydd." Clahkk, C 



„_, ^._. ircysluddi»n 

iwyiif ofbadvy. BootBB. Mju anviredd yc mnl ya dynodiy 
gtuh, drwy CoA yr aclioa yn cnel ei lodili am yr effuth. Daiidhiii. 
Ada, ^. Ihteer hutynl o iyjr y rhai bi/w\ cyieiriad at yr mr- 
feriad o Į^freatni eniraD dinsBwyTj y rhai pan fyddenl ya wrth- 
gilityr, aBaduriaid crwydediK, nen ddrwg-weilhredwyr dan dded- 
byd gDlirunol, b ddileid a'r Jlvft. Miht. 

Adn. 81— »a. Hwy»ch ir adnodan hyn gBel flu hTchw»BegQ 
aty SaliagBiiryvunaYprophwydiynyatody ca£t}uwadr 

SALM L3::i. 

Meddylir i'i SaJm hon gul ei cbymeryd gan Daiydd o'r 40 
^Alm^ a cbyrDCwid ycbydig arai i'w barfbr ya vosuda] yn onuer 
gwTUuyfel Afautom. Wbija. 

Gnel Nod. ar Sabu 40. IS, hyd y divedd. 




r',iaSSE 



nūA c>hotfdtli i 

ioTilfu>VEK OdA efaJLiiy djlid golj'ffu fDyDyddcni1d« 
na yn ddarloiuBiJal ci dyvynogtcm mc ijilyi'udnH:lhwjr, 
cl rbagfyn^iud y cyfl&nneat i:u svjdd Bieva cyBftvA^ 
□ n luJiniu) bcJdwch c^lfedmo], 

a gneifinyd; yiojl r ddalon, "sr ir-«»ir." 
TVa /yiMa Ucuad. HebriuLh, i ddynodi Ingfirjddal 
eniaiavūi j Moiiab. Svtcliffb, 
U/DTi/ar; d'rMArCouhtiyd Fūr J CanoldiT ; KO'r 
byil derfynui erull y Tlr addaffedif ; und T nue in 
[Hidii hyn ddim ungeu nl dulimiad (^elybiaetliol D> 
T hnnsydd vedi ei nddi i'r Msniah yn edfoddiunlii 

Viįūim ifyr yatgrį/mma trignlian yr aniaiaeh, uef yr 



<ld yr HiaĮiucn. a [hrigranau Jupltelb," Uvmh, titii. 
Iiclm a Selta, ArtU)ia ac Aflrii;a, ncu KlhioiHa. Cymli. 
7. IBren. 10. 1-10. HaU. 13. 41. 0^<:<IUwniul 
rodVydoJiaeth lioo, fydd dwyD yr holl genliudloedd i 



ii. BįJ^dgmaūto ^, durlun 



lidam'dd.vmaid.neuychydig o jil jo )i«.iyd fd Lib 
1 tath J uroljgid y llwjddianl rhjfeddol s dilylynai fodd- 
IdaDguiiud miir ddį'stadl ag a ddefoyddid ar y <Iecbieii 

S, 20. Ar liUl dJarar u taiuccr ai <^nKianl tf, fe\ "i 
!ml Solmroni'reBDiinii/dj-ĮigJiieroJdiai y dnųateiMa. 
U,mj-ajvb«-itBeg ifad yn deatyn dyrouniadan \)iii 

** o/naoraH-l 1 wedd'io Mtt dano a s 



62 SALMAU. Sal. LXXIII 



oniad y Mess'iah jn Frenin yr holl ddaiar; cymh. 3 Sam. 23. 
1 — o. Tybiodd rhai mai dyma y cyfansoddiad barddonawl olaf a 
gyfansoddai Dafydd ti'wy Ddwyfol ysbrydoliaeth; ond, ni'smedd- 
■wn un cysgod o brawf o hyny . Gorphenid, neu gy flawnid ei wedd' 
i'au, canys trwy ysbryd proffvtrydoliaeth, efe a welai o bell, eu 
gwrthddrych mawr yn cael ei gwblhau. 

SALM LXXIII. 

Adn. 1 — 3. Yn ddiau da yw Duw i Israel, yn rhoddi iddynt ei 
dir da, a'i gyfreithiau da a sanctaidd. Mae hyn yn derfyniad 
dymunol i adfyfyrdodau ar droion rhyfedd rhagluuiaeth, y rhai a 
fuasent unwaith yn ymddangos yn dra dyrus i feddwl yr ysgri^ 
enydd. Nid y w yn ymddangos ei fod ef mwy na Job, wedi bod 
y n amheu dim am ddiogelwch tragywyddol gwir addolwyr Duw; 
yr oedd efe yn teimlo tuedd i genfigennu wrth lwyddiant person- 
nol yr aunuwiol ; ac yn methu gweled cyfiawnder yn y dosparth 
yma o weinyddiad y llywodraeth Ddwyfol. Ond pan dywynnodd 
goleuni gvrii-ionedd i'w feddwl, efe a ganfu mai yr uniawn, nea y 
gld7t o galon oedd yr unig ddyn dedwydd, yr hwn a fendithiai 
Duw a phob bendith ddymunol. Boothuoyd, Davidson. 

Adn. 4. Nid oes rhtvymau yn eu marivolaeth, neu boenau (jiir- 
fawr, yn peri dirdyniadau olnadvvy ; y meddwl debygid, yw, fod 
y r aniiuwiol yn aml yn cael m^i^nhau iechyd a cbryfder hyd hen- 
aint; ac y u cael marw mewn tawelwch y pryd hyny; cymh. 
Job 21. 13. Davidson. — Ni lusgir hw}nt i angau gan law na 
dedfryd y bamwr, er eu bod yn haeddu hyny ; na thrwy unrhy w 
ofidiau nychlyd meddwl neu gorff, fel lla\ver o ddynion da ; ond 
y maent yn cael cyfaifod ag angau yn dawel, fel y ftrwyth aedd- 
fed yn disgyn oddiar y pren, heb fod unrhyw drais yn cael ei 
arfer att>nt Cymh. Job 6. 26. a 21. 13. Poole. 

Adn. 6. Cadicynodd balchder hwynt, cyfeiriad hwyrach at y 
cadwynau gwychion a wisgai g\vyr mawr oddiamgylch eu gyddf- 
au; cymh. Diar. 1. 9. a Cau. 4. 9. Bootheoyd. Efallai fod 
yma gyl'eiriad at y swyddau yr oedd amryw o honynt ynddynt, 
ac arferid gvvisgo cadwynau aur, fel arwyddion o amryw 
swyddogaethau. Claeke. 

Adn. 7. Eu llygaid a saif allan ganfrasder, neu "eu hwyneb a 
saif allan, &c." Targum. " Efe a a allan o frasder eu llygaid," sef 
eu balchder. Michaelis. — Aeiliant droš feddivl calon o gyfoeth. 
" Cawsant fwy nac a ddysgwylient, er nad mwy nac a ddymun- 
ent o gyfoeth." A. Clarke. 
u4^j7. P. A' u tojod agerdd tnoy yr hollddaeoTy neu, " a ymesyd 
aj- ba wb ar yr holl ddaiar. " Beiaiit ar gofladv-riaeth y cy fiawu — 
-^ J^^^^—S:oruchwyliaeihau Duw, &c. Clabk^. 
J, frf: ^^' -^l/c/ttvel ei bobl ef yma. PoU ^Ncy? ^«:\W av 
^^^enoZ/^Z" ^^^"^" y^ annuwiol a ddisgryftvfyd ^n ^t vv^o^« 

' '^^'oynedyn rhyfygus wrth ddilyn eudrwftca\«xa^\« 



i. PoU yr A^Lwvil<i yn blfša hitwd<liyd j rtui uuuiHiuI, 
ii4t ohwiuiCi tfyfVauao^ o'ii UwyddJuut, iru yiiWTBjiltu a 
i. — Oiengir i&įrni ddi^rpliiol Ution. Fb įjA iddyat ffed 
uddian ch^^nstiu o g^Htudd t gotid am eu hynfydnryiM- 

Pooi,«, Collagt BIbli, įe. 
0. IS. ()• igiūtduia, MųarguįSA h)n, iieo o* finr»ynul Iri 
L hytx, ]>radychwii arhoa crvfj'dtl^ h diduBigwn eu boiinuijv- 
' hwy, lu f^Iy bjililwii tu ac^j'svr i arwaiD cuohedliifth liy 

di ar gylėilium o ffyrdd cy&Mtulec. 
u. n. ffi/duniamUAiimigytiitrDum. Gcllid oaiglu otUli 
y geiiiua hjn ei fud ef wedi mjoed i Kjsiegr Dun i geijio 
H«i ar yr byn oedd ya ymddongm mor ddyryrt j'w feddwl. 
u y bu ynu, nfc a ddjignyit, niiill ai Ir^y yr yigri/ealiuliui 
lūdrl ueddyDtyii Dghojl^ yao, oeii u«y attubioa nddivrrUi yr 

»'r ThuHimim. y gumoneįidau oanlynol, sef bm! y drygiiiu- 
^ eu rhuddi i w atdvi i ddjnyatr anid edfforbaati 4 bud y 
BU doD ofol yr AiglB'jdd beunydd, jr hwn y« eo lium ju 
(Hidilul. 

n. 31. ^Knnau, diigd reddylian. 
u. 37. FaUeiiuociddivrnhDduiEiiiddyuodadnilatialunud. 



gom ba y b 

g Ui J ysm 






nnrhjw k Ue jr vmgMglM ujnniiileidfiioįdcl i addali l)uw, ac • 
gonljniad, galiai fodij pob nroffirjii jn lael eiidwfellj,ac ui' 
guliu caflgiu ūĮidiwrtb Arfeiiod y gair hwii jma, mai ar ūl j djtfa 
neliad d Baliiloa y f jfaūuiddjd y SalJn Iuid ; am na 'a ^yddi 

DjTuiiodydd lJDO*tawg ni caoi on cjmjal jn y W'lad erd^ddžar 
JehcManhM 1 K»ol 3 Cton. 17. D. Al- j mae yu dra lliVhvB j 
bydilai mbl Cdiiw ja vttml a ymgynn'jU yn nhti|įraDnūu j 

B'uffwydi a't batnwvr) dr amserau gofaodedkg i aitdūli thiw 
wel 3 Sren. 4. 23.' 



antyild oili hresenoldeb ]>*yIol gydą nl, ac nid pe« gjdi 
prūnwjd i'uhy^rddi. dn dyddao" * ""'" — 

^yilil ifin'^d y traddodioa byo.' 

\da. 11. IV" 'i' uU™ o atmBldjifi/ni 



inhyffiirdili. dn dvddanu.B įbagTynein i iii pa bryil 
in-eJdyu '■--—■—■■ 



y byilil ilin'^d y traddodioa 
..... ., „, i/iinOafioaas 

a n'fithrediad yn gyŪredia yagorweddyninhly^. 
lujici *]ū^ jif EI fyu^en; ac J maerhuddi y Uawyn y fyūwea ju 

allan. >u ddariimiiul d evM^ad CnBHih. 

Adu. 1 1. Ti a Mryllmui bca lufiallmn, sef Fbai'aoh a'i lu. v 
rhai fl BTireijbir ynm i'r crocodiliaid, oicaduriuid anfetlli a lyn- 
ychtnLaloEL jr Ai^^t. — Rhbddaitt nS į/n ftct/d i'r bohlyv yratūol- 
V!ch, cladid <:y[ff Fharaoli h'i li1wyr i'r Ibd gaa y mor, au faily 
įlaelhuDt yn ymbnrlli i r ^yllEfilod a'r aJu y^glyfaellius u drig- 
. . , — ..._ .. . Q„į BnoTH 




SALMAU. M 



a jr oedd eiiw Daw yn pieiirylio; gwel Esa. 80. 37. 
JI 17. 0. 

Adn. 8. Fmddattododd y ddoiar a'i hoU drigcUon^ gali hyn fod 

ndjmodiybod pob rhwymyn undeb wedi ei dorri, ac anDhrefn yn 

ųaaai jn ajiuedmol^ megis yr oedd hefyd yn y rhan olaf o 

^lynmiaid Saol, ac yn yMod y riiyfel a fu rhwng Dafydd a thy 

I ImI; ond gaUuogwyd Dafydd trwy ei fawr ymdrechion i wn- 

I alliiir J gyfiraith yn effeitliiol, i adferu iawn drefn. 

Adn. 4, 6. Y eom, oedd arwydd-lun o fawrhydi tywysogaidJ, 

avugid fĮan lywiawdwyT y gwledydd dwyreiniol yn y r hen am- 

ler; ac y mae llywyddion Abyssinia yn arfer gwi8go math o 

■ iv^yn ilydan am ea talcenau, yn yr hwn y dodant fath o gom 

cnrn pig-fain, tua pbedair modfedd o hyd , ac fei na's gogwyddo, 

byddant yn cymeryd y gofal mwyaf i gerdded yn syth ; a hwyr- 

■ idi fod ymagyfeiriad at y cyfryw arferiad. Bobdbb, Brdcb. 

Ada. 8. Ar gvrin tyM goch, yn Uaum eymmytg : mae g^iu 

e.Tfflmysgedig yn arwyddo gwin o nertti mwy. Yma mae y phiol 

a'rgwiD yn arwyddocau bamediga^hau cyfiawn yr Arglwydd. 

BooTBBOTD. Uwyrach fod yma gyfeiriad at yr arferiad o roddi 

gwra o'r lath giyfaf i ddrwg weithredwyr cyn eu dihenyddio. 

SALM LXXVI. 

Hwyrach i'r Salm hon gael ei hysgrifenu pan waredwyd Jcr- 
nnlem oddiwrth Senacherib. Gbeen, Horslky. 

Adn. 1. Hynod yw Duic ynJudah, y r oedd efe yn adnabyddus 
yn mysg yr laddewon, i'r rhai yr oedd efe y n arfer ei ddatguddio 
ei hun yn aml. 

Adn. 3. ¥n SaJem^ hen enw Jeboa, a alwyd wedi hyny Jcru- 
salem. A. Clarke. Arwyddocaad yr eu\s' yw dinas he(ldwch, 
ac e dybiodd rhai fod yr enw hwn ^edi ei roddi ar y ddinus yma 
am mui yma yr oedd cymmod i gael ei M'neuthur trwy waed y 
groes. Davidson, Boothkoyd. 

Adn. 8. Yna y iorrodd efe taetlum y bwa, "Sacthau adcinic^j:/' 
medd Michaelis, Datue, a Boothboyd. — " Y oacthau tan- 
11) d," ryleiriad at yr arferiad o rwynio defnyddiau hylosg ar 
flaenau y sucthau, ac vedi cu hcnnyn, cu hei>|;ydio i'r ddiuas, nea 
rlioi y tai, u'r tyrau, a'r araddiffvnfcydd cocd ar dan. Arwydd- 
ocaud y geiriau Higurol hyn, y\v fod ruw yn peri i ryfeloedd 
beidio, ac yn scfydlu heddwch, ac y mae cyfaddasrwydd ueillduol 
yn y darluniad ir modd y ba y n achos Senacherib. Gill, 
Clakke, &c. 

Adn. 4. Afi/nyddocdil yr ygpail, yn gyffelybiaetho\,a dA^ivoAwttV 
AYwysoipon inawrioa, n buddugoliacthvfyT gailuog. ^\\ht 
Jimryravb fod hreainiaetbaa v bvd hvcn »n n.^A *.« «„\^« 



JimrjrnJb fod htvniniaetbaa y byd bwn yn cae\ eu aa\v* ^n 
'C^^-^^i^^^/' J'/«"/, meim cy/eiriad at y m ' ^ • 



myByddottdOi, U^'^'c 



SALMAU. S.i, LXXV1I 

inid, kc., EsB. 41. 

.. .. "Tj-di, O Sioii, 

jdnyl twf snnordiiį^ nrn'r mynjddoedd ar j rh»i j mae jr 
japeiliijr, nAnrtitid.ynealuinidilifffiieuhuDBm." Hevlett. 
Ado. S. rtpcmvvi t ttifn galen, bjddin yr Aisjrisid a'a 
t;wJBOg»D, J rhd ftdduthuit jd «t^ J«niiuleia.— ^umuonl 
tu hm, angencd, ftl y bu i'r Anyiiud. pau fu lirBwid gan angel 
yr Are)wydd. — Si cltaieiant tu davltac ; hyny yw, ni ^lent 

Adu- 6. O'f nefoedd y feraitt giyioed bam, dorluDir I>uw fel 
yn cyboeddi ei dd&Jfryd v ei e1yijioQ yn gyalaf, ac yna ya cyfodi 
i'wrbiidili iiiewiigweilhrGdiad. BoaTHSaTD. Heddylia rbai Fod 
laiuu oFūadwy WBdi ymdūrri.paū oedd J Salmvdd yn cyfuuDddi 
T Riū hon, »'i loder yn cjfeino gt hyny. Gili:. 

Adn.B. Pm gaodeid Dva i /ars, i nchab AaUrsl SaJnail, 
■ddfwyn, tyner, y tir : nea yn oi BooTHBOTn, hoU rai oyrtndd- 

Adn. 19. Efi a dįr fmaith ytpryd tyieytogion, neu, "efe a 
lywodraetha yabiyd tyvyaogioDi" gan faint «i awdurdod,ni bydd 

SALM LXXVII. 

Adn. 1, Tybii fod j Salmydd jma yn llefaru profiad jt eglvya 
mcvn tyinbai o gystudįblin; uneer y caethgludiad, medd ifaūi, 
■ ' <l, iDi^Jd y llcilL Oh yw y golygiod oiaf yn gywi 




Bbil newid f cwhl.— ■• Vnsj djvtdai,, Dyma mndid fr 
.coleddvruihfeddjliau." Welu, HoiiNK. MujDunlviį 
rbcioddnc f Salid menn man ūe] o nm d loulioil. aeti j n 
■jibioli yr eglwjt jn m.vnu jn iloil yn jr ibieanoMet. o 
IdioD eglor ū'r fliifr ddwyfoli jnpeiiderfjniūyiBgj-iiuonnli 
JT addeiiidion g»enh(nwr uraisu Duwi'iKbobl,a'rgwei[h. 
Id grjTnmui n iniBeUiiii efe erd(i/nl. 
1.13. Zly .ffonU.lrefn dj ragluniMlh. PiTuct. S»dJ jm 
KOr, " Bjdd niewn •anaieiddrujdd,'' "s/dd tanuUiidd. 
1Ū1IB, Cbkbr, Mddbe, IlgBiLET. Teb» mu jr juji 
>d ūbrdd Duw o ymdrtn i'i bab1,}ii iBiiuUidd & cfajiBawn. 
ir dvwyll bynBag a fyddo. Bihitksovd, 
1.16 ¥ dafnis a-lh atUatil, O! l/dne-. •i^tanmi ii 
iBD T Moi C«'li a'r lordiloDen, cyaib. Sol. 104. 3. 
1. 17. 1>V MocthaTi ^ifffd t Sfrild^anl: — Maf y gmr j 
Jiir jin«iiK(hau, jn STKjJdoceidljjg hofyd. DiHt»oN. 
1. 19. Dy Siirid ii/dd ys ymar.a'Ot luiybtiBi, mm, "ei nod 
lūr d; lwvbnu " V V dyfloedi nuirnon. ¥r oedd Dbw 
jdio o HaeiJ ei bohl trw J y mOr jn nirionMidol, er na sdan. 

oi i'w gBafod yno. Mnuag. 

SALM LXXVliI. 
e f SBlm hon fn baiilul o bgot* yr Imeliud a'n bymodair- 
r Aipbt, byd dnjmadiid Dnfydd. £*(Di Lowth. 
1. 1—3. f'vns''i'/™'"'0'"'i)""''"^li>" Fy fltid Jie l" jr hyn 
iryddociiad v geiryn yma, ac nid cįifraUh, fel y pieltr, wnb 
cd ei f«d yn gyfcrbyniol i geiriaii fj ngenau yn y llinell 

BnOTUROlD- — AgentfftTgenaamcattdiarcb: nea,"Agonif 
■Btui meMO syln-udaii doethiOD ; Irsrlbur belhau bygof cr 

Bootubutd. Tehygid fod yma gjftiriad g[ v crįbifyllion 
yddol a gynnvysa yr odnodou L-milynul : feJ ffeilbiaa banei- 
.ytoedd J pethaithyn yn hethan a gl.i'n'sid ac a wybyddid. 
n ddaromeg na lhyiyll"Ch vnddynl, <md gydagoing ai yr 
Hiadau agjunwysid jnildynt, yr oeddynt yn ddammrgim 
■įfvrf ,- ac \r oedd yn rhaid wrth ddneihineb a eylw i'w deall 
aVwyso.' Eigo'' Hornb. 

1. 9-^la. Mribion Epiaaim, wcdi rt'hnyll yn yr adnndaii 
jrol am gj'ndynrKjdd y rhai a waitdiistd o'i Aipht, mae cft 
.utboddiesiiunploliyny yn jmddygi™! y deg llitylh, or 
t (ii^d<l Ephraini yn gyllrcdin jn m1a«naf. Icl y roedd y 11wyth 
S rhvfditar. Hwy n osgdasant i fynu y lloi yn Dan a 
1 Jc a droisenl yn dra ghyfl-tedin ai eilunod, Bouthkovd. 
.r hi-n ddioaa yn ngwlBd yr Aiplit, Num. 13. 32; prif 
>y"lr\n«aitb:iU y cynnaliai Vbara-l, « 1»; feilj- į^ 

yn daiUen aa •■dywyK^oa So»r. Eu. W. U, W. 



&iL. LXXyiII. SALMAU. 



Adn. 16. Ycreigiau^ mae yma gyfeiriad at y graig vn Horeb, 
Ezod. 17. 6; ar graig yn Cades, Num. 20. 1,11. Qwel Nod- 
iadaii yno. 

Adn. 18. Wrth eu blyt, nid ea rhaid ; yr oedd Daw wedi arlwyo 
eyflawnder ar gyfer eu gwir angen yn y manna. Exod. 16. 3. 

Adn 30. TFieUf efe a daratoodd y graig , mae y geiryn Hebraeg, 
yn arwyddocau ammheuaeth, ** A darawodd," neu '* Os tarawo^ 
efe y graig, &c." Ac y mae y cyfryw ddarllcniad yn £^wedda yn 
well yma, i'r hynaddywedasid yn yr adnod flaenorol, eu bod yn 
Uefaru yn erbyn Duw, neu yn oi Sal. lxx., yn annheilwng o 
Pduw,' trwy ammeu ei allu, wedi cynnifer o broiion o honaw. 

BOOTH&OTD. 

Adn. 25. Bara arų^elion, neu, fel ar ymyl y ddalen, "bara y 
oedyrn," yr hyn yw y cyfieithiad cywiraf. — Bara o'r rbyw orau, 
cymhwys i fyrddau y pendefigion a'r rhai galluog. 

Adn. 86 — 39. Mae y ddwy gyntaf o'r adnodaa hyn yn cvnnwyi 
darluniad o anffyddlondeb ac anwadalwch yr luddewon, ar ddwy 
olaf yn darlunio trugaredd a thiriondeb Duw. Boothsotd. 

Adn. 45. Anfonodd gymmysgbla, gwel Nod. ar Ezod. 8. 
2] — 24. Rai blyneddau yn oi, deuai math o bryfyn allan o 
dyllau bychain yn y ddaiar, yn LIoegr Newydd, yn debyg yr 
olwg arnynt i fywion, ond a draw8-newidid i ffurf ednod,y rhai 
a wenwynent ac a ddystrywient holl brennau y wlad am oddeutu 
dau cant o fiUdiroedd. Phil. Trang. Vol. ii. tu dal. 766 a 781. 

Adn. 49. Trwy anfon angelion drwg, " cenbadon o ddrwg," 
aef Moses ac Aaron, y rhai a anfonid i gyboeddi y plaau cyn eu 
df fod ; a thrwy ddwylaw y rhai y'u dygid ar yr Aipht Ains- 
woiiTH. — Y plaau eu hunain, a elwid yma angelion, neugenhadon 
drwg. Gbodbs. 

Adn. 66. A rannodd iddynt etifeddiaeth wrth linyn ; hyny 
ydyvr, efe a rannodd dir yr addewid gyd a'r manylrwydd mwyaf, 
fel y Cttfodd pob llwyth ei gyfran briudol o bonaw. 

Adn. 57. Fel hwa tytvyliodrus, oni bydilai y bwa dwyreiniol 
wcdi ei wncuthur yn dda, yr oedd yn berygl i'r saethwr gael ei 
aiiafu wrth ollwng y saetb oddiarno, heblaw ei fod yn cael ei 
wnentbur yn llwyr aneffeiihiol yn ei ymosodiad ar y gelyn ; felly 
yr oedff yr Jsraeliaid wedi pob gu-aredigaeth a thiriondeb, y n 
dychwelyd yn oi i'w hėa ffyrdd drygionus. Clarke. 

Adn. 61. Ac y rhoddoddej'e ei nerlh mewn caelhiwed, sef areh 
©i gademid, gwel Salm 182. 8. a 1 Sam. 4. 1 1. Gelwid yr arch 
yn ncrth a gogoniant D«w, aro yr arferai efe wneyd amlygiadau 
joodedig o'i nerth a'i ogoniant oddiaini. 

Adn. 6S. ^'u monopnion ni phriodvoyd, neu ar ymyl y ddalen, 
/'■a/ci2a.t7moJwjd ;" cyfeiriad, mae y n debyg, at arfcnaA -j moi- 
^^''^ f[£f AcblyBOT o wledd priodas, o ddalgan vnod«.s c;Mi « 
^^^^-^ ęyžm'Uioa jm- m zsyiiadiad i r ajEvr pfiodaaol. 



SU.MAU. B»i. LXXir, 

"m gurragtdd gwfildwon nid iPi/lntanJ, yr hjn tj-dd 
igilei y dmystr ; ne y Jaas jc ymoAtadd yn llBWb a 
tTdd gframjdd Ideroduti gniedjdd h dinunedd 

ūiuer [^U, Di^a ryv aūnjdJ din/iUidl iinll. Ai j 
r.Ti a'r w;li>biii tįcld yn Huhd yn dilni nunroU 
rlcbiidau cjtfndiD.yn uciul, u jm unli onitAj 
iOj a'i ilyitrywyn ernnyddu. mae y rnlur jBlleilaii 
u. Mu migau yn dyrnd yo bnh cyaKdin yn mbeb 

pob tin ya ymdrDi ya ei guIlcriLon ei hunui, ai't 
rr o deimliid 1 V faebgDT dioi eniJl. O įsnlyniid, 
n ucluryn myned beibio rn ddi ivtw, iciud e&lthu 
lu cyfcmioB Uawn ryii..™deiiiil»d irllei gyd įlaro, 
sUl a'r annheimladrwydd Bgynayrchir Irwy gja- 
yfryw ūly^Hydd arawydlanii, a bu>i en boa yn 
ydd luu farwolKclh au d nifvrydd mewD dysUtr- 

eddiref heb ddim o'r gtiv-ilAp.tiidaa cyš^in, ■ 
f«LiaD ^Drrucbeddol yn vyddfDdol. gau ddyniiui, y 
ryw amgylchisdiiu, > Rymeruil j garchiryt uaynl 
iirw at ĮietnaJi uynod, n, mDlodi ii'i Uiglaiuuui • 
yut JO umghyGmHlilo], 

I, Fna y deffrodd v ArgltBįfddr hynv yv, y cjlbd- 
L i ddfil oi bohl nr eu gelynion— U> (u dJ. tl edd - 
GiLL, fod cvf^iiiad ya y geiriaiihyn st daravitul y 
:hlwyf y mnnhuKinn. GfteI 1 Kam. ». H. & 6. 1— *. 
rofldion a ddel^yddir yma yn eael cu harfer ya ami 
I eu ce^iaii i dbi yn nvddy frvydr, ac yjtyrid ya 
i4Ufn 1 uii gae! et glvyfo yn ei getą. HoBiaM. 
SALM LXXIX. 

ysiir cyfansoldiiul r Salm hnn Sutclif fe a fanuii 
irloatyranucrygnreigynaildSiaac Judca: IBrea. 

jnas&eb. — At ddiiLyitry genedlladdcwigganNviiU' 

rnedd Ūt. Dodd. Al amici Aniiochui Epiuhanes, 

iimET. Hn'vnioh fid yma gyfariad proffivydol- 

nx'raii Keburhfldonnnir, An[iucbii>, a ThiliiH. yn 

^Liiddbn v erlMlciniiginD dan ItuDiia bagnnaidd a 

: i.L. Me^dylia rbui mui Jeremlah ai cylansoddodd. 

6. 7. vn gyflirl.vb i Jer. 10. 3A. Cusu. 

■ j.OĮ/'dii^ir'n *!/iinW;— Vn aaaia Ainjtfi )ti»- 

'''.■•i.yVihleaiileyTiry Ikddedigiou, oniL ^aAsnciA 

•eth • fip-ĮiHloii UT adar ysglvl'iielhas. 

i.'^,m vmM 'f"-'"-^' CaideiM nViK«Tiw«<.-, 



#u eia nechodau," er mu>^ c^env. 

1. Cojif bianl mirH>gIa<lA.'— Uu jn deb^g fod jnu 



SALM LXXX. 

Y faro f" jaf rbesjmol yw, ibdj Silm hon jn golygo ji un 
inigylchiadau s'tnn flaenorol. 

Adtj 1 Hw jraoh mai yr actaos o (oi Josepli yn cad *i enwi 
•paa. yn ne dao yw am fod ^ mediEaeEh fraiat vedi ai 
hymeryd odd ar R aben a hoddi ddo ef 1 Cnm S. 1, 3. Sil. 

d w Ih EplirttlPJ, ojji 




t. LXXXn. SAtMAU. 

lrlii.S. FnJoiepKjmi 

lUeD4 BOOTRSŪYD y fh. . . , 

lU JO o dit jr Ajphi, Ue j rljHodd imUi m ddiialUi:" ne ) 
c rhayman J beiraiiud CTjrbivjUedigTU grylirai dros ]F a«rlkn. 

orhDd. Eu būd yn dyvcd iaitii oi ddcalletu j/n agwLid vr 
ibi. o. ddynodaii joaj d/eithrimd oeddjut hwy ya f nliu] hono. 
^dn. &. Ei litioi/taio a ymadauutTU a'r enteh/inaH~ Jdu t 
rVD a gyfiuilbir crochamtu, ya orvjddocdH mnth o jeitr mavr, 
jrhirn y cymmysgid y pridd i nnraihai pridd-Eiiim. Kihni 

Idn. 7. Fn iurtf(ii8c7. 1/ dofun, lef y twniinwl yn yt h»m i 
m yr Ai^lwydd, yr hwn oedd yn ddudetr Ina'r Aiphliaid, ū 

1». Be 

ifeirirymo. i;i<tD»oN. 
Un, 6. -Ui a<[ii(li(>ia(lWi '1, yrhya b bIIu ei ystyrlcd yn 
[ewid B ddyųcidiaeth ddn'yral mevn peiliiyuu 1 bob rfayv 
b uumbeus adyrus.ereu i^ūtidid i lytin yrj ei vvosanaAh. 
Ldn. 10. £Icda df/ ■ic'Vi, byay yw, IraetM dy ddymuniadBii 
■o^iveddi, aemi a'LhiUbaf ac4'LbddiwHl]uf- BoijTaM>iix 
Idn. 18. " Caseion ji Arglwydd a gymniemiiciit tiajoi 
iHtwEg iddynl b»;y; a'u dedwydd gjflKT a tufl«^ jd dragyH . 

tdu. Itt. Gwcl Deul. 32. 13. a. I Som. 14. 26,16. 

SALM LXXXII. 
;yfaoBOddidy Salm boD gaa Asaph y rb eledydd, yn Mjildiiin 
seciali, ctoddyaj; i'rbamwyt. Givel i Craa. 30. a 31. a 2" 

Vdn. 1. F" mhHlh l/duaiaa y barnefi, sef ja mhlilh lyny"- 
on a baiD™yr, a elwir yn uml wnh yr ™w Hehraeg, a gyfieilliir 
a,<liiwiai];cymh.Exud.31.6. KooTHBaiii. 
idn. fi. Holl ii/l/i'eiiau 1/ ddaear a lummadiCBd u'u lle. \ 1 
lilyat bwv yn uabysby4ū'ud^'ledswyJdf hebiėilhiiD y cydnik^ 
idiatlh piudūl ar g)f™ih, Mith. 3. 1. Jer, JO. 31 -. am hyny, 
oedd pob pcih niewn annhrefn. ac nid oeddynl yn gofaln am 
jcylreilhiauaroddasaiDuHilnHel.yihai a ddjiaienl ftfl 
avir»<^naucti llywadtaeth, yncod eu IJc prjodol mewji barn 
«i Sal.11.3. 

,\dn. 0. Yr oedd Israel, fcl cenedl.i gael ei llynodracUiu vh 
ilul artli v gyfraiUi Ikiįvyfal; o gaulyDiad, yr oedd eu bamwyr 
eucymcriiul niryddol, i'w golysu fel cynnrjchlol«ryr Duw. 
•WQ modd mny arbennig na neb rbyw famwyr eraill ar • 
siii ; ao btrvracb mai yn y golygiad yma yn gelwid yn ddii*- 
t, ; gwel loan 10. St. 3a. 1»..vjdiion. 

Adn 7, ■■ Ond ehai a rjdtlwcb (eirn !t\ djuton CTa\\\ , *'■ ■• 
lįuirtJi fel iKj'thau, o: dytrysogioa." BūotbboIB. 



SALM LXXXni. 

Adu. 3. Dv rai dirgel di, eelwir umwyliud Duo hVlj, oblegi 
su bod JD drs boff guilrio ef, ac o dan ei cfticdd ef, fe] iTTiora 
g«enlifawr w«li eu cuddio er diogelvcb. Cuglodd rbaj odd 
vTth TT jmadrodd ymo, 7 gaJIai llaver fod yn wiT dd^iviol, be 
fod ea crefydd ja wE]edig i dd^nion ; ond 7 mtie hjc ;n anichv 
vibhcaayspBiDOTiuiaghyoald bjuDog J dichon i griatioD iv 
Thaid fod i'byw raiyn ei adūal>Dd, oc ni'a giellir cuddio ej egwydd 
otloD «1 muferion opiKionogoi. Davidbon. 

Adu. IS. Gmed hat/ta. O, fy tfua, fil otiiripi. Has rhd 71 
cjfieithu J gnir a gjfieithir iilicifn, yn gontynl, neu yr hyn , 
gylch4roir lĮUjddo, ac y mae yn aiqlwg mni y mrB-ynl a Dlygii 
yr hwii H jtgnba iV drofa, bc a gjlchjJrBa yn ei rym unrhyi 
sylffoddau ya^ifū a adanivreiuionl yn fii ffLjrdd. 




XV. SALMAU. 7» 

>Tddai 7 darlleniad canlynol yn gyvirach cyficithiad 
ddion, "Fely caiffaderyn y to dy, &c."— "Teily jr 
1 ceisio dy allorau di, &c." 

A'thjtyrdd yn eu calon, " a'th esgyniadau yn eu calun," 
t yr esgynfeydd i fynydd Sion, er arvyddocau eo pcu- 
&wyddu8 i fvued i dy bduw, i ymwneyd a'i ordinhadau 
.ST. Ond BooTHROTO a famai y dylid golygii y gvir- 
elybiaethol o hyder calon dyn yn nio<i;elwch ei gyflwr 
; am hyny y darllen efe y rhan yma o'r adnod yn oi y 
Calda^, " Hyder cadaro a deyrnasa yn ei galon.*' 

t' rhai yn myned tnoy ddyffryn Bachą ai givnant įfn 
eu, " Er eu bod yn myned trwy ddytifryn annghyfan- 
a g^nt yfed o ffynnon ; le, y gwlaw a'i gorchuddia a 
." BooTHSOYD. — " Dyffryn y wylo," y cytieithr y gMr 
C, a "dyflfryn y dagrau/' yn y Vulgate. Dyffryn garw, 

cherrig ar hyd-ddo, ar hyd yr liwn yr elid drwy lafUr 
syffelyb i'r hwn a grybwyllir yn Deut. 21. 4- " Boch- 
rbai ydoedd, yr h^vn a elwid felly oblegyd «rylofain Is- 
iam2. 1,5. Gill.— Mae Bacayn anvyddocau prys- 
šhrub) fawr, jrr hon a elwir Baca gan yr Arabiaid hyd 
hyny ond odid, o hervvydd fod math o liid peraroglaidd 
» o honi. Mant. Nid yw yn debyg ei focl yn dynodi 
neillduol, tr\vy yr hwn y byddai raid i'r hoU wrrvwiaiil 
srael fyned ar ei ffordd i Jerusalem, ir tair gwyl ar- 
L unrhyw le blin, dyffryn gnr\v, ncu dirsychedig. Gill. 
w a leinip y llytiau, neu y pyliau, mae dyfrleoedtl i'w cael 
niffeithfaoedd y gwledydd dvvyreiniol, y rhai a wneir i 
lai y dwfr gwlaw ; a gwncir y cyfryw byliau yn lluos- 
ffdd y tcithvvyr i Mecca. Radwo'lpf. 
Ant o nerlh i nerth. Cryfaant mewn nerth, fel y mae 
ddn\'g i ddrwg," vn anvj-ddo cvnnydda mewn drwg, 
IJymh. Rhuf. 1. 17. a 2 Cor. 3.' 18. Meddyliodd rhai 
n a gyfieithir nerth yma, yn arwyddocau "mintai;" 
lyny Ibd yn biiodol yma, pan oedd yr awdwr yn son 

fiutcioedd oeddynt y n myned i lynu i Jerusalem. 
i. "O lyn i Ijn," fel yr arfera y raasnach-luoedd. 

OCKB. 

DeivUticn gadw drics y n nhy Jy Nuw, hwyrach fod 
Jior i'r deml yn tin dra llafurus, pa fodd bynnag yr 
laofynai ofal ma\NT i'\v gweinyddu, er cadw pawb 
rhag rhtithro i fewn i'r cyssiegroedd sanctaidd. 
, Haul a tharian yw yr Arglwydd DduiCy goleuili, 
ao amddjjfvn. Esi/ob AVillson. 

SALM LAXXV. 

^Y^nūvvi.}^^^'^??^^ ^ cyfansoddid y &a\m\voT 
^>n Isvy tebyg:diU gael ei hysgrifemx ar,Tiexx^^ 



74 



SALMAD. 



SiL. Lxzxn . — 



. Clndir j 



J dychveliad d gaeihiw«d Bibiloa. 

ydd gan Kyinhelliad praffvyilūljaetho} i ra^Fyueg 

laver mvy trirv ddyrodiad Crisl. Dihoci. 

Adn. I. OelUd nieddvL fod y S>ilm hon yn gyfystyt S Salm 103, 
a phmfvvdūlioethau eraiU am rmddanfįhūsiad y McESiHh i baio, 
adrem. a chudamhau cglv^B Udiiw. Mynych y darlunir bn du 
V puitreail D ildydiweliad pobl o'n cieUuwed, Gwel Am. B. 11 — U. 
Jer. 3S. 37—44. a 83. 8—18. 

.\dn. 4. iiroRi. nen dycbnei ni.tebjpd fod y gy^lytnacth 
wedl ei chymeryd nddJwFtb fitgail, yr bwii a droaieidde^d 
ctwydredig yn oi. Db. Otlet a MiNT. 

Adū. 8. GoTTvndaiBiifbflhaddtjiBfdifTArfflutyddiO^iArjATri- 
gai-eddfu, mevn attebiad i'm g«eddiaii. H^. Willsūh. h'r byn 
Bganlynya vr sdRodhon'yir yr utlebiad, Canyiefe, neu "ID 
ddiau rfe a dmlka heddicch i'w bobl." BoaTHBOTO. 

, gyd a'r cylieithydd Syi- 




11. Una fu nghaton i afni iy nu. " Uu !j nrtudon 
honasi; otn dy eaw," Uo»I.II.~" F; Dį:hBlda a Inen 
I ofn d; nnvi." DDiie:.!^ Cyd gyrorTydiled medd^'luii ■ 
uiau Sį DghaJoD oU. joevji parch 1 ti- BociTBHitD, 
13. Olearrdailt ,fį iHuid nugim Uad; ueu, "gnaredaut 
jd o wai«fneon dirfanr." Wii.r.i. 

IB. Mab du vmMOKiulhfftch, JO bytrach, " onb dy *ir- 
' mBth o Henri<>utb bid fab pvinDDeddoL. Diiid<or. 

17- Gvna i fflj arvydd tr oaionj. Bydd«d dy ffafr i mi 
rwg, fcL y cynilyddiofy DgelyniuD, uy pcidiont ncbciiio 

SALM LXXXVII. 
1. Meddyliay rhan (Vjaf o'r beirnijiid, moi or «ylfB(.-fi ' 
SoIumoD y cynmiuddid v Salm haiL-£i anil; Kf miI 
] y gellid giL[w %y\Xuaa y d«in]-^-^ v mį/fiyiAJMiAi JD7Ef^ 
T oedd y derni wedi ej bodciladu ar ran o f^iiyd-I Mariub 

3. tiogimiM<iM ieltou u iAnaieiir am Ainil Ij, gan < 
ii, E»a. ea. 1. V. a 6S. 18. iii » 06. 10, ta.. Zeoh. T. U. 
, 4, 13. a tL », Ai:. V ibū oU n Kyraiiuit U i^oniani 

yr eglwy>, lrwy ddcrbyniad y conSedlmaid i te*a iddi, 

4. JlaAq''adiijnoda irAiplit, So), 88. 10. Esa. »1. ». 
įginn ui phubl. IJygir Diiwl feivn ymaM y litlUmr, jti 

I hyn, 

"A grybnyllaffi Rabab aBabiton, 
Yū mj sg y rhai am cydnabyddanl ; 
PbiListia » Thyrirs, yn ngbyd ag Ėtbiopia :' 

fl. rr ArglaųiA a gy/rif pan yigrijmoy bobl,eni livii 

' Ynngbof.lyfrybūbloedd, yrArglwydd a adrodiii, 

V gwr hiFn a anwyd yno-" Botnaaivo. 

ad u ddull tywysogiūū a pbpimaeAiBid dinasoeJd, n ys 

DicKneoMyfrenHBU euboll bobl; ac felly y dy*edir,foiL 
sanclaidd. a gwir Inraeliaid, giredi eu hyigrircnD yn 
rhai byw yo Jetusalem, Esa. i. S. i'ooLK. 
7. /'yio//Ji"iTi"iaiHfda itx„l ti. UctnįdJu ; įsiu 



SiL. IJCXXIX. 



innūu, i diljnodi heliietlirwjdd o bob dnioni tymhorol h 
via,}. Sal. se. 9. sc E>b. 13. 3. Dj'DU eiriuD ; gū ■ ^iiiiir 
^ rhai a an«jd yn Siod. 

SALM LXXXVIII. 



,e yn dts thebig oedd »i 
rodkitli y SaliD hon wedi «i defhjdcUo 
m gwahaiiglwrriiB, yi bwu a ^uiid d 
yn uuig i aloiu awch bflD ei gyŪwr 



" F*! y aarw /ui 

.. ., .. Srnarr.— "NūMb 

a gl»y6d yn faiwūl ar faei y fntydt." 




f 



Ial XG. SALMAU. 77 

■lfdi<m ndieUif jų gwyleiddio inewn ofu dwys ger ei fron ef. 

Ma. 10. Yma defnyddir Kahab, neu yr Aipht, fel yn Esa. 61. 
Ififnfnnrychioli hoU brif elynion yr eglvryn : gwel Dat. 11.8. 

Adn. 13. Hw3rrach fod Tabor ar y tu gorllewinol, a Hermon 
•rytu dwyTeiniol i'r lorddonen, yn cael eu defnyddio yma i 
Omnrydiioli holl dir yr addewid, yr hwii oedd yn gysgod o'r 
c^vys gristionogol. Gan hyny, gali mai arwyddocaad yr ymad- 
redd yma jw, bod yr hwn a wnaeth yr holl fyd wedi amcanu ei 
i^wys i gael buddugoliaeth drwyadl, a gorfoledd llawn. 

Adn. 16. Tr hyfryd lai$, sef Ilais adgorn y jiibili yn cyhoeddi 
rkyddid ir caethion, a gwaredigaeth i'r gorUirymedig ; ac yma 
^soda yn neillduol, y cyhoeddiad o'r gwirionedd fod yr Ar- 
pvydd, brenin Sion, yn eistedd ar orsedd wedi ei gwlsgo ar 
aiwaith a thrugarcdd ac a chyfiawnder, neu mewn geiriau eraill, 
ei ibd ef yn ei amlyg^ ei hun y n Dduw cyfiawn ac y n achubydd. 
Dyma oedd 8wm cennadwri Crist trwy ei apostolion ; gwel lUiuf. 
131—26. 

Adn. 19 — ^37. Yna yr ymddiddentiUt meton giceledigaeth d'th 
Hanett ^c. Samael, ond odid, wrth yr hwn y Uefarai Uuve txwy 
veledigaeth, neu mewu yspryd proffwydoliaeth, am Dafydd, 
1 ^un. 16. 1. OiLL. Mae y profFvvyd yn y wi^anran hon yn 
tmi at y cyfamraod a wnaethia a Dafydd, yr hwn a grybwyllid yn 
«dn. 8, 4 ; ac y mac efe yn ei ystyried a'i olrain fel yn cynnwyi 
lail ei obaith. — Dafydd fy ngu;asanaethwr, yr oedd Dafydd yn 
gyigod node<Iig o n Harglwydd, am y r hwn y prodVydid dan y r 
«iw yma. Jer. HO. 9. Kzcu. 34. 23. a Uos. 3. 5. 

Adn. 30 — 33. Mae hanes iHrael yn dangos y modd y cosbodd 
D»iw y breninoedd drv;^ionu8 ; ac eto, fel y cadwodd efe dy Daf- 
▼dd.hyd oni ddacth efe, yn yr hwn y r oedd yr holl addewidion i 
gael ea cy(lawni. 

Adn. 37. Acfcl tyst .fyddluton yn y nef, cyfeiriad at y bwa, y r 
hwn nydd yn paran eto i fod y n dyst o fiyddlondeb Duw iV air, 
<»cn t». 9. Mant, BoothroVd. 

Adn. 40. DryllluiKt ei hoU gaeau ef; ymadrodd cyffredinol ara 
ddiogelwch a diffyniad. 11kwlett Y caeau, neu yr amddiffyn- 
fcytid byn oeddynt oildiam^ylch y trefydd lleiaf, ac a vrasauaeth- 
*nt i dd'iogelu rhag yspeilvv} r, er nad oeddynt yn furiau cymhvyi 
i jiTnildilTyn y ddinns yn amser rhyftjl. Blayney. 

.^dn 51. y gti;arudwifddusant oi trued dy cnneiniog, j^an ei 
«..vn ef a swaru.dwy«kii;i<lau, Mddcjk, MERarcK. G\vawdienl 
obf"gid fvftdi'.id yniildangosifulol dyfodiad y Mcssiab. Hounk. 

SALM XC. 

G viia jr SaJm bon y dttchrcua y pedwcrydd dosl>arŪi lu<\AeYi\ą 
<?> S'uinau. 
Adu. J. />; .4fy*wi'd4i, jki<A9t yn brtt^ylfa i ni yn mhu\* ccii- 



Jtnilarlh. Et i ni fbd yn ddidtliri^d raemi tli oid očdd taUa 
acboeJ ein cyituddio bedwHr tinmlyūedd^yri oldj «ir»OMLl 
13 ; įcer eiū bod elo nenn aniilB^h gwag erchjrll, jb presKTl 
meini peb^l], elo ii a vnaeikoM ein holl ddiSjvion I įjaa m 
df ragluaiaeth ofaiaa a graA]awn bob amaer. Pdūlk. 

Adū. 8. Troi den i ddmyilr, 4w, 

" Nb Ibro ddya bregus i ddioyitr, 

Ac naddyved, Dvchiielircb ir Dvcch. feibion dyntaii.' —Obbbi 
A cbjdbijb y gofjga y rhan fwyaf o'r beimiaiil ajn ystyr 
(Ciriaa ; ond Dr. A. Cuske a otycft J geiriau byn M addew. 
>> sdgyrodiAd, ac efe a'i daillena tėl y i:anlyu, " Tmi dd^n Du 

'" nlwch; ond U a ddynedi, Dycliwelwob, ehwi blai 







nes; ■ie1wir"itir|^hei«)'neb, S«Im31.3U: ncn 
Jriit, J Įęraig. yu hoiltao JI iioo j- njno y credidjTi ys 
[k,CaB. 2,14. SnDi7 hef^d un " ddirgelik u bateli," 
ereeibdbl, SeI.U?, t. Ijdwii j cjiMgr ei " ddic- 
,7.^^ ne B ddicboacilbd yu ufluirio oi ivcinidM- 
'r firilinhhftiiM, \n y rli4i)' triįnr nŪDL GiLt, — Up 
, ar J dragareddfii, yno nue y flesdur ra yoiBTtgodi 
. UulUIluoveniydd. SnrcLint. 

/ajrf (T iifi^pr. ynu ejlniiindir y gylfclyhinetb, ■ 
I luvelisd BredimiH i lenr iciuuic, dui adcaydd jt 
breoiusl. yr hwii ui Andilia nu b«liBT oeūu ai d 
.MICi. affeL01wiishl,3,4. 

'a rfioj i(iJiiq«(fo iWin|n<rio flūnftldį^i/, ffljrliailU' 
yd trwy i Dilydd lifo y bobi. ii>cyrath (bd yna 

rym aDwrth:»yuebo] bau^ tiuibu}rl, ueu vyniaeėi 
[vldjiydd dvyTDioioJ iddLD.v&tiio n^rib Jyaioii- 
Ar t Ueu a'r iii;! g ardili, vmidnuidian cytTelybiullL- 

a'i dvlKjtb o ddvnioii drvpDnru, ar y rhai y hvdd iY 
i'l (Jadli<.>ll i:u hilli:Iiav,-dtvii>il:th, pj'.'l l>u<iiiii|(d]|n-:lll 

Am idiio adnabod /v tmc. neii, addcf fv iifallu, u 

liof. PiTMICK, 

SALM XCII, 
Diai Dafydd a gyRuuoddudd y Šulnį bon, ai: y dhc y 
a »ncir yiiddi o'r snirywiul oflėr i-erdd, o ilj yr Ar- 
1 gynl^diloedd «u Uuw ni, ya tutiildu i godiinihau y 
;iaii. GiiL. On.1 Calhet a reddviiai niai y Idliaid 
daiuti ur .lerfvn y r:acthiH.;d Babilonai^Vd. 
Vara/ii tlawinyrhaiil Ji, U ArgloiįM. uih K-rilhtei, iicu 
'cdiodaa-" IkioTHitOYD- Ogreadigatrlh, L'fj^afrlIoBNK, 
:th, KusENKi u,HK. At )T hjn y Bi*llir th»ain^ iii 
I ynom, ac d brynedijKicUi dirmiin. IIkhkv, Gill. 
Uy ttdduHaii, nuu "dy gyDghahDU," (A yr aifait j 

yuT iiftni«IJ',M'rdyDanianDl,beb oleu ti fcddi,! gui 
n i ramu pctbsu ysbrydol yn br'ioilol.— iVi Allali fiyn. 
igMdyomaeyndebys. ^ 

,^j o(«ii ir B m fcfiinfiii'r. Hwy a aifeitni enncninO 
; al«w ar ddyddma «i imctael-w}1iau, ^\. Ii. k, <1\ 



80 SALMAU Sav XCni. 

— — • ■■■■■^-■■— ■■■ I ■■■ ■ ■»■ I —■■■ »■■■—! ■ ■ ■ ■■ M, I ^ 

arfer yn feddygol, er cryfaad i'w nerth. Gan hyny, yr ystyr yir, 
Ti a ychwanegi fy nerth, ac a roddi achlysur llawenydd i mi. 
BooTUROYD. Mae olew \ n aml yn cael ei d.defnyddio yn ddar- 
lunudol o'r Ysbryd Glan, ei ddoniau, a'i rasusau; a gali fod oleir 
ir yn dynodi adgyflenwad newydd o ras, a llawenydd a dyddan- 
wch yr Ysbryd Glan. Gill. 

Adn. H. F y ngvoynfyd^ a ly etDyUys, ydynt eiriaa llanw a 
c]iwanegwyd gan y cyfieiUiwyr; ac y mae Boothbotd, a rhai 
dysgedigion eraill, yn dewis darllen yr adnod yn wahanol, " Fjr 
llygad a wel gwynip fy ngelynion ; fy nghlust a g1yw am ddyt- 
try w y rhai drygionus a gyfodaut i'm herbyn." 

Adn. 12. y'cufiawn a Jiodeua fel palmvoydden. Mae j pren 
uchel yma yn un o'r rhai niwyaf gwasanaethgar yn y gwledydd 
dwyreiuiol; ei flfrwyth sydd ymboith dymunol, cerrig yr hwn a 
falunt i'r camelod i'w fwytta; o'i ddail y gwneir ysgubellaa a • 
matrasau, &c. ; o'i fan geingciau y gwneir cewyll a gwrychoedd, 
o'i risgl y gwneir edafedd, rhatfau, a hwyliau; o'i sug,fath o wirod 
a meddyglyn ; a'i fon a ddefuyddiant yn danwydd. Mae yn oesi 
tua chan inlynedd, ac yn dwyn ffnvyth bob blwyddyn am ddeng 
mlynedd a thriugain, gan gynnyrchu o dri i bedwar c^ pwys o 
ff'rv^-yth, yr h\vn a elwir datei, yn flyncddol. Dr. T. M. Hakbibs. 
Gali y gyfielybiaeth hon fod yn gymh^ys i ddarlunio defnydd- 
ioldeb y cyfiawn, a'i duedd i adfyvvio dan bob gormes, canys dy- 
wedir luai un o ragoriaethau y ba]mwydden y w, y bydd iddi hi 
ymsythu ychwaneg yn wyneb dodiad pwysau ami. Cobbin. Y 
etdrwydd hefyd ydynt ddarluniudau nodedig o nerth ac anllygr- 
•digacth. Davidson. 

Adn. 13. y rhai a hlanntvyd y n nhy Dduw. Nid oedd coed 
niaurioi yn tyfu yn, nuo yn agos i dy yr Argl\<ydd, ar fynydd 
Sion ; er hyny, gan fod dynion da, dymuniad y rhai yw cael aroc 
yn y ty byth, Salm 23. 6. a 27. 4. (cymh. Luc 2. 37.) newydd gael 
e\i cydinurii i brennau, nid oedd yn anmhriodol siarad am j 
cyfrj w bersonau, fel rhai wedi eu plaunu yn y ly hwnw, ac yn 
blaguro yno. 

SALM XCIII. 

Mae y LXX, a rhai o'r hcn gyfieithiadau yn priodoli y Salm 
hon i Dafydd, ac nid ocs nn t-ail neillduol yn ymddangos i ara- 
meu hyny. Gellid rhonnu ei chynnwy8 i dri dosbarth neillduol. 
1. Arhonir brt niniaelh I)uw ar bob peth yraa, yn naturiol ac yn 
ysbrydol; adn. 1. I\Jiyln'i/ddxydd yn tcymasu. 

11. DarltJiiir ilollavligouolnvydd Duw i'w freniniaeth hon, yr 
Ąrji a osoilir allan yn arddcrchawgrwydd ei fawrhydi, Efe a 
•^'*^oc/^i arddcrchaiugrtvydd. — Ac y n ei v:To\de\> anii^V^fftftdiuol, 
^Į^^oc/d pr ^ilr^itpydd nerih, ac ymv>regyiodd. 
■'Jd. iahchvthir ar freniniaeth a UyvfodiaftVhL ^x Ks^^l^ 



■yrofiflitiiohoni.aiia. I.— rt^rfS^iVJ " "w- 
a. — A IbrHJ draEyii'.uldoliJcb uuiglfdig y Iljtr- 
L, sdn. 9l — Trwy gytlmariielb o'c cyna^ifijidau 
Ti y byd iwd jms, a'r ArgiHjdd yn yr BuialilBr. 
mabnieUial gūlantub u hKyDI olt, lijt y pU 
1 y myno. ado. 8, t — Trwy ffyrldlondeb im^dl 
'H ei egjvyjif a'r luini^iddnrydd o'r h«n y bub 
wneutlinr yn gjtninoingyD oi ei dyB^Dlmluii, 
iirvydd d ictddal, ueu " yw leĮ(wflh" >(» df A. 



d Bsbil n medd La A Cuuu. — 
UDaE li Te! medd e ■ U bDTOi,iua 
raewn uuguEdd 1 m ■ d}oluyii a 



f-B.-a eu bū ' ' ' 

ymynad d 



S fa eiliuwy jD gir^ 
ynai fal pe liiimiil 



Ln d u f 
1 1 gLUh dlo«dd 



mcrni ĮĮo-rlhodiiul o't At^lajdd. Mac y cynghnr ilifrifol juib, 
yn gjuthivy^bl (ra phriūdo] odd]wnh v gKirioDoli] pvysig a 

givjdil pawb m phob peth- Ac f mm: yr aposuiJ yn dyryau yr 
iinadTUdd Tmm ir uū penryl; cnDysefe a^ dugi frwn ar oi pnjii 
Dimdud Crift, a'i ddjrchaaiul nf i onedii y ncf, i iraredu b ilvw. 
•ilnethu 7 nenhbUoedd. Gwemab.S. T— 11. 

SALM SCVI. 
?«jni ■ wfll<m ]-n 1 Cron. 16, fod PaTydd įcedi truldmli y Salin 

luBrfniyddl . ... 
duūlyrAruMddyt 



b gad 



lIi hvy, Mac luddewou n Chenhedi- 
iW7io yn brodVydūliaethol Bt mn^eniu 
iLij. A deallvn uddivnh y cvficith- 
i dęfnyddig gydag ychydiB gyftienid- 



lU 6.')V;;/TilriJuum(,nBU w»gclld,neUiiHillirJr ildllei. 
In.T. Tįlmvllmu y bobl rhadilicek i'r Argbrj/d,!. Vr c 
n>diBDnng yi Iiraeliaid ju adn, 3, i ddaigau goguiinDi 1 
a; K y ninliedlontd, ac yina y raas efp yu g^'abodd y 




SALM CI. 

Mae yn debyg ;'r Salm hcn gael ei hjugtifenii gsn DsJJdd pui 
oedd efe jievjdd ei fierydln yn y freainio^th, ac yncldi y d&rluiua 
yr egwyddorioD wrth y rbai yr amc^iumi ctdwyn achusjoa j llyv- 
odruelli yu mJaen, 

Adu- i, Canaf am drugaredd a bam. penderfyDai foIiaiiDa 
lluvam jradfyda'rhiinddfyd ai cyHirfuatai yn nbrera rhsg. 

ddechteuadeideymasiadoeddhyo, d fod ef yn Ubwii arncanu 
cjii-iiyiiiheru eyfia»nder a tlitugareild jū ei boU benderiįrniadau 







5-£,r; 



e/.- Y peticiui > ufTr. 
n mhcll iyldiwnh boh 



D ya d™ 



...djn 



ddig- 






fTtfai si bnnui UD ditinrant c; Aid, ht fin craig, < 
.if neu ddwj i nyi'cli y ilii.fr, it hun y dilgyną jn . 
UI, gydą chyfeiiiftd di felh at y py^godyn aodiviiifl i 
ddytid o fewn oi chjrbaodd : ynu tisleUrfi wnhi i 
M dracbefn. Bryd unll gellir ei Bwded jn cbcd 
1, ddeg-U'-bugaiii DEu ddcugcia miltmi i'r w1ad, fiiI 
Ja sitbi ei bunui yn yr aniilsab aoaghjfuineddal m. , 
bj^gū'l iL ddoJiiLHai y dydd. 

In. 7. Fel aderi/i f U, įieu, " fel JriiderynliycliBiiiuiiĮjnl \ 
'tymse y gaic n į^ftieitliic ainv" V 'B-yn iu'wyildtt;iuadĖr}i 
Ma yn fffyitf Milldiinl. — Maib o adeiyn hycbu a eiilfdd. 
hB ei bun ii gribu hrai gdūltadan, oeii nemiu temlau, ao . 
1 jnboraidd iaini, jDBowedig yn y honm. Fictcrial Bihli 



Adn. e. 0»|i 






I, ynuuInKld diarhcbbl 
) gjsludd a Ilinienusi 






lad a gwaith y Gwatwi'wi 



VS, /V-ju/ rf^ KfiutHi a barhdnt, yr hyn a arwyddi>r:L y 
in yr ArglH-ydd ei c^N'yi^ ai biut sanciuidd yu mlmh <■». 

SALM cm. 

■.Ii Pathick. DELANEy, Bc amryw ddyiccdigion craiil cir 

J Saiin h»n ; onii batnnl Uatue mai ar oi ei gjsnid J > n 
plcniyn o Bathseba y'i EyRituiciddiisni cfc hl, 
.1. ftl nr a^ntmyddir įly incBCIyd M ijr cnjr. \\ lieji 
HH ,T . .._.a foj -J eiyrynbvkTur ciblu y n fi licn ilitvd.l- 



..i.Myncaeladi , 

liuasia hvn yn d.iigpno anduidod i 

iJ /J c^iBiljlūiiaL, aea addam y a ei 






ilny.W 



i;"\-if- 



Arin. 37. Frhai hyH M a lU^icyd'aU arlhtl, ^., jum aar 
r^adi^acEh fawr yncual a darlitniu fej uo IauIu ]lDosavĮE> vji 
ail ai ^nnal ar oludoedd n hofLlani y Jehal'di tij |«DKalu 

Ado. 30. Paa nUi/iigtch dy Ftpryė į creir htci/nt.byBj jdyw, 

Ada. S3. Efi a įdrj/eh ar g lUaiiir , a hi a įtyna, lel Sinai 
KO ddisgynnld Duw nnio griil, Stil. 08. 8. a 77. IS. Bml 
ivHl. 10. 18. 

SALM CV. 

CjfnOBOddid jrbnn'Ejnlafo'rSalnihoaBBii Diirvilil,piui oedd 
tt yn d»jii jr aruh i Sion, 1 Croo, 10 ; ao y mae yn dlft Ihebyg 
0^ cfe a'i h&uigūdd wcdl hjuv. EunaKoa, 

Aria. 1. CtUiaeli yr Arglw^ ai nfri'i, neii ei orchef, ae1w^r 
leTyd, "ei DBnh, arch ei gadeniid ai." Salm 78. SJ.al33.8, 
lilcgid iddoddangM ei Denh inawT intjddi UiitUi jtloniduDci], 

Adn- 14. Ciryddodd /rtniitoeM o'vjiliįid, Phnntofa, Geo, 1! 

Ado. Id. Gi^aiidhi'll'l amntKiiaaTil lir. UaeySalmrdJ 
■ma vn darlnnio newrQ fel un o fteFiion yt Arglirydd, yn barod 
rytieti oc i ddyfnd wnh aiw)ul a gurcbyniyn Dunr. — Ae a d'lfyU- 
oid hftil ffynhatiaelh bara,aea flon ban, yr lion yw HHm » uhyn- 
laliaelh bywyd, urri hoii o^d ddarliiDiadū] o ddwyū gaa^i^r^. 



.. - 1 ragfyuegasai e. , 

oisai tfe i freiBldwydion Įjobydd ithnil... 

n.-Oair yr Jrglwi/dd a'i i,ro/odd f/, nea, " ai htĮ 
■ " " " Ticl i Phaiauli, pan y'i cyllBiHiit 



itiidcLdud D eiddo Isruiil,— cnt 
pBKg, erallai, Eiod. 13. 46. LiauTrour 
įlygir. a rhai a gydaunasaiit eu ecnnuda rl j 



vnliryfelasBUt ;" felly BmrtiiBovij. 

SALM CVI. 
Ttliygid mai mUh o urdiland fappetulii), i'i 



mai yn hh^^^^i^^ '*■' 
In-cild n hiinvut yn y Salin « : 
t}>frnyddŠion,iVroa.lli.ii. Sctm, 
.//y/nyi/J. Maey Solmydil yn jyul.ii 



SALHAO. SiL. 



aJTfjruiiuu ei dieiijfiadan droslo ei hun, ag yna jn cyfe 
holJ ^orff 5 būbi, ya UvfjdAiaatt ]h.f/eaydd, a gorfūledd y 
djiūunai efe jaet cjftanogi. 
Ada, 6, Pichūiom gyd a'n fodau, nea, ja oi ea uampl ] 

Alki. 13, Canoianlrifamlef; cjfbiriad Ht gali Mous, 

I S. BOOTHHOYD. 

Adu, 13. ynyfanyrangliBfiatsmStiiMilhndcedd tf, ! 
inhen tri diwniQd, nrtb ddyfroedd MataIi^ ETod. lA, 2. 
^ūfiUT^Ziojanf am ei gynghor ff, h-;- hyd oni fvddai i 
g«b1hau ei fwriadau ei bun, ;□ ei Inybr ei bus. A. CUBi 

Adn, 18. Eithr ijt a anfo^tiid galni ta humid.aea, 
ejKuddiau nrcblyd amynt. Boothboid. 

Adn. 20. Ff Uįi ^ (roijonf (H i70j/oniim(, bjd r gallent hn 
fjSvyno yi addnlisd a berlbynsi i'r Duir pur, u anwe) 
liBtiiiiimynfongliinBeiU; Eiod. 33. 3, Jcc. 

Adn. 3fl. Fna v dgrchajodd efi ii laa yi en herbgn 
ymadrodd jn dynodi ]]w difrifol* gwel Nuni. 14. Ojat- Ei 
S. a S3. 34. Lef. SS. 33. BooTSBotD. 



1. OTtbiriaid smln-g ai mi s gareherM nmn 
oodd jTf bia ĮnirRhiiniu jn jt oeioedd grul jii 
, drj™wni», lliiwn o iiawi:h »fi«chus ■ nivcidioL 
\ Mob yndd^iaa idju rhai wcdi en carchiifii me«n 

.rio Ht ftilLn&floedd oedyni yr h^ūii^aid ; g^ttA Ejmi- 
fJd ei aif, cyt^iriud hvrynch, u y iltill brfeicdig a 
iddiad o ewyUyH Duw TfwT y prūffwydi-— ^ i«Jt- 
uddeaudd jildjut. an idlBTDdd bnynt. 
O, Dyoja ddarLLinijuI rbogDiuL «jroh o yflUrm u j 
41 J mae y raonvyr yn ymddyrysu, a^n hd] fCči yn 
}triwaml iddyDt, nca bod yn ^aid idJynl droi at 
fn uūjg un wai¥digiiellL. A bytldiu yn brindil i'r 
dd po gvnimū wth giy wy cd tfandib 
edd rfa cdi an neildi idoedd 



rdwj 
» (U JI 

'71 



Adn. B. Hwyrach 3^ bvddu yn haw& deoll ThagTyDegrjiilajr c 
farh yi7i&, pe bydduit wedi en ^no yn yr amdcr tfyfodoL f«] 
^llid .vnnawdd ^da phrl'udūldeb, nie^a, " <:ioAodi dithau u 
aiin4iwjg1 BmciEf; nuraatan wrt2i ui ddehenkw nf-." h. 3. efe 
^dd yn hgllol dan lnrodraeth y diafol. Mor oftiBiiwy j gwi 
iwjdhynyn Judas:' gscllom 'S- M- 

Adiir 8, 0. if eht/BKjfd aruU pi svjffdd ^. 09 Ahitophel a olyg^ 
cynlaf. jua. wrt]i ei Bwydd y giJyąid oi scfvllfa m cyn^liora- 
qiid ftl y golygid Jndaa fel ^mthddrvch ailhaf y hroffnydoliūcl 
yus 7 Kolyįnd ai awydd fd un o'r deuddCį;. Ni'i gicyddoin 1 
ddini am deido y bnktwr; ond uyni aallmiĮiaigtu oddivn)] 
DiaiiylnFydd n'r liHn y en-hlhdd y UroaVydoliueth yn ei phe 
Ehynu &g af ei hun, fod yr iiyn a ychvrcinegir mewn pcithynj 






[; gitel Acl. 



Adn. IS. A hi a ddaelh fil dvfr i'hi fnm, ac .fil nltw i' 
ttffyrn- Htrrrach fod oyl^iriad yn y geiriau hyn ai ddwit eid 
iRcdd; (nvelNum. a. 17, 18. HoDaraAHT. llymidir bod olei 
"'" ^~"""w at asgwm noclh, yn peri poen dlrPalTr, ac yn pe 



d;i^fr^i"""" ^" 


r^ 


Adn. as. Jrlhumfilci/modpai 


,?ii.o, yr bwn 


itanath W8naf.h MTih ynie-.tvn, ac a 


rdiweddyn 


ynhdl„ivl. HonsLEr.-fW!«™! 


,-mhgvy^< 




" Dy bobl a 



ijAd y cyimullech Ay luūodd 

" " idd. ieueDEl 



Ar » iii)rnyrid.»cld 

" T™owylljsg»r a ftdii Jy bobl 

Yn y dydd yr amljair rty .illu 

Ar T įDyoyadoead aur>utaidrl hjn ; 

A't&hJllogulhfsIgicItihDKradiTboreu." BuorUKurs. 

- Tn llnnavfK s (yii dy bobl 

Tn i^d dy guiicroid, 

Yn ngogonianl eoacleidiimjdi 

To hitnt i groUi y bonu 

Y UifciTia gwlith dy gynnydd." MiigN Goon. 
obl eirytlysgnr y man Ctal i lyiTOdniBlJm, ctnu nid 'm 
md y cyiiĮir jn ddetliiiid nymlnry. idio et ; gwel Malt, 1 1 , 
Mo, yonĮįuiūglgElyiiionyinBiEfe jneullynodraeUia, tof, 
.■iVDD a CheiihL-dloeJd : smi. ynysiirrdol, y byd. y Dimw,l. 
id!a\.—lJydd ei ntrlh y Kelivir Boriichwyliai!ib Vf efiaiRi I 

cryoy iier,scBrjdd:iiar, Miitli2S IS.— Fu ffil^rj|H(.eriIi4FC/i 
liddmiiidd, vt byil yw]irjf nadnrecUliiid breniiiiselb Cri<ila*i 
dd; nea yme, efullui mui ainsor eit dychneliad ut D<liiw 



om ™ eu luaryma eii hauain yn ewyllyanar iV Prjnwt. A 
y plaot B fenhedlir i ti tni.'y jt efciigy). yn rkigori iiicivti 
. rysud ac mcnii d^'seUvrdi:b a barddvvch. ar ulitli y bimu. 

In. 4. I'^h^mU vr .IrffviffM, įc. Llw Dnv yw lėl faiiT y 
:iid, Imy yt byo yromueiiid dangos jiwysigrnydd y ndlhrv'd 
yr bnn y'i dodtd. ac i dd^tiiį^ii i etlilediUun yT addcwid, un- 
liioideii ei gyngtor of. HunsK. — Ti sgi lįffeiriad ųk ilraa- 

bI ei įtynnvra orpir_ni mir.i-af, sef, fod y Goriitliat lū s(«ml 
ii''? ■'■'■ '«*'™*i?"' « "'■■■ flc niMt edifarha, lleh. Y. ^il-'A. 



Sal. CX. SALMAU. JK) 

Adn. 6. Hwyrach y byddd yn haws deall rhag-fynegiadau o'r 
fath yma, pe byddent wedi ea geino yn yr amser dyfodol, fel y 
gellid yn hawdd gydą phriodoldeb, m^s, " Grosodi dithau un 
annuwiol amo ef ; saifsatan wrth ei ddehenlaw ef ;" h. y. efe a 
fydd yn hoUoI dan lywodraeth y diafol. Mor ofiiadwy y gwir> 
iwyd hyn yn Judas ; gwel loan 13. 27. 

Adn. 8, 9. A chymered arall ei swydd e/, os Ahitophel a olygid 
gyntaf, yna, wrrti ei 8wydd y golygid ei sefyllfa fef cynghorwr ; 
ond fel y golygid Jndas fel gwrthddiych eithaf y biofiwydoIiaeth, 
yna y golygid ei swydd fel un o'r deaddėg. Ni*s gwyddom ni 
ddim am deniu y 'bradwr ; ond nyni a allwn gasglu oddiwrth y 
manylrwydd a'r hwn y cwblheid y broffwydoliaeUi yn ei pher- 
thynas ag ef ei hun, fod yr hyn a ychwanegir mewn perthynaa 
iddynt hwythau wedi eu cywiraw mor fanwl ; gwel Act. 1. 25, 
26. Neu, hwyrach fod ei deulu yn cael eu defiiyddio yma i gyn- 
nrychioli y rhai a ymdebygent iddo ef mewn oesoedd dyfiMlol. 

B00THBO7D, DaTIOSOM. 

Adn. 18. A hi a ddaelh fel dwfr Vw /eum, oc fel olew iw 
ugyrn. Hwyrach fod cyfeiriad yn y geiriaa hyn at ddwfr eidd- 
igedd ; gwel Num. 6. 17, 18. Hoūbioant. Dywedir bod olew, 
o'i gymhwy8o at a8gwm noeth, yn peri poen dirfawr, ač yn peri 
iddo fraenu. ^ 

Adn. 23. Aethumfel cysgodpan gilto, yr hwn sydd yn mjmed 
'wanach wanach wrth yme.styn, ac o'r diwedd yn cilio o'r golw-g 
yn hollawl. Horslet. — Fel locust y m hysgydivir, mae yn hynod 
o hawdd ysgwyd haid o locustiaid yma a Uiraw gyda'r awelon 
cyfnewidiol. Suaw. 

SALM CX. 

Mae esponwyr yn gyffredinol yn cyttuno i olygu y Salm hon 
fel proflFvvydoliaeth am yMessisdi; edryched y darllenydd y cyf- 
eiriadau ati, a ganfyddir yn Math. 22. 42—45. Act. 2. 34. 1 Cor. 
15. 25. Heb. 1. 13. a 10. 13. 

Adn. 1. Dywedodd yr Argltoydd, Duw Dad yn ei gynghor 
tragywyddol, a ddywedodd wrth ei Fab,*Cymer di bob avdurdod 
a gailu, fel yr unig Gyfryngwr & gyrir Frenin dy eglwya, hyd oni 
lwyr ddarostyngwyf yr hoU rai a feiddiant gyfodi i'th erbyn ; yna 
y rhoddi di dy freniniaeth gyftyngol hon i fynu.' Esgob Hall. — 
Hyd oni osodtpyfdy elynion yn droedfainc i'tk draed, cyfeiriad at 
arferiad gorchfygwyr yn sathru ar yddfau y gorchfygedig, gwel 
Jos. 10. 24. GiLL. Ar amser cyss^riad eu breninoedd yn unig 
yr arferai y Persiaid cadeiriau, ac arterent wneyd y rhai hyn mor 
uchel, £e) y hyddsA raid iddynt wrth droedfainc. Heblaw y chwe 

gris oedd i orsedd Solomon, yr oedd troed-Mnc yn. ngjlyn. wrth y r 

^^d 2Cron.O 18. LowTH, Chakdiu. 
^an.2. Giciaien dy nerth, u<&Xt " teym-maleii dy «wd\ttdsA: 



«i luclii ti nctUiii BT ii tli/tiinn. Ei evį/Uį/t 
aroddu j- ■■yfl»ilbwyr i fcwn, fcl į'geUirHireled 



S-1LM CSIil. 

I, H't pnmp cuiljmDl, b e1wir yn HymoH, u ■ 
dddeK.m «feahui!hei>.7li«i,yaenitedigf<7!)r 
y pasg; B meddjlif Biai y rhai hvniguuild CiHl 
I ui bvylla y pug, PaTBic&, Giu.. Gwi] Mau. 
14. m 

[bc } Gith faivKdd 1 gDIUchcIder yn peithyno i'r 
r, byddBm uDgelion.y byddu yn yaiDaljngiad tamt 
i)d aylw o hoDomi and pan fsddyUgm nuii dynlon 
BrthryrdgiiT, TOog, ydyB ui, mor faivi nid tod ei 



echid! 










.■Ų,tc. Mb« 


angrheillti 


Bii U Marah, liubil. 


a Honnflh, yn 


,d y a:nhtdloedd. puu ypar.Ji', 


•rbamncbaiK 


ifua«utaig 


rddilTrVLylhcihi,!, p 


;,>....)r,.hu™(- 


,»eledigiū... 


mcibion B in^-rchcd 


i> tglwyj,, ac 


'Ilalluoįj, yr 
SAI 


h»n ai dyneddiiiu 
.M CX1V. 


ūae.f.ibnn. 


,»«3;,afl«ifA 


, lU^U .> iuith ddfcill. 


r, ni<l ocdd yr 


UiuilhyrA 


iphtiaidĮanaclli^ali' 




■ Sl.i. Gbh. 


■la.aa. Gill. 




«JJ«M«rtcMi,B«M; neuncd. 


lynsomtiridd- 


dd, ncu yn 


bubi aanctuuld iildo 


tf. (iwc..l J«. 


r.,r.i«Jrfi 


^?^^ei?rii^'v' 


Cu.h.a'ipiti- 



92 SALMAU. Sal. CXIT. 

Melchisedech. Nid un deilliedig o Lefi, fel yr ofieiriaid cysgodol ; 
ond, o lwyth arall, cymh. Heb. 6. 6 — 10, &c. Mae yr adncNi hon 
mewn cyssylltiad a'r ail, yn dangos uniad y meitr a'r deymwialen, 
y freniniaeth a'r ofieiriadaeth yn yr un person, megis y rhag-fyn- 
egodd Sechariah hefyd, Zecli. 6. 13. 

Adn. 5 — 7. Mae y Salmydd yma yn troi oddiwrth y Mab yr 
hwn a gyfarchai y n yr adnodau blaenorol, ac y n cyfarch y Tad 
yma ; — A dryivana freninoedd ; cwblheir hyn mewn modd ofiiadwy 
pan ddystrywir pob gailu annghristaidd, ac y gosodir breniniaeth 
Grist i fynu ar yr holl ddaiar; gwel Sal. 149. 7 — 9. Esa. Si. a 68. 
1—6. Ezec. 38. a 39. Dat 6. 9—17. a 19. 11—21. Scott. Efe 
a yf o r afon, Sfc. Mae y gyffelybiaeth wedi ei benthycio oddiwitli 
faddugoliaethwT Uuddedig a sychedig yn y fnvydr, yn yfed o'r 
afon wrth fyned rhagddo, ac felly yn ymadnewyddu i ymlid y 
gelyn gydą nerth ychwanegol, a dichon fod yr ymadrodd yn gol- 
ygu y byddai i'r Messiah ymadnewyddu wedi ei fuddugoliaetl) 
fawr, a llywodraethu yn heddychol fel pen pawb a phob peth; 
gwel Col, 1. 18. Eph. 1. 20—23. 

SALM CXI. 

Adn. 1. Gelvrir ar bawb i addef ac addoli yr Aj^lwydd, fel 
Lly wydd goruchaf pawb, ac Iachawdwr pob un a'i haddolo ef 
niewn gwirionedd. — Yn nghymanfa y rhai uniaion, mae y gair a 
gyfieithir yma cymanfa, yn arwyddoca,u cymdeithas gy^nachol, 
a hwyrach mai cyfarfodydd teuluaidd i addoli Duw a olygir yma; 
ac wrth y gynnulleidfa, y golygir y gynnulleidfa gyhoeddus a ym- 
gynnullai i gyhoedd addoliad Duw yn y deml. 

Adn. 5. Rhoddodd ymborth i'r rhai ai hofnant ef, cyfeiriad 
hwyrach at waith Duw vn arlwyo jinborth i r Israeliaid yn yr 
anialwch; cymh. Sal. 132. 15. loan 6. 27—35, 48—51. 

Adn. 9. Gorchymynodd, neu " ordeiniodd" ei gyfammod yn 
dragyioyddol. Gwel Esa. 55. 1 — 3. — Ofnadivy yw efe ; mae yn 
debyg fod yma gyfeiriad at yr amlygiad ofnadwy o'i fawrhydi, a 
wnelid yn y cwmmwl gogoneddus, cymh. Ezec, 1. 22. 

Adn. 10. Y rhai a ivnant ei orchymynion ef. Ychwanegiad o 
eiddo y cyficithwyr yw et orchymynion ef, ac y mae yn dehycach 
mai ofn yr Avglwydd a olygir, ac amryw feimiaid ai darllen;jnt 
felly, " Deall da sydd gan y rhai a'i gvvnant," sef a wnant ofn yr 
Arglwydd. 

SALM CXII. 

Adn. 4. Cyfyd goleuni t'r rhai uniaian, Yr oedd y Salmydd 

yma mae yn debyg yn cyfeirio at bla y tywyllwch yn yr Aipht, a'r 

rhagoriaetb a ganiattSid i'r Israeliaid, trwy beri i oleuni amgylch- 

,r/ju eu banneddaii hwy y pryd byny. Maft BooiH^o^ii ^^^^ d^'c- 

//en /v adnod bon fel y canlyn, 

"Mcvtrn tywyllwch cyfyd goleuni Vr nmovn. 
^rtrugarog, y tosturiol, a'r cyfiawii" 



I^PH 



enw di b fjilcl yn anadnatijdilin, »lnli4niiu 

. Oiut nyiu a fendilAiun yr ArĮtiogdd. mae efs ;n ler- 
ijm gj"'^ dUgsaiud ui ymiklicus] lijdctui y ccdirid 
Liuiiiii taiw yr Aii5lwydd jn nuudūl, 

SALH CXVI 
. Meddyliu rhsi Inl y Salm bga vedi ui cbyluiBoiliIi (t 
ir o adltcii^ iei^hyd Udseuiafa □iewu modd gųyrūjjd ; 
t va tW3 teliyg Tad yr aH'dwi (•bndoledia vn Dcngiiuli 

ynd*. r-»al 3 Cor S J8 D.vimo ° 



m dd ed ūddrt G Gi 

f dd be MįOl rfa 

iiisvD rhyw ctIūIid ii rudi S)d 

ni«i nwir oeda ad D irpi ibtMj^ un 
Idu ie Haa-na 

P ta acha lenu iftutraj Hat ja 

M ojSrrui J hcnh ed sr tlmn 

ir 



m yniii,dri]ĮtAri 



n SALMAU. Sal. LXXVII. 



oedd o'u hamgylch, a atynent pan ddisgynodd Duw i ddodi ei 
ddeddf, Exod. 19. 18. Hab. 8. «. 

Adn. 6, 6. Beth a ddar/u i ti, Ofor? Mae yn anmhossibl dy- 
cbyniygu dim prydferthach nac a gyiinwy8ir yn yr adnodau hyn, 
lle mae y Salmydd fel pe doniai amryfal rannau dify wyd aniao, 
a galluoedd priodol i fodau by w a rhesymol ; ac; yna jn en holi 
am yr acbos o'r cyffi-oad digyffelyb a gymerodd le amynt pan oedd 
Duw yn dw}'n ei bobl i V bro eu hun, ac yn cyflawni yr addewid- 
ion a vrnaethai efe i'w tadau. 

Adn. 7. O/na di dda^ar, neu, " Wrth wyddfod yr Arglwydd, y 
crynodd y ddaiar, wrth brsenoldeb Duw JaoAi." Bootuboyd. 
Yma y cawn ni re8wm da am y cynhyrfiadau rbyfeddol hyny, 
niewii anian,— Yr oedd awdwr anian yno. 

SALM CAV. , 

' Hwyrach igyfansoddiady Salm bon gael ei achlysuro pan y 

gwelodd Jehosaphat fyddin fawr yn dyfod yn ei erbyn ef, 2 Cron. 
20. 2, 14, 15, 20. Patbick. Nid oes un amgylchiad yn debycach 
i fod y u acblysur o'i cbyfan.soddi, ua floedigaeth Senacberib wedi 
dinystr ei fyddin. Horsley. Ond pa olygiad bynnag a all fod 
\n gywir am yr acblysur oi chyfansoddi, mae yn ymddangos raai 
y tesiyn yw cydnabyddiaetb ddiolchgai' a llawen, mai y r Ai^lwydd 
yn unig gydd yn rhoddi i'w bobl fuddugoliaetb ar eu gelyniou, 
gun byny, mae yn gweddu iddynt hwy Ibd yn fvvy dianwadal yn 
(i wusanaeth ei'. 

Adn. 1. Nid i ni, b. y., na wared ni er mwyn ein banrbydeddu 
ni tr\vy byuy ; oud er mwyn gogoniant dy euw dy bun. Kooth- 
Koyi>.— /oV mwyn dy dnujuredd, ac er mwyn dy wirioneiid, sydd o'r 
uii arwyddociiad a phe dyuedasai, er m\vyn dy gyfamraod trugy- 
wyddol : gwel Gen 24. 27. 

Adn. 8 Yrhuiaugivna?Uydyntfelhwythau. Pa iaith a aliai 
ddynodi yn grylacb, ynfydrwydd ac euogrNvydd eilunaddolwyr I 
MČddylivvu am ragoriaetb natur dyn a'i urddas, a cbyfcrbynwn 
byny a'i ddarostyngiad, pan trwy addoli eilunod, y mae efe y n 
dangos na's medd lwy o wybodactb na tbeimlad rhesymol, na 
pbren, maen, neu eilun. 

Adn. 14. Ir Arglivydd ach chwanega chwi fwyfwy, neu, a 
benlyro arnocb i'.bwi. Mae benditbion gorlifeiriol y Goi*ucbaf yn 
cael eu haddaw yn mbob petb yn gyffredinol, ac nid y w yr add- 
e\vi«l yn gyfyngedig i gynnydd poblogaeth yn unig, lel yr ym- 
ddangosa yn ein cyticitbiad arf'ercdig ni. 
Ai^r/. )(>. y nefoedd ucbaf a gytrifir fel trigfan arbenig y Gor- 
uchaf: ond efe a roddes y ddaiar i fod y u drigfa i dilyn. 
ArJ/j. 17. Fmeinv ni /oliarmant yr ^fglvoydd ; fe\ "^ft ^N>»;»i*Ji- 
J:J'*<' O'iįfadevvi di ui i'n Uadd gan ein ge\vmoi\, v^^'J ^"i^^ ^^ ^ 
^t^Hjurjth /'aJ/ai2uudi?"> Yr hoU ge:>bed\o«wid a. ^vjVvj.uh^tv'^ ^>^ 



fi 8ALHAU. B7 

UUvJIiph f v y l)}ihyreD g.vauT d bob adnod ya j 
tt; mtk,)" ) iljlhjren mnlifobob utoodjujrr nl 
ijt yo mlaeii. Mie ;r holl Ssttn yn ctddk)) bji 3Aj- 
pvyaig, et daagoi g*erthfawrogrwrdd cyftiiih yr 
I. Mu ;yn dcbyg iddi gul ei chjrruuoddi « ndi/if 
I ya bennf, & bod y dali idfjddf doJ oi obf luioddi indj 
/ddio gHt y Sahnydd jn benof ^r mHdUjB jV tbryBonyn 



y nsdny Deodsic a odaodnu j'oddi, bebryir girbajIKad 
t am grEraiLb jt Aiglwj-dd dao ryw cdk įieu KJlVdd. 
1. i rhai frrfitilk «i JJaniil ; nni fn oi BomtaoTD, 



i. S. Fr^DJ At^Jni icnanfmKiTHli^; nea " Vn ddjau 
. liwy jn gwncuUiQr «nwirMld," Pun ydjni yn <iilii 
UyrTdjTn yn pechu. Boothbotd, t:oflBili. 
ta.4- IV a enlųiviį/naiU gadv du crc'iynHiniiHi » lU 

|*d»'rgofBlid>'y»r. Mae y giiryr »r»y 

ftfCnmdL D»IDK>M, Clisib. 

Al 0. nu mtm pianduinAtiil, Y Olndd fa 



Atiii. 7. V-'rth/arniiIiiiarlhif Driir yniB y pilvgirygoBodiadJui, 
ĮrcDdtifyiiiHdiiii, nen y trcliikdau n ddiiū<i<iiIlod(I Dnv ; nid yr 
■1 a eilir ei ddysgu ["'y geryiidun ei ragUiiioelli. fel y inac \ r 
1 Eair yn arftjdJoCBu yo fynyth, 

Adn. a O naMfivn Mlol. .Va idfibytt im nenh fy him. 
u: im cal™ fy hun. A. CuBKE. 

Adn, 9- Pa Jodd y gtitAhat neu/'y pura/'cyteiriad M y guk-h- 
diudany gyfraiih.mae vndebj-g, Uyfrifid y bbwI a apiulgsiii 
rhai bya yn aDDihiir, a thauid b»ym altau o'r cys^r. OikI 
tn-n \!e(a i bmn ea fferttd, nea euhynuldjgiad.rbud i'rkuainc 
1 jr ben fod dan aruviiiiail guir yt Arglwydd yu barhaus; o 
laa na all ncli feddu golygiadau i:y«'ir ar ait yr Arginydd hil 
I goleuo gan Igbryd yr Arglitjdd, mae yn addas i iii aiinr. 
n gilydd i fod yn dtlyrul mewn i^i'ddi am i'w Vsbryd eS k\ 
vį^ ni i bob gvirioiiedd. 

Adn, 11. CudJtiiii, nen "Trysomjj" iy ymadroMioa vn 
lUloR. Gbebn.— Yr ydiiyf yn i-njio M yo deall dy ymadrij, 
■ū: a'mialonyncaelGinawiicid<liulncyddynt. Maktdn. 
AJd, Iū Vn dy ddeifdfau yr ymddiyrijpf, mae y guir yn 
jddgcau.neiJiuf.'M ^uvenviM. iic yn cyfeirio, n»i)iai:^i. ■. 



iau •dfrwhsol g«i Don u feddjlisu J ctediunvi psn yn nyt 
lyd dau feichi.u gofeloD J bjd hwii. 

Adii. IS. Fcli/ffvxlii!jifbtthau rhįfiid allaa o'lh gyfrailh A 
aeu,"bethau[hyfėdddy gyfrailh di." Vr oedd cybulh y cj 
EOdau yn cynnvya rhyreddod&Li iia's gT«ljd ood gaa berub 
aVdd, trwy oleuoeumeddyliaulgoleuaiUnyfol; s gweddiu 
Solmjdd oTū y goleani yma, er atleau ct obaiūi am fy wyd gwelj. 

Adn. 19. 2>Kil*r tdaglji ar h ddocar ; na cAWrf di rhallol • 
orchl/mt—-- *'--- 



J vrddyd diaoaūl i' 

J M1.NTDN, HauNE. 



VU gwlad ddieillir, y m 
Id i ganref msy parkam, ac nid oei cjK 
bah i'w gael, ond jn ngair yr Argliijc 



». DrylliagdfyntaidBa" m 

cnaid gan binietb ant dy famedigselliB 
Mae yr ymadrodd yn ejfysljr i'r gi 
gyriedin, " Toti calou." Clieie. 

Ada. 21. Neu, " Ceryddust y bei 
ihai a gyffilirmaDl nild™nli d j orcbj 



'd: Dsu, "Treuliiryd 
ob aniMT." BooTHioi 
a aiferir genym ni ; 



OD ; melldigedig y 

ūiDO" DiviMnii. 

jla uddiimliyf." _. 

ydd a'r bwn y'i Rwuradwyddid, ' 

:r. Gll.L. Inedilvyd rbai i I'an 




I i*w obi. oblegid y veiilunl a vuMtuii i i^di 
nion yr Arglwyild gabiu. Bbidob*. 
'-hodiaf heft/d rmuin ehanę let, heb oraagg amo gan 
Lvynliau ihyddjd iiiewD cariu], fel un muim rhodfa 
eb g;wilydd oac anw7d perygj amū. M^tun» 

'«r frfvn brtnitutddr mt^a Svil ac Achig. Hit4Ry, 
U! jn fwj priodol goljgu ygeiriau wedi eu hji- 
atod J caemived Babjlocaidd, a chjnib«y» yr 

bjanwyd o daea NebuuhodūiiDaūr, Beluasaf, a Daf - 

l'n iluvf'i» o ddj/Tchiifii/ at dy vrcAfmjinian, i'w 
.w«i, a'u oodeidio yn KtirboE. 
tyciūvn a ddaith anuf. Mae y gur a gyfieithir 
pflrediil fū arwjddotau ystonn neu dymhestl fawr, 
įid] ei fnd yn dyiindi yr erledigaetbau llymion a 
fSalmydd. ¥r oedd ei brofedigačibau fel y poeth- 
aofoadiry.yr hwn a bair aiirhaith diriawr, Jcr. 4. 
NBV B nfitiibia y geiriau fel y canlyn/'PoeihKyni 
maBo(Ul yQor> i:^ai«nh y drygioniu, y ihai ydync 

Ign B&dd ginyt, neu yn nl y Syriaeg, " Hyn oedd fy 
ngbanol y proledigaelhau lJymaf,yr oedd yn meddu 
wvbod» am oa chūiodd oddiwitb orcbymynian yr 



96 SALMAU. Sal. CXIX 

iau adfywhaol gair Daw ar feddyliau y crediiiwyr pan yn nych- 
lyd dan feichiau gofalon y byd hwn. 

Adii. 18. Fel y gwelwyf bethau rhyfedd aUan o'th gyfraith di ; 

neu, "bethau rhyfedddy gyfraith di." Yr oedd cy£raith y cys- 

\ godau yn cyimwys rhyfeddodau na's gwelld ond gan berchen 

ffydd, trwy oleuo eu meddyliau a goleuoi Dwyfol ; a gwedd'iai y 

Salmydd am y goleani yma, er attegu ei obaith am fywyd gwell. 

Adji. 19. Dieithr ydvoyj fi ar y ddaear ; na chvdd di rhagof dy 
orchymynion. Megis un ar daith mewn gwlad ddieithr, y mae 
amaf eisiaa arweinydd i gartref mwy parbaus, ac nid oes cyfar- 
wyddyd digonol i'm batb i'w gael, ond yn ngair yr Arglwydd. 
Manton, Hoenb. 

Adn. 20. Drylliicydfy enaidgan amydd: neu, ''Treuliwyd fy 
enaid gan hiraetb am dy famedigaethau bob amser." Boothboyd. 
Mae yr ymadrodd yn gyfystyr ar gair a arferir genym ni yn 
gyffredin, " Tori calon." Clabke. 

Adn. 21. Neu, "Ceryddaist y beilcbion: melldigedig yw y 
rbai a gyfeiliomant oddiwrth dy orchymynion " Davidson. 

Aėn. 22. Tro oddiivrthyf, neu, "Treigla oddiwrthyf." Mon- 
tanos. Yr oedd y gwaradwydd a'r hwn y'i gwaradwyddid, yn 
gonvedd fel baich trwm amo ef. Gill. Tueddwyd rbai i famu 
oddiwfth y geiriau byn, mai Dafydd a gyfansoddodd y Salm 
hon, ac mai pan oedd efe ar fifo rbag Saul y'i cyfansoddodd hi 
befyd; ac mai at y cywilydd a'r dirmyg a gyfodid i'w erbyn fel 
bradwr ei frenin a'i wlad, y cyfeiriai yn y geiriau hyn ; gwel 
Patrick. 

Adn. 25. Glynoddfy enaid wrth y lltvchyhyny ydyw, Yr ydwyf 
dan gystudd dirfa\vT, ac yn barod i farw o ran corff a meddwl. 

BoOTHROYD. 

Adn. 26. FySyrdd a fynegais, hyny yw, Darluniais ansawdd 
fy nghalon y n fanol a didwyll. Man ton. 

Adn. 29. Cymmer oddiwrthyf fordd ycelivydd; y gau ffyrdd 

hyny, trwy y rbai y mae dynion yn eu twyllo eu bunain ac eraill, 

neu y n cael eu tw}llo gan Satan a'i offerynau Scott. Meddyl- 

iodd rbai fod Dalydd yma yn cyfeirio at ei waith ei bun yn rbith 

ynfydu o flaen Achis. Cgbbin. Nid oedd Dafydd jn golygn 

ifordd celwydd wrlh ddynion, cymmaint, canys nid oedd Dafydd 

y n dueddol i byny ; ond gau athrawitfeth a gau addoliad; pob 

rhy w gyfeiliomad, coel grefydd, ac eilun-addoliaeth. Gill. Efe a 

ddymunai gael ei symmud yn mbell oddiwrtb y drygau byo, y 

rbai a aliai efe fod yn ei ganfod yn agos ato, neu yn ei galon ei 

buuan. Cobbin. — Ac yn raslaion dod, neu yn bytracb, yn oi y 

cf'žieithiad Syriacg, ac eraill, " dysg" t mi dy gyfraith. 

Adn. 32. Pan ehangech fy n^?ialon, Uwy ddo^\iimeb, neu ddy- 

dd&nwch a gwroldeh; gwel 1 Bren. 4. ^ft. lE.«j.. ^.&. ^i»i!^. 



SALMAU. 99 



8& SierJta dy air tth was, trw7 g7flawni yr addewidion. 
WH fydd yn ymroddi tth o/n di; neu, '* Yr hwii sydd i'th 

■ef yr hwn air sydd i'th ofn di, yn arwaiii i'th ofn, ac yn 
1 yn dy ofh di. Gill, Schmidt, Michaelis. Neu, " Fel 
wjt yn dy ofn di." Boothboto. 

w. Tto heibto fy ngvoaradioydd yr ydwyf yn ei cjm. Y 
aradivyddiadaa nad rhaid eu hofui ; ond yn hytrach ym- 
lu ynddynt ; ond yr oedd gwaradwyd(l ac yr oedd gan 

achos i'w ofiii, oblegid y weithred a wnaethai i roddi 
r i elyniou yr Arglwydd gabiu. Bbidges. 

45. Mhodiąf hifyd ateivn ehangUr^ heb wasgu amo gan 
I yn mwynhau rhyddid mewn cariad, fel un inewn rhodfa 
ioB, heb gywilydd nac arswyd perygl amo. Manton, 

UN. 

46. Ger hron breninoeddt megis Saul ac Achis. Hbnbt, 
r. Mae yn fwy priodol golygu y geiriau wedi eu hys- 

yn ystod y caetiiiwed Babilocaidd, a chymhwyso yr 

dd yma at Daniel, ac Israeliaid dewrion eraill, y rhai a 

yn ddiar8wyd o flaen Nebuchodonosor, Belsaasar, a Dar- 

LARKE. 

48. A'm dvjylaiD a ddyrchąfaf at dy orchymynion, iV 
yn llawen, a'u cofleidio yn serchog. 

63. Dychryn a ddaeth amąf. Mae y gair a gyfieithir 
I yn gyffredin yn arwyddocau ystorra neu dymhestl fai^T, 
ich y gali ei fod yn dynodi yr erleUigaethau Ilymion a 
efai y Salmydd. Yr oėdd ei brofedigaethau fel y poeth- 
ilormus ofnadwy, yr hwn a bair aurhaith dirfawr, Jer. 4. 
Blanky a gytieithia y geiriau fel y canlyu, "Poeth\vyni 
is a ymadodd yuof, oddiwrth y drygionus, y rhai ydynt 
> dy gyfraith di." Davidson. 

66. Jlt/n oedd geny.t, neu yn oi y Syriaeg, " Hyn oedd fy 
r." Yn nghanol y profedigaeihau llymaf,yroeddyn meddu 
h cvdwybod, am na chiliodd oddiwrth orchymynion yr 
dd.* 

61. Minleioedd yr annumiolion am hysheiliasant; neu, 
lyflcilhiad Bootheoyd ac eraill, "Rhwydau yr annuw- 
i UI hamgylchasant." 

69. A y'lytiiisanl gelicydd, neu, "aluniasant gelwydd." 
neryd arnynt fod Daiydd yn ceisio bywyd Saul, mac yn 

SUTCLIFFK. 

70. Cyn frased ar bloneg yw eu calon ; neu, " Y mae eu 
u dditfygiol o bob teimlad." Michaelis, Bootiiiioyd — 
sader colon y n cuel ei arfer y n aml i ddynodi d\dwsi\«A- 
s cbna\vdoIrwydd y s/niadau hyny 1 1 T\ia\ y ^oV>|^vt 1 

I ehteddJe, ac os gwir a ddywed aniaaydOiYOii, xa»iv 'I 
teneuou, Jlm}nawg, o'n cnawd, yn un\tt aydi 'jn ^"fcv^ 
tjrpriodoldeb mivyaf yn y gyffelybiaeSi. 



da. Cy ncveled I w«di fy agwaie(iii o'r bDif drullodan 
iwy a gadaniheif trwy hyny vn eu hymddiried jn 
yr tddewidiDD. Piiaicii. 

Adn, 7fi. Cj(ftitm (riD i^/miediįMiinu, Bef ei Dnichwylj«tti«o 
rhaglimiacthol. Clabee. 

Ad, S3, Caitui ydwv} M (mint nuvn micg. Mac ya ddila 

Rvledydd dwyremiDl, yn y rhai yr arferAut gedv oDiryviaeth o 
belhau sychion a gwlybiūii, ae er dioeclwch, ctoganl liwj wnh y 
lo, neu wrtb j-BlIyaau eu hsnneddau tlodion : ac y maeiit jn duo 
yn fuan yuy seiyilfayriiB; canyasnfjnjchiaiviiyinaeBiiDDeiBU 
iV Ui, ar iinig ffMdd y dichoo y inwg ddlanc jw Oiry dwll 
bychaji jn nghanol yto; ogaulyniad, cangynKd anycjnneuir 
tan yn y Ui, byddarl yn Lenwi o fwg Mae yn debyg m^ y 
prif gytejriod aydd jnia at y duwch. yn Dghyd a'r oJvg eychJyd, 
grebychlyd, a baraj j mwg ar 
D gystudd, ^ar, a tbriHtwctL 

Add. 8*. Jiw)T«ch fod y Si ^ __ _, ^ 

pan ddywwiM yma, Pa niftr yw dy^ldiia. .., . 
wedūdd yalaa, " Fflfiiddiaia dnioea, ui (yno 




.'^■^^. 



C. Trwy fjfyrio yn liwn. 
'r otfeinud n> pro^'--*^ ' 
atnuel J tnuU o adcilai 



proffwildi a 



!i Solmau. Sctcu. 
.n- 106' Ltutem j/k di/ air Vm tnuii, n llevyrch Tut Uirpbfau. 
Eiri»d j-w b.vn m»t j-odelijrg.nl ydnllaifwrdiĮtwrth iloilhiojn 
n jn iigitledjdd poeihioū j Dwyr»in, o gario Išn coed jn deii 
ra alfli CpriOr; hsiam m bin maib o aiiwl hir, er UnrjTFtiu 
Ufrybrau. Mae oo o'r galeuniiiu hyn ja cunljii pob minuii 

Saredūi. ^cvliin Ulnilralian. 
. lOe. Ti-niFaii a chufiavmf. Tr otJd Durrdii yn dr« Bor- 
I am gadiT bars^LgjieLhmii yr Ar^wfdd n> bWn: oūd efc 4 
lerfTnai fud yn tVy lėlly u byu tiiaa, CtBfi,, 
dn.'lOa Bu/gUi/lįar iigr^rnuu/i/i-tienim. Ol&ymau yibryd- 
D &w) s ttneitdi. Gii,L. uaiyDiui eiryllyig&r, osddynly 
TV itbcitbim uud om-yiaiil m oi y ddedd'f neu u blegyd un 

19 ^ ufoj oJ bod Dfud 

nail B m Sus i 3ti / 

M 

UaU «• ed fti rn 

ed Mjnmli ad ivrtb ad iBd h 

Hwre!dd 



1, J mviyat iviiijsiį. 



Hb. 196. JJliKtdd s ddvfntfdd a rrdant a'n llygaid. Mte J 
pvreJDWTT Tn nodediir am v^lollAiver, ac y mae jr ormodiūcin 
_. J — __j gjnddynl hyd ]ieddyw,i 

3. Punend df air įn idirTuKr, nen.-YmBe dj ar yn 
dr&phur^'^rel fUir vedi ei voelhiynj fh-m, ynbuUoi iierSkiOi, 
heb ddim r> sothoch gwdge£j ii flketediffrwydd jn purtbyna iddop 
fel y lūde 1 bub yBgrifEniuliiu dyūol. Eriib HoPFffl. 

Ada, U7,146. Acliuhaii fheni/rv/ililndil, hynyyw, jrofdd 
efe JTJ ;inwiiejd Bg jmorfrrion crefjddui p Haen g«sMnneth 
boteapl y dEml ; bc vo trtulio y nos, cyslnl s'r dydd jn nml iūewn 
myfyrdodau, Arfc™ yr Hcbrpoid ddasparthn jdydd nmnriol 
i dkir rhan, y boreu, conol dydd, a"? hw>r; crybwyl]a Da^^ y 
diai bya fėl oriau, neu amuiau gwaddi. ¥ dds befyd a dd»- 
beitbid i dair iban,yrhBiiielwid''gwrliadwriaelhBii," cr.vbBjllii 
y thoi hynyo amahonodol gan y SoJnivdd; ond oyni a ddiu-llen- 
«n3iiGBlar.3. 19. am"ddeuhrEuy »WvriBetli:' yn Sara. 7. 
19. am "wy1iiidwritu!IbgKt;al;" a<:yn Ei. 14.1l4,ani "y wy]iad. 
WTiat!tb fon," Yr oedd yvyliailu'riactluiu j aas, yn cyiuiwy^ 
dBuddcDH awr, n chivecli yr liwyi. hyd ub^euh y burea. 

Adn, IiiD, Ifil. Mile decbirusdy i1dwy ndnud bon yn ayrsl 
tehol iw Ęiljdd, Yt oedil y rcIju jn nesgn ; nnd yr noddTJui 
yn BgOB befyd, ac ara hyny jroeid y Salmydd jn ddiogel, canyi 



rmr a'p gBJw follj. Vrtyr f«yif union-gjreJiol ygdr/n 
[ioi a grbeithir " gmJdaii," jv tMcy^ad ; be y rarie rouTYvr 
od yn didleo jū grj-f nai " Caniadaii yr MHJBJud ' j 
įail eu golic, sa boil »Tdi eu hKrisdu i'- ™ — --■" — 

luddevon adrefo gaelhiwe<l Kshilėn ;'a defnjddid; u: 
y taae va ddigoa egLur toA cyEeiriad mevn rbai o hnnyDL 
■£ yt Biddjsnr bwnv ; ond^ nid 7w bjfny o iDgearbeid- 
ya peri i ui Diran ™ liod oll wcdi eu hjHgnfcnn ar yr 
^jaur- Hwyiac]i fcni rboi d bnojat vedi eo e;r«iiHKldi 
cLreu i'w canii gan jt luddevim 711 pa uit ujth flycedd- 
sruHalem, ac i'r caclhjon ar eu dyehwclĖiul o BabiJoD, 
BtJTied cyfaddflMwydd j-nddynt i'w lailh fw7 hvythiuiT eu 
'y» at yr achlysiir hwiiw, cun ycbwiLT]fEa aUvnt rr' '"-■— 



jnhynM f"i)' union-gjicbol ir wf)lJfn yr 
T pryd byny, Gel«ir hwy '■ Caniadsu v 
111," ei Ajnn&i ihtv fath ueillduol o Tudd 
hw]™il, gKn foil jr boil Sabnau bjrn jn (į 



lul 


gniddJl yn eu c)Tinw,i 


1 byd J 


divtedd. Giaeiiiuii. 


kl 


S^ 


liyLefiaid ar y p; 
arfetol i. e»gyn p r 


;:^^^, 


rįi:iSr„i£ 


ii: 


:arbobgit^ h-vy 1 


1 ganen 


t UD o'r Salmaa byn. 






.idtyvvopini«Daiie 


milliDC 


™penbjnasi|idyDl; 




.ebyni 


,n ovnimaiDl ag a J 


rdffi" 


ni yn an^eurbeidiol 




loejrda 


rde»lyutBūrai.ha» 


yn benrlerlynol amo. 






ITrediD fod v Salm y 


ma HBd 


i ei ehvf=n»<xidi eaii 


d. 


a?^^, 


tDoegyrEdoioi*! 


giiū ei bod ju gyilelyb i Sa]m 



i. 4. UiimioK taiihau caur, neii, " Cyffelvb ydyiit," acf y 
^u celwyddug, a'r tafud nylludrus,"] naelbau llymion, yii 
1 hetgydio gau bt giymmus ; a lltMgedig fel y laa ppelhaf." 

1. S Mesech ocdd fab Japbclb, Oen. 10. 3, o'r bivn yr banai 
Khiud.v rhai a bobl^'.aiii Rnssia me^n smset-, aCbedat, 
B «!rfrf u biliugMib Abraham. Gen 25.13. 3H0^^4i\ 
laMiannaaant ran o AtMa. Yr oedd 3 44aii \»'ta'\. ■511* 

J~"J '- « "J'* ar yspail ac aiixhullil Bfc 'S TiaK 



104 SALMAU. Sal. CXXII 



Awdwr yn cydmaiu cyflvn* 3rr Iuddewoii, i un yn trigo yn eu 
plith, yn ansefydlog, ac ann'iogel. Boothboyd. EnuU a famant 
nad yn enwau priodol y dylid arfer Mesech a Cedar yma, ac a 
ckUrllenant y geiriaa fel y canlyn, •' Gwae fi, fod fy mhereiindod 
yn cael ei estyn; yr ydwyf yn trigo yn fy mhabell gan alaru." 

HoRSLBT. 

Adn. 6. Qyd a'r hton, nea, yn lluaw8-rif, " Gyd a'r riiai" oedd 
tm casau tangnefedd. — Septmgini^ Vulgaie. 

SALM CXXI. 

Adn. 1. Dyrchafaf fy Uygaid ir mynyddoeddt y mynyddoedd 
y cyfeirir attynt yma, ydynt S'ion, a mynydd Mofiah, ar y rhai 
yr oedd y deml yn sefyll. Sutclifpe. Ond rhoddir cyfieithiad 
gwahanol bi ymyl y ddalen mewn rhai argraffiadau o'r Bibl, yr 
hwn a gymmeradwyir yn fawr gan rai Beimiaid dtweddar. — " A 
ddyrchafaf fi fy Uygaid i'r mynyddoedd?" Wrth fynyddoedd 
yma y golygir yr eilunod a addolid yn yr uchelfeydd hyny. Ac 
y mae y golygiad yma yn ymddangos yn hynod o e8mwy^ pan 
yatyriom nl y cyfattebiad sydd rhwng yr adnod hon a'r un nesaf. 

BoOTHJEtOTD. 

Adn. 5. Yr Arglwydd yw dy gyagod ar dy ddeheuUiWt fel cys- 
god craig neu goed cauad-frig mewn tir blinedig, gwel Esay 32. 
2 ; Gan. 2. 3. Gali fod oyfeiriad yma at y golofn gwmmwl, yr 
hon a'a cysgodai y dydd rhag y gwres, Esay 4. d, 6. a 25. 4, 6. 

GiLL. 

Adn. 6. Nilh dery yr haul y dydd. Mae pelydr yr haul yn y . 
gwledydd Dwyreiniol yn taraw yn union-gyrchol ar ddyn, yn 
gadael effeithiau tra grymmus ar y gwrthddrych truun yn aml. 
* Clywsom am twj na chant o ddynion wedi meirw mewn un 
tymhor, mewn rhan o'r wlad yn agos i Benares, trwy gael eu 
taravtr gan yr haul. — Na'r lleuad y no». Mae yn ddiau fod y 
lleuad yn effeithio mwy ar olygon un yma, pan y cysgo yn yr awyr 
a^red droš nos, yn'agored i'w thywyniadau, na'r haul. Buan y r 
andwyir golwg un a gysgo heb orchudd ar ei wyneb yn yr awyr 
agored y nos. Carne. 

SALM CXXII. 

Meddyliai y Cyfieithydd Syriaeg mai pan orchymynodd Gy- 
rus i-'r gaethglud fyned i fynu i'w gwlad y cyfansoddwyd y Salm 
hon. Glarkb. Ond Gill a famai mai at wa8anaethyr Israeliaid 
ar eu mynediad i fynu i'r gwyliau dair gwaith yn y flwyddyn y'i 
cyfansoddwyd. 
Adn' S. keldinai įcedi ei chydgyssylUu ynddi ei hunan. Yr 
•oflai/ jr ddJaas acbaf a'r is&i wedi eu cyd\o ^n ^tdl -jtv tunser 
•^f^dd, jrr heolydd ireJi eu hadeiladu yn T\ieo\aid^, «:t \sčl -jtv 

erga€iam,jm cynjiwy9 chtcech ugain nul o ei«\eA\x. ^xiws 



lūolaelb, rramjdilD'rpnjienoldebDvyfol. W 

Oi ovildyr luddcinnii ocddioun huldvcb 
bao J lUgK^ddu eu bod yn gorfoi iin», jm 
onld ainym ¥fim1iUd oin haUirch Jerattiem. 
V nif J/n /^ ^ Arybeydd tin DttiD. j/ trii/ų 
yr ArglirydJ a ddyrclmlal Jeniulr.'ni i'r hri u 
af, u or miiya «i dv f f. j «iiia.i holl weūi' 
liuui allnJildiiiDl f ddiuas. Bmitbboid. 
SALM CXXIII. 



id gjrffialfai yn Tw^, Penii. tc Aiubt, 



gnrohyoifn- 
.ju..™™. . w B''il"''''»'liT(wion tmry Miryddjon 
c inurwvliad«nii T«ryBweinvridion yo oiiffu nr 
vrylnu EU mcistri, [«1 lu rud jV raculr dori bt ei 
r il^eilbriaid n ryddont gyd šk ft. na lArei i (i^]r«1 
[ioB pM yii gwBtjd JT »rwifddioQ yna Md.iDI: ■ 
T o EiboDnyr, nui u y iij^ir ufsriid y c jtntiū 
no, 6r iiTvyddiKia K ubidnrydd ir bwn f >ylwili 
ydd arDD cf : oiut. y oue }^ dshjcacti gm^ mat 
I wedi iwel įiSaei ar wi[ orHjiUliH'ua y Eaiiiiui 
, ranud fud yma Byfdriatl flt giirtii?TO,. jc hwTi į 
ii ei fcistr ei geryddn am rjw jsinueild ; yn troi ei 
iwl tua'r mdrtrh»Qw. tub y gvrelo yr yssupud dy. 
iw, a r,< dcl deHVn i'r r:)iw«rider a įleimlii' t^ar.ddo ; 

aw yr aruiyJd Lurnip, a bnir jmwared i ni. 



S.\LM CXX1V. 




ar vr »cli1y«T,r(,> vmvva 
iadʫaedlyd Hamman.j 


™laKvfodwj-diVIudd- 
■cyfai™,.idw,vdy Salm 


Toeild ciM-iddolU. a nIvĘi 
ūy yi. <ldyu.«la«l o iloįle, 
h. Esu-JB. 10—31. 


ydd jn ym.mū i crli'd y 


SAr,M CXX\', 


1 gofal gvaslaM Ou-n 






106 SALMAU. Sal. CXXVIT. 

y'ii gorchfygir gan eu dyoddefiadau, a gwrthgilio o honynt oddi- 
wrth y gwir Dduw, at eilunod. 

Adn. 5. Ond y rhai a ymdroant tw irofeydd ; hyny yv.proflfea- 
wyr gwir grefydd, yn troi o ffordd cyfiawnder, i rodio yn oi cu 
dychymygion eu hunain. Cosbir y rhai hyn gydą gioeithredwyr 
anmiredd^ sef, y Ceohedloedd eilun-addolgar. Cymh. Dat. 122. 15. 

SALM CXXVI. 

Mae 3rn dra thebyg i'r Salm yma gacl ei chyfansoddi gan Ezra, 
i'w chanu ar ddychweliad y r luddevron o Babilon. 

Adn. 1. Pan ddįchwelodd y r Arglvoydd ; hyny yw, pan rbddes 
efe bėn ar ein caethiwed, trwy orchymyn Cynia. 

Adn 2. Yna y dyivedagani yn mygg y Cenhedloedd, yr oedd 
y cenhedloeddpaganaidd yn addef fod Ouw Israel weQi gwneuthar 
pethau mawrion erddynt hwy, a'i bobl ef yn ad-Iais hyny yn 
ddi'olchgar, adn. 3. 

Adn. 4. Dychtvel Arglvoydd : hyny yw, cwblha ein dychwel- 
iad. Ni ddychwelodd yr hoU gaethion Iuddewig ar unwaith; 
ond, hwy a ddychwelasant ar wahanol amserau, a than walLanoi 
arweinwyr, megis Ezra, Nehemiah, Zorobabel, &c A Clabkb. 
Neu, gellir rhoddi darlleniad g«rahanol i'r geirian heb wneydc&m 
a hwy; — "Dychweliad ein caethiwed, O ! Arglwydd, sydd gyflfelyb 
i'r afonydd yn y dehau," neu, yn nifieithwch Judea ; mor ddy- 
munol a gwerthfawr a'r gwlaw ar diroedd sychion. Durej.l. 

Adn. 6. Y rhai a hauant mewn dagrau. Yinadrodd diarhebol ' 
ydyw hwn debygid, i ddynodi unrhy w beth a ddylynir ag anhaw8- 
derau a pheryglon : a'r meddwl yw, y dichon i lawer o brofedig- 
aethau Uymion a blinion fod y n rhan i'r rhai a geisiant ddaioni 
S'ion ; a bod ganddynt lawer o achosion i wylo, eto nid i ano- 
beithio, gan y byddai eu Uafur yn llawer sicrach o gael ei 
goroni a llwyddiant na'r eiddo y llafurwr medrus. Boothbotd, 
Davidson. 

SALM CXXVII. 

Adn. 1. Nid oes dim yn fwy arferol y n y r Ysgrythyr na rhan- 
gymeriad, hyny yw, cyraeryd rhan am y cyfan o ry w beth : ac 
felly, efallai fod ty a dinas yma yn dynodi hoU anturiaethau 
dynol ; ac y mae yn wiriouedd teilwng o gred ac ystyriaeth, na 
lwydda yr un heb fendith Duw. 

Adn. 2. Bioyia bara gofidiau, naill ai bara a ennillir trwy ofid- 
iau, Diar. 4. 17. neu y cyfryw ag a arfera dynion mewn cystudd 
e/ fwjtta. Dichon y gair yma fod yn arwyddocau pryder, gofal 
a tbrallod anfuddioL Ond y mae y r hvn sy^A "jti c^'^awm dyled- 
swy(ldau y fncbedd hon, ac yn ymddmed ^ii't\\rw>TQ.TKw^TiBaxv 
įįddwcb, canys felly y rhydd efe hun ivr aiw^\s^*. c^xsi!Ji.^^, 
^^' ^—^' Matt. 6. 34. fhil. 4. 6, 7. 



.'elly yn^planl ieatj-clyd, ncii, •■ ftllyy am iepeno- 
^.' Fally TrtglurtuūiiaiBt'BOBTHyB*'']"'!*. ICO fciiJ- 

BfiwyriDe«n rbjfef Di^M. M*^™',™*"!*.' 
. S. " tJ«jn ei ryd r gin y noe ei gmrell luiflhiHi r» 
t bnajut iii'» KWB«'lwyifJir hny. onil dinyilriiinl į geljii' 
1 J pnnh.' Wnb pinell uelhnii y įiolt^ ei iį, lle munt 
igo hyd oai'i KE]wir hv^nt i n'dtlirediid . M y luelbnu ;ii J 
U, byd mi byddg Eirinii gwneyd defaydd o bonynl. Bootub. 

SALM CXXV1I1. 
JsddjliAThBi mui ron briodosol b nrfūTid gsn yr Isruliaid 
t boD. TsiTBLL. Mae yn debyg, pB fudil hynnug, nad yw hi 
lUim amsen o% pbuuad, ūen yr sil nuio'c Sulm Sienonil- 



|fcBffl»wii o orciiuddio m ui a gwinwydd. BnBIi™. Mae 
^bajrdd mdi m pluinu a ttmn y ui dvyH'o'ol 
It44inrkwlr^iruiauw«niimt i'w gomviih yi 
^lįiKtt X whiwyd£lon -i-™**'— - i-~' - '■-i-' 



o fefn y ui dwyMiniūl yi 

minisnt i'w gomniih yiu 

I pla&bigin isel ftIėlUmuiT lrwy 

■n djlbd yr " ' 



Adn. 1,3. Moeyr yignrenyddyn penoi 

«], pa tVyaryvyHluddicn 
Caldeaiil, nt r Rb ufeiD. 



ow™gdeg 



S\LM CJlMJ. 

i, iXFfpTiHūdd ] 



>. Heklett. Yr oedd en cefnBn »*di ea ibwjgo &1 j 
r y ddniar kod yr aiddvyr- Būūthhūtd. 
i. ES' a dorodd rųifau y rhai am^iol. aef rho&u in * 
BnoTHBOvn. Cyreiriad jU y rhafiau ar rhai y sicrhnl 'i 
yrhun, wedi torti pa tai, bydd yu aumboBdU ^ 



Iddyntai 



reffjiia 



ewyll, S 



■ geilit Singellu i irneyd uiiced, GiLL. Meddylūi 
jBB^ns fod yr luddevuD vedi oael «u rbn'ymo fel uiif^Uaidi ' 
riynu yr aridr gan rai uu gonhtymayr, si mai st hyny y oySdr- ' 
iai y SaliDYiid yma, Cukee. ■ 

Ada. G. Hwyrach y byddai giatteeUt i'w w«kd ar benoau Ui 
yn Judea yn Ued arai, gar^ Tod eu penoau yn vaHUul, goUai bsd 
ddis^yn arnyat yn achJyauroL, ag egino ya fuaa : ond, ^bd nad 

iadau pocthioD yr baul. ek i w;wū yn lum. 

uljgiud a M-ueid yn inynwos y fi " " ■ ■' ' 
feUy lu'lyd, Neh. o, 13. a lun. 




SdLM CSXXII. 

ialm lion. a'r luhljAar o'i cbjfuuoddi, ac enillu mu y 
aajmol a bfgcirl !v ff un s'j priodoli i Nuhnn fd 
£ i ddygiBd jr srch i dėmi Siilniaoa fel ;i uhJjiur d 

t. A'i hoUJlmdiT, ogu ra bytnob ei hoū lifur davinį 
BraLifū m d; Ddu«. & lle i oreb ei uoiticiddrvydd cf 
loru, DiT- ■■ " 



3 — S. Ni'i gwiw i oi eeboTiio yt u]<)tiii«l ytni n Aį 
Vr jMyr rw, m Sad c! »n I1>wū bonderf/nu tocl 11c it 
le D»x nllw ?fe Ibd ]'□ dcfibiyder un lijoy ddjdd ds dm. 
J cyffeljb ^viHdTūdd bron^ yfi ddiBrfaebDl 3'ii eiu plilb 
O, iDiū prin y Bill un gyngu įm brydsr ■ golU un » cvf. 
mh. VeMy y eaym m buiea am Dafrdd, ei fbd cfuredi 
Ūeiro-djuranru b^n, gvel S Sun. 7: uiid.uni all lod 
įjyf^HŠd ktTMeiHub, yrbnii aoddonedodd gyfbdi temt i'r 
(fiJ*> "> lu" pupbuJBOdd ddjdd db nain« C7flnwDi ei 

•■M. DaVIDUK. 

tdn, O. WiU, dįMHom on dmi gn Ep\nla.li, ouivnn Ai yn 
,.,i/il,l I, cotii. Nvniyn EpbnUb. ncu BeiUeliem ti'i udaloddd 
klivnol, 11 į,'ly ivs^iin um .it oriih, ei bod bi yo Jeh. oeu CirUlb- 

įjuiJ Ntii, hKjTHch md y pDljciiiiI yn. .^rlerai dvnimildy- 
cdydynyramMTRvnl, Nyni » gly wsqm o enau y iiro'ffirydt mni 
n Hgm i BMblcbeni EĮ>liraub yr oed,l y lle dcuiMKlie, yn iiiii^' 



ilyny yir, Vyni a Elywsoni am y lle a ddeiclBai Duh j h driaf.i 
Mo'ci bun. — '■ Ubiuidir y eccditig." Mae yn dra Ib^yg fud y 
ivD\d(l wedi bnd vn į^^dn-iz, a bod I1u.wer n cueil cit* vii';ii'h^. 
i^ueddidarfyncili Bdciladu v dend yuo. 1 Cniii. 'iu. IK. ^i. 
1. 1. BootiiBOVD. 

Fe) yroeiidirn ndlipcnderiyanuileiladu temli'ranb.ail.lyu - 
<i ei bod yn Lphraluh, nyS a aelbum ac a'i celius hi vn niūis- 
dd Jaar. (nid vwd <ni<l Cirialhjaar, neu Jearim ; lle yr imU i r 
irh y pryd bynyĮai; nedi ei ehacl, ffe aaelli i tėitn i'rti«bi:1l. 
(tn, 7, A. Clake. l'an oedd Uafydd yn leiianc yn bi'ildibiiii 
:]yhralab, y ciynndil efe gynlaf am yr arcb, ei bod b! iii Sibibi 
nd pan aeUi elė alUu i fjDcd iV cbyfarfod. efe a galVuld ei l-u^' 
I KCdi ei dvyn nior bell a gwlad gnėdiog Cirialb.jeHrim, 1 Saui. 

AJn, 9. Tih KrpAiBį/įfa, yr ociA yr arcb jn avi(nn'iiVi\\\';4. 



gan hjny yr nedd jn addaa hb1w y fao hnu yn 6iphwyifa yi 
wydd gwekdig o breseaold^ gnuol yr Arglwydd gyd ■'i t 

Adn. 0. Ovtisged dy ifffeifiaid gytjaiitnder. hjny 7W, Byd< 
iddyntiveiDyddu eu iwydd o^Eiriudal yn gyfizna s uscls 

Job M. lt BOOTHROYP, 

Adn. 10. Na thro ymaitfi u/jfneb dy Enneijlioc: hyny yw," 
■»rth(jd ei weddi ef." BooTHKorū. 

Adū. 17. Para/igOTTiDafi/ddJia^uro. Hyny yw, paiaTl fl 
liinlaeth a gaJlu gyanyddu yn ūh^ Daf/dd trwy y Meaū 
BotyraiUiYO—Darptraiilamp i'm liinnfinioff. Efallufody: 
gyfeiriad at y caiinwy]lb[eD a losgtu ya ūku yn y demZ bob j 
-id pa fodd byonag, y inae yn a.mi«s fod yr yjūadrodd 




! or Lefittid i (od jn eu gjlch yn c»rfw lį jr Atelujdd t 
II. 10. 8. Lcf. S. 35. 1 CcuD. O, 39. 
1. D^mliifiech tie* imidoiB ^n ^ cįHegr, ooii. " iljriJief. 
1 doyt&v cyraegiedig r cjftiri&d it Jdull arbcnig u 

SALM CXXSV. 
3. Megis TT TTuddeDE'i's fod j Salin o'r blun <redi ri 



4. Ac lii-att vn bt^odariui 

uoliddoel huD. gvel Tibii 3. 14. 1 Fėdr 2.'?. 
11—14. A heli /miiniailhau Canaaa, dan unurddcg m 
D ficniDiKdd, f«l ; cjUlir yn iat. 13. &-1M. (i>.^l 

3, 88- 

8 AL M CXXXVI. 

fa dra lliebyg mlū Dafydd a, gyliuitoddodd y SnJia hun 

lu gun y Lsliuid yu y gMananselti beunyddiiJ. 
1. Canįi ii ilraganiitiidd l/Ii draįyioydi.atM, " canyn 

r dnuBTEdd lydd ir uci ddyfuda]." pm gyr^irio eralJu, ui 

giad hynod hwnK o'i dnigiueiid yn mliryuedigaeih y byd 

r Arglwsdd lem. 

a. ClodSBncch DdUK y dinciaai wrth Dduw y dunHaii 
^ i dygu rod yr AtĮ;1w,viid yn Ddoii- eiliinod ; ond gijt 

air yn djnodi oirciriuid a plieiinaBlhiuid ysbrydol. Icl y 

(įlwydd yr arglMjddi yn dynodi breiihioedd h ]jhennaclh- 



. įMyr y Biiiryw Arglwydd yi 

rt'ol, gwel Kiod. 18. II. F:ITI1ICK. 
SaLM u XXXVI i. 
, I, OsnrUiBol.ilnnyniiiy golyKi'y freninioalh, ynaoi 
dd ncd^viil y Chcbur, vr iJlai, v Tigria, yr EuphraiRi, ac 
g^ei Il^.c<:. 1. 1. Dvi. ^ 2; oud ua y ddiaiuui hunun s 
vna EiiphrutesyH uiiiu a ddjnuriir inthy įaur afuni/dd, 
unrdri;ii truv^r-juol vildiim; ni: e ddkhoū vi bodtaiyu 
c^lv,' . n uC-i. -;././, "hliįid d ninint, a'i Unoiin dyfr.fffflivdd, 
r"d;fr«i!fllii"tT.'- J(^i. SI.I3. UiLi. Iln-yraeli tbd yr 
Min i-D lliil liiiH " (■vrcliii i lanniui albnydd igjUaBTii ta 
M nJfv^l.l.i] cr |i^ii \''>L eacllinludivyd 1 Uubilon, gvicl Avi. 
. Meddylia rhui liiii y cactLiiin luddenaidd nuli lioJ yii 
I defnjddii) i svijliu y llcoedd Ifeidiog o bob w ir aloa- 
a Korlbr,vrBirfr. IiEWJ.ETT, 



I Slim. E jmdtbDg;) 
cuKorim trwT J gwiišd- 

dd aiDi7w o't cuitorloa 
I en diryn jn oMliiim, Em % ii. A'r ihai byu m ddTnu- 
m hodbr caddgTilm bir]', am j rbii jtouir^k: onajt 
uEtu^ en cu]i4d«n i^Hegicdie ^ lungbiūiii'yB iv cuta o Osėn 
eilua-idda1wyTl ac oid oeda išlon jnddjnl liw}tluui i gua ja 
ngwl»d eu oiėihgludnyr. Sueiaa, Booihboyd. 

Adn. 7. Cofla, Ar^iurj/dd, btant Edma yrt nudd Jenaaltmf nea. 
" y rhai i ddTwedB««nl yn njdd cyfjnąder Jenisalein, Djnoeth- 
nch, jic" BooTHKOTD. ¥i oedd yi tdomiud wediyinuiioi 
bjddin NebuchodcnoBor yn erb^u ea btodyr, yr laddewūD, » 
liwyjit hwy oeddynl y prif offėrynBu yn dyDoėthi ei mūriui h) d 
y ljBwt, gwelJer, 13. S 1.36.1*. Gaiai. t. 31,33. Ehc 2S. 19. 
Obad. 11— 14> A Cubie. Yr oedd yr EduniBid yn gorfbleddu 
yn agbw3'iDp JerusAlem, ac jd IlAveDycbu jn ninyiU' rbai o'i dd 
gVfied H hwy eu buiiuTi; acyn mbenpuia rnlyn^d wedl, c«b- 
wyd bvyUiBu yn yr on modd gut y Cildeiid. SūTCLim. — Fn 



aįdd /cniioffn, dydd dinyiU J 
•■■- " "'-^ •iabilma 



;i chymejiad 




.„šaa. Kbsnicdti, "Ti u l»»-rtic«indj enw illliBllu 

jhlBw pob peth." Bss Melbch, Dimmūci, ta). "MniiiT- 

juH uwch1aw pob p>th, dy eūw, dy lur." Davidson. Mhv 

4ūw 1 EHir p Atglwjdii yma jn gulygu yr un peth, sef perffpith- 

iiii J Dairdoii «edieu hoinlygu yn Nghrūl; rynih. Joan 17. d, 

H. Dyata j daųuddicid pci^cilMaT o Dduw ; meis^n cyduiEiriaclh 

pidyw yr andygiad BB-imed yn y grėedigaelli, ddim niw y nu IJe- 

1 njreb y seren wflnaf niewn tydniariseih a llowyrch yr haul gan- 

1 pidydi 

I Ado. n. Et bod sr Jrglnnjdd yn uchri. įe. Mae y dysgedig 
I BūDiioANT vn darlkn yr adnud hon fr^ y i^imlyii; "Ui:ht1yn- 
[ yr Arglwydi: Diid efe a wel yr i»I; adya-bafadig, dnd efc a 



Adn, I. Mu yn anmbuitibl pendecfynn pvy oedd airdiiT y 
^Im bon; uud y moe j dy^^digioa audivrUi y daUioilh 
Ualdiiudd a arfeTir yuddi, yn caigUi iddi gae] ei cbytansoddi yn 
y«^id» nea W4di y cEii!tbg1udiad> 

A>kn, 3. Aincyichipū fy UtPybr angortnedĄfa, nea, "gPErvji- 
Bin ti," y mot efD yu txa6a vn lannL ar vcitbredoedd dynign ac 
yu eu niLbio, i yt^sra J daDd<liwitbvdrwg,Deud<luDDi^i.itbn?d 
'mJili»rtb ai drygioai bi bsiiiD]ieTflčitbrwydd. Oiu. 

Adū. 7 Mae SnTcuni! va dadlou atliiawiaeUi v Dnodul 

IdrcvaiūMeb, a'u hnUiubodii biv^at. Mac auiramaLTb > I U m i h] 
(mdigalig yn peljdm ollaii lu ni^atnleb dawuddijd\r i, 
U^ylLyrau, Gcn 1 9 hia hi 1 

Kabuydd wedi >nawn gu iloeltuneb Ūiiirjnyr jalvriai-Ui ni ^il 
nahyddiaelh ogaloiuiu diDiuii,uuhanagn»idBii,ynmaungii u 
imdocliiiueb yn yr aoilyglad n hmuivi )a tlurliad i.)nrmii<iii 
ivrd'yn y modd vy faddusul i aliLb pcncylicin eu ų liuisuddind 
'A.bi. IS. Acy-mcyanmiaydya lėelJrr yddatar Mac uin 
lįyruiriBd ai vaitbedaua nodvjdd ar tiitb gyiireimat ikd<'l\h 
irtyn-reinufailb ooddailenmj babell, Eiol 20 MJ a ^ 1 1 
■ r durlurianr oyfanHjddiad manol a Uiracl inrain i icrlt 'hm ( 
\Lt.m. m. 30. a 9J lU, 31 
Adn. 31. A Ihanyi Ii yn yjr',r/U ili igj I 



Ain. I ■ Gmntd, a.- -^— ,-..-..-, ,, ^ .. 

SahD boa god ei ebjCkiuaddi gan Dikfjdd pvi oedd efe yu Mct ei 
nlid fū yr anlolirdi gu Sul. 

Ada. S. 0»l|i»iiiaw»/, Uymuiot, boguut, girBHthuit ea 
UfodM JD Uymioii i^it mslMithio ^'m gwandw]rddd. 

Adn. 4. frhalB/vn'udafanJ /acbUiižV '>*"<«'i neu ; rhaia 
IMaiUiBDi ddymchirelyd Ty oglumnui. 

Alis. G. FArilekrun o fulijiafaitl /o^Inu i nii, blp«biuni^ 
rhi'w fn-jiifil gw]rUi perygliM, ■rtereni bob dichcllion iV idia. 
jBtrJū. Ci.Aau, BoūTHUjTD. 

Adn. 10. Si/TMiiiBa/woranyia,cjfeiTiid, debygid, *I diliit- 
jnr y Sodoijiuidj r ilui a boenent enud Lot gyftftwiu ttwj en 
tnii a'u hinanrifUibi—iurier Aip^nf iikim catffottdd, nuu y 
ĮIBiryD VD usfddocia hollUii yn y dilauir, wedi eu huldyiuni 
iMii ^aiBT-giyD, ft hirymA fod ymi gyrdriad it gtabedioulta 
Conh BigyfUiltoii.ytbal i.yagy^&ueul yneriiyn enosuiug 
yr Ai^lwy<ldjnrr (nUIirch. 

Ai)u. 13, fficn y iadltu gr Arįlicydi ddaiil y Imm. Weill 

rhagfjoegi dyiiichweliBd ei elynian jn yr aduudui blKDorol. y 

mae y Sklmydd ynu yn dat^au ei hyder y byddai Vt Arglw jdil 

ymddiiD^s droUo, u amddilfyD y ^nhiymEidig. 

SALM CXLI. 




,s< 



Hebreud. i iDddidrwg iFeilliredw7r i biwolaeth mewn llpotild 
(eirwDū,neo ar Ubiiibu sfonydd. Hnjracli !ed yma gyfciriiid uL 
jpedwaragBin nffdri^dalofroddiasoi S»u],geiri«n j rhai ooJd- 
jnlberaiddi elo euhesgymn wii^arwjd yn amiaiiiol ir hyd 
Kjneb y ddAior, SrTcLirre. 

Eūllii mai yr ysŲr jTt. y byddai I ryw »jr maipr, ymar- 
veddiad y ibsi a gecyddūū y Salmrdd, fka gBnfyiIdenl eu hun- 
ain nedi cu hnoigsu ya Egbanlynindnu ninEidio) eu hyufid- 
r«yd.l ra himniii, wninduw sr ei gynghor, u iKid vii yslynol ci'i 
bciodūMeb. HoBSLKVr Yr nponibd ūltif yiD& a ddewJHU Mant 

Adū. 5. F Rucin Tingym nricMflor, +c., delwuddiad yw y 
^rinD n IdddfH fawr, Te] yr oedd esgyrii y nttiiiv oeddynt hcb i^ii 
ilidko yn gjrchuddio y ddaear, ya debyg i ysglodiūo y sucr u 
ildcmlu y gweitti-ily aeuy pnJI llif, Haitii;ir. Btroi Jimrvv 
inal i;yfeiriftd gydd yma U iBddiiid nffeiriBid Nob, gia Uik^, 
Inty ureliymyn Saul. Wjii.iiM». 

SALM CXLII. 



ho 1W joeu yngd t 



liifKilil ;n J Knledydd dnyreioiol ar ayrhder ma«i, taor ddyfb' 
ion k] ua gdlid gveled eu gvaelod. Chaedin. 

Adn. 7. Rhiig/iniod,ne-ijBotBotiTaaoYO,"Q»ntymoi"yii 
SVffelgb ir riai a ddugi/nanl i'r pKU. Yr Dedd ei sefyllfu yo 
dnienuB i^va, ve am hynj yr oedd ofe mor dut ud gael g^ared- 



Adn. 10. Idirunianbi, neuuliyd ffi)nld«uUd, aDiawD,y 
falh BR of^d ūjfrulb yr ArįĮlvydd ; o'r hoii « ciliti, trulngvyda- 
uyDtuuI. Hu ymadrodil i;yfiėljb yn Sslm 3^ II, Mdihi. 
SALM CXL!V. 

Adn. 1. Sylmi Dl UosuaDN yo dmplniodol, ftid hon mor 
debjg i Salin 18, fel y gellir ei golygn yn dsUyriad d lioni.— Ff 
hiPKtvddtfndįĮtffuJįfitwįlawiymladd, yroeūd Duv vedi vyia- 
eryd Dafydd o gmllUNa J defcid, ■ girneuUniT milwr o hiHiiiT. 

Ad 

__,.._. fl 1»wer, y rtuū ydynt fcl llifeiri 

Alio. 8. r thai s lli;riira ai ^nMi Kagrdil. hyoy 
■■■■'■ - 'Ivion. imi fy.UI ■ 




1 & maCHOl Ddh u bob pnli, i: ban lydil i borbuii yn 
j-ddol. 

SALM CXLVI. 
i_ytia anajw i'r Salm ht>a Ęttl cl cbf fanBoddi ar nl am^r 
gludiad, ao yn arniyv o'r hm gr1)ciLhiuda>i, meicis v Tu/- 

Elhiopūdd, o'r Arabaidd, tc'\ piiodoJir i HagRiii a'Zcrb- 
nnd tueddid Si^ott i Earau yn hTincfa iMirfed iildi gaal ti 
loddi Ęen Dnfydd yii iV* i ddlKedd a rreninlDMh. 
3. YThisnnidūa lae^ipJurKrie/A i/rfj*^; byny Tiv,Qid ott 
idda iV ocbiii) ei huDia, ?Iawcr llai eniU. Mk y Kabnydd 
rr yttyTiaelh o anaigolTK^dd pob murb 4t ddyn, yn aunug 
rtibd yn ^awjn oni^^ &'i TuJiuiniL ef fi]1 gwrthddryi'b 

i ynddtiiod ynddn. 

inwyr, bc yu paradu y giirtbryinedig ! yn ai-lwy ir Jin^- 
[. yo rbyddin cniuliatoriūn, u; yn' dwyii y rbai t, gaūmid 
yifyllicch i nleuni. 

SALM CSLVIL 
U«dd ha&mryviDaiNebflmiBba^ftnModdDdd ySjLlm 
mai dydiw ad sradogapibi odl^ dd vpnrdeeL u 






Adu. 18. A'iiBi/tit t e^uSlh efe, o Tjw b^wncjnnM; — o> 
dyfrotdd a lifimt. 

SALŲ CXLVI1T. 
Pnodolir f Silm bou i Haml a Zechuiah ;n r oyfieilbiidui 
OroegBi(ld,*oEtlikii«ldd; (^ 7 mae llawer o (smlaid nnflui 
iaini. TD devli buDU jn li)trach mii Da^dd ai c;&iuodd<jdd 
ju DTdiiiBU ei lirjddiant, pan oedd ei gatoo yn orlairn o dd'ioldh- 
nnich i'i Ai:^WTdd. RnoDoliad y nefoedd a'r ddoiai ajdd nu 
bndftitbion addčfMia barddoniutli BelHw. Ac y mas graiih 
y Salrordd ;n eu gwahadd i foliinaa ji AiAujii, yn dangot ei 
ibdeTynoredD jn^dam fodiioU veilhrvdoedd Duvynandran 
ei ber^di Tuoriaetbau ef^a'i bod yn aimhDaibl A aurbydadSa 
e( fel y dylid, lieb fod ei holl neitlirėdoedd ja cydooav n)ew& du 
aDlbem fawr i ddsigsj: ei raurbydi, ei ymoatyngiad, eiddaimii, 
i drugaiedd. — Mobcch rf įn yr uchSdimu, gefleula 
gnaiant y nef. fel yn yt adnod nesaf. BooraanTiL 
. ArdŲfroeddy rhai ydychoddiary 7ufoedd,Ktj Djm- 
I, y rbai ydynt rrildiai y fimiafen, a dwir yma jf nęfitedd. 
EE, EiįoSHosBa. 
u. 7. Y dpsvuiH, ■eiiff, neu lyv iti eraill a gnadniiaid 

' ' icefk t/dd pa dyreh^ eetn ti Mtį eft a'u eadam- 
UoDodd a'i vaiėdigaethui. — Poil aijot aUo, thai yn 
■femnuli cciliduDl ag ef. ne yn ei fliJr, DeuL ' " 




DIARHRBION. 



triddrttydd : jo ei gjuegr, J 



MoIwch DduB am . 



neii yn hjir&oh, u-wy ei driyl4nwiul 

liuDau. A. " - 

(Vdd ei hun 
LD, ydyw lestyn cjalal 
iad o'i ullu unreidigi jd ffurfiul ; ifiulafen. au ^a ei hi^ 
redoedd. flooTaBOTTL 
i. MBlli!chtfa'itiiiiiidmid,nea"imwtilbrBi}oB\dBrd- 

loU gnūsdiemetll. 

r pedmrjdd yw 



BĘbinliuliid a ll;WD(ineiltisil yr huU snūjdineUl. 
lydjdd leilyn nmitl n noiiir yma; mr pedmrjdd y* 
~ ' K.l<i. fti Bnnin Iimael ya iRiljgu ei biiuilDl- 



II (DDeBoi. ne yn derV>vQ 

>. 3—0. Vma eoįrir' iniiywinJ o uffer cordd ■ vfeim 

ivi>ū i gy^tEB^" ^'^11^!^ T° f* gwa.i(iaiietb orefjddol- 

yJa bw7, ac oid ju misD«ed;g»r i bechod. fel y du 

LLVFR Y DIARHEBION. 



į/ awįi tuiogat doe nrb F oi n 

ilf be od ffj į/ 



V ildoi h IK yn il avigitdui 

od ir mnied d t vidlia 

■c ad g icgia dU be nad la/ y 

w dw yM gd rd jl entl lai 

ed į Ii hį td hytįtij nu 

ic m B a V 

v^'i, f B J» "ase 

ai/^ilff edsi d Dar 2. ^ n?. 



AiillEBTON, 



filmigtairagornuieitU y luiiUiibt lUB; tindy natyUtiir. 
bii'ti gan mu^^fil pflntwF o herliui, b1wBfa ^wflTthrHwz o uit frd- 
rwynE[ nru drynerfa e emmau fl muini BwcrthJiiwr. heb y cyf'l/iB 
gyįtį/Utiad rfiynŲdiii/ni, und poh diartabyti eįnlatyM tj/nui/r nyf* 
lamn fddi ti huną.: Tyiliolarlh gr hta Aojl ddmn'ot oM dane 
Bcid."V<itvUy/rhu>ny« dyigH Uaiotro nvi^idata DivyM t 
dmal; Tm jtVvpnu t tąfad niteeidkl! yti tj/mlRiUJs y llj/gni 
limtmuial; ae gm rlmywta llam amghu/ūiitH niHm ooi/uvrbii, 
1 lūlilia ddiOgi; pva ittnaoiiadau diUW ; JliV !?»"»«*; Ji*"!- 
jniira d^order djf%, ac ard^amgosit įjymttftlroldfb f diveii4eb yn jf 
falhfodd ag yt emiaont bareli cyffitdiBBf—Oiid td umlh ymaU 
lal: y nuu mvty g rageroldeb ynddytil nnc a Miclan ląftii tf 
drarliu, nn luvūigi cj ddycliii^vsil. 

PEN. L ^ 

Mn. 1. Diarhithian SolainaTi. Mne T giir Afu'k'il, BKyfieiliiii 
Duirhtbion, yn d^tiodi rlnltiiilh &RiAi>iuwl a ch^dfbiielbsvJ, 
rj'sLal :igwir4EHau i^yimtvyBAiwr, Diatiiebion i:ynRiuieddiiw] a 
ddtwisid fel y Uvrybr pennaf i ^yf^uiDn midjBg gsn bob rb?? 
jĮ«Ncdl yn (leKiedd bonusfcriDdciibaii. Felly^y^niil yda1)h«n 
yn >T Ainlil, Judn, aa jamyaayr hea Koeginld bV lŪmfeiuipid' 

A'dn. 3. 1 ii-gbud darthbitS ar add/ig, oen " i gj-fnmnu." 
BooTirBorn.— YBgrifenofyd b«7 i fod yn jĮyftjngnu gw8inydd- 
iadK"Tl«idii6thKn!fyddūl,rui«iil, sgn'lodnl. Wii,Lm». 



DIARHEBION. 



9. Cniyf cynu^ grai. ncu " ndilnni o nu," San. McdiJ- 

i.j rhu a w>iirir a iLlčfii]>iMIa<i Ira gwmlirawr i'r peniiieth' 
monTioo; ondnniill k JaruKiUinui iniUb oulifum-hletli 
a arft^t ya unl gan bendefignvi gonvych y Awymia ^ 
onii pa im hynnac, mne jn «Į^ur laoi jfirjbiHlacOi ineh- 
lethiiu cre^dd, n ddjru ^r adduni mousdl rbapinf o būl> 
ar ddfD, SaJ. 73. e. Uan. 4. 0. 1 Tim. 3. B, 10. 1 I^dr 
—A chtulvym aw dg vddfttna^ o fodnvy aur am 7 (rwddf. 
briLhū a gemiBau, wrtJi jr hm f iituį^ j vit^ utilliiau. 

10. O4 jįf^hadHruiid u'th ddfnani. Mue y ^air ptt^bulur' 
m yn BiKTddūciu j rtai a fvneni ymgj-fijelliaBi irmy un- 
Mldiūū, ac yn fliihaf parod i ladrann ad i ladd^^^yj 

BcKiT&ioiu. GdM meddvl fod Ilawer o OJT ŪD<iiu<.' 
ei vedi ea Ciieddo i ymkiiiD a'r minuiiDadd yndlvyr o«d<l- 
llecbu ya y dlfibitlLVch a r iioBdwiga(idd, ya by w vn llvvi 
laitb a thrau Scttcutpe 

" Dystry^mra Imyūt fel y bedd, ra eu bod /n fm 





TiCi^ 


ili felrh«n-.d.>.B,r, ,rp«l 
dtl]iirbed nivledl M tiii .il 
T llwvrtdiimt,«u jj«-aTOluoi 


1 liiM 
1 dnolan 


iIiorkI 


ddil) n euiicsan.pl 
»r.blX'pr;Mn.n= 




vr aderyi 

it.dblDl 


la Ic 


T...1 flnd" ./ "if/ 


nf An# vn riTilliria «n>" 



H. 



Adn. 20. DoeihiiKii^iIdvniiaeiMi.^c Ynu (!»wn Ddoeth- 
ineh jn cbeI ei plier«noli ; si darianio ftd tin yn i^r athrofii 
mewn Ue cyhoeddui, it hon y aae hi ni ginhudd piwb a grfar- 
fydds. Oūd meddrlia rhil fod j riun oLaf jma o'r bennod }-n 
brnffH-ydaliBethDl un y H«sIh1i, ■ DBtur d irniiidogBeth et. Ond 
y m^ jn rwy cyHon a ditl] lAith j D'Larhebion i olyga dtvih- 
irttb yn henoDoliad o viricnfydd, yrbonm veliryonuiavh aydd 
yD gvraeyd derbyaiad ^Firioneddo] o'r dalgiiddiad o ddūeUiineb 
Duv yn mbryncdiguth dja, Mu ys wir f«l crefydd yn boff a 
aeiiMnirtii; sc nid oei nemmsKr o gyfaddumydd rhwTtg ei han- 
sdliodsu nefHirl. B*i hymarfRrion unet hi, i ymfymmyiga Ė 
thrwaty fiichedd breMao). Ni cb1ywid byth mo'i llais yn yr 
heol o'i rhan ei hiuun. Ond, gui gae] ei cbynbyrfu i ze] dm 
o^nioūt Dnir, Acm thoiLuri at ddynioa, bia ymddaogDsodd yn 
mbūb ūei, o flaenpob rhyw ddynioD) wedi ymwiiffo yn niawr- 
hydi y gnirionedd, a Uieyruwialeii y aefoedd yn « deligulai'. Ei 
dyiĮtyblion 9yddlava no fyned o'i blun, yn mhob Thyw oes, ■ 
gyboeddaiuit ddiga&int y nef ya erbyn bneddoyr, ■ nuddeu- 
ant a byvyd (nvy ffydd ja y Menishi & dymyir nn, uoohd- 
ad>iy,athHgyindilol i'raindifairiolt'Tuinghndiniol. Tmddir- 
ied«yd y DUcoddiui Dwyia yn fbniu i gentdlovdd n pr««wyl- 
in ūievn ^lid dim odnabyddoi i genhedloedd nnrylf yr noi oa- 
oedd; ae niawn onaedd diiredd»i«ch, y niMi A«dwT m«wi y 
Dauuddiad ynu mdi, ac yn ffDTūhymyn i bavb a^t ca£<MU ei bys- 
" ' - - ifūdd-dod ITyiid. ^' -' ' 




Diit n, niARHEBION. IM 

ioBi gyrhudd )twybiHLu:L}i u docthineb; ac ^n Dfi]]dtio] Tnyfvritr 
irairDuw.ouiyByr A^lwycld lydA yn ihoddi dnahiiHb.— 1« 
aiddi.M y cuddiii try«inncwn fb Jirgel ^ogel dd^trn gan jr 
•upeilydd aVlruirB; nan fe];r ucddy g.TfnithK/ntnedi^iihudJ- 
iD dm y drugareddru jn yrarch, — (heyfudidį 



y bydd y pknITD pen yi 
indJ ai boddlaan. 



\ijn, 8- frtuu </> ^ Ajrjv ^frpf irau &ani,- DBa, g^n gydin y 
niūdJ bon d'r iLclnod dAeDDrol. — "^ l'i rha) «gjid«HJit Ivybmu 
bun; caais v mae efe y a ciulw ffnrdd ei Bbinl.~ Bootbkovd. 

Adn. le. j'j'tnvic'^'lnnai'^, univcdicinuadddiaiiiKrcbiiid- 
iui iiddlwiib ei phrioil, Deu oddiimb ei Udw. Di.-bill. Yr ordtt 
puUf iiulrs yn nubunldediE, ■ jjhuiuūn i'n ohosbl a manroisuib 
yo oi y gyfrailliii mimi D-nuui bofal Uiscl; nii byny map yn 
debyg rnai ealninesaii, neu ryw rmio bll yr hen brannaiiBHid, 
oeddynL buttfritiiaid cjlioeddua j tit, y fhni jr oedd pei^gl beryd 
iddynt ddeait pobl yr Ar^wydd it feiluo-iiddDLiaeth. 

Ada. 17. llivynuhinuy goiiodiad dtryfnl q btlūdu aoiyRir 
WTth " gy&mmod tai Dav ; ąc mai ei phnod aolygir vrth^ftif' 

y^T yn y gcHon hyn. yna rhaiil mai tuddewm yw y feayv ev 
iTDDaidd a ddulunir jria; ao mai yr AT)(Iwytid « hoD a oly^r 
■Tlh lyttodnietlim vi liieiMuctyd, 

Ailn. IS, fn siryn. at avgm. Piliau a [thranodau jii y hvd 
bwD, ac angau trogyvydrlol, llAMHaMt, 

Adfi, 30. i-'ti s rhmiech di ar hffd Jl"rdd gaįįr do ; tniu^ t-n. 
nyUtiait it«-DR y jeiriuu byn a'r byn a ddynt-dir yn adn. li>, U 
Mae y fb»i abarohiuiidiioflhineb, yn cacl en «ynn»l a'u •■;-<iy 
t"iy KynRlwr a synu'yr rijaR y drj'giiii a grybuyllir, a'ii f 
įv^y^lft D ran tm iDcddyliaii i Todio ya hiili ordinbiulun -^ 

Aili'i- S3. A'r tiuBediln-yr, nen y rhūgtiUinyr. y rhai u jiniv'.iį. 

PEN. III. 

A<)n. 3. 'Vd ad i drti'jaredd a ffteirionfdd ymitiiefl a Ihi. Nn'' 
anniEhulia y c^i'^v'^tJ diUit^iiddiedig yn yt adduwidiiin, .i'i ir^- 
...ii.-/</n-iieiirvddlundsbsriVcvlUnni; g»'l Nod. ar pcn. I" 
H. (J-.'n. M. 10. Salia Sj. 10,11. lUicaT. 1»— i*.— (^ij/miiin in'ji 
.m-lį) ic'liif, fel liuinjHūii er addiini. GiLl.. Ond y mac yn 

. . ^ .1 .......!_■.. 1 aiyrarlėriiiilo viifįri giitrtan'jTvVm. -;< 

- — a lalceiui'i, tu "nnli ea ' — *"■■"> 



H'^ir gtviydd yn addutao y 



arAt/ijH turniF n„..i n^... „ i „ „ _- J\, 



DlAIlliKtliO 



111. 



yn uūioni j dyn addilewa, Dyma yr adilum aidderi'hocaf a 
Kilir ga«l ar goiff ac enaid : a^r rhM a wneler vn gyfrannopnii o 
dniifarc4l<i a ^viricmedd y oyfammod trsgywyddo1, a addumir yn 
odjdng k pbnrdeb ac a rvirionedd, 

Adu. 4. Fellv v cn «> nii <> diail, nea a ch)rineriad da ger 
bron Diiw a dpiuni. 

^dū. S. Hv^ny ūfydd iechffd ithfogaū, trvy gaindFJmapth ar 
y plant dvjreinigl yn eu genedisaclh yn mnl, mat y bi^il yn 
fttvr ac Bliafhiia ; ac y mac maUi a ddiar«b yn jirferedi|r yn y 
ĮCwledydd hyny eto wrth eon acn un yn Uwyddū yn r byd hva, a 
dyfod o d^odj i gyroalh, i daywedvd, "Mae ei fo^ail ef WBdi tyfu 
Uawer/' FeJIy y mae y gwr doeth yn Ųlwi y byddai ofn yr Ar- 
^Jwydd fel meddy^Diaem ac iadutad i'r enaid, jn pen iddo 

ddefnvddra wcilbiaū deb^^^id i ddynodi prif eiaL^ddle netth, Job 
40. 16. Ez«:. m. 4.— ¥d Ue iBgail, mae y cyfiulbiadau Syriaeg 
ac Arabafi]^ yn darllen "CDawd;" an y mfi£ cnawd ao uf^m yn 
caeleueyfeAynuiVgilyddynfynych iawn yn yrytgryihjrau, 
t™ no's gwelwn ni y bogail a'r eagyra yn cael eu cyfeibvnu yn 
un man anll. pen. 4. 2t. a 14. 30, Sal. 8& 4. Ond bamai 
Db, A. CtuKiB majcyftiriad oedd ynu yn bytncb at gyflaniad 
anianyddol dyn. Tivj Ęį(TWBį llinyn y bc^il, trvy yr liwn y 




KVcnfaravr, J rtkfei h briaid ya fa^r gHū 

ioid, y Meaiiid. 7 Psniaid.' s'r todiud B 1 

Ade. IB. Mae. įlaelbinch ya yinddaiii 
rūiuil]iiw,nli.^lE5Tnwlalcn 

y doetb yn ami bob fedilu y il 

Adn IH. Ptm bumui yv U i> atb a l/miŲh i/nid 
y gwr doelh yma m Gen. 3. B. a 3 £3 m ys vr 
ddoethineb Ddwjto] yiUrydol ymo, yn wy a moild i 
dodnyddvūh uagyvyddoL BooraBo u &»^ yu 
ti ajatl yndtU hl, yr \iyn a diljitoda y jmgenrheidrn d 
ddytU a d'ianwadeJ ya eiii bymuiK [hu ad a pK 



u le. IS. am 4. cyrab !<dl SI U 
Uab. 1. 13. SBlm SS. 14. Aidoei S. 7. 

Ado. 36. A ffiBarlh ftild dyrchefiad ^ i( «u 
aoiD, ■• Ond gwftndw;dd a ddyicbafa 9' buid 
ydyv^ eu bcawogrwydd a fydd yu aa Dwog d* 

jnnymunul; canyianisy drygionus a b dra Pa ll 



lJ<kld aUDUHiū 




u bymuig a'i alliron dd 




Icjibai 


, mijar^w«B 


mh b h 




sydH jn 


PLN n 




\<!n 4 £/ė 


amrfi«s 


1 Mae jr 


sg ru 




rb*<ld<x 


ll>nmbjd<l 


d D 


n dU^Icil, 


id*{«,l 


nuu sii Icthre 


an d 


\dn 1(1 17 




a,iin.aeleiha 




atb dirlJ.nr j 


mi.""'."' 




Uuw Pati J u 


gnitliviv 








r^B'-^ 


d OQ lun f» n 


ud įi 


r am ruTm 


„"i'i,;" 




uuddinttlj 




''.S' 




rl « l-tibau daiiltitl 1 1 


asai y 




1 ra I 


r Wvll iRgniK 


^di 18 JI 


ijlr„r(la«-«,BJdf.ly 








u dj^Ucrdt 


gai 






t ftnvd gi 








iijlU inb 








, f unldi w 

/im J „r 





Adu. 33- Canį/a aiiaa o honi y nae bi/wyd 
meddwl fod yitjT ddjblyg i'TgeiiiaD byn^ j ~~ 

' ' ' " įturiol y- - "—■ 



1 dyjod. 



y nranon o r hon j mae J 
'r cortt^ a ^]wii ; gwaed jn 



Ygslcoi 
gwaed jD ITirdio dTW7 bū 
jywyd J corff, Gan. B. 4— , ^ , 

eoljgir;r meddiil ii dnedditdau, d Bcrchisduu, e 
dd^miuiiadui, dvima ^onon ; b;«7d mocanl ; tic oi bydd y gst- 
on yn Uvgredig, ftUj y bjdd jr jnanieddiaii. Gan byny mu 
jD arcedcui i m tmvhDd BrnaiD eio hnnun &g eiddigedd lanct- 
aidd, a chadv nyliidoriaelb CmoL ar holl b^rih yr eaaid, fel y 
cld«om du «<UKiDWi rb»g gimenlhur na chael nineid.— F mat 
bHici/d yn dyfod *]]in d p]on a fydda yn cael ei cbadn yn dda, 
iaewn dTvjlluu luictudd er gogoniant Daw a Ues dynion. 
Hs^ymvh Jod y gwr doetb yn y geihaa hyu yu cjreitio at yr ar. 
feriad o^orfuTjeu varchod ^naoDau yn y gvl«dydd byDy^ 11« 
yr oedd ditft da yn brin, ac yn fwv gierthfaHT nae y gal]wii ui 
ddvcliymmygu yn y g«^ledydd h™, ljwel Gen. M. 18—99. 
Adu. S4— 27. Maa Hotnas ju cjEeiUiii y geiriau fel hyn, 
■*■' " "* "d dv IvuAJd ar yr 
y Soi^d 




DIUIHBBION 



,via , fhai lnulii. o boBol dy gyfiicUi i*w fjniial, a thiill 
p-menad b Ih enw iIb wnh ) logjIriliMhu ir falb rai.— /'r , 
loujn. hynj j-v, y butuin si cb>iiidi:itfaiiiu, y rfaai, cr niiir 
yv ea gnenaii, yilyni yn 11k;i nmiliiil^id o bob teimlaLb 
dynen'ch, u yn ymhjliyibi iaewn dyitr]'uto dfDioD yn u 



. . . . «■ lortluo f r nychiūiih iiiwy«f;" 
.oiddygiBdd om-iin i gael ei ddal, oi 
guUfarnu yn Dghanol y Kyunullridlii, BDaTaBorD.— Oud ;- miii^ 
eruiU «□ hsmu miii y gmynįad yw, Tad ei bccLudau ei yn tau! eu 

eiifa Išraii, y rbai A addolcm y 



'\t^lC^^" 



I ; y [bu iiid oliiuii Lldun us i 
.11.14— 19. Mm y patini byn ... . , . .. 
afilROdidūg ū'r oyflnr priodotal. ac le ei^f beit cymb^^ sd'^r y 

5)'dinybiaūh tT«y y dybliotb (yrhos lydd dm fayguel uddiurili 
Bcen. 1«- m.) o Ibd Symun įKu byde* yn pf^nbys i bob iv yn 
gyffrcdin ya y Ruledydd byoy. MuJ/uiuiafi, yihcnsyilil mur 
uenblaigi yn y llwynuu, yn uiel d debyddia yn fynyeb ynildar. 



DIARHKBION, 



ddo," Lvii; 
sg y galio, 

gfūr B Bjfieilhir ti 
meddjlia anirjw m 



ly rw, cynihell ef i gjflaim 



. MHe ; 



•Helope a oi jgir. 



myfjrdod arffynld 

y mūigrugyn, ir bya y^u liaoDOflir jn j gdriau hya gan y doeth- 
uf o ddyjiJOD, 4edl ei phit>fi yu niddiol n thjA uidjBgiddol l&ntr 
gwaith, am eu bod ja foddiou CTiDbwyi i amlygu docthiaeb Duw 
yn rhu n'i ereiidniiud dyaUuUiif, ac i veiui i uj rai u'r gveiu 
inwjaf dydaoranl, y rhal m ddjliu dyitadledd yr iiw(lwr ein 
lluddiM i'» derbyn a'n giranhfimroBi- Mae rmdi«Lligii di»- 
eddu Reaeheb, Edbeb, Kibbt, Spsnce, b NBtutia«hwyt 
eraill, i an&oddion ac ymarferian y creadutiaid bychain hyn, yn 
ein gallnoci ni i^ganfod giym a fihjinhwysder y Byfciriad ynm 



_.oEspon 

iu dinydmydd, ei 



rwydd, neu jnu 



idejlbaioi. Mae y medr, y din jdrwjdd, a'r 11 

_. -L ._■ ■ Uėydd y EBatianol fgi 

L yr adeiladyddi 



yn BgwneQthuriad ĮmsByUėydd y gwi 
i<xl yū gyFerbyniūl i fainL yr adeiladj 
lawer o gynnyrchion mnyaf madr a llafur dynt 
cySr&vyd syndod y byd. 



iigmg, ■« hystyr- 




Bg o ddvTiion o'u mtwi 



ni Tmheliicthii 
tHtjn djddoravl yma^giui na'igoddi^f ein UrT/riBU 
i nii D^i • velnn tad UuKir tuvs o ddefiiTdi! 
'Maa ■ynūod. ya aodvfddiad y cr^uduHatd b^chaio 
Endiw)drwydd(iiIlbD. fuilrediinii egnioladi' 
1 Uing ai JT Bincui ii'fffedin. eu rhtoleiild d™ jo m 

■BU, y fem d(U, 



eu ijlw goJaliu ar unacrau u Lhy 
Le^yddLoBt aiorrylobiudau cyflčub, *i ^lair^ hui-iį 
Tcaduri^d bvc&Hin b.tn a'r cOėithiui a elNi ei nn- 
' KT^noillmdiad Uusn mėsa gorclivyl da a der- 
iMban bfu oll ydyDt ru dsiEoa ^17111 ■ cbyrsddan- 
gbjBghor J gBTdd«iJi, CmiSn ai y KorunipĮni , Imii 
■ysharneyrdiie/a byddddoilh. 
Ūpn z'r/af/,i]yiid^, rnfjtt, dtygioDiiA,[iad yw ya 
□d id dafdd ai ymamviHJdiad ddn lyKroilraolb jr Ar- 



ledD 



ffli 



lauTenboD aeloduu 



i goiff, ejulai a 



hvr phtih lign, įi: Dnll di»rbpbgl n Iffani; 

" "" ' ' ' 10. Ampal. 3, BopTHBorD.— /i 

n le/stn, jn JT bwn, irBry nodi y 

bcnLbyciwyd y 



.1S,U,«.. ...u. 

dali Hebreaidd 

■boddir niwy o tvntįd 



-OHUiir niwy u iawrEaū ar y qwpa : ocnui' 
■fam odUiimh ddyddiaa yr imhnoi. Sdtc 
Hiagyd įmddiddan d Iki. Uyma ddailun 
yi^ y »ii)wyd am dani yn adn. 30, fel cyd 



i dlodi dirr^' 
bod ynia. Sco 



M hamisnbui. ei mvyn <.-ai:Uiiwa 

fel y dyHĮfflyd lln«Er Lufyd lrwy 
.- — ^Ko, '^Uiiny£ lūd y^ priH pntlaia 
[imHRdin, MriT lluosamf ix.<ddjnt 
lain nm rvw falh ū vyDhBliBclb- Ar 

TllŲ>.mr.nti 

l&tdd aflan 



□»id y butu 
, n dyn yn 



«l tnluiddi 1 



l'yDih. Gm. e. 4^ aia.Sl; ■ 30. 6 



DIARHEBION. 



rb ieidr a tadratlait i 
u " Mid edryebjr droš 

* ^nrbjv falho esgua droi 



nreimgaiidirfBiirjnrtafv fstho eigua dioi t 
dcli^db■arlydlldaluJDuitlIdd}bI;E. Gu 
jd}w Tad jn ei tū ei bon ^ igvnd ir fui 

<-' "-* iineburr! Cmya j mte et 

Itiydd inwj dteuos, ac yi 
I ddiajnr ei <tde(rw;ddircl 



Adn. SO. Ni ddi 
panfi/ddoamonm 
*c." ErvrTnjriJT 
drosedd «i, «tc> « 

Lynj Diorjii^. , , , ^ 

keijgl! ApbsointnvT jTiiyd ; gadinebwr! Cauji; 

jnei roddi ei honyn lįored i mur^ — ■'■' -■ 

j-marfėr i pheehod t-jid ]n ei uvui 
■ouerol, H i ddjMrjiv IragjvjddoL 
PEN. VII. 

Ada. 4. A gtbc lUni 
MTiad crrlkr, ■ 
Jol. 17. 14 

Ado. B. "Yn y ejlaot, yn yr bujt, nea puk fyddo yn m 
dynell ■ du." In. BMnHioTD. OwBhuuil aaucna ar y ne 

Jiinr iO^ J ehaitddij/mddįfuiaiiputt 



iiūoidynAdubyddLUVTtheugniegoeddyc y DwyTAiji 



■rerg~i^ Jti^wych. ni 
■nelj«g, yd" 




ĮSI 

JI, " r brioiioLedd o ddoOluiieb, ai ^nU eia Hurglnfcld 

UI, TT hwD > elnir yll ddoetliingb IJuw, Lut 11. 49. 

lt hwii y crewyd poli pe(t. luoii 1. 1 — 7. A'r bwa hefvd 

AyioddfeddB-l D'jh ir Įmiffwydi pi dechremd, 1 Pedr 1. 

, i S. 18, Bc am byny ffullai fod jr Yibrird ya nnicanii rtoddi 

fAth ddorlnniad ytda, ag b weddai y u dda i'rhriudolcddnaltiriol 

a ddoeiJūiich Ddivjlul ; oc i'r Cj6yngwr bendigedig, jo jr hin 

j'i hunlJĮ^d moT rugorol. BnoTBKorD. — ^a vrth ddoerliiiicb y 

ądiįgvn m Gt'M, dgu brcgelhlod jr efengj] Auuldci tf ei boa ya 

braonDl yn gynUt, a ehan ri Bpostoiieii, si efca^lwjr, ai »ein. 

ido^DD vedi hjnji nea as deopglnn oi y geiriui hjn y a ddor- 



jvyllnyd, mas JT »peil»ii hwa at ddjnolmr jn jm- 

ddBiigoi yn Uavet miry diryisdig nsc bt yr nB golygiiid aialL 

SciiTT. CySėlyb hofyd yw golyeiad Hksbi. Oiii., b Sctcliffe. 

Adn. 2, 3. Darlunir doeUiiBoE yn Mfyll jn y Ueoedd antjuT 

r jboeddai, a'r iontais onin i'r nifcr InMOMfgsel clyTsEdpi ihcn- 

Adn. 19, ZVicit^j^ vlryrnaiafrrcniTiiHdd.yiiddocthBchyfiBtii. 
PŪi fyddontyuyiDgyDghori b įaii yr Arglujdd y lioibek eu 
ltBwduTdod, 

Adn. SS. JV Arffhai/dd a'm vuiJdianfuifU i j^ ncf^rfHū'j fi 
fi«W. Mae y datluniad jma ya dra chjmhBjsiadul ui aa 
Baigluydd »'n Hiaclui»d»T, tr«y yrh«i y gwaMUipwydpub 
peih. tyBtol ag ai j brioiloiedd o Ūdoeibinoli ajdd yo. bauLudiif ir 

DJlur l)dwj'f«1. BnOTHROlD, 

Adn. SI.' Am huftudicch oeddgyda meibam dj/nian. Ir <n.li( 
l>Mihineb yn ynilivltydu sc yn ymfoddhau yn ei gniiiih ei Imu 
in.ynffurfiadhurddpūbpcthi ond yn cnwedlg yn mtibiuii lijii- 
ioū. Fellv JT oodd nn Har^ivydJa'i hyfrjdirtli gydą niciblLir 
dynioD,fel rhai yr oedd el'c nedi eu caru yn rhad, ac yHirnjinn 
i'^' prynu, oc i'w had&rj'd i BBDclpiddrwydd a dedvydiJ^vuli. 



M ,— KfBlId Ibd yna gyfeiriad at yr 1 
wrth ddryaau palatau brcni^Įoedd yi 
■dii u iRirch i'r l'ennadiir, neu ddj^ 



r, neu ddy^vryliad am ir^iri' ui 
ėr. — Felly y mae gwynrydedigni'Vdd yn gvssvlllii diy 
> r.i,<rrcriad <iiu'uanl u'r moddion a dKfnodd Duw ti dysgii a ir 
;i,riii (.■BUjddoriuu crufyddol. 

P K N. IX. 
fAn. 1. DacIMneb a adcilaledd ii thį, įv. Ydib •briii 

Hntderchng. u-eili adeiIiMln v^liu leg Iddi či £uu,ai: arlny ^kI 
D-lidog. i'r hoii y Ęwaho-ldal hawb, yn «iwedig j Uotlioii, M 
27.2. Lac H. IH. J'jticick, Bootiuioid. ^^uIUa^'A'ri'^ii 



ea defiiyddio yio« i ddj- 
uuiieiiiDi I iKaructj-a a cbonol oed i lafurio am 
a cJjyOftviii giveitbfHJDfidd boddioJ; cjmh. Jer* 

J -^- ^ ^,chuiidiū wvnehiiij vi' 

jlba 7. e. aJob . , . , , 

j'sia, ac y byddent icl dmrg wEiihrHlwjr' uolIfiAmedi^^ a'u hwva' 
ehhu wedi eū garcdmdditr. Bouthhūvi>» Hkvlktt. 

Adn, 12- Ofld tariad a guddia iwb camioedd ; — '^ A edrych diiPB 



iwyDyigBt." Dathb. 



Anvjddūcaiui mw7af n, 



Adu. 14. Ydurlhiim a ytloriant, neo " B drysciranl" įnyludaeih, 
SA J bjddci (t nlKad wrtb angen, Bi- r nJneiil Jū ei deliijddiū tt 
eu Ua cn bunain cystal sg BileiladapUi mdll. 

Adn. 18. Qit»ilb y c)'liBwn a djn «t lyvyd. byny yw, ai grii- 
htlioeth bywyd ; - - - — — • ' * ■- --- — ■--- 



jynnal bywĮi.^O«dffraulh, neu g.vnujdd 



tt drygiomu tuag ai , ^ 

moddion i foddio b< ddymuaiadau pcflbsdurue, ys acblyi 



Ada. 21 Gtc^un^j/ eį^tmoh n^tirtiiiint Iihuct^ bjriiy >i]y^^. 
^vfruuuil oddy^, cniiys doiliuiir BddyHįt ncu'.vybodui'tJi \n a 
Jrny yBjduiuriEielhoytiilKirtli.Jer. 3. IS. AcL 20.28. 

.itin. ŽS. feJ v; mar y cnntgnt yii ai/Md lieibio, fellg »i buM 
JrĮĮ'jionut ma/ff : u'i dm-dt .vd [nvr drua dymhor, ood yu diUiiiii 
>D fuHOjKiii ddclyatūrin digufBinli guio anui. 

.4dd. SS. Ucgis y muc lliif^ yu uimymuDol ao yn nin-ciili 
ii doimeiid, u mn-g yu Incnus u niTeidbl l't llyKSid, fgllv 
ui» cenaad ddicįc yu botu a diollcd l'r natvl a^i huifun.. 
uDrhyw i^nnudwrį. 

Adn, 82. OncJ'uuiHycslliimha icgiManI btlh igdd ffstnOKri. 
u-ii; [ūaev fiair agyrtcilbir yma Rwyb(»l, yn aml yn dynirii j,l 
nr, pari'h i, a L-lirmeradvi'viutb o helk ; pen. 6. 0. vymb. lū 3:.. 
i lU. 13. Sabu lis. la. Ool. 4. B. 

PEN. XI. 

Ado. 1. Clorianaa amuhĮtmir. Mae yr arferiad o bnysaii 
imsiirau tirylloilrua meirn masDath, yn dra anDgbjmcriuli 



136 DIARHEBION. Diab. XIII. 

Adn. 16. Meton un dydd y gtpykyddir dutep fr VnJifdi nea, 
" Yr jnf^ a amlyga ei ddigter ar imwaith, efb a ffiroraa ac a 
7inwylU]a ar imrhyw annogaeth ; li^ imTfajw •7lw ar tunser, 
penonau, nae anin^chiadau. Bootkbotd. Ona y <^yfiawn a 
ai^era fdddioii prliodol i gaddio yr hyn a aDai beri gmuradivydd 
iddo ei han aeu eniU. Datiimon. 

Adn. 16. Chrd8flI«6.21.a67.4.a60.7.a64.S. 

Adn. 21. Ni MųmfĮfdd «> ą/fimm ddim Minder. Bhaid yHyr. 
ied hyn yn gyferbyniol &'r troeni a ddyodde& y drygionos. Ni't 
dyoddefa y eyfiawn fel hwy, yn y byd yma na'r hwn a ddaw-. 

BOOTHBOTD. 

Adn. 38. Gvfr pioyUog a gėla vybodoeik, pan fyddai ei dat* 
guddio yn ddifudd, neu yn niweidiol. 

AdiA 27. Ni rmtia y iwyUodinu ei heUoriaeiK Mae y gair a 
gyfieithir iwyllodru9, yn ein cyfieithiad ni yn yr adnod hon, 
ac adn. 24, yn cael ei gyfieitha gan y Saeson, ** Y d'iog " ac fel ▼ 
tylwai ScoTT, y mae yn ddigon cyinhwy8 g^w y diogyn dwyU- 
odrus ; canyi y mae dio^ yn i^rta i anonestrwydd, ac yn wir, i 
bob rhj|rw ddrygan o'r bron.* Darlonir hwn yn y geiriaa byn, fel 
un rhy dd'fog i oipbm yr hyn a ddechrenodd ; hyd yn ndd i 
rostio ei helwriaeth wedi ei ddal. — Ond gchid y dyn dutgeuhu, 
$ydd werthĮawr ; y mae efe yn gwybod ei werth ac yn ei fwynhau. 

PEN. XIII. 

Adn. S. Yneb a geidw ei enau^ a geidw ei einioes. Nid oes 
dim yn fwy an^nrheidiol er ein dedwyddwch a'n defnyddioldeb, 
nac ydyw gwyhadwriae^ ddyfal ar ein tafodau. 

Adn. 4. A umeir yn fraSf hyny yw, efe a fwynha helaeth- 
rwydd, pen. 11. 26. Salm 92. 16. 

Adn. 7. Rhyw im a ymĮfrottia eifodyn gy/oethag^ ac heh ddim 
ganddo, fel y įdlo ennŪl ymddiried dyaion a'u twyllo yn fwy. 
— Ac arall, ei fod yn dlaiod, a chyfoeth laiver iddo : fel y galio 
cu tyru a'u cadw yn fwy d'iogei. R>othkoyd. Mae ymddygiad 
y ddau yn bechadonis ; y ntull yn dwyn dinystr ar ei deulu, yn 
peri colled iV gymmydogion, a gwaradwydd i grefydd ; a'r llail 
yn ymddveyn yn ann'iolchgar i Dduw, ac annghyfiawn i bawb o*i 
amgylch. Hbnby. 

Adn. 8. laum am einioes dyn yw ei dda. Mae yn wir fod 

cyfoeth yn galluogi dyn i ddianc o aifael llawer o ddrygau y mae 

y tlawd yn ddarostyngecŪg iddynt ; ond y mae mor wir a hyny, 

nad yw y tlawd yn clywed llawer cerydd sydd yn dyfod a'r y cyf- 

oetbog. Mynych iawn y mae y gormeswyr Dwyreiniol yn cyfodi 

rhyw ach wyniadaa ar y cyfoethog, yn nnig « m^Frju cael esgus i 

ddwyn eu golud; ond y mae yr yap«lwyT a'i U«w«ioii 'su \K^Vk^ 

^''^ydd ir tlawd. J J J »r^ ^ 



DIARHICBION. 



iūl»orh«ydd,- fclly jhjddh 
iditn^ E»l "' tcn<liihio yn hEkel 
17,18. Heb.fl. 10. 
Adn.38. 1 



eULiaid y crvUd 



ritlffllydd Duryreiiūol yn nrfer yilorio ea hyd, am 
mn ou tyfotlh; ond yr oedd ei alul ne> p*ri 
n drudatiiadii, yn onaea ar y wbriD, m yn sicr o gySTdi 
gnriūiit y liabl. 

Ado. 37. Twbadiiiftilgtitio ddaiimi, ma, "Ymib a gyfnda 
y fnmu i waeu4nr yr hyn aydd dra dymiinol." DAimsnu. — "V 
'b B mtudiu i wneathur dnioni." BonTH£orn, Ceino liusaiul 
iwb yii- y ffordd fnyaf l!wyiidiBiaua i enaill flkfry rhii j rau 



di liii^fl j-n ea gnaitliraidiad, yn gyllrcdin, gnarlli ■ dingjn 

Adn.^. G''^iSiLlinl.3. bBZ. la. Jer. IT.a Hcn. 14. S. 

Ado. 31. Mac Dun- yn ImSuUi ĮtyABnn yn holl oruuliwylianh. 
I ei raglnniacdi. Mae uninndeh yn aTgroOedJc ar bctb fflaūgclt 
i eiddo ar y cjfiaim ar drygionua ; y auil! lydii yn yinoilKTiB 
^jn edifarhan, a't lleill yn yiuĮialtidu, ac yn J canlyniad yo cBel 
1 dyiDy wio bylh yn su psdudiui. 

PEN. xn. 

Adn. 4, Sydigeton raginr, i;yfeiriadat yr hen ddcfod crfer. 
diggynto iriiKo cdiod hlethau priodasol. Wiluahs. Givfl 

aii. 3. \\.—Onis learaditydūvi tydd mtgii pydrni yn ti ngi/m 
', yn ofvd a pboen anfeddygyniactho], yn nvchu ei ysbrvd, ac 
neiddi'ra. P.tbick. 

Adn. S Geiriau y drygioma ya eynllici/n am tnaid. Cyffcl.vbir 
eiriau y drvgionuii yina i fintai o yspeilttyr yn oynllnyn pydą 
nriad i lofraddio rbyw un. Maoni yn aidioai manrolaeth y 
iefarydd a'r Ęwr«adawiiyr. y rhai Bdwyllir drwyddynl. D«Tin. 
UN. Meddyliai BonTHnovn fod yma gylciriad at ani'yd<l«Tiau 

minleiocild yspcilgar, wrlh y rbai y gweilliredenl yn nghyūawii 
Mi en hamcuninn ęnaedlyd. 



I fydd yn deayfrhuiŲd y dry^ionm ; hyny 



„ .. .. . iiliannus i yn^foelboii or 

._ ... e™il!,hcbrhHenny«liucac! cjHe i ridefojįjdii) ft unjh'j'* 
Idyr^yniinygjiin ™ baaaia.—OiMl yiereid'lyii y cujlaiim a r^ii 



DIABHEBIOJI. 



jf^r girt*!" 

■ tm t ffiiaia u 



Diniij* sylir • 
iTD. Ona J c; 



AdD. U. jr«m M d 
" Yr yufyd t. tntm ri 
ymiryltiu u ontG;* i 

penouiu, DU aiwlehi , . _ 

trkra foddion ptlodol 1 niJdia vr bjn > tSti tml («ū*dwT<ld 
lddoeihiiDneu«nda D>tidk:(. 

Adn. la GiralBaLM.a]. B«T.4.ftSB. T. aSi.8. 

Adn, 31. Ni ddigwydd l'r eu^avn lUim bUndfr, Bluid jitir- 
icd hyū jD gyferbyniDl &> traem a ddyoddefA y dijgHjaoi. Ni'« 
dyoddera j cjfl»wii fcl Iiiry, jn y byl yma m't hwa m ddaw. 



gyficithir (mirKoifriM, yn ein cyfleiūuad ni yn yi 
ut adū. 24, yn c«l ei gjfieiihn jtau y Sseson, " " -"■■- 

"■'" liQĮ!J yn Bsr-'- ' 



diog," ao fd y 
_ /dioEyūd»7ll- 
trwjdd, p ) 




B ■2'J. ii. Salm 18. '4 
Eb,S8. s. 

Adn-lS- frliiimaddirmyiicvamr.hjBvyvr.dtsgaiiiadUar, 
Bai-n 14.BliBf.l0.18.1Tiip,S.17.HBWLEir. 

AdiL 1^ Cjįfrtdih ir 'fwJA, 7 rlimlsa wnh ha nii j'u Uy^odr- 
uUliniMarradcbigiadiui aroddaat— .^yiU l/i;niiafli'ir(>vil : a'T 
lunTtaiiidad;ddBiiwoh aboddlminij'dd nirhana. Hknbi. 



iniieth iacluunl ; enaji ei ivrTdd jrw {orne 
a meiltarm lieddvcb rhwiLg ploidiaa. HoLi 
I. lU. Cyūoilhir yr adnod 



iki ejftedin gan BūOTHiioirn. MicHUitis. tai. 

" Dymiuuad girabiuddedlg iidd rdusį!^ jreoaid, 
Acymadael f drjgiimi yw ffinidddra. jafj-dian." 
Adn. 33. Llmetro ynAtrlA i^vn "■'" V IloiiJaii.rtir sdrin. 

It &1 ddvrylaw ef td himaii trwj ddiwi<lrwydd» u gynuyn^hu ildL- 

niddatei wmBnanlh ; <md j niBe liiui o ddiflj'g bara i ia«Ti 
» tir, jn liei n ddrfod i cinau, BooraaDrD. 
PBN. SIV. 
Adn. I . .^ Offeiiaffa ri thįį, trry addyig, divydrydd^ ojnnfldcbj 
■ ehallineb, y raae Iii yo abli ddynhani ei tliylwyth.ioliyUūyilda 
m inlud ft'a cymeriad da. — Ond y ffotogt Inry eigfluliudra, dTwg 
dn&, a mootbau. ai lyn i la«r fa ddigoa isel. fUBICK. 

■" ' " Vjddiadsu, rhej-lejiIJt u lUi'H- 

ulygBi Salumon. .Mkiialii.i'-. 



bnynaniol i aredig, i įludo y cavA adref, lui i dilyniu vr ui, 
Patkick. 

Adn. 6. re«iatwaru!Ta gaUddoethinth, acKetcoi.rf,«nM<o\ 
VK- yn ei cbeisio oddiar eguryddor Bywir, ac m«wn dnil Įirinlnl 
ilnu ĮfB'alminryr jo gotyn am adthraą et mvyn cacl i)iiiiii;ii- 
H-anūiD ac ynigocnialli.— Henht. — OtA saįbodiatk •.gM A"ii'''i 
i'r ^L-a£įiVjfi:lyi'yiua(1awoiidd]withddnvg|f:auyAhyay vw iIl-hiiJ 
iliuddi ihagbm, iec. bdbio. IIekry. 

Adn. 11. Sylufa ScoiTarj^geiriauhyn, y dylidcyincr.vil svi" 
ncillduul ar y Bw«ligyfėrtiyniod»™ei'y'>>Bi'liBUi(/i. iifiiKilii 
aniiicrclu^ v dryi^nūus, a pAaJeJi y eyfiawn. 

Adti. 13. r mae #anM ludd unioi™ ifn hv"/w-/ -d/n.ni.;] 
adiluliad Ūurfiol, toel ffreljdd.hiiiiBn gyBaivniler-ao meyn piii 
]ioi- pdb B eliyir )B įjtėfyad; oudsyddyn anjagijŪioV. ^"TV' 



140 DIARHEBION. Diak. XVI. 

yn ei ddoethineb wedi oymhwy80 y naill beth i'r Uall ; cosbedig- 
deth i bediod; a dydd drwg i'r drwg-weithredwr. Tillotson. 
— ** Yr Arglwydd a wiiaeUi bob peth i wasaiiaetha ei amcanion ei 
hun ; ie, hvd yn nod y drygionus yn nydd drygfyd." Gbotius, 
Sbck&k, BooTHaoyD. Yr ystyr yw, gan mai Daw a wnaeth 
bob peth, fod pob peth yn j byu natariol a moesol dan ei lywodr- 
aethiad doeth a digyfdliom ef ; ie, h^d yn nod j drygionns, y 
rhai sydd yn gwrthod uftiddhau iV air ef ; mae yn eįva eu bod 
hwy dan ei awdardod ef, fel y gwelir yn nydd diygfyd, pan ym> 
weIo efe a'n pechodan hw^ & chosbedigaeth.' Boothsoyd. — Mid 
yw Dnw yn awdwr drygionį dyn ; oud efe a'i rhagwelodd, ac a 
drefnodd ei ^nllon gycUi goli^ ar hyny. Scott. 

Adn. 10. rmadrodd Dmo tydd yn ngteefusau y Brenin. Mae 
yn dd'iau fod y geiriaa hyn yn golygu y Brenin yn ei nrmeriad 
goruchel o briffamydd ei ddeiliaid; swydd nad ymdcmiedid i 
gynnrychioIwyr gan freninoedd yn yr hen oesoedd fd y gvneir 
yn gyfiiedin yn yr oesoedd diweddaiaf. Mae yr h3rn a ddywaid 
efė o bwy8, am hyny dylai ymholi yn fanol cyn rhoi bam, fel j 
galio fama yn oi gwirionedd. 

Adn. 11. Pwys a efUofiarmau cymr, yr Arghoydd a'u piau ; 
neu, " sydd od<tiwrth yr A]^wydd :'—ei toatih tjf yw hoU gerrig y 
god. Yr oedd pwy8au gynt yn gyfifredin o gerrig, ac nid haiam, 
yr hwn oedd yn ddarostyngedig i ryJa, ac felly i goUi yn ei 
bwysaa ; ac hwyrach eu bod yn cael eu cadw^ niewn cod, nid yn 
unig rhag ofia iddynt gael eu treulio vtrrth eu gudael yn unrhyw le 
arall ; ond hefjd fel y'u oeffid gyd a'u gilydd y n rhwydd pan 
fyddai eu heisiau. Dywedir mai ei waith cf oeddynt, nid yn unig 
ajn ei fod ef wedi eu hordeinio ; ond hefyd am iddo ef ordeinio 
bod iddynt gyfatteb a phrawf-bwysau y cyssegr, cymh. pen. 11.1. 

Adn. 14. Digofaint y Brenin sydd megis cennad angau^ fel yr 
oedd digofaint Ahasferus i Haman. Gill. l'an fyddo gelynion 
gwr mawT wedi cael digon o ddylanwad ar y Tywysog yn Twrci, 
i gael awdurdod i'w ddihenyddio ; y maent yn arfer anfon 
swyddog, sef y dihenyddwr atto, yr hwn a ddengys iddo y gorch- 
ymyn a gawsai efe i ddwyn ei ben ef ymaith ; mae yntau yn 
cusauu y r archiad, ac yn rhoddi ei ben i fynu yn rh-^-ycid. 
Thevknot. — Mae yn eglur fod defod gyffelyb mewn arferiad yn 
Pulestine, 1 Bren, 2. 25. Math. 14. 10. Habher. 

Adn. 17. jStom, neu bril-tfordd y cyfiaum yw dychmelyd oddi- 
wrth ddrtvg. 

Adn. 21. A melusder y gioefutau a chwanega ddysgeidiaelK 
Ąrnj^ yčyw, gmi h^awdledd, neu wirionedd yn cael ei draddodi 
jTj'ean jaltb briodol, a dull dj'munol : Can. 2. 14. Pie%. 12 9, 10. 
« d. 16. 

cd/*^"'- ^' -^<^^*^e'> jn 7 galon yw y priibetii a Niua \x^w<Si- 
"^ S^irioneddol. Ubury, 



DIARHEBIOV. 


■.■O 


»oh. edrych«l j daiilen/dd, 
. 17. fcc; E«- i. U, a 


JJ™į*'-" ''^J™ 



1. aa. Ms). 1. 10. 

rpna dinyttr a]fdtl ger bnn įtt Aivtvtfld. Unc ^t 
lig oiUairlva llvivodmelb tr Arglujdd. am 
įbud et j-D creiililio i liibaToedd j l^ducdd «u- 
tm«x f cnffH cfe «haU ddi^cloedd enatd d;B' 
•nUyidaįiydifelfardra'm: h.Tny jtt, j mur yo 
r iddo ef. Mk rn llnim o intiBivvldrau. jt b;rn 
ui fi^dwJ yn ei bortnundu fel 9uhiLWKd?niu hiiot- 

£ cjft'annu ulilyiig ilda, yn yniFirAiriiid mttfmf 
le y Ue» A ddL^jiliu a hooi jiuj j'i gvdnyddir yn 

aanbmcthū]. 

Tordd i flyrhaedd byvyd jw i ddyn roddl ei &vJ 
d urhūd ; A bod ei ymeAiyiiiiid parhAuanr ci^cmiont 
B»llo fyw jnsioicLiidd yn y bjd bvm. Bo.VrHB. 
X]l ntbagaiaa roddioi; fi/dd byle, mf rbni nedj 
įe'aio cnel gvyro boni i gniTionpdd. Nl's gali 

ranmolidii,-)' DarhnddiaD o elincn, neu jn gyd- 
liKololiĘBivch, DEU ftl arwyddioo o KyfelUgiir»ch ; 
rio, julJoiii, Bc yn dEd"tyddoli y derliypffyr yn 



.'<■ yr ArgiBjdd jn siiir o fiiniu yn eilh^ cyiii 

igū du tciHltrflfdil, dr ūrslnti a'tb iinbvv 
1 L-nH¥diK, ynidrliricd ain~l>-Krd uc iucliandu. ri 
l.yrbum ^ydA ynllvyrabl apbiirud i gydau 






IM DI&RHEBION. Dui. XVI. 

y-ū ei ddaelhineb vedi o^mliįvyiia j naill beth i'r Usll ; cosbedig- 
--' i bschodi a dydd ime ir dnve-ipeithjedirr " 



— "¥t Arglwjdd B wnaelh bSipcth i wa«aiiaelhu t 

hun -, ie, hyd yn aod j dry^ODua yu Dydd dFygfjd." GsoTiCfr, 
SscKta, BooTHEoiTD. Yt j-ayr jw, gua nuJ Duw ■ wnBelli 
būb peii, fod pob pelh jn j hjd naturiui a lūocsol dan ei lyirodr- 
BcLhiaii doeUi a digyfeiliorD ef ; ie, hyd jd ood y drjgioiiū9» j 
rhai sjdd yn gwrlbod ufuddhau i'w air ef ; mae jn eglur eu boj 
hwy dan ei awdurdod ef, fel y gvelir yn aydd drygfyd, pan yio- 
įvelo cA; a'n peehodauhn-j' 4 choBbedijįaelh.' Boothbuyd.— Sid 
y w Diiw yn awdwr drynionį dyn ; om efė a'i rbagneladd, ac a 
drsfnodd ei gjnlliin gydą Bolwį ai byny. Scott. 

Adu . 10' YmadroJd Ihiv tydd yn nQwefiuau y Brenin- Mae 
yn ddiau fod y geiriau byn yn goįgu y Brenin yn ei gymeriad 
lįurucbel o brif fumyild ei ddeiliaid^ suydd nad ymddiriedid > 
gynnrythiolfyr gan freninoedd yn yr ben oesoeild fel y gwnf ir 
yn dyffredjn yn yr oeBoedd diireddBjaf. Mae yr byn a ddTwaid 

galio fa"r' ■ ■ ■■ -^ " ' *"' '^" '■^" ' '" 




^H 






s 










:vn. 




DIARHBBTON. 






UI 


^ 


ais:; 


Tr^'i 


leihhy 


BiME a 


3r.n ■ 




leffnthiaiTi Jdsirj 




iefj3 i , 


:™h. 


.pn. a 




,80. 
















!1, Givd pon. 30 


-30. 


Lef. iO. 


. S2, Jnl 


h 33. 


0, 7, S^ M, 


SS. I- 


™-ii™ . 


. /UJri 




[r//si. c 


LCT }■ 


o hyli 


>cb, if 


«r. nt 


u,ycawg, 




'b"ii J 


r b^rid 






pui «i 


bobfl< 


irddcjūBi 


■dynd 


.Ulra, 











yn wcithiiBTlelgeinmnu giterUilHHt. 
»nu ffDrdd ir ia«I ai choiMiKiil, i'n dii 



II. AdKTHadarralaiimaarffBitirgHeicThipitfįYtkyn 
dvnodi v bvdd iddo sael « Eosbi šioBrvnliKtb jd ruas. 
idarpn, i«. 14, 

\J.llm'UiKrggfiiT;addįarlheė»:nliealli/iehcnitiroa,Ac. 
viblvbiiu-ih lion.m unelei deftivdilio yii am] jrn yr Y«. 
II siuri^dil; a« y niae Natnriaeiiiwjr Biili sylui B-d 
(lilrr anarferul rhwnK Jt anhis «'i diBoaunii , a iKid ei 

o'vncHUiami. Yr (Miil llawenM:dd ai LTraaiiriuid hvn 
tiiii'. Oirel 1 Suo. 17. SI, 30. a 2 Saui. 17. «. S Hnii. 

14, M-pi^nbibrriupiii Tranm.ymai' y llirEiranlir 
y n lyiFban, yu uyiiiiyitdu yn raddnl nes įiiirlifu y wla<], 
liif- ymryvm, r/i ^eddn yn ryDDyddii yn llū] anuf^liym- 
1 : lun hynT įbujiiintb ydyir ]iradin iltfbrpii vnivrtaeth u 
M umnifaclinu. Man nbTvA vran-si.n'.-ap ra ancbym- 
ii.'t' Hi' ru n.vnnn ninDaii ndcd yr Aritlūydd, ria įlylcd. 
ivimvrili>r<)d'm:biii.b>iw)i. 

IT. \l.i.- Knir sylūill yn dj'fnd vn fr^iivd inrivn calcili. 
.ii.).. ĮŲlUillurl.kcn;ynii,„hjn jnci inEjd ^ ya 

'«ir/. I'yttaid TdEreNoT Tod Av\\M v vš ^TVatV^n-; 



DIARHEBION. 



ut^hder; abod yt hoUdu ;d gyffredin yn gySėlyb, er aUal jr 
y^j>f^ilwyT Araliaidd i aJlu dod i mewii i'w tai oi geAiao «u meiidii 
cauya arrercnt farchageeth i dai y rbai jr aiucaneat eu lianiibeiUi- 
iaii , Os oedd y mialsioedd Arabaidd ju arferol o gjmeijd iDall- 
iKis o'r falh ar ildrysiui arhel ar gjffioiau breiiiniaelh Solomon J 
Į mae y cjmhwyBder mn'jaf i'v weled yn y ayfifeJybiaelh. H»»- 
KER. Ond efallui, yn bytra^h, mai gochaILad yw y geiriau rhaį 
thyii- arddaigoaiiid ymaiHstgar o gyfoelh, lrwy "menUiur ly 
gwv['b ; yr hyu a wūelu <ldynįūu yn y ^ledydd dwyreijijol yn 
igored i gael eudyslryisio gan eu Llyn;DdrafiUi»»r misaai a 
niHjn ei, cyroelh. Jakchi, Abes Kiša. 

Adu. -23. rr auntaviol a ddirbe" ••nld o'r fynaa. YnyTynirea 
jr arlerai yr Hebreaid ddwyū eu cod, eu bariai, ■ phob rliyn 
drvsijiuu a feddenli'w eludo: ganbyDy y mae yr ymadrodd yn 
at»;ilducau, nidynumgthyBbElh dirgcf, ond rhywbeUi gwenb- 



DURHEBION. 



dvulloa jn mcdUu 
Dd nid jwbjih ju 



abc<ligaelb gyliuu n, Itwj droHddu i 



iawl j'd llefčrir wrth{>. yn ei giancul n'! hvol- 
y'ii llcfprirgHmUlūijD ei gydvybod. IJisar. 
ddo jFjbtjd g*r yn f;wi<«, •'i Mdiil jn »n)l, 
inonl jnlewjij "TTiebanhKylOetiiucotHbrul ; 



du}c t/ftf bfon ptnnaethiaid. Mnc aortiegiūii 
ei derbjniad i un gei broD peiuijieihi«id yn y 
licd. O^elpcD. IT.S. 



iTanddįiTHr- Nid oa braid 
>di bcDdyr.Dca benhymmi u 
lydd 

a byteyd tydii įn meddiant y 



ir<ir%Tlivnvr%mhifrid>uii 

r iJtuf iirlKiiKii^iibi'ad^ 
l-ril imi nu Bttr.bMh i 



Dl.ARHEBlON. 



■■ Nid thi 

. .„ a gwraig ymr 

frned i ryfel, ūbu fūd rhyfei »astadfj idda ef yn vi Ay 
jjuiir Geiebub, Mae ;□ debyg lod y drychfeddvl vedi ei g}' 
en'd oddiKTth y dfiJdaT)Deu 7 gwydd-du DiFyreiniol, y rha 
nnaenl at Denaii eu l^, ao yD j rhaij cysgeDlarhio Irwd yn 
hif; J mae y gwyddilai hyn yn dra dymuDUūol yr ainser hjn 

oibyoy yv gvnig ynaynongn. 

Adn. 14. Nyni a allmi fod jn ddjledns i rieni am lawei 
habmi,iae^tįaehBfiielh: ondni's galiant hwy roddi gwra 
hivjllogi ni; gan hvūv dylid gofrn am y rhodd jmg gsn l)du 
yrhwiiyn onigaslJci rhoddi; a't rbai ai cafodd s ddjlenlg) 

ag yw pwill meKn gwiaig. 
Alio. IV. G«el pcn. 13. V. Mali. 10. «. 2 Cor. B, 8, 7. 
Adu. SI. Cymli Esa 14. 30,37. s 46. 10. 
■ ' - "". Vtiinfiad d;™ ^IB fi dragaredd ef- Ymi ' ' " 



K J r detiiifi. 
ebrciggj 



k yt bynayddddyiniiūDl,yrbyD sydd ddull 



iįgySieiiD.—Agicelliiiiiydi/nliaicd na'r gicr atariidili 
r gwr ggludgg celwyddgg, addenidion jr hwn a gyfoda 
ddjscwyliidau i'v ' ' 




DIARHEBION, lU 

ib ojnnataf iub thanol Ilyifrct U ddifljg mdiR 
rdii Ęi fseaydd yn aungh) nii} rchrdl aioser oynhBniil ; 
ion jn prybod mai a ddjogi vu unig ■ barai hyn;', 
10 p&n)orwjdd j gyjTHDūu er luri di nn^u ef. 
iraaj/ar d i (j/jud *d4 rfnrp, Mue iHnn nciojddisd 
1 dtioJ hjfdnt ti™eddwyr. 

Ji Bcepbah:" JiynyfR, oo miUi o bn^uu i iuf>- 
ffrtbjni, M Binll i netUiu, er mjllo j cyflnidiū. 
ymirfmou yn ffiaidd į^ vr Atgliydd. 
tuc dj-nion jn dueddol i arfetyd dicbellion er tint 
dd, i brynu ja rbad. neu wcitha yn ddru'J ; K yu 
I, fel 7 Fireddiu iddynt am ufci lw)ll a i^elvydd, 
:>d i ymmtnUa yn eu cyfrvyadTĄ- 
I hvn sydd yn riewit gwlr wybodaetli o ūtra cyl- 
ayddyn dilyt) iTynldcreryddadedvyddiiih. 1^ 



lioddrd gwi9gūedd yu wyulDaeTiiiLTiud udiv) dyl- 
įyat yn y gvicdydd dwjTniuDl, Job 93, G. Daut, 
r r oedd yn vedniu cymayd Thywbeth inwy na'i air 

L Wiiiūiv"i niechnio droa y cytryw nil yn jirwyddion 
dJuclhiDcb n,ii; o rini.«ld. JJsTiDSiiN. 
ddichon cyfoeib a gaffer Imv duyll rodį-nfdug. 
ncddwl anianol yn jmhyfryduyn l!wyddiant dyf- 
.us ,■ ond * dr j y colla o lii™a« yn i;liw*rw yn y 

nid y prjna y rhai hyny eu clod tu hitnaiu, a ym- 

^dvt'od i dnicni. Nid yvond ofereUd iddviu dilis- 
įlūigneffdd adydduriH'ch. 

ifrdiitueth *t ^eir ar J'rį/i !/n y dechnuad, Dea^" Ge\yr 
laelh ar frys. tai." anf^nych iaan y mac elifeddiaelh 
Oi] o ddiityniniu'tb yn fcndiihiol ir Ravi u'i cuSb. 



UI i irr li/ncu peik cįcagtedig, neu "gada-yr 
/ Mac y n dd^'au foil y gwr docūi įiv tvfcvori 
eiin/wnJ]ynua i addunudau,!*!. ^. \.—'£i ■, 
iilimist«-ydd o bei<liola\ii i UAuii ^r'Vi'iiv* 

J"" olaign arnynt, cyteiiiad ii0j^S\4, «>■ 



DUKIlEBiON. 



dulI dwyreiiiiol o ddjrnu a'rolwyn,»c fcllyyigąnij gnwD addi 
v^:h y i^nellLft'TŪa; gw«]Siilm 1.4; fellr breain doeth a f^in 
J dryiponus oddiwTth j daioDiu k grym «i awdurdod' 

A^a. 27. CanayU yr Ari/lagM įie yibrŲd dyn. Mu 7U debJiĮ 
Didi J ivdiTbod i oljrgii y gwr doetli jn y geirian byn, ji bon 1 
grffdviiirilampDuvTDf deni, viliwasoleuu y Ile unctBidd 
uc H diIuiKuaai ;r hoU driodrefn amicUiidd : fellj ; mae cydw,vbot 
drn, psiinadyvi yncacl ei dilToddi »ii bei^liDd, } d aml/gu hol 
g^lli«dd dirgelaf y Ralon ddyDol. T. WiLLUiia. 

Ado, 2». Mae mtuiUnaiou yn penhyDU j hen ac ieiudne ; im 
Ijtny DH fydded ir isuainc ddirmygu yr hen, na'r heMlįpiyi 
(enjigoūu wrUi y rhai ieusioe. 

Adn. 30. Mu ccrjddon llymion »-eitb<au yu 11e»l iawn ; ooii 
y fath yw llygr«digae(h y natiir ddynol, fet y mae yo aahavdd 
iawn gaDddjDioD dderbyn ceryddini aid eu pccboJan. Oi yn 
liiivyn defbyddio L-ystuddiau llymiou i boro tin aalonaa, a'i 
' , iiiELC genyni oiibc^ i fbd ya ddiulchgui 




DIARHKBION. 



• ainryw dculuoaid jn cyd hm, fi bjo ifdd 
din Į'n y gwlcdjd(i Dnyreiniūl. Gircll jtt ttigo 
L gwycld-dj ar beu ly, na Ihrigo yn J ftih gymdeilb- 
in vruig ^nhyrfiu, imyD«l yao. GviuNod- v 

idyv^djūiūD lia yD t^nfigbDD WTth JivyddiHal y 

/ofdii ifcuU, yi yf ynift[wB(l(li»il liwnw * ganmolir, 
ft flnnugir liynion yn yc Ysgrjiiyiau. — CgntaiU- 
, yw y riiu byny ydymyndioddc'f yu utrpm am va 
v byddy rtiu oll ydyntya gnithod byw i UduV; 



yn dyfod vn ei te sf. hc fcEly yn yraddiingin Tel pc 
VD iawn drniloef; feJ j gn)ffwyd Homon aj y crog- 
tami elė i Mordecii. Gwel Esa. 43. 3, 4. 
lae awydau a&euiūddya aDibeilbiobDllf^yndc^fiii 

Ine J rhai a fcddani rtriOElbineb yn gwneūCbui pilii- 



Itl ffwrn vn ysu Į«»b a ddelo yn uicis aUo. A 
ildoby Į^ilirgalv y dyu digofus i/ baihk urgjviit- 

Ymay darlanirydiOga'idtuenijciddB-ylaiv awnb- 
rncv-ti gal«udJg»nligytiraiiilawn,wwyyriionyĘall- 
ulactii cuii».t; oto ni's Rull 1^ na cliweanyL-ha į^ud, 
hydcdd.y rbaini'figaJItrca uyrhacdd and Lrvy laf- 



y bydd iV h™ a df ■ 
n argyhueddiad o «ir 



DIARHEBION. 



DUB. XXII. 



U arloaMbDai 
ja i^iailaniil 



und vadi y cvbl, o'r AT^wrdd r° ^""S T ™M dlogdinih *e i$A- 
Bwdwri»«Ui yn nhab jiiCri k yli eniredig yn rf- — " — '- ■' 
jibrydoK nyiii » ddjkn gyiuelyd iltom li^ ar 
ond itiūd 1 ni ymueiUin td yr Ajflttjdd^ ac 
alLu ef, CM mjDim lwj<uo- t 

PEN. XXII. 1 

Adn. a. T Omd ar tgfMtl^ a nd^firfyii'Kli-'MiĖBl n 

S d ^^r, BD mnm uigai y oaiU d gymiorthi^ y Unll ; mo btjUVi 
i«, CT«wdwdwT pob na oV ddmi, yv bod iddyBt olkln r mJU 
am ddedwyddvcti yllill. DyU tlmdachyibfihiiggiAili^, 
er fod myii wihtiiiaeth jn ungylchikdaa m byvyd yma, su Ind, 
y naill f«l; Uall ja cnog gci bnm Dnv; >bod iijiiil iiiiniii 1 
dlavd a clirflMhog wrni onedd gna. 

Adu. S. AB a 1/miiid, hyny yw, efe a ddafarddu IMdloo Blloi* 
n1 i yBdd'iogahi tli^ * diirg a fwriedir. Fdly y nie ^dd yn 
rhag-we]ed y dnrg a ddiuyii ar beehadnrlaid, ao yn 9bl at Ina 
Uriii am įtoddlk di^Dget ilug yt yManu. 

Ada. i. Mas fibrdd pecfaad ya ofidns a pheryf lui ; ond floidd 
dyledsnydd lydd ddJoge) • hyrwydd. 

Adn. 6. Dyleni hyflbrddi-> plun. nid yn y ffiudd yat 
fyniid, yn oi ea ca]oiiau Uygruiig ; ond yn y t! 




I. Di&aaBBiON. 

TjUlioor BO mmddithfUgar ym. 



ithrjn oarud ai bcthodj i 



Va jimunuJ nmr Afii i^T/yn, leifynui ctifeddinethuu 
dvai dn cbysicgrerUg }□ mvigyr Isnelinidin en- 
iiddDitici'when;i£Biil,Bciddysih<i7ituiDareuh»J. 
rArg;lwyiid,fcl Brenin IbseI, i BjfwiHii"'-"»«J«iig 
ji_ __ įaysg y gcofiAl, ersicrhiiu paraady rh--'"" 



wy ynngtay^Uiiir; cyn^. Deut, 19. U.a3T. IT. 

PEN. XXIII. 
[ gaiod gi/Uell ar dit grg, ai bi/Mi Aisn tlnnig; iaiili 
y gGiriau hyu yn qrwyddū y duedd ddinyBtiio! Hydtl 
lymedroldsb MaK gonnodedd niewn bwytl» neu yC- 
yn ūgolwdpūb dyn doBthį yu ERwediĮFyr dif, yr 
lia i orferisa iailh gj'ffroHS. en ymddvgiiid ItBhaoii 

iit«.i Birygl "mor fiiwr s phs ' rhoisai jtyUi'll ar ii 
eg. Daiidsun. 

Yma y cairn ui gynehot tbagorol rhag bydoIrwydd ; 
rjf gmhynyyiv, ajD oaall pelhau y bywyd bitn fotl 
ihu-ys i «nud, Ni's guli y thui tynaTeu gaSaiA yti- 
I bvth, mu dal va bir yn *u safael. 
l'iirttv i'i %fl«, neu y cenfiBeDus, Yin. fe'D cyng . 

-CuaiiS'l V mfdiicliu S" «i satimj.llii ifta ddyatd 
"fellnymaUL-ft; efe a dd;)wed n nhvl, itc." BooIB- 
mmuiii afwgllraitt o /BTi i /įCiu; hvny yw, efe a 
sŲ-rin, nUl yn unig yn anngbysuras fel un s ()'ddai 
: oiulvnaHdiis um fiid a >me1al ar falh gr^ulur 
IL KiLlinl, fel pe biiasal vn gyfeill. 
11. Maeyr umJdifaid dūnnawdd arbennig Duv, Kk 

fu yn ve'rlliol, i'e yn Hollalluog. 
U. .Vne i/JiT manul yn cadarahau y giisD&\aA tiA i 
'(//> ya Įt^B}hwjs yn moreu yr ocs, jn %*>c\tfi\ Ęa.«i- 
r a anrelnlant I fltm-oloelh B'ataAw\-ftiiui, bk •jn.'įN'ii 
'/o UwiW I)y«-yd tragywjddol. 'Mas >■« t^vM ^> 



150 DIARHEBION. Diar. XXIII. 

yr ymadrodd euro d gtoialen vn ddyhodavrl o ho)l gylch hjflbrdd- 
iad dą, yr addysgp, j rliybaddio, y oeryddu, a'r cwbl. DAViDSoif. 
Adn. 19—28. llid^ yr Iac]iawdwr bendigedig, yr hwn a ddog 
fywyd ac anllygredigmstli i oleoni yn ein byd tlawd ni, yn ein 
cynghori a hw dynenrch y tad anwylaf, i wrando a bod yn 
ddoetb ; ac yn amlyga y parodrwydd mwyaf i dywy8 eui calonau 
yn ei ffordd oniavm ei non. Tma y cawn ni yr alwad fwyaf dif- 
lifol ar ieuenctyd i dderbyn cyng^orion en rMeni dawiol, a dal ar- 
nynt Os cyfarwyddir y galon yn ddigyfeiliom, bydd yr ymar- 
weddiad yn addaa. — Prjfn y gvnr, ac fui werth ęf; bvdd yn ewyU- 
ysgar i ymadael ng iinrhyw beUi er ei (wjn; ond nac ym&d & 
gwirlonedd am bleserau, anrbydedd, cyfoeth, na dim a fedd y byd 
hwn. — Mbes i mi dy galon. Y galon y mae Duw yn ofyn genym. 
Ni's gwiw i ni feddwl am • ranu y galon rhwng Dnw a'r byd ; 
rhaid iddo ef ei chael yn llwyr, nen ni fydd a wnelo & hi. Ed- 
rycbwn ar reol gair Dqw, goruchwyIiaetii ei raglaniaeth ef, ac 
esamplau da ei bobl ef. — Rhoddir rhybaddion neilldaawl yn er- 
byn y pecbodau mwyaf dicystriol i ddoethineb a gras yn t galon. 
X ma rnoddir ^ocheliadau neillduol i ienenctyd i ochel y nwybTau 
sydd yn arwam i annghymedroldeb. Mae budoliaethau mawrion 
i'r pechod yma, ac y mae yn anhawdd encilio o bonaw; gan byny 
goreu y w goohel yr achlysuron a arweiniant iddo. 

Adn. 29--35. Mae Solomon y a ein rhybuddlo yn y nioddmwy- 

af difrifol a dwys yn y geiriau hyn i ochel meddwd(>d. Rhaid i'r 

neb a fynnont ymgadw oddiwrth bochod, gilio yn mhell oddiwrlh 

yr achlysuron o honaw, a gwylio yn ddyfal rhag dyfod o fewn 

cyrhaedd ei budoliaethau, gan ystyried y gosbedigaethyr arweina 

iddi, oddieithr ei rhagflaenu trwy edifeirwch grasol. Mae y medd- 

won yn meithrin gwae a gofyd iddynt eu hunain yn wirfoddol : 

ac y mae ymarfer a gwlybyroedd meddwol yn arwain dynion, nid 

yn unig i feddwdod ; ond drvi'y hyny i amrafaelio a'u gilydd, gan 

fod yn drahaus, ac ya chwyddedig eu hymadroddion, gan draethu 

o'u calonnau Uygredig bethau croes i reswm, gwyleidd-dra, a 

chrefydd. Mae y meddwon yn eu gosod eu hunain yn y perygl 

mwyaf i syrthio yn ebyrth i angau anamserol, a damnecfigaeth 

dragywyddol, fel pe baeut yn cysgu ar ben hwylbren uwch ben y 

dyfnder trochionog ; eto yn eithaf d'iogel yn en tyb eu hunain ; 

heb ofni perygl pan fyddo dychryniadau yr Arglwydd o'u blaen, 

natheimlo oddiwnh farnedigaethau Duw pan fyddont arnynt. 

Mor ddiffygiol o rin\vedd ac anrbydedd yw y meddwyn, mor ar- 

Bvydus y mae ei gydwybod wedi ei šerio mewn dideimladrwydd, 

fel nad oea amo gy wilydd dywedyd, Mi a*« cemof drachefn. Gan 

Jijrnjr tra rbesjrmol yw ein cynghori i ymal\Al cyn dechreii. Pwy 

^ffddiaimol ar sjmwyr cyffrediTiy a {e\tiam«a ^ l«jCb.ytsi«xl«tvsA. 

^nbyd, neu ayinweTthai i bechod sydd ^n a.r«wcQ. Vt l^^«vi^V 

^"^Krdda tbrueai, ac yn goisod dyn mewn T^cr^f^ \)«»a^^'^^'^ ^«sw 



DUSHEBION. 



V ddotlhivtb iir adtntdir If, ocu djilvvtfa. k] va 
n. 39. 4. Mbs yr ymadroild ja yr iailh no-idil- 
r djfodui, jn cynoB^j uynghnr ac addevid vn 
-■--''-■'-,'■ AdeiUcterdjdy Ir*/ Jdoeihineb." Hu 



odd p*jU 

lwyddiaDL 

■ drulli ii/ild ncrlhoL Mae ei ddrKlbincb jo ei tll- 
iryn-iiielJi mimr o beiiiunlian, ljwy J fbuyiull 
ilii canl Den fil o nyr ei hunan. Ir impeTuftlyt 

"— ' — ■'d Bacoii, "Kerth yw RWjbodiietli,' . " 
' -'■' ■■' ''- '" '■- ' 1 g>yhada 
hjn sydd y 

_ .. ihugurifli n»c unrhyf 

1, neu grjrdorgcwyi]aa]aa']nabu7yderTo«d' Sya- 
er gwaitb gan eficiibiuo rbyleddol gailu mtėul 

wir grefydd : a pha mor ryreddū] yr ymddeoffya y 
vddo )T holl gnihedloertd >vedi joiuno yn un lirn- 
-i>.l yr ArfilKjddi— Mae rhai .liHy [)ljgu y geiryn 



Kou bw3ral-h' foil yma Bvfeiriarl ot vr afemd' 
r liubiemim, n Uiiodilio n tUtn im u anrHnid i'w 



i ildal a'iddyl'unm runnnRbyriBnn, cnn y moe ai 
anv/u, ne njs fjnnei; onil ynii.'8įuio4\, ^oi ^'J- 
fi( jn ei uiIiiabud.nĮic vn g(jWa c».\ic(tt a ■«t«« 
o J'rin-ci Hunl įfoiUiat dy U«,B.lni ^i'»Į,Wi^»» 
rfdu dy gid-<)clyū? BooTiiiu>\n. 



DIARHEBION. 



ir beb Ou u y pethan fdirot bcraidil i eoūd puK<tig, k jd 
eia nrneulhDr ni jn ddnetb i i*ohtinlwTiMtb. 

aSo. IS, le. O^ T crflun nrlhiD fd T leitlvdd Imj dnm- 
rwyddo WTth tjw nryiti jn ei Kvdd ; ond r Uh Afe JS ^ftidl 
dncbefa, Bc yo mfDcd rhigddo jn ti fiindd n<b ■»>7''ma 
chyflynider. Nid yir t geiira gwi^di]iol > MMrir jmft JD oad 
ei ddefajddiaiddynDdiijnhiailHbad, iUiiiBm;ndpBB.ll. 
6—19. 1 13. 17, m 17. 10: u y lue y cnjlltitd igM »ti A«1W 
y ddny sdiiud, js dBugca ju ^nr mH ifithio 1 dnUod>k iMa 
brofulig&eihan s olygir jmiu DiTinaoH, BootRiotd. 

Ado. 21,30. ..^iHCynvrr <i'rr*ai įHinulad, ■uo.'jp ikd- 
lydd TD įnnmi i gy&igwid" cyfreiUii&u a Rl^dliadan t OMdaid 
gan frenm doelh, yp bwa a arsronir wrth enjSn itilĮiiJJi»^ 
Iluw. Mae duwia1ion yo ddeiUBiduuigiiefkddiu^ddl(ai,di frod- 
writieth būb uuaor, Qall fod auboa ui ungylcbiadau jn gitv o 
gyrnewid pelb er ^kU ; ond y niAa rbu na'i mjanut Aid yii 
»mwyth, ond lydd yn ymhy&ydu i gna lerfjtįja borimut yn 
llawD grwgTuclu^dd u: anfoddlgnrirydd i'w nfim pnMnol, *o 
įvydd am ryw aewydd debynirulmdal. Oddiwitb 7 ojfryw ni 
y cyni^orai y Kwr doeth ei m> i yaiKado. 




durhebion. 



DUt™^^^^:^-— — — iii ri 



A(in. 17. CadiB df dratd a, neu " Na ddo» jn rhy aml i'rfj 
dįj jj/fnnĮirfnf/, ■t'— *'"i !'""''> 1™ oeti yna gariad attit, fclj 
nine y guii yn arrjddo jd unl; gnel Nod. M Bhuf. B 

AdDr 19. ji thned iptdi tyrfit; "vvrd o'i a^niB]^^ yn oJ i 
Snnoncg— "Troed cluff.'BooTUBuVD. Mneyiiidiliriedliieviidyi 
aiiffyiMlavn yn boenUB a gūtidug ; pan rodd«r uurhy w bwy9ai 
nmu.DiBe iiid yn uuigyn melbu eindal; DDdya peiigofid dnyi 
inigydasiomedigBelh. 

ftdn. 20, \ Įjelh s «1wo ni loda, Dedd nib- yr henafiBid, yi 
hwD pnn rivw»Illet urirhyw lur-lyu lu-ūo, a bjr yinterw«d crjt 
IpUy y mae y fatii anių^yfaddasnpydd rr "~ — ^- ■--- 

ūiti,yDperi cyffrdod at a' ^ 
11e Bvmmud i trinvcb yiaoilh. 

a})i«>iiri artlitnij. TiĖtnjfliliuy 
' hydd Jy dyD mi'wa cyryuĮįilra L ddangos candigrirydi 




VI. DI4EHEBI0N. IM 

Jtn gnel 1 Sam. U. 17. Ni'i gfllid cncl d^iiniadou 
■Dg i ūHiriiallaaTr uiJiRhynihHnr>d«r uimrhjdedLliid*lL> 
>odiii, ac aorocsoL I'yJid ymofjEi am deltyngdod A 
dcr i ddsrb^ii tmrbj'dtild hikd d;n. cjn d ddyrduiii. 
Ni ima y Lelldit)] a gjb>«dilirD\icli ben uu hcb lubot, 
« o Diwe<i <ddu Dar Hderva bTobau a Tyddo yn dmdcc 
D ef. Min. Ciia. 

'd a&yDod y ^Lidydd Dwy)^nJD], mėgta j 



;n rhatfoti llaweT BraaYii'ideiufw]ad 
;ch, cyfljmder, * by .... 



bjvLfl^m jdfl, a 

J ūrėvrjll i jm 



. — , n CĘtor fui »r h»ii aibaltebo (U 

. „ . Ond aUebiad i^jMdai i imlygu gwBidU 

1 giįaeledd ei lafmau. aydd j dyfryw "g J ma* ai jn- 



įyhoeddaetn'i ;nfyi)rwĮdd, ou^ddalfyn U;;!!), M T 



iwyd-wv31l. Dtii yii feddv, conrs folLy, byddi jn 
_ ., ^ ..... ■ ^ -c. poB Ęrddi 



iDcli, Atlib ur Į/ii/i/d. įc. po 
- — *-rirw<dd, oMjddaBf 

£iiidd fa u Ivgnhiui. D tiii> 

anl ineddw w ud mb b bi^ 



U 
tl m M 



156 DIARHEBION. Diab. XXVII. 

ac yn gorchuddio j clai, £Blljr y mae įftpefiuou poeth^ ^J^f 7^ t 
gwefa8aa gwenieitl]į(Br, yn profinu oazedignrydd oynneB iawn ; 
cr mor ddymonol y galumt U)d, nid ydynt yn ddim amgea na 
golchiad t;wylIodras ar galon ddrwc;. Boothbotd. 

Adn. 27. Cloddio pydew, a thieiglo carreg i iiiweidio enull» a 
olygir yma; bydd tuedigaeth yn hir weithiaa oyn dyfod i nn ; 
ond y mae yn sicr o ddyfod i'w ran, pen. 28. 10. Salm 7. 15,1d. 
Preg. 10. 8. Afatt. 7. 1, 9. Y neb a lonio foddion i mweidio eraill, 
efe ei hon a c;aiff ddyoddef. Y fath boen y mae dynion yn ei 
gymeryd i niweidio ea cyd ddynion ! Ond cloddio pyaew, treigio 
carreg ydyw, gwaith caled i fod wrtho; ao yn y cuwedd, gmir 
mai i)arottoi dnvg iddynt ea honain yr oeddynt 

Adn. 28. Mae y celwyddwr yn casaa y •awl y gwnaeth efe 
gam a hwy, gan wybod ei fod ef yn haedda ei gaaau ganddynt 
hwy. EagobUALL. 

PEN. XXVII. 

Adn. 6, 6. Mae ceryddon £^dlawn, a di rodres, nid yn nnig 
jn well na digofieint cnddiedig; ond yn well na chariad codd- 
ledig, yr hwn a wenieithio i un mewn pechod er niwed i'w enaid. 

Adn 8. Mae gan bob dyn ei le, nea sefyllfa briodol ja y byd 
yma, lle y gali fod yn daibgel a chysurus, a mwynhau bendith 
Duw. Ond y mae perygl i ddyn gilio oddiar lwybr ei ddyled- 
8wydd, ac esgeuluso uydnabod Duw yn ei hoU fiyrdd. 

Adn. 10. Nac ymddiried am gymmhorth ar geraint o herwydd 
eu bod yn geraint; yraofyn a'r šawl a fyddo gerllaw i ti, ac a'th 
gynnorthwyant mewn angen. Ond y mae Cyfaill a lyn yn well 
na brawd, a da y gwnawn fod yn ymddiried yn ddiy^og 
ynddo ef. 

Adn. 12, 13. Cymh. pen. 22. 3. a 20. 16. 

Adn. 14. Y neh a fertdithio ei gymmydog d Uefuchel y horeu pan 
gyfodo, S^c. Meddylia amryw mai yr hyn a osodir ąllan yn y 
ge iriau hyn yw, yr anmhriodoldeb o ganmol hydyn nod y 8awl a 
fyddont yn teilyngu ea caumol, yn rhy fuan ; canys e ddichon 
canmol dyn yn ddirfawr, cyn rhoddi prawf digonol amo, fod yn 
niweidiol iddo tr\vy feithrin balchder ynddo. (iwel Nod. ar adn. 
21. 

Adn. 15, 16. Gali cynhenau cymmydog fod fel cawod drom, 
yn ofidus iawn droš amser ; ond y mae blinder gwraig anynad fel 
defni paraus, y mae can hawsed tawelu yr ystorm, ag yw cael 
ganddi hithau dewi, neu guddio ei blinder a'i hysbryd tuchanllyd ; 
yrhwn & djna sylw dyeithriaid mor sicr ac olew, neu beraroglau 
y ddehenlaw, yr hon y mae agos yn anmYiosaibl neidio ei liwrfer 
er bob rbyw achlysur. Yr oodA "peiaxo%\aM -5 V>^nt«vxc«>jx ^tc 
^ynod o rymmus a threiddgar; acnid aT\«aLeu\. \x\aW *^^«>^^ 
^aL^iA^^ rfiaf o'r iath oran; gwel aBt«i. ^. \%.C.«x, ^.\^. 



OU*. XXVIL DIAitBSBIOlt. 

Adn. IT. Hmm a lwga haiarn.fiUi/ gwr a 
o,JJ.iKU t. siriuls ^-jMbpryd ei gyfiuil, U 






ldrfg«wch Q> 



Adu. 18. Ėr į gali fbd gBlweiligBeUi Uairer iid yn llafunu, s 

n^edlbd tbin beūi i « huI addtwiUu. 

J biiniiaid jn Bmrjwiū jn eu cyfleilhjadui o'r ujnod hon ; 
■■Megil J mac dslr jnduigiar irjneb i'r wjn(b, felly y dEHp-fi 
> giUon y dyni'rdyn-' L'utvllio, La C^bilc» JEitav, Uoi-E>hH, 
KoDOCos. 'Oailhy'naro'Vddoj'tllcboaiddrugtel ulnabjdiliatili 
d"! jalon.aiUūJuT^itbadyrf*lyi[}rawirioDadckil,Lrvjrc<]ryk:hi[lili, 
cydal ag ui nynelipryil tmy abycb amo moB'ndKlr. HtWLETj. 
" Megui y loae njnehau fnl irjnebaa, fallj y maa coion nn dyn 
jn atieb i'reiddo arall." Hūdiibamt, Cuhke. Cjaeljh beįd 

Aliu. 31' i''eZly if mar ^r i'w fflod, exu, tdlj y mat gvT i tn- 
au, neii jTDadradd jr bwn a'i canmolū. Kboddit nit^u-cddimf 
iyti )~Fpn«f drwy glod, kl jpTotiry oieUeJoedd gwflrtbriLwr yo 
y ffvrrn- Mae ''liui yo deOrvi y meddvl pitrajdd i Tod y fj fii y 
gwyliid«iiia a diw;d i gyrbuddyd yrbynnll a dellynĮįa glod, ui.- 
1 ddėftiyddio y ddylaii»ad gi djfyna i ehango cykfi m difiirriil- 
joldeb, er anrfiydedd i Uduw a daionj I ddyu, Onrl ur H.t<lUii,Li 
3T.wybodiu B halOKedigy inac otod yn cnvl efiailh uiiii iili^il ui 
rn'yor cyffndin. avy gyflrailinUBa-dyb, hali'bdcr, ysi;al:jili r' ii 
huerllugrwydd. fel y nmentyinyrlhio matadi/ydil n mii^l liijfiii. 
Maeeniil] yn esponin ygdrisiihelb yn nskuinl, TiJ i rii;i'' > 
iH'.vitd'lci'lr yn yiįtaiu y totud oddinith y ia«tiel'H'il<l i;uinlil,<v r 
ii'lly y mac cydwyUxl d) n yn g^ abaniavtliu yrb}ii s>dd li:i<'l>i- 
ianitidyn y cM amddiriddo,a'rb)n nmiyiv namyn !tnTiii:iii;i, 
a.- fcliy cfcabrolirgBnymadroiidj rbai aimaiirjeaiii, 

Adn, SS. Brilibmvojalmanmtrfcr. Bu rbui wiilii.>.tln..i.;. 
miigyH y Tyniaid, Ac-, yn aiičr c«e>ii dm'g veiLbredn-yr ^'ynv -ihl 
ryiir drojeddau yngeler. dmy eupnyo i fanmlaelli A phi^il trv.iii 
ni«wn moiter manT. Ond y mat yn aiūlieiih pa iim u uIIwti m 
gaaslu ūiidivnh y lestyn yma fod y fa(h gn^tbcdi^airili ya ueEiI'1I<- 
yj£tB i'T iudi(«wonai peidiu. — AphPMiinn ttthilht/ttmrtli. Mm- 
JT Arabiaid lliulion yn y mynyddoedJ jū arfcr giim»yd iniiib •' 

inavrr. nt< cBc] y nisg nddium dano. acyna*i (tr*!,-;! mimAN 

n riM l'ir Imvuia JTO ymbonh. Mi>epB)rBRWiiiBeAAvii«"W^' 

i.ywMiaeib CrvryylMar yma yn y gw\edydd Hjnv ■ t" Wi^^' 

«rr./j'»-n,amrprcDmawr,we<5ieiRa,tnioine^«W™^«vv. 

I^Mh,. įBa pt„^ (TOdfedd Q hyd, a boncvtS u««> «\,,™ . 



DIARHEBIOM. 



mgr gjndv 

CM ū\m or.d"ciikuitosetti iiew;dd Uwt mnDUM mdllmiŪBd graa 
lun n-neuthur y cThefridtai) luigeanieidiol ar bedudm. 

Adn. as— S7 DvlBi foil jenjm rjrw«li-"-— - "- "" 

)■ lijdjria.aunidlirjirniEsn^aogiiTjd, ni 



J iidea, rbiiid mai cyniiFruhioD Įuiturio] j wUd a wiiarat i lynu oi 
guliid Į>arliauB į nid oead sr hja a cuaillem jn y^pail rii/m lu 
miuumch dnmor, ond uiaicr; gaa bro; yr oėdd o'r piryi mwyuf 
idilj m fod j-n olUgs um eu cjnnj'Tcbiaii eu huaain. 
PEN. XXVIII. 
Adn. S, O heiwjdd timwedd giilad, unl fydd ei phemtBeth- 
iaidl D«i,''Trw); wTthp);feL^Mwng«■llul,llnll^lįddpbeDnKlh- 
iaid/' sef bUeiu>TUid plėidiau. Buotubūtd Nea " QonJitiwJT a 




IXIS. DIARHEBIOS. 1*8 

ifydrvydd yw oo^edJ pechod t', 
- nd Tfuddiū ri beohodmi, fwyiLb^ 
'Coiiderū ei bechodnu yn ūKyugalig mewQ gwir 



ei įMoliDdiiu. rwyabaa ^ir )iB(1di> cli 

..bechodnu yn oKynaedig n 

. SįM •Sd\SmDX. a nilf dniguedd gan Dd 



fūūgrwydd4iiĮwrrgl,uyui 

iiigaredd svdd m leymaaii trwy Rya»wnJ« i fjwi(d img/- 
lol. ir«r lei'i Orint oiu Harjl»yad. 
dn. 14. OvelJu. K(.40. Heh. 111.38,30. 
jln. IT. ^1^ a mmiadfauiieJd i ifued ncA, ymiictnHld djirluti- 
aoloRndi.~AJįfrpKl!;Ku:aUalitdnib«f; neu, ".4 ffir 
pvJl.E4u!ifii neb fii ddiu." Boothbdyi). Ymedd yrlūinikfiud 
ąrlėrol o viujd pydeviiv vn ^dd-lefmdd i ddū^elu eu iryit- 
Ui |pi'Grd]rjiwrui:iii nKvn amserai] o btiry^J gw]uIol; m: y mae 
Į jrūiddiuigod Fiid y įiar y a rasi ei ailėryd wL'iLfaiiu] vr Jyjiudi 
iiurdiite lel yniii: eymh. pen. 33, U, 
Adn 30. YlfDrddgY«iriIndy(iddeawydd, ynbodynmiiLt. 
aid ac jB oiKA; u md cyfodi eiireddiiElb ar jV^i. beb nhlu pi 
ira id li«3 gyfivnidu- yuU ory gun. 
Adn B. Hidifit jnab ■ bri'ium i vmĮĮyfoclhogi to nrawfdd 
bjtli yn ymyned yn ddlIH o mor un gs l>u« gvm d 
hu<d ajn a ulat eTin mUod 

JI iin by« M YSpjdl 

n 7 dJ y J hjn v gnnhod m a eu 

PEN XXIX 



oa jf umldd u 



1«0 DUEHEBION. Dur. XXX 

fidn. 13. Mu y llfirjdcl b wiBnili*o ai ittnieilhiwjn jn 
ncr D geftiogi j miJdtDa, ■ pberi iV In gnel ei lunr iį jiig1wjt 
te tsbvjDvjr ; a'i hol) wdiioD ■ lydaoM jn ddrjgioniu ■ nuli 

Adn. 13. HaB j tvį/lioinu jmm fn gfferbjliiol i'r lllwd, 

itK] [uddl Uygud i veled, ■ golBuiii jr hinl iddjal 1 gšnfod ja 

Adn. la. £biri»^<lii«wlAi^atli,neiidd«tgnddiKl, 0>IUh 
a roddid i'r pnMfifydi ; nirUii a vma y btbl ; nen yn Dytlljieitol, 
" dyooeUiir j bobl," hjnj jw, on crefj'dd, su moaui dti, cn bau- 
rhjdedd. a'a huDddi^n. 

Ada. 30. Hae gveJl gųbulli am ddiirfgitd ji lanybodna, a'i 
■frulloa. nic un 7 1^ hansn-dfbni.rhj^gDg, ne jincTiorinr. 

Adn. 36. OmlaiUhiTtAvr.^;]r{uviUviiucftafltp«idvii.- 11.7., 
Efė 7>f ^OometuTio (7dd yngiHiiirch-rai^ hcm pawb; eiD hyaj 
J doclhinel>m»7»f jwi!eWii IBft ArĮlKjdd yr Aiįiirydoi ; c»Dj> 



ft ArglKydd yi Atį 
Qdįd7'ig(iddBfeT 



PEN. XZZ. 

Adp. 1- Et lud ydyr yr envau Ikyn i*! 




DIAIlHEBrON. 



■eddp yn iJBiiniadwj i neh o'l greaJuridd. Ond y m»e digon 
•odi ei imly^ am Ddu w M rhoddi boddionn»-j dd i r s»wl a ly nu 
^įbod, ant ei /ibU air ef, ei fod ja iur, yo dra tlmijorol memi ar' 
ddeTcbawgmydd a gnirionudd ; a bod pĮiwb a ymddincdant 
inddo ef, ac a i gosHinaeibaDi raeffn ysbryd ■ gn jriunedd. ;n nl y 
ilu^ddiad a mddBi tsl'e a h(inaw ei hun, ya berdiuA ddiogd. 

Ado. 6. Nid oes ao sail i ni i feddirl lud dini ja .IdiffjSol jn 
Ng*u Daw; ne y mae ychnanega dim atei Eiriauet, ya agor^d 
S Ifordd i gyfetLiiu&aJiiu a llygredigaulbau, 

Adn. 7 — e. Mae Agur yo gneddin yn ddoeth JiBa am ryw stf- 
jūti ganol, fal y'i «dwid rhag jmjiūn lemUiovuuu ; cfe a ofyOBi 
Ha ai fara beunyJdioi. ai gynlialioelb "rasladol, yu gyfaUebol i"w 
ufjUia ai deulu ; ac y atne profiad eyltVedinol yn daagoi Ibd 
Ayw Bet)-Ula ganol yn fwyaf numteUioI i ymameddiad crslyddDl. 

idn. 10. Mae y ddy]ūdiwydd bwy3ig o gariad yn ^'įo na 
byddo i oi guddio camiveddau gwna oddiwnli ei ieiin: ond y ipae 
y rliyliidd i-yfiredinol a loddir yraa yn dra Uieilwag o iylw, oen- 
ysofl ai:liwyawn beb Lnii*'f digomj], daio«tyD(f^'n ein cyirierifld. 
.!- 1 :_ .1 j._...ii _i_ii._j|yjj agorcd i gosbedigaelh 

dūKbarth o anaiįvV' 

.- ,- -. j''Wa'b/Tl)BanL 

aata^luun. (3) Rbagrillnryi tynyllodrua. (3.)iUyniua heilrh- 
luii. (i) gormesiryr «reolawn. 

Ado. 16. i"rs«ie s nme dicii fircK *c- Dariiinlad cyffclyb- 
jaelbuloaycbed di o6Taiu vvaed, yr bynys nud«edd y ^elilud, 
y tbai y<i);ni yn iliUrliiniuH cymbiįs o'r iiuhel-flj'ilia a'reyljviid- 
lyd.y rlui yiieuehivuuianniRalkdit;. » ddarlunicyu mbDlIacb 
in-y y bedd, y griHh annililaiitadwy,y ddaear Mcbun nlan, u.'r 
Lin am gj-nnud. 

Ailn. 17. A d#Rn eis.rraiit y dnffryn, lt oedd y sawl a natKar- 

Uusea; ac yina y'golyKir ei Įjarff yn oael ei adscl ar n-yneh ; 
uidca, rw diLyfblba gan a>lar ysglyfiiethus, y rhai,iiieddnaiiiriiu.lii- 
■ jr, u dynanl iymud cii hjKlylaMh yn Hintaf oll. 

Adn. lu, •M. AJ-onhl gitr gpda maragi; iicu, " A fTonld g«T y n 
ei ivuenEtyd." BiKi^iliuivn, ar awdardod ainiyw u'r tien gyfLeitli- 
nulau. Mae y oviitlyMatibau blaenorol jn duogiis [lA vi iAa\ 
vBMracj-aaT/siĄyifieiiBas ^liid įtoddi ctM amiomi.M. 
a^ ĄiYAfiurtjH oi pj. AT^sulIai Aj-ur roddi cyftit nm tV&*.\ 



JS2 DIARHEBION. Dun. XXXI. 

] a veledig u ea hoL Mor ddtdihi ao uininuuliry iddo ei yi- 
oedd fibrdd gwr yn ei idunctril, ;i hwii ■ byiddid 711 mlaot Ęta 
rym d nvydui, beb d l;wodTUtbu gin iinihfV txwj6ionm 
■elj'dlog; urncoleddngainiradJuiiiaf ddiigakidd julVuTchi 
fel J byddsi yn dn mhHfdd «i etatai : fidl; j am tbdm&ai 
merch odinebiu, yn uhmdd lm«D «n hoUudn; am faji^ y 4yl- 
id ei gDchelyd yn oSilai, fel nu ndi ymarfar itlnryll, ae jmgu- 
edu mewn pechod. — Hi a fiBylIa, a ymhyflyda iHini plcacr pach- 
uJunia^pen. B. 17. s 30. 17.—A(ii$ tfek ei lafii, gm nddlad 
uhunvedd&aynobliu;'ie, ashyfiBnuhaodhyinddjglUi q>mh. . 
Nod. ar pen, T. 11. 

Adu. 24— SI. Fmeynig.įvitlliod. arpm.fl. i~8.—lfUfi. 
jpit bobl rffmtmiMj gelwiT yT araiyviol Kriiaduriud brchain bfn yn ' 
hobi, m<wū iaitlk ūuddonsTl, gvel Jod 1. 0. ai. &— Anlygii % 
doeliūneb a daioni t>uw mem modd neilldaol yn yr ainqiinal 
ryKdgaelhau hyu o greaduiiaid. — Jtfi'tin crK^inie>A'<vO>- Gali 
y geiryn gwmddiol ddyuodi unitiyv grSadui hynod am d pjt- 
Aei, ic y niae ScHUiTiN*, MiCBiBua. a Boor&iiaiD, sedidef' 
nyddio y gair " ihyfel-lanji,'' yn Ile oulni. 
PEN, XXXf. 

Adū. ] ■ Geiriatt Ltmutl, uid y rhai a lehrvy<l gan Lomiel ; 
' i B lefanryd wrtbo; eanyi y fam addarlunii^ llefeni 
le dngediĮtion 




r PREGETHTPB. 



ii Btnddynt š'r gwregvs pan yn jTBbBrottūi st (jw goleditailh: 
«vel EiDd. 12. U. Lic L%. 3S. 

Adu. 18—30. YmacanioolireidiirydiirTdd.yThjnaddBrlun- 
irtrvy ildvejd tu dd^^ydd ei chiuiwyll ar hyd y ma. Yna ton' 
ODlirei 1i?JiiKQgajwdi ; ei pbuodnvydd i gy&uuiu, cynol A'i 
iliwYdrwydd i gasglu- 

AdD. ai, CaHV*« Asif di hi a ddiOtdir ig vV'-lod, aea a diU- 



(lį'lwylb jniidjnl y gauaf oe 
Į Ado. 3L Ac a n/Jd icngi/ioK ai y vutraandicr. Yr oedd crjū 
/uDSub jn coel ei iraeyd ineira giregjHUj, aeaiteni llaverdutl 
iv buddamo, Vr oedd rbai o hoajat 711 bjDOd o gosCus, A'r 
gwJTnia"T yū unig s'ugKisgenl 

Adu. aft— 31. Yn jr adnodau bj-D tymurysir oaūmoliaeth ei 
aiy'\iiyihi6Ai.—Il>iiiddii:chiddioJ[TmįthBi dagiam, Mff gbda 
ta«dddi. — fni/pirtlh: l]e y byddai oyiebfa fofyaf pobloedd 

LLYFR Y PREGETHWR. "^^ '- ? 

oddadteu rtuong iiiflgediffian,pKff a ailai fod aicdii^ 
"-■-■-" '■ - -' mni SoluBBm Įcicifi/J. 

i'į 6icnrra«, y!- csM- 

tėdd,a'r Croniclaa. Mae ynhamddcalshiaddiiirrlliamgiilehiaJ^ni 
a grifbtByUir yn y Uyfr kiDn,na,'s gailai gr mvdtcr fod ifn kiiiuir 
pany'i hgigrifaia!. Sliaid Sed yr amdar tetdi ei yiari/emi ar gil 
ei tinfsn, pan frlh ad^/tysu y gaeillifii/dd goriei/ch a tenaclaai 
tfe, a'r prvdtr ar bUadiraa a bnfaiai, a'rpechBdana'rffiiliildaH « 
gyjiawTtaiai,yt addefai mai gmagedd sydd meivH pab petfi yn gbyd 
huin. Felly jon huny, nyni a alCa/n gyfrify llyfr hicn fil prawf 
u fdifilm-eh Soloman, ar oi ei tcrthgiliad ut eitunod droe dgnJiiir. 
PEN. I. 
Adu. 1. r PrfsfCur; mae y gcirjn gvreiddiol. A'-felt/*, w. 
dynodi "un a cyniiiilla," ao y mai; yn (IralLeliygiil, oddiivrtij 
umryn- jTDadroddioii jn yr Yagrylhttau Sanutaidd, fod SobiniuE 
ynarfcnJ o draddodi iddjag a chjnghorion i gjnnulleidfaoedd <• 
VranduBKyr, yii irf y ddngihineb ™orol, ir bon y'idoui.n«rl cf 
yn gruwcli-na»i[iol,Kn'el pen. 19. 9, 10; cymb. 1 Unn. 4. 33-3-1. 
iilU.2— U. 2Cron.».l— ^. Maegenymbrawaundigonn1in<^>Mi 
baneayddiatlli, y byddai y lynysogign Dwyw!niol, piin yu 
g»-eiibfedu dsu .v oynictiad o farn\vyr, ueu dMAl-KV!,vn i--,^. 



y PREGETHWR tfiS 

itjM," bjūj yw, yu dlljn jjfihoo ofer, jThoj a tiomaBl 
louiadau&i ddirigvyliulHa. Bodthhutd. Fellj hefvrl 
I. ft STHHicBiia.— Mu pob ūffrj'V efryd^iiu, Llafar, V 
liuJnti, 711 amugūDo] i vni^lhur dyo yb i\dėdwydd : y 
■a achljsura cvitniid ■ throllod, ac am hvnjr, ni'i galiui 
daioni pcDnaf djD, 
U. KiflliriaiaKiii vr tifi lydil BiBi. Gellir cyiohitjKi 

nrg neu družni, iteu g]^mi_d OeriitBdO'i BhsKloniaeUi. 

jn cjdaJTUo yp mtiob pelh a dvitmaia'Iau d^n, f mut 
h ya bxd1 yD gwrtfadarū ei gjnlLimian a'i gpisiadau, ik 

'■ H ddoMhinfb, ti »wjllyj. «" " ' '■ — ' 



13. EsUiEr7. O— 13.— Na cliiifiifj/Thtiiniiilddditleffiot; 
elbau uimian, aca ypethauydyDt angi^nrliridiol i dded- 
b. TD aaadcabyddai, ncu toor luoiai^^ fol y ojaeut 
r giha dyn i'w rhifo. Pa (sint bynnnE ■ ddioboa tlio 
■i feddu, mac rbywbetli o byd yn ddiBVglol i beri iv 
iidsvdii I a"el I Breo. ai. I— d. Mae y durluniad mor 
lefyd o ddjTi. ag yw o'i aingylL-hiiidiiu. Mah y nmiir 
A-fidi evTro i>ddiwTth berdcil^rivydd, ac Di'a «aJl dyn d 
. _!'_ 1*. „;.1.-*..„JJ „: Aia^i^ !■_ j_ ,,. 



17. iioj 



ydd a lOudliiicb' 



jhūd ardderchastgTKydd a įSiollinch" ddyloi j dailleniod 
le )-!tyr y geiryne»teiddiolag3'fieiihUyBoimiBd mjiod 
laitįirictfi/iJ, yn ifcd amlieiis ; and y mac yn i^lur mai 
icaad y gcityn aroU yw callineb, ne nid flblineb. Ltafiii- 
raoū am wy1>fiit pa beih byiinag oedd arddcrchog a mwyiil' 
ii a chymbwy« 1 gj-nnyrcbu dedityddwch [irescnol. A 

mae adios i ni ay]wi, eia bod yo meddv] mai yn y ben- 
af vmaey gvrdnelh vn dcchrea darknioi:] yrlii wiigcdd- 
inan ai oi vnfirtmjdd a ffolineb. 

la Cafj/> mercn llaicir o M^ILinrb n nwe llaatr o ddi^. 

doelbini')) yma, mvry Da<: .vo .vr adnodau bUvnorol. yn 
Jim mwy na'r h jn B ddicbnn dyn ei gyrhaedd Imy aslud- 

liu am wybi>dae[b ibd, ncu ita faint bynnag o blc&er « 
■t yp<idjii[, y ūiae yn aimadadny fod gofid a OiraJlnd. yr 
iTffjddoceir itnh y gairrfiį.jn «i dilyn yn vasiadol. 
[olygiad mvryaf liafrav;! atnynlyn dangnseu boJynagipf 
bruddaidd iarni o flaen y medditl ; ranya ijiiy, wrtb la. 
ibcimlordy gveddai irDdaurhcsyinDl,aa!ll'ytyrio aiddl- 
aiirvaaay fuchedd hon, heb deimio chivtndcr yshivd, 
j}'jMa ei analliiogrvydd i wiieydifynu7ūo.\\\,Tiatt\*į'Bv- 



Y PREQETHWR. 



mud jrllHll? Anf^njeh j maey doahitaJ'lidion. yn tjrhaedii jr 
hyn s hir čiiigmjiiĖĖtiii (riry su doetliiiieb m'a gw]4>oduUi. 
(>fe[ 7w pafa jFmdtčcUaii 1 gasl Bllmflloedd D vitbddiTdint jn 7 
gw]'ddkm i'r oillloa ; ydirdig a ]kwn Miia urbodMth f giiTb- 
odūa. ac addieitlii bod si pbaroianH jn Bedda ofta yr AnrlrTdd, 
nlvneircjfiitjnrbTd oi nbo&Mh ni ondiigT NcfUdd: 
gan b^r.iidnritbuj^lHllTdmTd.'ObiniIlairaToddoetlundi 
y muUnreraddig, neadiMvdi? ■ bod ydiir^Dniid fvjbcd- 
Hth, yn yehmiu^lad goBd beftdf T& wir. 7 him Iitb i nddaa 
ymririoiHddlijdTniuidaniddoctbiiubB gujbadaetli ddn())l 
jn y bydynui oUtgidT maejrianitjBATĖgBntjnjvmim- 
ogselh o hiniTiit, yn gmdsd ynddo o holun » enOl, ddim tdiM 



Silar HC ymomyngiBd ccaid g«r bron Dav memi ediftirmli, yn 
aner mny (pnlirg nuo y gwe)i riiū tpiyDanh «o meddyHu. 

Yfed D flytmonm inhjrtydd pfjbodMlh, heb &• — '■' 

regoriisint ■ gedmi hjd j nef i"r rbu oll > 
glwydd yn ^ddlBwn. Ditidhh. 



Ada. I. S. ViaSi i SnlomoD ganlūd Soi gnybodgelh anisnol yn 

Mimi^noli ddiiralluy galnn, ofe a beoderfynodil chviliu am 

edwvddwoh yn mhob rhjw fwynderaa anianūl. Ir oedd ei 




pMarft'. ~?MžfiEl'HWB. 187 

(iTwain Tj metidHl a doelhtneb, b Eafael meirn j-nfjdntyiid, hjd 
oni allwQ seled pa ie y mae y da hvnit i feibion djniDii, yt hwn 
y dyleul ei wnejd dany ncf toli ddyddianeu bywyd," Holdbs. 
— "ChBiliaii fy nghilūn fy hun, aymroddini I i win, a'm ualon 
dū ya coel ei lmTwaln g5a ddoethiūeb; uca, a ^oBfidiwQ I 
Bbiincb, hyd ODi w«iviL yu mhabeth y nue y da hnav, am yr 
liwn f mae dynion ys llitfurio daa y nerocdd, holl ddyddlaa eu 
bpryd," BoOTHeovn. — Mae sičiu yny geiriau h jn jn cjnnrveh- 
kdi pob lbyw loniaelh Tna a daoteiUiioi, erallai. /ei y dynods 
s)einiiDUUUiieraill,D'(ar.B.2.C3n.a3. Eta pcnderf^aai Solo- 
aoB ns's byddiu s Hnelai efb i'r peihao hjn yn annBhyiasdrnl ; 
ond y byddai iddu ei lywodraetbii ei hmiEm memi doaihineb; 
irny yw, doelhineb ddynūi, yr hyn a olyeir m-ūi y gnir ietlh. 
>>Kb yn y Llyfr hwD, ac Did dd ddwyfDl. Yr oedd eTe eiaoei 
wedi canTod fTolineb anngbymfidroldBb, ac yr uedd doelJitneb 
aniaoDl ya collfamu hyny yn vaMadnl, er ei haneflertbioldcb i 
ddH^ia ei phenibenog rbasbyuy- — Wr1hgqfftidiūffolineb y ^1- 

JT byn įa dgbjfrif y ddoelhineb syd'dnddi ochod, lyddffolineb, 
pa mof gjmeradicy bynntg y gali fod gan ddoeOjineb ddjDūl. 

Ada. 4—8. Mae yD ddiuu fod san nrnvc drny yr boU (yi 
sdnabyddas yn yr oes hnDO. ani faaredd adeiladM a gneilhlej-dd 
Solomon; acy mac Uaddodiad yn mysg y DwyTeinwjr hyd 
beddjw,ynpT]oda1i iddo Bt,boll dIidd gorwych ofuTyddyd, yny 
gvieAyddy baefyn teymaau araynt — A inri/xor jjejitįf breiUH- 

*TJHQ, apbetbau gwertiirawTocaf y cenhcdLoedd a erchfygasai L'i 
daj ef; ac buvrath, ajirbagion y tyvrysogion hyny a Bcisknt 
firynhau ei Ęyreillgantch ef, 

Adn. 10. II. Dylaiy įbanolaroada. 10, lbdyagrssyUtiali)( 
agodn.ll, Alfayn,"Al^aaeddiy rtiao o'm holl bloKcr.liodi 
mi ediyoh ar fy boli vulb, deD." Nid yur y gulygiad cynrtdin. 
■ef, bod d ran ef yn gynnvysedig mevrn llaivenycliu yn ei lafur 

E n eyaon ig amian yr ymadrodd, yr hyn ydoedd dongas foil ii 
ūliroelhao a'i holl lafnr, yn llinder a gartbiynider jshtyrt ; rūryt^h 
ar, neu tytyno ai ei ball naith. aedd ei hall lan ef; ni roiliU'nt 
unrbyw fbddaad sylveildal, na hiM iddo etilim jįr hioit, ger }'fi y 
rdebedd hon. Nid ocdd din yuddynt i liniaru di;ygaii pTcs^nuI, 
cadwrluff angaanfliiTūddiįpibaillio fyvi^d gWEl]. Uatiuboh. 

Adn. 13. .^ ar gn/įdrvjilil a .ffiiitui, neu " ^ag^iĮ^oniunt n 
flblineb." Mae y geiFyQi!wreiildiulBgyfieithlr jmn. niįy^nKuitd, 
yn arvjddo einti^rwydii a ddeillia aildiar gyBicih, adtiladau 
gwyebion,&Cr, a'rgaiTarulIyn arwyddocui ffolineb y rhai a ddic- 
gnylient ddedwyddwtb o> pelbau hyn. Boothrovd. — Cangi 
pabttkaaaui]) dyna ddeuai ar ei f bKnin.^c. Uim ^\>invAT>, 



Y PREGETHWR. 



Pbh 111. 



poDell D blcKerau bydn! wcAi ci hpf^ulusa ganddu ef ; fel na'i 
gilki y djn a fjdiiai Dior fibl h diljn ji un llwybr, giel allan 
UDrhyw ffynnoiidl nevydii o ddedwfddwcb daorril. 

Ada. 11- Tdeelhtydd a^ili/naidį/Tteiben^'hyiiy yAyw, y mae 
efe yn defajddki y inanteinon a roddca I>uw iddo, f«l j dytal- 
HlVLBTT. HasefeynsdiTchinufaoddiBiei wyira; TO cašfod 
« bflryalciD, yn ymbATottoi yn eu berbyn, ac yn cyflAwiu ei ddy- 
Icdanydrl yo fiyddlawiL'~£tli> mi a tcelait vr on ddanncain yn 
dggvgMiadi/nt »U, gmgcdd yv cu rhiii yn y byd bwii, tcatoi 
llascr D fanleision ys perthyDa ir doelbniąori'rdbl ynaii]g;ldl- 
iadau y h.vwyd bwD, cto yr uu diiredd fydd iddyat oll- 

Ailn. 17, fa An hvn^ ciu gnvf fimoa, mae y Beiijn « gyt 
ieilhir cm jo dynodi boil heh »ylw ar, bod va ddiofal am, ctikJ ■ 
ch»51Q rhywbelh. Gen. 29. BO. a31. 83. Vr Jitjryw, Didd M 
ef yn «a«ui bywyd ar bob gol ygiad ; caoys efe a le&rai yn ao- 
rhydeddua am f;rwyd mewn maiioau enjll; ond n fod ef wedi 
colli pob blaa ar fy wyd o bleaeraLi, er eu bod dan lyirodimeUuad 
dodhineb ddynol, ac sr bob m&wr vjchder, am ei fod yn gweled 
y byddai yn rbaid iddo ada«J y cwbl ar ei oi, i un na's tdlyngai, 
au iia's K^lai ei fvynbau efaUai, 

Adn. 10. Meddylir fon y gwr doethyn oyreirio yn y geiriiui hyn 
at Rebobcant, ei iab ai ettiledd ; ac e&Uai ei fddyn gneled y (Uh 
ddidy^ijD ynddo eifiioea, riea peri iddo anūbeiihio hyd yn nod ai~ 
baraūl ei fawr ' ' ' ' ^ 



fawredd bydol- 



dAį<i.na€iddofm 



"• Jtfi.'rf. o 




T PREaETHWR, 

i tijny eiD dyl«dswydil a'o doeLluml 

vodraethu y iryd, ja gytlBwn, Ao&h n 
irycld Dinnin Jrw deihj^ddio 7 cjlleui 



c a BMoiodd v byd lirfud r/n >h calounau hicy. Mia 
hir JDU A^fi, JD anvydilacau )-D ei yayT brjodoL, 
\g, ac BiB ffaioH, dialunxF ĮD y cani>1. Mu rhai 
iiiin fel y cuilyn, -'HeJ^rl.efe 11 cikl.ltiijr K> va 
Tiiddn-l wrUi hjii; j ducddJVril tyild wpiU ei nindi 
^hni djaiDri i chwiŪū i hanesiuu helyūtinn JT oe^ 
ynlle oei. m dduIltDBUt, Dneyvj'ddDldeb, u > 

Kiruiuhyiivnc™niiTiirhjTtB>.grvm ofod luedd 
. o i ednch įLagiUlo am anfarwaldeb ; nnd j cyf- 



dig craLll: — ^Kfe h wiir(ethlKrb poth y n d?^ yn ei 
roddei dy«-jllwch yn eu caool hisynl W n«'» gsll 
i'r diwedd, gatl olJoit y ^inailb y mae Duw jd ui 
fayaoJ mnr ddyryalyd md lūd ein gnljRiiu'a^ 1^ 
L lagluaiacth. pan yn liamuoddiuT hrohad, nen 
', caayt pa fiidd a ymddengya o lafur dyu, und 
ifid Mfddivl j-n baihaiis? Ond nrtli TyPyriu ar 
įler, ūifeiri, a iiiawredd gvciilirecloE^dd I>tin') a'r 
II įlethreiiad i'w pcrflėilhiad. loeivn tyfHrbyriad i 
lamKvffrediadaii.it'p haairvlKHlticU) nl,iiid yvmnc 
yn nydil bettfcilhrMjcld t^cb, heli *i neled felly 
,\m Iii, fel ag i'n cyiit6i 1 rUvrryBii, a'n rbnymo i 
iivdirry cyfaii. \Jae AaKinniiieUi Duw fui lipr 
leil o Ej-nmin, yn meddu cyfa^klasiad pertTailli I'r 
urli'l erddyiLt. cr na'A gcUir canfod d rhų^DriaeUi, 
Hannvdd cdfvdd. IHrgeln'ch yw riulb'lunliielh, 
UiRudriiTyr lill o honi. Vr yrlyni ni ncdi eln 
Li dyledso'jil'Iau liyiryd, ac old i lynudra? ihn tyng- 
hjny ni'a rliaid i oi (oi yn gwyliud bull nraiUi 

a tsnhtthbynmm a ipnrl Daie.ff btfittt hf/any tiylh^ 
riadnii a'i we>tbredgodd et mor berdUilh, tel na'g 
yehwaDt>^ii alo, na cfavmervd a.1di»nha:>>'' Ei 
.■ihnllenyllys a H-na:--"G«nal, a [.Imy a'm 

K> ^' //(« ff »/iw „ pclh a nelK heililo ; to>\ , a ti-« 
-achcra y petfj a uctb haibio. Mae « ra^iiivoKŪo 

•na J' cawn ddcclireuail 0LOs\ia,*.\i \ifK-jS.&., 



Y PREGETHWR, 



ganlynol. Yd ; pjmlhang idnod fluuorol, o_ . __. __. . , 
icdiDol D ruluniaslh Ddw;lbl. ao nu j ato j pnaMhiR jn 
Diyned Thagddo, i ddtriiudo J madd J mM jr MnmirM jrn gwa- 
eji yr hvn lydil ddrn, 10111 ^įBa digofunt jt BaDlUaiif ■>■ 



luidD. Eroil DDvnadniboIl 



aamd ; toaddiadaa rwu(l»tyn 1 
Duv, er jn ■iitWriaai>l tu tml, 
gogonUnl i'w env.— ^ 1 bcb fHU 



AnUM 



, elo JD ei miMC dt af, lo <* 

firoUfe, Deni rnfdHoLDBH, 'Ao 



efeabeadnffiuibabrirdUi, ma 
peu. la. U. MeddjD^ Db. Wim 
Tgeiiia hni jaadTRKsiMdlaBdauaD dibuhv. 

AdD. 18-^. Al y tfdArl i lUa» (B >iiiįpi JtavM, Mi, 
"H«DiiHynsuprŠAhimt,lBl rgwdDM nl Hp* kaj^a 
haiuin nunyn lailMliaid. BooTHKonk— >■ *a4n« kM<<- 
hynf yw, unlj^ nir uadinddiad rbeahryr ; hjd hvn, luJM 
m huDiin, bc i er^, fel f'a hugrbaeddsr, uiid rdynl, o tanlh 
pob dsioni daiarol, yr hyn yw eu lemtMim ron, yn meddu lU 
fanUis iBKor na'r uiftiliaid t ddTftthir ; duid iddynt hwTthBi 




Tjd du ddy 
tM digoiiol 



IgOŪO 

S, 3. . 

fuaf, bns»i nnfodoliBelh jn lliiiccrmwy<i)'niimol nahvnyil. ya 
nn^Mn ysŲritr j gorthijradenui iml yr ydjt yn cirtarai- 
lyice^ iddynl iwd, 

' AdiL4. Vn 7 RiriaB bra nyniiLgsvn; pregclhuryatmioddi 
wnh |flitae<l1n&a>l ODD^yflaMB. i lytni ar no<lured'diiul arbu 



iJiilder)'Bbrydywy cnchl. Maeeftithiau anfodcif .^ 

y mie j dyn uniawn Uiryddisiinui jn agoied, yo fwy na nwrih- 
bvyvi }rT boU ddoiotil tyrahoro] y nutf ei ymddygiad da yu i^l 



Įjnamlm; cymb. Biu. 37. 4. 

alt Si.—Aca/Kl/Ul/eisaaldfiliu!:, «'i difa ei ln 



ffijlineb a'i genfigen ; vynh. Diu. 14. 4. Mic. S. 8 

Adn. B. > mo* an »ti imig, m *» 6 oii. Dynui ddlriuniad 
lūlh gpriiaf o gyliyild tnienns ; yr bwTi er m's motlda mifc 
feddianna eiciddoarei oi Bf,elo ymu ynerlm ar n] rv-foetl 
ddiflino. heb ada dd fn h aaham d w m 



brwjd; oymh. \»q 6 II 
Adu. »-13. Yraa, ™ ^dd ad 



yd cymdeilbaio ag 




«11ioaeiddoeih n gd r 




cvlfeillacbol, a h t d. 




nsiIljllailU« ffnld Bed 




AdD. 18— le M So m 




aniradalvcb flsfr a b d nod so 




lyniad, y girag dd n w (ogaid. d L bi 




t-maiyteiriad at w ame biad oed newyddg]iD 




nu o'r taleitiii mm d gao J dea.-t W 




h<en aiai/yi le Bnybo iirten 




bjddant yabaoi oddhwiiiemc»nJo 








dri!v>JtoDywlwlh m d aiil 




dyfod fū bennaeih ra lo aih w b 




na ianeurchnil ndd ta b B m » 




PEV V 




Aan. l.Os'glia ar-tfiniid,i,-e. Cvnnwya J gei™ 


\\ivin>\( 


-™rf«atf«WrH«'.v™nB-.iT odvnu ymaith yr esai 




'. \\^X'' 



1-2 Y PltEGETniVB. Pbn. 7. 

— A bydd banUaėk i aj^ttdo fuc i roddi abetik ^liaid, ZMOf 
" Ctnyt y nua bod yn bund i aftiddhMi ja mU ibtflh me <ff- 
Tymmau Syliiidr čirMuaBlh ootflbral TU dhIktv Kldollaitr 
ffal, mu a alau ef ra tDhall o^imdi yi Anl«7 A. 

Adn. 3. OvdNod. uHut. B. 1-& 

Ada. S. Oaatft tmulinnf. !)<•■■ " Caan magn f da* hi»iiiH i 
■rd, &c. ftUjr jnudrodd ; Bbl o InnnMdd o Miun.' 9 

HOLOBT" "-— — 



HOLDIK, BoOTBKini. 

Adu. 1— 7. CTmh.Li. 
Sft. S«7ddyr<^ibdaeddliami].i 



Adu. l-7.CTmh.Ler.37.1.lE0.niUvw>l«erir«irr'Wi^ 

. ^ S«7ddyr<^ibdaeddliami].BĮAniderfyiio iiiij«iirtjiM 

addunedBn; Hifi9elwir jTiiWiiM;ii Upl,i»gguadjiAt- ' 



Įį]w]'iU.— Jiiir]iAiHidA>iiij4>addčiKdauyBiiiw7)iodiWH]7n> 
r^d; (C JT TdwrtĮn(|DbėidiHy bjrddiohm Mtenuid Dn^ 
thyddhiD I ir oSnmud ibcnh diM bediod ainwjbod, Non. U- 
28 BootBBom. Endllsbniil,iuidulnnladt^>iKidM>lftni- 
nnfiB 7 geiiūa o dd^n yn djfbd U jr offiiriad, g*m gjDierfav- 
no fDd ei adduned mdi d gvūtyd nen auuriyMld nrinrilt ■> 
utį hyay lu'i byddil jn iimaim iddo (t nbjOasBi. Bjddil rr ^ 
rjw iratvor u Ddnv djtuD anEoddlonnrjad DirTb) v j dji,7i 
1^ s alki lUįfiiMa J pMh B Įim iirriliinl sA Ad hfD. 
Adn, 6. Cfnirtv nut vr Awa <|nU mkA M'riiiiWinfvylW, 

jn EWj lieil ur jr ur.hcl, ac^ moe yt hwn ay<Jd ucbaf yn gvfylied 
ar y djjiu ;" niac 1jamwTr is raildol yn Rymfcil ' ' 




Y PEBOETHWR, 17B 

:.Jci/ta |n<>uU/i6, ae nid an din i/« ei la<^ e/, uuiii ui 
cddiiuil y tud iV roddi Tv (ab; oeii, ddioj yn me^diADi 
jddQ gAcI tii eni i fbd fD etir«dd golud uuivr^du^j^iui^t- 
i— 17. lUegiltdail'iaiiaHecnIhei/ainŲiiiiBCIlt. Pk 
dya ei olud b;d ddlvedd ei einioei, rlmid Ijddil iddu 
pryd hjB/. UjKHgHi HDguu i^tircjUa.— Ei hBildJį-U- 
tly tfe iHvn Ificįllitch, dioe d f^judenia ;u chI cii 
m; onricmydd ei teff ura. A. Cl*hii)i. Neu.e ddiuL- 
{ftir ij-wjHw<Ji yma, fcl inBun Uhimr mia utlt, jii 
dol o droeuL— Jftlm rfįiMr iriuicr, ncn ėasi »nF(«idinu- 
jūTuchaT, yr hyn b'j bunddiJodid o h7Jrydwdi « llitv en- 
heLhBD yddBiur, gan ailael ; iueddwl yn vagljAMtUi 
l^ooidAU uieddvT. — biifij, nea nendjd a IfcAįfėtld 1.7a- 

ij-D adynyb' '■" ■ '■ ■ 

[i— au. Citrid 



Uananjdd ynįd, ond moMu sobmydd, Ointintu. 
d i'r hwn a dreidio d du &i hyii I wuDaeLhu Uuv fbi 

lioU dd^ni. gul ei oadisv gin ullyrynlodau u yr 
idan B nnhanl heibio yn ei ms, giui y bydd ete yn ym- 
1 djddlondeb Uuv aini fnddeiuuil g'i bochodiu, ud gyf- 
iv »ii|(fiuon dyfodDl,iuiiiiu eI ddiOKelu rhgg pob dcuį;. 

Ivn/W Z*uiu im Blleii huacBUdJ a yalun rf, yn gviotnlii- 
•hjw BDigylchiadau Įjylaileb i'r golieiihiun a tčiilirinicl 
lBlef|ouyr Ynhryddaiimusi bydd pirf) pcthyntjd- 
.- (laiom i'r rhai ydjntyueani Daw. 

PEN. VI. 
, Gellirgolygiiy benuoJ liiin fcl puriiail ary Kstvn u 
isid ju iuui. U, 07 bciuiod daeiiorol; uud jn isicl ei 

eii; ymj yo duiLin niu un-ag^^d 

I, uuiKdįru. Muerhai xidd j'D 

u ei K'ugimi, uv cnull nu ■ 

Tv-ynbau eu bunBin, ac na a rhiatdani ) Ecaill yL-hnaiib , 

i'hel bymuigy uallludąetimu y by(lul-<td3ii. nln^Bllir 

■11 imtbci gytpcnndiuirtybydi 

. Ilcb rai gaUa.nea-yabrya," i faslla ohBHB. Hyny 

Lt mu ynaitddi^tdymiat yunia] įMn^i:mv>l\Van3ji^Xy\. 

,cuįpV'A'iį'.N/cii(iunuiu,feJiiiduQigiijida3iA^&\n'jA 

p (/rpedMn u fcdiiuul. lluOTHUOVli. 

^iro^d lh,ūws o blantyn \ielli livninnoV aftvT* t.n. 



irt Y PREGETBWR Peh. VII. 

lįun di]} noliyr jn gjffiv^ol. Eta grd a'r hoU &iitriiiiHi JBL '. 
e ddicbuD dyn fod f n aiuUiiog i firynlua d olad, ,d dsalo, a f 
eininu gidą brfiTitirch. Uae j n&j* nn tu d ^iHdlad tnT I 
aiDKr megiipebuudiiiedideiiibsbandTbMiiitddtajddiM*. ^ 
Acy moE ErthjFl.ua'> gvnMlhnmini pnm bfvjd jn brio, A 
adael J fjii}'diieuf,ynfw7ilewlaoldnii,iuitliwiia9Mliy* ' 
Yū hir, und beb allu mwjii)uu cytiinm byvrd. 
Ailn. 7^0. Gali vcbydig fod jn ddignn fn (gmulai 7li0ir ' 
■ r vcfaiiraiiec. Mi'agMldjB- 
fVd a'i&rilk. Huri 
fw;nhaa ki j mwyif (ff- 



i— B. Gali vcbydig fod jn ddignn i n (gmiu ai n įpr 
ni'a RiJl llawer iawu mieuiliDr vcfaiiraiiec. Mi'agMldjB- 
jrcn^ gid dim ynnguliidf bfil alAirllk. Huri 



nniadBi . „ ^_. 

Bjauron o fewn ejriiaedd y tiai 
oi.ihi>g, ac nid yw dan nnrbyr 






_ ._yw»mi 

. o]pob«wnbddrychdjB«...._ 

HgVD. Ynfydnejdd jm coleM rbyw nag ddjmunad 
luhnnt i'ncirlueddūi, 

Ailn, 10. Brlk bįttnag fii, y mai mv omo. Haa . 
Dk. WiRj]i.aw yngūHd ■ynwyr y gailiau hyn . aDan jn dim c§- 
Jur ; — ■' Ijanvi yi him «ydcl, (nea pwy bjmiK a Ai) d ellw a (D- 
įvyd Kr \B ulm, s gwybyddii pa beth yv, aer dyn; ac ai't gali eb 
>intyBon ir Him sydd giybch usg ef." Odllr d jnedyd Ibd pob 



dju v. 




Pu. ni- Y PREGETHWR. ITS 

neini omy o fri naj sf yn y gn-lodvdd dirtrciniol, g"'^' Bi"' 
s;, a.— ^ djfifij naricuIuElA na d|.>jlj gnrdiįailh. Mue dydd 
mniblulbr cyrrvn- UD, yn terfyDu oi huIloBdiim ir rhni y'i 
it]6i.ti ddjdd ei nuciIigaEUj, ne ya ei ancain i ddcctueu itių^yH- 

Ailn. 3 — «. Mae y nyl^adau hyn ya leilisdig ar broflod, bc jn 
((lljf oymr a Iheil*ng o iy]w. Bcmjthbovo.— Nyai a allnii 
riBBd i dy Ewledd ac i dy galar yo )]:y&rfltjuwn ; bu yr Irau ya 
goliidda yu Ngiiana O'Blilea, au yn šyla yu Beuinnil: ddiI 
BiiB mynH] i dy g&lar yn deby^ o voeyd iDwy u ddHioui i ni, d 
pAati argrafiiudau gwell amam. Henst. Arr^mi y Dwyrtiiiwyr 
HDvyd RwJeddDcdd latf^rjon ar ddydd bu geuediĮ^aFlh : ac ut f 
nfrywddyddiHU yn ddiaaj OTfcirir yina. vn wnbgyrErbyiiiDl i 
ddydd Duirwolac:U). Clisicii,— ^cl cUndaiddach dratn dm grocli- 
u.yafayiicidDdryitfBMi; Dnd }ii darfatl td fuun. Mahmib, 

Adn. 7. Yrt dSiau IraujMedd a yiifn^a y dtitih. Mae Iruis u gni- 
neiynddigon iletbu y cyl^mddiiid įlynnl, b įlyryau hiill drel'n 
nilar, a giifl fnd yn aiihl^^r i ddiJHiddiu byd yn iiuil gvriliicUi 
o'i iyswyr. RhMfyn^d yr f ff»i:li ynm «r (r liidileHUiigoiraes- 
ed' Uea a& 113—31. A hodd n fi d^p} II vai 

eatoa i ne dbRodyn annfansl cn 

Al « ddnlad u asu ei dd ra am w diacth Uk 

d E h 

id p! nil JL b d n d nodi buf 

t y Uiai lt HE y ^ na \ d 



Uid ocdd 



Y PREGETilWR. Pbji. VII. 

gtiladdiHUiį ■ mw; baiMiol i'r Aū ^dd 

_, ... .. ' Y ddoeiliiiicb a oljgir fiu, niaa ja 

"• T" J' nu ndd yn diina oddj ndiod, n hoo ■ ddailimli 
ra nugoii ti wt>eiIiiDeb dvynai, jt bau nid y* ju mo^bb na 



BWMBli<l«^... , ._.. ,— ,_, __ , ,_ 

rhodili b];i>yd i'w pbenlieiiog. — Oaų» ^vafit, utu " uuddifljn 
1/te doethiiub. 

Adit 18. Uu o brif urchir^ion doelhiaeb, jw edijcfa jrn dcBt 
rirddvya UI vaiUi Udv, with jr bjn y golfgn d nglDidMk 
vnia VU benif- cymh. Hon. IS. d Mm y gwdth hm j> m- 
ne\> idiol. canya cyiighDT yr Aiglvjdd ■ iuf Tu fayn m j mas pob 
dunnaiii yn uruiaon yn oieildu jn unilil^ffldnl t 

... , J — » .._ .___, J ,^^ ItaMffi o hooyBl 

Li yn rnlhiryncb i'r im * 
ddjryiilyd fti nii gdhn 

Ktlmieb m y« peidiu ymddyryvi i geido 
, d aiicbHilWw) ila-*, onil ^moanui i> 

pen arKl^vdriiuEIhol ef □ JeftijddTO yr smg3]t.hi 



ya ) mddangoa yn geuuiou i m, luiU i 



n ffyrdd 81 




II. 



Y PREGETHWR. 



177 



tjried y rhybudd yma yn ei gyssylltiad a'r adnod llaonon)! , 
K-cl^rn hriodolUel) ueillduol ynddo. l\in y gvclrnn '.m 
I yn diflaiinu yn d gyfiaundiT, ncu yn maiv.- yn iL-rUjvr 
ei unioudcl) ; a phan welom y drygioims yn cstyn fi 
la trwy ei ddrygioni, giKibel^n gymeryd arnom fod yn 
lach neu ddoctbach na Duw, trvy feia\v ar ddocthineb 
fiavndcr ei ragluniaeth efl Canys y mac ganddo ef ei 
1 droš oddcf y ])ctliau hyn, er eu bod yn ani'li\viliadwy i 
iham y'th ddy/itJiit dy hun f Trwy anfdileir\vch am dy 
lu dy bunan, ac annghrcdiniaetb gydą golwg ar ly\rod- 
docth Duw. 

17. Na fydd ry anuuioiol ; ni's gwiw i ni fcddwl fod 
n y n barod i ganiattau un radd o ddrygioni, pan y soniai 

yn rby annuvnol, neu ry ddrygionus ; ond ei lcddwl yw, 
:w ysgclcrder mawT mewn drygioni yn sicr o ddiwcddu 
angcu y rbai a fyddont fclly. Bgothruyd. Mae Db. 
jLVf v n golygn y ddwy adnod yma fel matb o wawdiaitb 
)s niyn dyn lwynbau cyfeillach y byd, a'i fywyd ei bunan, 
i\v iddo fod yn rhv grefyddol, na cbymeryd amo fod yn 
octb. Gormodedd mcwn drygioni bcfyd a'i g^na yn 
i bcrygl ; gan byny goehel y petbau byn os myni fod yn 
/lwy gan y byd. — Paham y byddit farw cyn dy amser f 
inu\viold».*b ysgeler, a flblineb, yn arwain dynion i angau 
r»l, neu annysg\vyliadwy yn aml. 

18. V iicb a o/no Dduiv, a ddaic allan o honynt oll. Ofh 
ddysg ddyn i yniostvvng o'i llaen, a chydnabod uniondeb 
e f, i i)cidi() ei gybuddo ef yn libl ar un llaw, na phcchu a 
du yn rhyfygus ar y llaw arall. 

, 10—20. įjey o gedyrn, sef 11a wer, canys fe arferir y gair 
r bwnw yn aml, Gen. 31.7. Job 19. 3. — Cani/it nid ofs. 
Kr na<l oes dyn cyliau-n ar y ddaiar." Mae doothinrb yn 
.etliol \vc'rilifa\vi' ur yr boU anmhertbfieitbn\'ydd sydd yn 
ticditr iV n fvllwr nrescmd. 



1 



I7M v l'lOlGKnuVIl, l'EV. VIII. 

yn rhybuddio erei]] i ochdjd j pecludui, Tt rhai y'i llilhiaud et. 
Ob][ llsKcr lijo dnwiol gjdnabod gjTls dioli!ligirwoh, HrJū ef 
poe] mercb rEnweddo], yn nęvnig ei ryijwefl ; ond ūi's gili J 
dynioū H ddj]ynQiil lwybrau aoloDiop ddyagwyl hynj.— Mm* efe 
jB olrliain holl firydim , pCL-hodan gutithiHlol i'r fi^nhandl 
liri'cdol o honynl, mT llygreJigaelh tntyudl. Mu yn igtar IM 
dyn B-edi ymlygni a gwilhjjlclayn erbyn I>nw, «f, md yw yn 
an-r fel y i cwnae<l gu ei (ftHitdydd. Hu yn (latoi middicl 

foddj'n, yrJiwnBWT-"" --- ■■' -' 

gynnifer o Bjrdd i'n 

TEN. VIII. 
Adn. 1. BoaiBiabaiPTaleaiįnkaei v^Hfli. NidliBin yg«a- 
iniueiiii* riiwng y delidi'nrialjcabolodiso'rpren gnnr, iuų( r 
,mBirrhwngirynerljryd y rioeLh a'r iiiiwyhodu4 ; mae Devyni 
i vyneli eT ya dyigleiria, aid liilyr eiddu gwr buleli; oud nnlfan 
irioldfli ■ddl'wyii ydynr, j-n hyltyda cnlan y Bylnedydd. Mu 
fnurjTdaynpiilyariiyn filypid, aneoftidr* gwni]. cynnyni. 



ei wyiiepbrvd. 

•I yr Arglwydd, 

iitkcl ūg Abmhji 



'yUwaf[yda)0Di 
fBnia. SB.40. 1 




f PKEOBTHWR. 17 

d omyDL wugr> Dixlwsddjiiti iTcfyddūt yn i-i 



II. SDid yn Ua-vm yndiii/iil, uon jn ilw}r ymcoddgu' 
. i nneulhiir dm^ MeddjUr fod efteintd jn jr yoad- 
dclii;ildir yoM at long dan latrn bv^Usu, jo mel ei gyra 
o flsBO J gH-ynl BTjmniui. 



RAiymivt dyddUn peohBdiir ya dyb- 
r*lyn ei dJįiddiau, npu, " l'c ealynni ei 
id^ved yo bcnduiC Dss catyn clii si 



imherffeiUinrrdd y funhedd bm- 

---' m lun, n i:hyflwr 

.... . . Idyeiiitad. 

1'^. Mi a g*^nttu>toit bt»iefii/iid, Mae yn ddiau da Ehan- 
m niiinjD dc&ijildiid cymctiml s cthymiililuno a 



r Euigeniiieidntjdd mtnin 

i trtdA'i i t«wh uniacidub yu oi ou LymddyBiOL 

jA de&iTddi»d ctmedml 

yn«clln«bod i , . . . 

" „ 1 dymodrūldtb. 

ri miii gvnluldadl a gylodni rtyn 

lelntt i Bolumon yn mliyn ei alhiBwiHlh ef jn yr adnod 

'ttl Įie dyvflduiu, — '* Claa byny nld 

yn gwiida pfiiiduUlfib y cugliod ymii, oiui 






g« Uuijltitdd 



(T di n 
SU. n B 
a h D t. 



Adn. S. Byddi:d dv ddiUad yi iDi;nun boh amur. ja amjM- 
oc<tol a siiioldeb a UHWEii}'dil, gan ocbei afi-adldnrvydd a chjb- 
^d-dod. Dat 9. i. 

Adu. O- Oyd t£t\ araig anvyl; maa priodaA, nid vn omg jB 
■nThydeddua,ūndliefyd jDvuansetb^i ddedw;d(]wch bjvyd 

Adn. 11, 13. As^ych J mae Uirydduiiil djnion jn cjtiUA 
Tv dpgwyliadau. Njni a ddylęm arler raoddiuDi (md uid ym- 
1diri<:d ynddyat; acosl1wyddwn jn du hfmdtvuhiadaa, njiu a 
i,i..|.,„ rr^il! ir elnd 1 Ddnii am bnif : imd oi sia lioiDmi a 
Mae y rfaai j-djut 









rwyd.i'l 



hoū y'Ti hūdir ganryw wrthddrych bydol, am , ^_ 

grvnbod, nea ynageii]ow jiHoiffyl, ebs fyned rhagddfnt Dunm 
pecbod, nea disgyn ya ddisymmHlh \ ddyBlr7W. 

Adn. \li. EUo fii chatiodd mb y gar lįloKd htmv. Uae lla t 
feddn-l toi hyn ys Skitli a gymeraui le mewii ihyw wlad gT<»- 
■nydngBw1 ; u: y nue Uaver un a deilyūnganc yn dda oddiarlaw 
e<i lywy»0H a'u cwlad, wedi eu hangbofio yn gyOblyb ' 
gwMtb ; y rBth fyd auniolcbĘar yt ydym yn byw ynado ! 




' T PaEGETHWR. 



ei deall yn fwj lr«ji.iU, na EWBi[lmclu ami yo twf 
>d f n ufjDūl i vyr cyhūėddiu^ mevri LrcJb i hA yn 
fčd ū ymanpeijdiad diurgyhoediL Moc mjin n)i* 
, uiKBledtB «t mireg gyŪredin, yn udIve ac 
['rllygaid yn f fan ar y giiDi U;lDy« BwenhBiwi. 



3,'CDi™j(d«tt,n«i« 




.J,M 


-■.idd(i™b«.— 


cyfry» nn ta barod i w 


įf 


^da^ydd go»« bob 


■odidndbvddnidirffo 






lyntiddelnyddio, limT 










«oi .iVod IHi 


ff)/. Y Di» yn 


1 difiyg 0.m yu mho 


P«U,, 


aoTii 


eiymddycisdyo 


mb httirb msi yniyd yn 


jnen 


™i!g 


Knh gyfrif paM-h 




BiD. 


CottBlS. 


S— 7. NIl] imi na cyriili 


mad mynyo 


iudi tua llyredd 




IWTlllO 


djn. 




ddiirsyrMgeulUHrrha 


g«įrd 


il^ng 


vn™L ""*** 




adlart 


Bbnl, 


t dsDįtiM ns'i gali 


a nnelont belbau Col b 


uham« 


£du., 


ddysgnyl dim yii 


h«d os niv 






W į 


nJ U 






otlh 1. 


« hBTfih w,1 






™,|.wy«f bo 



v r'in:oKTHWR. 



Ti{;b>mwysBl i gyflawBi eii d3'1edAWjddan. Arfeni y dwjT^WTT 
((jmetjd eu lluniuUi jn y boreu, bd jmroi at ea ąwuhaiiDl oni- 
uyliDd vedi iijny; nod ui arferai neb wledda b;d yr hwjT, 
addiciOtreloddenii;!. Uioliti, Robebib, Wil[,uiii. 

Adu. IT, Fn fab i btičffigion, ja nn weli djfod l'r oIMdd 
yn g;rreiUiIiiwii. A, CuBEi, Yd huiei breainiseth lomel, nyni 
■ g&wn įotna Aia o dreisvyr irettl dj-ibd i'i ariedd, a duliiiiiad 
n'r canlynindau amtjdua o bjny. CoBBiN, 

Ada. 18. Mae byu yn iririonedd im ungjlDhiulau byi^d 
■iinghyh(iedd,BcyniBemarwirj byddi nm dreTD ae anolu- 
10 ^ adeUHd TladyddoL SootH- 



n Ilyoodrselb, ddinyuria įt ui 



Adu. 10, Ond ar 
bynod o gyfleun i y 
K aiD hyny dyiid gofaJu ameu defnjddio jn y H 
' -Ll fwjaf Bl les dynoirjif jd fyfitaiinol. 



(n alltt i 6oi ftth. Mae ariu ya 
lEūgylciiiadaii y byd preaeaol m hw7, 
■ 5u defnjddio jn y modd JįPii*- 
Aryw JD fjHtaiinol, te nfi an 
Itjo gwlcddaedd i beri i ddynion chuenhin,* 
gB-inncdd meildvral i*w hynfvdu. 

Adn. %. Najclldithia y inntH,iu'ilyinidraelb,oiid gmddll 
drcBto ef, B phBVb meni iiiidurdod — Canf ehedint vr mtr • 
0f AaaUii tr boia. YmadrodddnifaebaldiAygid, fe1psdywed(dil, 
J galiai y p«th ddyrod iV galwg mBwa rhjK 0bid(i hmt ryftdd M 
KEnysg^fiadvy, ■ phe byddii dd o adar jr avtyr vedi iil;wed T 
ĮiGtb vrth eheį^ beOno, ai fynegL Boothbois. 






» PBEGETHVR. 


18S 


1 

^1 


1 oymbcllir i ddJn^iliK}.!!] muwn i'yfranau (kidiai 
wydnpbi,bpelbg»-ele<liB. 

i haolioūi. Ue v 'V'"''- V F"". ¥1^ f hMefi; aid 
J dd«- jn ffrs) Ih iir oi ^i durri i la«r : ftlU nia pUL 
leulbui dio dgioni yn y byd yma, u uf cin Uiri 
lOgau. Oan hyny gwei(hiicii tn y man fn ddydd. 
-^Srn a runuit mai Kolygi.d ; geiri.u hyn 7W. 



Le>lwng ai peiilio, j siae eieh naifūn ch»i yn ASr. 

yn cyfeiriD yn y giidvi hyn at y ayl* inelįreryddul s 
ivor o nu anttybodRB at y gwy]it a'r cymmylaa. am y r 
: llairao'tceohedlooddpagBniidd ja nodedig. Wii.t- 
le yn ddiaa nmi amcan y gĖiriau yw lin hannng i ofh- 
ryj eia digalmini gan boh rhyw amgylrhiad au vyfai- 
ag i'n Utiddiai i vneuthur duuni a diytranniL htgtA 

Ol Meail nn'l gvsddasl ffordd yr FipiifJ. Ymji y 

nyw, fod hnl] ireiibndnedd Dun yn 1]awn o ildl^aL 

an hyny tnoi aa dy]ihlBwrdd nį yw defbyd<Iio poti 

wn ihnr ai ni gadael yn ada dd et 

— Oalv llaT n g m mie n 












,1 l:n<) rliiini;!!! y )»;iii:iiil.iii livii yii Biimlirigdol. Boimi- 
K cul'icieiti Civuuilivr, II augeiiiiKidniKilil inc^anii^tt 
'linyrli.y/it'll y mm- y Liiiv inuwr y:ii4\ i!^>iwSL"j'tt 
aiiililtt' i ui trury ui ivcithreiluedil a, ftitic] ev *IT raa 



Y PREGETHWR. 



Pes su. 



Adn. 3 — 5, Mae llawer o ddyfaJu nedi bod gui ddj^edigiūil 
ar y geiriau byn, ac o gsalynisd j mae amrpruelh o eųunudaa 
H-rtli eu rhoddi amjin. Cjm lyicĮflIii vr Anui aV^fcani, a'ritoaj 
u r i<T,dBrluiiUd Irebyviog obniddjet henBinl, yrlijū BacUj- 
surir im y ball yn y golng, a obynnydd girendidaa cnill. Uw 
hull biydferthlon BDianTedi ea cau i fynu mewn mryllvahm 
bytb, hobūbailb giLūddū mwyacbi fwyDhau meluader y gūlnoi, 
a't byfrvdwch i^ we]ed yr baaL Mae goleuui ja aiiuu oyJDedin 
o lwydiuaijt a hyfrydvub ; a lbywyllwcb, o aflnrddiaDl ac adfyd. 
Darluūir oJyaiad paiaoJ tndlodjoa, trwj y gyfiefybiaelh o'r ejfm- 
myiau yn dj/ohieeliįd ar 6l y gietmo, i bajctloi am ycbwaiiBg o 
walw. Nid ai! henaint ddyigifyi nemmaiir o hindda; ae nii gmti 
iddyiilddysiwjlt'«=Dwynbvri->,iū.yilliiiūr,uml ;u iiiliBra1l«y5 
Meddylia thai tad vr ia^th jina A~n diLrlnntū BilJ'i^iiEacl galIuoi?dd j 
meddMl, y rhai ydynt ugoniimldjn. Cyfleljbiryeorlli dy.nat 

I hsliigtiyroryįloii, dyutcdir fud y ihailiyn ynrriinuocynnvmim 
: i ddyiiadi nad yw yr aclodau ucbaf ur isul'yn i:yllBwra au en^dd 
-YD gynihirys mHyoeb. Ni's gnll y dyn micyBoh todio yn lytti, iia 
dal arfau neu olTeryiiau ceJfyddydynryiiiiiiusmegii cyni. CeAi- 
«ir v cvmbwyBiiui yma o'r ytDadroddion hyn trvy rannau er^ 
oį V-gryihjmu, Job 1. 10. S Cor. S. 1. Sal. 41.8.8 91.91,32. 
Obū . 40. ii.~An y milui rhai ijdi yii inn(u, Btf y dami«dd yn 
_ ir.ii._ . — .... ...,^1 g^ syminiid, fel nad ydynt mwyEyt ya htroA 




L Y PREGETHWR. IM 



1 hen, ni's galiant esgyn i leoedd uchel ; ac y macnt liyd 
a ofni cwympo ur y brif įFordd. Mae i)ol) jKitli yu rhy- 
enaint i giliu o*r byd g>\-agprcsenol, ac yinofyn am <>r- 
įle na ddavv cytnewidiadau bythyn a«[Os, llebydd ciniofs 
.wyr yn un tragywyddol vanvvyn, a'u tviįjias yn barod- 
'fiydwch, heb Rtorm na thyraestl byth oi mewn, nae 

beiddio brawychu neb o r tėulu. — Ac y hlodtua y pren 
»ydd blodau gwynion yn torri allan ar y pren hwn yn 
s;fyr, pan y mae holl natur yn llom a pnruddaidd ei 
m ddylanwad y gauaf rhynllyd ; ac ielly mcildylir ftxl y 
leth yn arwyddo y penwyni sydd yn dilyn hen ddydd- 

y bydd y ceiliog rhedyn y n faichy y pwy.sau Ueiaf yn 
ichiVgaiio. Clabke. Neu, "yufalch iddo ei hiin," 
)THKOYD, Dr. Smith, ac ereill, y rhai a farnant mai yr 
i hun a gyffelybir i r ceiliog rhedyn, ar gylrif eu deneii- 
jlum grymmedig ; ac y mae yn eithaf g\vir fod dyn yn 
o ei hun yn y cyflMT yma. 

I. Yn yr adnodau blaenorol, nyni a gawn ddurliiniad 
iawn o dreuliad graddol y corff, ac y n hon, cuwn ddar- 
jTndrcch olaf by wyd i ddi'anc o'r ty o glai. Meddylia 
Y llinyn ariau, ar cawg aur yma, yn darlunio terfyniad 
an y gyffelybiaeth o lusem orwych mevvn neuadd odidojj 
i llawer wedi ymgasglu }ti nghyd i vledda, yn cael & 
nystrio, nes gadael yr holl luaws mewn ty wyllwch gor- 
)od y cyffelybiaethaii eraill \vedi cu cymeryd oddiwrtli 
iffmis \n įnyncd yn liollol anncfnyudiol, yii c^vnotli 
;i(l y cylaiisoddiad corllbrol.- VVrtii y lliiiyn ariau, ilo 
•'olviir i)ul)\vvrvn as''\vni v fcl'ii, vr h\vi] u'u\ vw vii (Uiim 
ii iia ];har;ia(l o r yiucuyd.l, ar o'r Invii yr aiu'onii' ^'•- 
ln^il'^•irio) Irvvy y forii" iiyd ei ranau citiiat'. 'l'oriad y 
na. a li.irai d(.'rfyij ar bob ttainlad l:\\y y cnnl'vu y fan. — 
////•, ])ili<>iieQ yr yincnycld, (ts iiid yr yiia.'uyild v\ hunan 



pi:r;r.nTnwR. 



S>A n-i 









r, f.vilt kdI^K B'' tiob pelh H nelir. mse jrnidilBinn j 
yKavuaneį^a ymti,Gunigt^l o iBagedd.gwtvitddyio ^aabi, \ 

Atla. Ii. FH affmtry/aa, o^jdaji a bJunau hfiym pig&in | 
irtdyut. y rhai a ddelnj'ddid i jni vr jchaiii yn gjHyniadi ; gml '. 
Nail. v Att.9. i~e.~Ac fil liMlion mdi m lirrAau.crfclnid, 
cfaLIai, at yr hoelion a ddefnyddld i ucrhau corianau y dabid, 
DiccTd rhai ; aeu fd unThyw bodioa nei^i eu ^ym yu aier, M J 
b^ dilo yu anliavdd eu lynu allaa ; Mly y mae addyagiaiUa y 
doeihioa ynlIyinioDp yn cyflroi įcedd;? liau J ftwnui(lawiryrt ic ya 
giidocl eĄnS AdvjtaTDim.—Oan}ciilriitidygįjiiiiytidSa; dm. 
" f c.vnilun«Traapp»Tnliwjd gan nn bugail." CynnnUnjr jr 
y^įrircniadaa saurtazdd a'u cj-hoeddasani fel rhai waii eu įboddi 
gan ysbiydoliaelh un buituil, aef Duv, Uolden. Banud naill 
mai Solomoa ei him Dcdd yr un buuaif yma, aemridfelly md 
£>d yn freūLn Juila ! ac with Jeiitriaidy fyiuiiLJleidfa y golygut 
wyr doelhiofj a bennaodid ganddo efia thaa ei arulygiadti BU^ 
yn ughyd yagnreiuul.m įlyninn umeUudd Daw, ac 1 ofilii tll 
bydd^ dim uuniuiodol ya cael ei nddi jn mryluir j butiL 

Adn. 12. Cl/mur ri/baJd arti t rftat b|rR, sef ysgriitiDoJeli f 
Cwjrcloiilhi"ū,nioild rhui; nūd enūll n luraant jn iivliauh, vr iin 

gjnniilleidfū. MaB jndubvg tad yiiyhudi 

Ii "lira dviįf, inewn gwybiūiūelli ddjnol; J 




CANIAD SOLOUON. 



kII dilvimlyd vji 
Di, "I-y hūU iuliavdnriugUi u'm'hDll rldyinnutiul yū." 
rndiuiit g«r broD Uaw Lncwa ofti,Hc&iK*JWiaiuj(hiailuf 
I1aweiiydil, gim d(lil^wyl am ei ycnjtiiujgiiujul bC a'i dejni- 
id on gim neb nnJI ddim i eilryuh :iin iluuo Lu hvūt i> 
ra^ prf:rH;n<rL, heblnv ymiIiImigiM d fluen ei oniald i:f, « 
u IjAniu guaddo efr a'u Ewgbrw/ii inewn [;yliiLwiulpr^ 

CANIAD SOLOMON. 

ari Ddagf ai į/u f Llufr hti!i,gn gr hicn s darUuilr v catiad 
lumff ryūf a'i rylieĮ/t ovjir yrgdimBi/r.dnfi niįffdi/blarih-iu 
eyneryd dd'vt ih bfr I um ' aer i ipg dd hun- 



CANIAII SOLOMON 



113, mai y cvfry* iin oedd gv/nag ei ddemilad. Ynjr yr ju 
rū''U yw, Rhynged-bodd iddg jinostmig i-m h«rddelwi lėl d 
w>.}'d.— £mii3iRtfyirafUfJiį7;n''ffj"'''.i0. GydDAbjddMddjiBanot 
deb ei aodweddiBd, a rbogoroldeb ei rii]weddau, awy j g^imylr 



m daui ei bnn yn y rbif liioHwg.— F Brmin, 



unddiffyn; 

i ddarlunio uigleodd vn KTSredmol, D«uL SI. M. IMai. 
. J?r. 8j, 3,acefalltiiaradViiiayD dynodi yiUfrllaedd* 
^dd ya y Jlya breaiDol. Mse bi ynu yn cydnobod y bodd- 

gafodiiirityeidiiijiii'irdt ' 



iawnhai 



1] v dedlii, ocTūB yn y geinu ūeau» J 

feilleBan yn ei ilonijfiirch ar <A baudi 

irydfertbwch, gan ddyvedydj Nta ymh^flydwtj ae 



H- Mae y brindferthyDhyuodoVdidwyl1, yn cydnabod 
ilyngdndeihnnaa. Davms/fi.inidhaicddfar.Ofiri''*- 
— n.. *.r — I..II i^^j__ gwūffld gūrchuddiao pebyll 



ed JiriaaleBi. — Oh— /ifljniuH 
vr Amhioid, o Bei " 
dii«ug.»iod dn, m 




CANIAD SOLOMON 



Aliu. 8. Ynmjmae y montjuicm jnaUebiiv hymnlion, 
' ~ ' " ^ ^ Idiljn d1 LriL£i] ei bfuidd, gan uIao] j v, 



D, oi: y mat j lEoll ;a dedjiBD; 



:i go&l hi ei hunan i ymbf^nhi gcrlUv Kbyli y 
bogoli^. TjfMryny gan, eibudlii wedidiI)Ti J cyBgW ymii. 



Kinymd i chnilioun BihaDnyljd. Au jma j lertfna ; 
btrui Dyt^taT a'i llyfr'hwa,&i:y mat j lEall ya dedjiBD; ifi pc 
Imai^ o loDvylyd ;□ ei gwe1eu g dniw, ac yo Kuri allan i gaD- 
mot flilundjganveb. 

AdB. B, Jr mtircA tn Hį'nirbi/daH Plmraob ]i'lb fKfifyiur'- 
M^simiieliyr Aiphlyn cod. eu cyfrif yn nodedig n hoijdd ; ao y 
muyr Aiabaid yn bi^ ansTferol o'a miiiriib, y ibsi a go<lfiiliaii> 
liiipebjddeolau idant. Y pri/ ragariaelhau agjrfriflryiiBngeii- 
[hndiof er gwneyd i fynu degwcb y mareb, yw taldto, ■ cburffol- 
aelb gyfiillobūl. jo i^hjdug ymddangoiiad ni4wrerldawg, yr iin- 
(bjw nigoriaclbaii sg a fantygeul hwy yn cu gaiagcrlrt. 
NiEBEHB. Maa yn yinddangus mai ar y gjdmariaelhyniiiyn 
benaf y nili^yd y dyb o fod S>olamE>n wedi cjl'an&oddi y gan hon 
u yr aablysur o'l briodsi a mtrch Pliaraoli: oūd uid ;w y cryb- 

S'Iliad □ ttiniii yn nglierbydaii Plmraoh, ac o ddylbdiail y 
yneddi i fynn o'r anialucb, (yt oedd anialnch yn gontedd 
Akos yr ijphl ■ Chaasati) yn ddimn d luymau i fDddlani 
meddyluiu yr ymofynydd dj diicdd, dru y oyfryv oLygiad; e 
lyddu yu llairo mor briodol i ui ddadlaii ei bod lu ndi dyfod u 
Syria nen Moab, am'fod y pnodbb yn flalv omi i ddyTiML i J.ir 
banua a Hurnion. Scūtt. 
Adu. W.Hn'ildy,cdynddia<im''illl/'<"'; Tjliiai Olh.iui . 

Ihvyrain yayroes yma. Elė addyvaidfod liuli bc'iiiv'j.«^i:dd v 
Ijoneddigeaau Pctsiaidd yn gjnnnyacdig o ddaa gjluh ntu <lri ii 
dlysau, oen bcrlan, a niagir u oragvlch y foi, gan difeulirtii ar y 
taicea, a dlsgyn ar hyd y uruddjau a Utan yr ča. (ai y byddai tti 
lHi7iiebau u'cdi eu lūddatnav yn hynod a pborlau. Kaiuibu, 

Adn. 11. Wedi dyn-ed y breniii yn ei nia«rygn (vi hyn, mm: 
rvfeillesiiiybrlndlėrchyncyiinyEeiliar.ldnetiiyn llanrcr rb»- 
lį'uraeh nar nryd y^i nmisTygid fHyaf gan y Breniū, 

Adu. 12.Yni ipc j/brnitturdficrdd. neayn eigjkh, jnv 
ninol, a'i gyllallion oi aragyleh. Cailinlleiil i'w anuykd ildilml 
vn eu plilh Vr wledd, yrhynoeciil fliifr arbenig.— i'V mnl,,., 
inalh u blanhigyu IndluidS, yr hun aydd hyuodam ei beriiniBkilil. 
at a B'CTthfaHrogici jn ddirrai'r ain <a ragririacUiaii meddj s"' 
■^V4lal a^ fcl uu y gwncid cnDuiiit gwerthfdwr aA nudd ; M'.).iii 

14. a. 

Ada. la. r« iasfi Kfrr. Malti o glnd Ira raertbt».\\\ . st 
A«-n f *rĄi-;> mnj-pmifciigesH,, d»-ymniol me-wiiW-^i:'n -...^.^ 



,N!AD SOLOMON 



Adn. 14. Caistn o raw, 
jt un M y bemir yu fvyaf 
vlnuiyT Arabiaid-4/-A£nnn 
yrolvig amo.ynhynodo ' 



L'yffredin yn bnaenolT ■'TiiyiiieDyiia 
Miic bwn ja blinhigyn hūrdd ianm 
eroicEd ei arogl, &'i Bodau yn tyfu yn 
leri'hed y dwynuil yn hoff iavn o 



UuiytariolU, Sukibsi. St 
yn agui i Jericho, enn og 
yt Hebrcuid yn cylViiga y 
•Iriiiiad » chynnyrehiBd gKin 
ddobobmathobliuireydd er 
dycitlir. Calhet, Uabmei 

Ailn. U. rmaeililiigaid 
yliiatlh hon, dylem feddn! an 
J rhoi jilVDt yn haa-ddgar odi 

A.b. IS, IB. Ynygemsa 
yd geiriuu ei han«yiyd j a oi, 
drg lį iiiitrylyd ; sE yiia y ma 
lguiuyllwynjnyr hnn yr 
Ipcidd-lua i Kely «sidwyih, s 
v^dd, i smnenia t, dutiau lo 

PEBtl. 



ei phalmvydd. Gli-L. Nid oedd 

aw HtviDllaucedd, u dir DetUdnedig i 

wydd yn uniif, ond cynnvysai yB- 

eilhriniaii pJanhigion cyvrun « 



n mae y bdodTerch yn dycbir^ 
n gaiimoliaeth viAo ef, Wcli di fu 
ii niewn dull barddcmavl yn daF- 
sleddenl; gan gyHelrbu y dduiar 
:hiingen»u y oodntyild a'i (Eynid- 
D liytUfelL. BomaaoTo, Goou, 




CAHIAD SOLOMOM. 



I. i. Efi nm dag i'r taiKdn ; nea"0 dHgfi." BotirunnTi", 
-Ir gmiiuly ; Oggf Ewin ; ucu ijw ImJms oet Ja f utiH 
lo) I gad« Bwlit- WlLLl.l«.— "T7 hyfrydw>i. M. 
Si/alter ^rataf ydorJd į<iriad. Cyrnitiul medd.Pui- 
r, Ri y hncr IsirfrtbuUg, oTcnujiiidfg o ifflcyviūl oloiuul- 
hon B lU.vRid o d>Eu gorymdiJUi piiodutol.— Oml Mk, T. 
juu. I ftūdyliHi )■ hjJJsi yr Hobnstid yn nrltrgl o ddjrrth- 
inor utvvh ben «i pflb^Tll. ar iyw Hch1}'iiiiroti guki1i]«»l, ne 
L J cyfrvvnribrisaf ujl^iiid yma. 
I. d. CviuieliMichfiaphoklau.^e. Yniii j- dirlimlr dd u 

Twj bemroMliiu ūr/fim. FiiTnioK. 

1. B, J, Darioniri y biiodfcrch ei huHrylyd yn y gi'irlnii 
y uo wedi cvsga gydnhi «ry glftih. o ibjnijhFdd ui clivr- 
lu DiewD dilti buįiiliiidd i oclivlyd ei d^cltn.i cF. D>ill a- 
g vw tjngheju oeb uii lrwy y |)eth anmvjUf a girartHasri- 

FkBCT. 

1. 8 /»(/<iia Jiiii/toMBv'lfl'. Miey gsirinu hyn yn dech- 
Lti ncvyi^d. Dorltmia j bHadrendi v Diudd 1 daetliai v priuik 
rd ai gjffEtllion i'v gumhodd hi i ddyrud aIUid a mšjrnhiia 



CASIAD SOLOMON. 



Adn. 14. Fy Kįhelim 



1, Mu 



n vedj dedtreu dynsod- 
- moduli 



arTcrion yr aderyii gwyl h' „ . . „ 
locbub rbagjdTDibegtl,;!] holkau y grttiff, <ic yn liecha v grUiajty 
neulMirau j pTEigiau.jT oedd hiihaiiuedi jniguddio o'l wjdd 
ef gan ei gnylder. Gbekk, Habskr, &c.— Mu flėneslri y Ui 
Dwvteiniol yn gnlion, ae »edi eu emeri h. fijo heijra jd gjff- 
rediū, yr hyn ■ rrystrii y priodfib i gicl eolwg Įofiann u. 
i : aiiwyljd ; am hyny y '- ■ -'--''-'■*- =■ 



:n yn agf 



Yr egii^s yw o 



I yn allolygu u 



i ddyrod ai 
> ef y ma. 



B»&hodd i ddyfod yn hydcnu ai arscddfsinc y ąraa, gan tn 
ArchoSėLriud Mawr yūo, i adrod^ ei dymEiniad. MaE 
go-eddi yn bendrld a dymunol gan Dduw ; a'r rbū a tjAdrm 
eo flancIBiddio a gyfrifir yn harddaf ganddo ef. — SdinicUutt 




CAKIAD 80LOMON. 



siiiwyth. ac y mBH ju gwncalh«r 



J bL Atukt dėmi. ly vj']]vcb, Bjrthni, a ^>lvg BmtghmtT 
m ysbiTdūi yw j nos. Ar j cyaiat ' 

ta lled uiesmvTth. oo j msi: ji 

Uu gwriniBid mn Rael mnjnssd n „ 

n jn ofer »c aAnjcIdinonus, jna buk j ci(dadjū Jo cael 
>i i ymniud »iwy diii.ni m gciilo. Wnh yr hiohjdd b't 
d/igeliiii golycu mollili'iD gra*. yny ihai y djlid i«iriū 
wyild. llarlunif jr eglivy" ya jTnipfyn ir rhui % njlicnl 
tidiaij ymi^ Aū 3it nwLbu cūl boddlonnrjdd dloed yno: 



h JT hjn y'n dyigir nu* d jltm jmoipliffyi mcitn nniliyi 
, and ymimeyd yn aabm-gynbol i llhriitel huiuD.lnr} 
Mue dol (JriU bob (i n]]wag. yn dinadi ytnlyniid dilrifol 
r. Uu Į-ob pirir grediulyn tfa jn oi ln, jn »wyddiis i »n- 
praill yn adAflbyddiiH o Grisi Vi nginiiiėihma. V» Iv byn- 

, yD eiiwediį{ ei gnKoavri yn fdn dhIoudbu: hc nyni Hddyl- 
orDom ^n huimin na ar entill i oubclyd tristiii ein Dyild- 
BuncUldd, te umoff JT Auvylyd in gmUd. 
6. PiB}! vm han tyid ipt ^ad i ^a a'r amialiiHihJ M«Id> 
LooT&Bul1> fnd CBH iiewydd. a galj^-ddrjcfa nflwydd jn 
i jn y geiriau hyn ; bmi j brindlEirli, tra yn einedii 511 y 
,_yn canfod rliy»belb o bdl, InB ffonld yr ani»lwfh, yn 
P,cv va h<mi neu, "Beth j» hyn?"— Jtffffi. MuSmui 
cyrtūriad roouyn dcbygal jriūferiid o ddwyQ angl-dinh 
]g men'n llpstri o ilaen gorjmdcilhiau pnodaio] brcninol 
wlcilyild hyny, ermwyn crnafl^i y pnndfab breninol d'r 
iiiiiiĮionia »dnitiar; agBclldmBg yrarogl ilunSau byn 
VU i fyna yn gcitūfnan. ufluL'ny «:winni]ni priodasul, ūlH.'ik, 
coTT H fflmoj mai pcitiau lacrchcd JcrusoJcm ncdd y rhui 
:lLDiiad gwr«uig y Ddyvrcddi, 
n dyrod i fynu D*r anialni^br' 

J J isiael liB-y JT aniuluth gyni. 

_ - yrnddevid. Ood, ymiiE aniulirdiyi: ddarluniud 

1 Lnu; acy maey vrcdadyn tu dytod i (Inu o hnuo.pan y 
n cael ei narcdu rtiag nriad ai d blcieniu a'i arferiun pech- 
t; uc yn (Įominoiid cydsi-nio a'i ildelbdaa s'i aiftrion, gun 
u am ddedwvddwch niGwn CMnnnindcb a'r Gnun^Kr. I'cn. 
1 H. S. Sal. 63. 1^4. & 1U7 1—7. Jcr. S. 9—6. b»1. S 
12. 3 — O. — E«gynai «/(0UH mirįf tua'r ncfocdd, tra fyd'Zui 
h-i>irnvni yn cael « Įaugi ar ■IJiirypnelh DHrimi,a]iberamE)- 

lyn dduilMniaB senWwiaii liyning, ĮjBHliiloii amanl gnr- 

ao JI 01! tiriidaclli Ciitt. Pcn. 1. IS— 14. a I. 13—14, a 6. 
Exod, 13. ai. !8. a. 31). 31—38. * Uot. 3, 14—17. Phil. 
-20. Hcb. 23. U, 10. 1 P«lr 2. 4— 8. 
-r/' //. N 



IIH- 



CANIAD SOLOMON 



PiR. III. 



Aaii. ; 8. Wilttiml)icf,/fc BooTUBOTDoeddo'rbmmu 
mU-bU L nn o [orvynion y tn'jodrervh oedd ^t )miHdn)ddJon hyD| 
fcl pL diveilaiuj "^Gvcl^-gludai fpaiaiiqutnj SolomoD ydyv 
tliciil brcriinocdd a gw>T Jnawr ar vHfCw>cldAui!u ^eiDido^on 
yn v tmedidddirvreiDiol meno nulli d Kdy esniHith tej 
moc Ir un duU mEirn arfenad ino ew — Tninc Iratgai* oytdifnt 
E I ifiN itilch svf f{Vb archawdla prcnoūol x I teaia ya barod i v am- 
rliMin rhaįl pob rhnthr OtuI £h A Fitrick ftD!}EU theiiuu 
1 11 1 nruad o I gamDioliaclb B tuililai merebed Jeniujem i lel ■ 
:h y ddi nuldi ac a amil-tina ) r i madroddinn byn 
n "Welej futh (tanail gi dii pui y Breuin inawr WdJ 
Lcelč iiBib paTi>uoi uobniLh ih derbro hiisTradeitb 
liunan O Unuia urfdaml iided<rydd>ch Tr^on nid 
ivn cl bnn ]ll ci hiill cifrimiobt uitd Gvųod Aoigylch 



d[dwid<l« 




v. CANiAD SOIAJMUN. lOS 

LtliiT A balmaniuryd A chariai i fvchei JentMoUm, yn ar- 
ei fod wedi ei weilLiD yn gjwniio Mg aniryw luniiu n 
idau a nudvjrdd gnu ftin^hed JerussleU], er amlygu eu vat- 
iolomoo, DiiiDiiON. 

. II. MMyracliHMi b»a jti cjTunfjs y cj'feiriad nntjaf 
cjrdinl ai briodim Solumon, o uii rano'f Llyfrjmii; oml 
yddys pn im ū ei briudm m Naamab yr AmūDėes, ej wnug 
hyd s gwyddom ui, jub^ ei hrjodfls a memfa Phamuh, neu 
snill u'i wragpdd, s oljgiil. M»e jti jDiddaogOB ei fud ya 
affeiediĮi; jn jįi anmmi«lii gynt irĮiriodlab, neu y bnijd- 
įDU y ddoB, ynugn coron brindoail, s gvUid miildvF] Tod 
Momoo jn dra gorwych ory cybyK achlytai l]awen. 
ygorua arei bcn,gimd liuD.BBllueliA. 
Fydda J perrhuliir jn Cdfl tiui^iu^dd a tlBwi?nydd gan 
Bc ya awnButhaT cyūėfl gybocdauii o'i fl^dd u'i gajiod ; ya 
g paii lyddo tarfoead inawiitd] yn ymanav fel hyn ą't Ar- 
, kl ūT ddydd y Penlfcost, gūJIir galv y cyCiyar dymhor 
[d yn ddydd dyweddi y Priodlob ndbl, a dj/dd Uaiamydii 
I.- canvi oid rtiyw nmohTyliaelk gyfrinajjhol ydyw dy- 
[1 • Dūi uUleGsd D flaen tytlioa cyfaddu, neu yn gyhoHtd. 
'dsyniad ubftydn] y ddwy blud ^yrainiaodo], i vmuniiit 
priodas, Eu. BĮ. 10, 11. J«r. 3. S, 3. Hob. 2^18-30. 
II. 1— e. Dm. Ifi. 1— B. I 81. 1—4. 
PSN. IV. 



MooTHEOVo. — Vu lygaū ydŲKl golamaiaidi! rhniiig dg 
^ri: neu." Dy ly^iid.dai) dy gudynau, ydyiil fėl llvgoid 
-url." 'BoaiaaOYO.—UyaiMliųddMdiaddlBeifi. Mae 
^ifr DiTyieinictl įa esmn'yth a llathraidd lėl y udati tyn. 

yn dra diyflelyb i gudyiuu lieirdd, gnailt merch BucH- 
bddvliarhai fūd yma f^yfbirud at vmddangoBiad pTydferth 
u eiii yn dilyn cn gilydd yn ilindl haidd ar hyd lleibtau 
)-nydd GiletuL Ar ^-fer y itiū hyn y darliiair y dannedd 
etl o dd^aid ymulud^nalft i arwyduu gwynde7, trefn, a 
Iliiad. UooTHBDYD, LoiTTH. — Dt mfioBH tgiid fd edau 
■1: yn deoeuon a vhncbiun. i anvyddu i»ibfd shiū^uch. 
rIeiiiaiirhiL'iiffdfftuieflfiau;iiai,*'dyTad^aao'Ttaoli'ih 

1." niild /tl durtu, bojudrannd, yr hn-n uan y'i torrersydd 
ti.<;h harddaf. l}viiKLL.~nj/ n'ddfii^ fel lar Itafsdd: 
h •■ gyiiiii,in.-«.th r iviitir odJinHh y Ivirlreii, 101114 -sti 
'*/.-"' '"'"^'i Biiiin, »nli, a llicg iawn vt uV«c muo. 



CAHIAD SOLOMOK 



«lfcrc.. .._.._. „ . . 
iaiil, Scc. ^-n d^R a huwddgar, fcl y creaduri 
VViLLiAHS. Med(l)liBeraillmuc.ileiriBd u y gmldf gmdvTnuL 
. lydi j-tOB.megii JT Dedi 
•M hiidduEd' 



arflii eu goljnion, ar Jspail a gai 

ym gan Han -jIjtI g d f I 
OD anin 1 tulb ] g II g 1 t 
y efllw3 m h m ad ymd 



I r 



I ita 



ffjrddl 



Wrtli y ddjwed3i a gyren:£ir 
1 M h gm dd HC ymidrold. 

^ H]]] &i red w^ I 



') anicolm 
meddirl Ii 



gn* tbredoedd d hai a ddei]]im 
^unctaidd eu dd b rodllyjnid 

1 ih hnoig 1 b 
Ib d t. Vg» n I 



n snv-jdi 




■ diffūddi ^ceilau tonllyd £aJ ihcwį yt miie 

?i ael ei rodcli don djiw ruchibT 
p1l4. 14—16. B fl. 14— 1 

dvi lirAn iwrcb," ^t- o» y'^ m 3wn Tedod 

fO d)iiDdi 7 cnriad diCFuiui b u, 

DM Ciin o'r tu uull yn g merfd ud n 

fcreli»«grwjdd Bw™ig ei j oe h ad 

iKgiH gE^liiiid ; bK e ddi hn od gįd ih 

briJiiBTKh jn pori jTiBiysg gj einsd Įfydl} Hiad 

hiF^BCiiiiBt,7rhwa Hddar lu gyB 

1 18. Ond M cymhnjsi &o ^ go 

hllal cn bod ya dj^Ddi dia esunie w 

pmffiFfdJ ar EposLoiiDn, u ta 

ttns, ■ Rfeilliuid niewa ai ra ne hm 

InD JT ėreng;! djnu eu lio id >^sdau ao iui m 

ofavtflediginū icuainc yo (ugn di ueth ^ 

DfddoDl tiw;ddo ; " b Jiea gnid ogi nid ja 

į^ , dČAijild oynnydd s gWBlliBii porau 

i - ^ bfaj d gyikvniiir goaddvii 

bB, Eia. 66. U>— 14. I PEdr 3 —d 

tvt lyQrajTiidd»nB<HDiur ByiJ " "H P 

--'-'- TE JT jrdft-jfjn 

arig^ i bob 

Ond y rhBibi. , , ^ .„- 
T uciii. ScrrtT. 
Ado a. Wnh "fynydd 



Ta ei ordiDhadsu. Hoa S Mol 9 

i ii— ai. Yh brtseool mae H4 

ddynol, au wedi mjncd I' gw g m^ gj 
boid o iLusu yr orsald, gydag ar 1 ili in 
Chatoianeluaturadytiul alM: nldi tth 

* ddBiiir, ac y bydd ule feU 

byddu i't tysgodaii d^aiol Lo mac 

buL-bo3 Jtj yn mlaea yn y mae 

niotlil ^i&rįKAji yn ei ordiDoai au bo m c 

'?/' '^K'™'''' "ICe/ojT flgjda hw bo 

^^iM .li»«,.- Matt 18 9 30 tt as X8 W 



198 CANUD SOLOHON Pik. IV. 

AdD. & Tgnd gydą mi, nea, •• Tynd aUsf fi o libuiiu. De 
chreuir can nsbauol yids. Ac fuddi jr nue SalomoD yn ei v- 
dde]wi ei hnn ;u ■mddiffynwr et iifvrAdi; gan BddeT ei (bdaf 
wedl ei derbiu hi ja bur a dibakig ; ft'i fod jn TnwyDbma bdl 
gvsuron y cyįwr priodmol. Vr p<^ gmlllfilod rlieibin yn Irif 
ucbeldervji j mJDfddui n grjbwyl]jr jma; ac y mae jn 



uniūhiissibl dy^bymyBu dim 
jn jr hwn y gnfahoijdai y lii 



j™l. B, 



lodfCTcb i'w IrcitJūau, me^ i Iv 

ymadmddiad y Reiriau byit va yr iaitb vreiddiol 
I, D1U ya unig naboddiad ; ond addcwiil hefyd, y bydd 
rlwyB gael d dwjn o bob pcrygl a pboen, i fwyDiiad a 



. yry gellidĘalwin. 
. eu dyifeddiad o bermai: 
beUi a'i dypii hi cyn ei pi , 

ffin Ri^leddol Canaan. įieu grib Hcrmnn. ar r Ui dityr- 




10, u. Ovel pen. I. 3. 3. Diu. S. 3. a 34. 13 u Ui. iH. 

. IS. 

13 — U M B, Fby a oliBni j adrUu hyn yn Jilailuniad 
yddyvaUi. ne aid o hom hi caunu: u fui bjn v du- 
d gyiSeiUiūd et or geiriau, — " Y duc nnld g»m«įg, fj 

a'm d7weddi ; j mae tTyantai wedi d chau 1 lynu, 5 nuc 
I wedi si hIid. Pfjrtinoii d; udd lydd S^iraoii o ddjf- 
iyw, firydiao o libumi.'' Ond / mae y rhan fw)'ir o'c 
id o dvcliid gnraliBiio]:— Mu y bnmiD fn cyffelybu ei 
Idi I MOif w«ti eu chau ui Jiogelu rliBg i dnrtnrjr ^mvr- 

hi; apu iflyuDOD ūddvū sigy v ptjr. vedi tįchldia'i BcliD 
usnKIhefEihuDBii. Efidlu fod įtun Kyrdriad ai ddull 
".elh BWVT nmwr yn y 



'chyw y faydbHD, Diidy mae yr^nyi (d gordd gaunlifi 
wyiS)l nu, ne ynoredig 4 phob rh tw bUnbigyn gwutUiliwt. 
nfeilhfliur vndda,io! jdynlyn dm (^niunnus. Y niacu'i 

ei hnnBn Bynnon r«goi"' ■" ' " •-•^•--' ■--'-- 

] hi'IsBih, h. y. dylanvsdi 

m^Tffynnui. hon,-- 

adnidKid y-SfoBaui ^_. c_ 

IhvynisliuT ulUl vi IhanUiuI imd ei llvĮjni, Iieii bUu] [llf- 
ITrydiuu iiuhuHil. Kuli d.vnii>n vrleJ yr ciTdlliiiui j otul 
lluiit Įniilud yr iii:h<Ki ciinys y muv byvyd y cmlBdyn 
'i ĮiiKldiu Bj'dii Ulirin yn Niiw. Maerhiūyii mulilvl mul 
L'lelii^i icuaiiii; a (j>gir u rtji yplaaklgmn ymn, n b«l ivii 
I, adilcdy ffyuiiuii.Įu HruydiUiiKiiii i'uii t dryfHuuiiMiilliui 
^hadaii cVEtiiėKivdig yr Kulvv-*. Oi^lliM mr^blvl IltCvi] IihI 
idd difliianl y u ir \^K\ » wnh (irul, a'i tryibUiHHlEli iddu 

,li— Ii. 1. 7,ilt— la. 8^1.41).'!.' Iliur.5 l.i-JH. 'Kxv 
-». u U. 17— :».uUl.ll. iiuii .1. 10— 10. Oul.3.1-4. 

, Ifi. Mat v ,t.iv«¥.1.11 pm ei clivfrir« hiinun vr anlci 
yllMli;.', yr iHui a d.lwrHi.'i.1 m u dtiiii.[ m.a .biu : yii dvys 
111" ar fiid i« oraMiisiinįai'U'i. l.jMiiiKi.ei iibL-rlj-suinyii 

-.■■ g'-r^'A-'UbMAlclh ariu o'rYsi'rv.l OTa.«"tn A ■ssiCR- 
•la-rf-M) Iclnytlmai- ei B..r.W l't vcn;xKvYVv V.m. 
L™I° ■;'*,.'''" *■ "■ =*■ •iaUWy™^«\.\-«<v 



200 CANIAD SOLOMON. Pbh. V. 



er ea bod yn llymion ac afmymi]xiawl i'r teiinkid, jdyiA ]fii dn 
buddiol er hyny: ac e feddvlir fod y de]]«awyiit yn dynodi d 
ddylanwadau adfywiawl a dyddanawl, y įbai sydd yn ped i 
obaith, cariad, dioichgani-ch, a zel, ymbdaetha yn y galan, loaii 
15. 6-8. a 16. 8—11, 14, U. Bhuf. 7. 14r-17. ą, S, 1(E-U7 Hifl. 
1. 9—11. a 4. 14-20. Heb. 18. 15, 16. Dynmnai gaid hyn, fel 
y byddai ei gwa8anaeih yn fwy dymanol ac aniiiydedau iVHaii>- 
wylyd, ac y byddai hithaa yn sicrach o gael mwynliaa ei favenn- 
olddb gwa^adoL Scott. 

PEN. V. 

Adn. 1. Mae jt adnod hon yn diweddu y benbod flaenorol 
mewn rhai Cyfieithiadau, a boasai yn fwy adus felly hvjraflh, nae 
i ddechrea pennod newydd, gan mai attebiad y Pruidiab i ddy- 
muniad y bnbdferch yn yr amiod flaenorol yw y geiriaa, a gwa> 
hoddiad i'w gyfeillion i gyd laweiihau ag ef. Ac y mae yn deihnig 
o sylw yma, fod y cyflavmiadau hyny o addoliiid crefyddoU tnry 
ba rai y mae pobl yr Arglwydd yn ei anrhydedda ef, yn gyfiryng- 
au neu foddion, drwy ba nd y cyfrennir gras iddynt hwy. 

Adn- 3. Dyma ran arall o r farddoniaeth yn deobrea yina, a 

golyg-ddrych newydd yn dyfod i'r c;oIwg. Yr oedd Solomon oddi- 

cartref, ac adrodda y briodferch ei breaddwyd oddiyma hyd adn. 

7, i'w llawforwynion. Hi a ddychymmygai fod d Hanwylyd 

wedi dychwclyd, a'i fod yn curo wrth y drws gan ddywedyd, 

" Agor i mi." — Llamoydfy mhen d giolith. Mae y gwlith yn dis- 

gyn yn helaetb iawn y nos yn y gwledydd poethion, ac mor niw- 

eidiol i iechyd ag yw gwres airtawr y dydd. Boothkoyd, 

Bavidson, Williams. Ond y mae Scott yr hwn sydd yn erbyn 

jpriodoli y gan hon i Solomon a'i ddyweddi, nac i ueb amgen neu 

is na Christ a'i eglwys, yn dadlea yn gryf y n erbyn y golygiad o 

fod y geiriau yn adroddiad o fi-euddi^ryd, ond ei fod yn ddarluik- 

iad allegawl o gyflwr o syrthni a llwfrdra ysbryd, i'r hwn y 

cwympasai yr eglwys ar oi y ganmoliaeth ragorol a roisid iddi yn 

y bennod flaenorol. Myji vydd yn cysgu, am calon yn ęffro. Yr 

oedd hi yn hynod o hwyrdrwm, eto nid yn hollol ddi sylw ar ei 

sciyllfu ysbrydol. Yr oedd ei bam a'i dewisiad yr un ; ond yr 

oedd ei serchi adau vn oerion, a'i gwasanaeth yn ffurfiol: ac ys- 

y wacth fe wyr y credadyn am y cyffelyb brofiad yn lled fynych. 

Matt. 25. 5—9. Dat. 2. 2 — o. Tra yn y cyflwr yma, y mae Iii 

yn adwaen Uais ei Hanwylyd, yn ei glywed ef yn curo ac yn . 

ceisio derbyniad i fewn. Tr\vy hyn y darlunir y rhybuddion, y 

ccryddon, a'rg'iraiioddiadau a roddir i'r Cristion tra yn y cyflwr 

swrtb yma, yr argyhoeddiadau a gyffroVt \gaii>jT\^T^^<iU3i,y 

dymaniadaa aneflėithioi a deimUx,a'tYiaivivw'cc«A«xVi'K«A^^i^ 

furūr ar y cyfryw achlysuron. Y mae efe yn. C^^'^^^^}^^^, 

/«6 acydylai efe fod yn fwy difnfol; efc a %crj^^«^x^^^^'a 



lAD 80LOMON. OTl 

jlfhnirviji ; eto v mu vn jmollvn^ don 

Hiulneb. Du, 3, 30—23. V msa gciiiuii 

na. yn Ikim o't «rchawgrwjiid Ųneioj; 

. ddigtcr iiMi BilUwJBd i ew y duh efo yn 

cuel b1 1uw a gvIIUi, ai walLl i defnynau 

aoda y caledi a'r dyuddeŪAiJau jr acth ob 

Jiawdwriaelh i'v bobl^ a'i /ud yn arivydd a 

iDI{liaredigrw;dd maw[ ynddyni, oni bydd- 

byn a'i gruesani ef. Fel }ie bnaiai gni lir. 

ib faiLh, flinedig.yn unlgor Uesdad b cbjsnr 

ithio yn hwyT lawH yii y nos, trB'y yt aerai 

iffdsTo'i <^yniileilhajihl;i>adyiiy diit'Ddd 

TjrtaA būd ar yr heul trwy y dca! 

3-j. BhLir. IS. 11—14. 3 Cot. 0. 



p JB yn gotf 
li&n lt. 3- 



flf tahait, ^c, Mae yr fnguaicin g*di<ioli a 
dyveddi, yn dyupdi aBBsivdil Kambarod caluD 
rddo nedi oolli ei sjlkdnriaelli, niyaod yn e* 
-™ aeguryd M «nnwythdrft, ai — ' - 






Sl'i CANIAD SOLOMON. I 

muenijn cyrudi a'Dtynhni a'u hmun-belliui, gan fini^i 
{^didinu gwraoi; aa gygunm caritd Criit, u jnndnohE ~ 

rifolisvmmuJymuUibnbrhK " >-.._-. 

ir y gvpithrciliBdau hjn xrwj 

ar bysedd ya djferaguifyrrffl ..-,.,.. 

^0*1 ynddynt eti hiuuin jn tuoI, jn grniddu !> migjlHittd, v 



, _. ,_MnDhHnidW ^ 

ib rhirfitr 1 gyiitiaiuiidėb i« eE DdhS' )g 
trvj v n4klybiHth o Sti j dn^K u 
fyrr ąjoji heĮpniMi j alo, er dyiHiffl m ■ Z 



, gyiseradvy nu yr Arvlirjdd. Oal. ar hyn dl hi ■ n&jjddri ^ 
Tod ei haDwy]yc[ vedi cilio a mynsd ymaiui: fnn nv^Ur b 
collir cysDron cyniDi indah a Duir, ac nid mnr bsirdd jr^I hnmBlB^m 
rnnl. SalmSO.O— S.aM. 11— 13. ■lSO,l,*^-fVaMUa(nr- 1 
firalJ paa l^amdd; vrlh yr hya y goly^r, ntlU ^ ei bod U ««< .' 
•ilgniin yn bmenol eislwaddTneTaHn:>ii>aa'rUMa, lYboa/r I 
siiufuddl.siBibi;nenefeBlelsraiBir«974didwnh nadMl,n I 
hyn B'i lliinwai £ gdfid dirfBwr. S>)m 77. ^4. Bm. *7. U-A ; 
Pu fūdd bynnag y rase hi ya jmroddi yn j raodd iiinjnfilifllM 
holj oedi yn hwy, i jmofyu sm dano, ond methū ai n«l i g^vu ■ 
amo, ond nid snebai. F^lly y mtc yn rhaid iV onibdfa yn jr 
amgylihiad .iina ddysgwyl cael ei adael i ddefilyddio IMI BOiO- 
kin a nu gy<t eV dinydrirydd mvyaf, hib broB f nyiar > lWn- 
aoi Kynt ynddjml, hjd oni'i ieiyddir,aooiu'id>roMrBglr jnddt 
gonol am ėigsmwedd. 

Ada. 7. rganilaiir y rfeii a amf B aumffcĮ y d^mu »'m «— « 
oRf. Gali fod Y rhai hm yn ddvnodairl o niaeiniantjn 
■■ lI yn pwyliniirflingykLiuduiii]"- 




CAKIJkD SOLOMON. VI4 

—16. A-ih va^aum^tgd.tu:. lUioldiii liyn uySioia. 
Intil i'r ddjvbeddi i diL^uniū rhuguriubiJiiirj «l Hunvyi- 
Ib fen^ed Jenuikni *ma 7 rotygi'l, dvbyjfiil, rul iljui 
lim snlyil-loJ.ya nKiIdnl wnfa yr dIivi; or ■wy<ld Un 
^ un gBcl nivyniūui faelaciboch 11 ej niiiHia^1> ng v(. 
a ngonKUiiM yuldn onc ■ wBlnnl liwy eu. a ra«y o 
dvch jm id fEytDrhitEbBB ilm. dim a brufiiBHiil tih: * dAjcL- 
unteriMd. Eu.Ag.3,a. lomil.U. 1 t'or. 4. 0— 0. 
BC yr eglutei yn miatA jn mlun gan Jdariiiniu rhu^r' 
■i H8ii«yiyd — Djaalai ei Tod yn a/^a ttitiioa, yu 
r ft įdchui — YnrhaiĮori ar ddtiiff mi/, neayii bsotuLTyn 
ifF oil, hyny yv, ¥9 ben v boU Imdj TeL y nhU y gair 
l3..yn NiDį 10. M. Ki 6^::/.) niir ewl», wnb vrhy" f 
v Boroo aur a «iimi. ndrll Un yr hnn y Kwelid nl vallt 
■rhideirnridiiiailvdjr. F.l 

■ydil, eiD ra, ■- ■ 

■n hyfrjrdBc 
Wyli« rhw fml y grirrn Į5W(«diliol yn «rwyddo. MediU 
i vdriftu atdi f% ffoidū u Uttttli, yo golygiL y Lulnmenod, 
ildjnL mur Trynion ■ phe bnUBDlmdi ni RoIcIiJ i llaMh. 
t— 13. Du 1 11— 30.— efniA/H>i<W|nulvji»-JiM>'n 



LddiliiiiLMiunl'i 


uli 6x1 , 


„L,riju1.,i, man 
l<.„i..nW siilur 


l.l."l:dB.rrK*"l 




1 T SBU*ldI)«N 

iiirinl.l«ith-fi 



«-ci'«iH cihiundicdd in fan-r ai Ims vn bcraldl 
ni^ i rMvHt'dlį ai {iL Ihiisui nuli ikrnichli" IHib ivit 
lurnflJlHi It iMnliiDiv^jj iKO(l ullanci haiiila!ua«<.ti. 
. Iiilciihiimb iiisiiuIinie[hi>1uihwMi\KAiAŪ\inc»i^ 



CANIAD SOLOMOS 



a J ddjnerldi o'i Hacwyljd, wedi cyfErcn JO 
įlėilleiau beuderfinUd iv geiiio ef gjda hi i Ki 
eb, j^ofjDent t hi i ba 



le yr aethai ctt; ao sr jr j'inofyiuBd ;ma, hinEofiu JD Tfoopa 
le yr oedd etc i'w gsel. er ei bod tai jii ei geiaio etlieb ei g«L lui 
jut ddiBu ei fod ya bruenol gjd b i eRlvvi, *1 Hint cynnnlladlg, 
]• thni 7df nl fel gnelyau perlyiiiui, o^i rhii y mu eu htddoliid 
yibiydol yn eigyo i fynu yn gymeradiry gsn Dduw. Ymi y įsM 
tfe telbagailyn poruijeneidiuiii dūnisnei Vabryd. Ysueeb 
bel'yd yn ctavauegu gwir ddyi;hwdedig]aa attyūt, so yn eu cyO' 
nult yn barhuua, o un i un, i> deyrnaa usfol. Yi tayu a ddyūir 
ya y gsinan hyn jw, mai yn yr egluys yn unig y maa fmoįn 
■m gymmiuideb a Chrin. PiTaiei. Pan fyddo Criii pi djfcd 
Fw egl*ys, y mae yn dyfod yno i gnje4awi ei gjteillion ; ae i 
gyrDerya credinvyr aUo ei hunan ; y mae efe yu caaglti ei Itii o 
uit i nn, ac ya y dydd ]nawr efe a enfyū ei an^elion i gaula ei 
taoJl lili, fel y'i KORoneddar ef ynddynt yn dngywydd. Nid yv 

yn e.vnmryii ėi liuff HudEayn iV tyn«e« ei 

dw rtiag ^wy«o ; ie, a balr iddo dūdoaaw yn dragywyddol 

rwu Leįį^ch rhagomJ- Oa gal] ein uaJonuii ni cin hunain dyn- 

rurUii] e\a iwd ni yn eiddo Criat, nid rtaaid i ni ammDU a yw ele 

^r »» ._?. > -:_ ..^ t-.i ftf ^11 bugdlio 




CANIAD SOLOMON 



,_.o -. ^ -Jnisr. ulovo-- '■" ■ ' 

. ].rjdfenhwc 



ni y g»ir gTTdiniryr jn nnig vdjnl yn 



Cbott; oc tcllj wcdi eu pviLeuthar jn blaDt JT ^Iw74 ; vedjea 
r^fiainih&Ur «i oanclciddio, n'u cjiacnidwjD ieljjobl lanoEAJdd, 
r moe y cy&n yn gntjeyii i fyuu uD mttf, ao yn iMdiinuol ir yr 
im rbi«onB«li. gsn eu f od □ uu gulim sc un fiim yo intarif inlhau 
fcfj'lu; apbau jUDlygireu g»ir Dodiperldiad, nVi gali hyd yn 
□nd y rbiu t bvddo eii Thagūriuclh yn cymmylu mvyASbr cn 
liiii[hvd«ld,']iu nn'i rsmygu a'i gasninl, Deul. *. B—& SaJ M. 

na! Jer.sase— 41. foBoiy.ao.ai. am. 4. sa— m. Ea)i. 

L 1—0, 83—27. Dm. 10, 7, 8. 

Ada. 10. Pw„ywltstil Mk y įtririBn byn uuU si psriitMl u 
įaninoKocih jr Anffylyd i'* ddyK«ldi, nea yn cynnwyi lanmok 
iiEtb y breniūcsan, y gonldercliiulim. n'r llaocEsau b gijbsvjiBr 
f B yr ndnod flceaoroE, O'n cyBihwj«o at yr eglwy», ĮtallBnl Jįui 
rn dtiynodBw] a7awriad gTaddaicldydEl yrer«ngyl, g'raddpa'id 
gyaiu i Adda cvympedig, hyd ^fodiad Haul y aytiawndvr. b 

rwad yocnh^ifHdd oeu ddvniuiad cvūawndcT y Holiedlū^I 
wn. M iTT ad yru gogo laia 

LaiU im Inu caiffeyfla obb 

p>l 1 JW 



re- yn egi 


am 


brcKū 


ar nid jr 




Ihred hi 


dlcd ^X^ '^ 


odiuid gnMl 


Bendaid lad >rd 


u« ne "oed 


ed o«r 


alar r 
rth an Ti 


broedd ynha haoi 
ynamdan 


ref am aadad 




ta 






«/a»_ 


/ "^ 



2011 CANIAD SOLOMON. Tbn. VII. 

AAo. 13, DiiluniTr dd^vedili fel un fa gpiilsMm am d ' 
chiim jmddy^ad,mc jagydwyhjdAia itibaiiiuaiyagiQi,bf<tajA 
DKtbu ciedu Tod ei iaairjljd nedi llami g7mm»& i hi ; OCD 
)n tneUin sotnrio Daui UIo g^ a'i on b^dei & ohyiit: le 
mcgii pe ciliai fn oi o fiig ei gjrreiUion; ood ^mae aiarclk- 
ofl J*ruBakni jn ndn uni gyita Ihiemi iii«wi i čAftiai^yi 
frlygallonteclrychBini. ¥ ^ ^Sufonau a ill lod ^ dilnllk^ 
o Solomon, brenin lKddwi^, nea vn l^tzadi o fUsm, dinaa bedd- 
wch; a meildjlid ei ftJd jn tnrTddoeuui, jr us hsddfcUavii, neu 
dangnefeitdui. Yna j Diae y ddymddi vn gatyn ps both ■ illai 
y[ ann] Ivrl neu ; G; feillion ei gaubd ynddi U jn deilwi«o*^iri 
i'rb.in yi lOiebii.tibodfil tyr/adeu tu. E ddidion Ibdhrn JB 
Rnlvįni cgiHTsijr Hen Ueukment a*i Nsw]'dd,DeD, yTE^WTi 
lilviiu.'iliiiB B'r on orfoteddiia, fel d«i im neo, Fb ddiduo (bd 
>'mu gv-reiriud at vr amrafoel dQfewDul batlūtu Thwiig Uw^ na^ 
urkil, aV auian d^uwiol a blanwyd yn ^vreoaid, ū'rhjn TmaejrA 
dra ulirufiadol ; ac crallai ftxl vma gvfeiriHd at nim jmdd jgiad ae 
';dirtfirv><'h diveddar v ddyweJdi. Geo. 33. 1, % a 49. 10. Rimt 
7.22—36. tial 6. 16— 18 Eph. 2. H— 18. a B. 10— IT. Ond 
gailai y gair a ^yūeilhir t^/u jn ddigou piiodol, fod J& af> 
u'vddocvdu miniai, heh gor o dda.wii3jddion. a fyddonl yn įnfid- 
t meddyliold [hai fod jma gt-feiiMd tt 
ctayreiriad at neleriijnielh J*i»b, y riiala 




Pis. VII. CASIAD SOLOMON. am 

ililj—Dff Mvmfton, *e. Gnel Nod ai jko. 4. S— />K ltigaklf,t 
!ismoi liiitiKdil ira Jiaban, ] liui v ddiiiliDn nciliIyDI hjDoilal am 
ilrykiyvrdfir ea dj&oedd, lUi a aHuit Tod yn ddyiiadawl o vybod' 
Mh bnel, K doettaineb hfIdI j-i e(;twya, u ja onvedig si lulli- 
rnirDDi r rhai HolVEir «tUi Q llygud mae yn dvbv^, Kphi^. 1, 

Ii— aa.'Phii. i, ii— ii. coi. i. o— i-t, a a. iB.iv. lųo m. i»- 

la.— Utf dncirn /rJ f vr LiAanui, yr rnlit ni Ul»una yn odiiil 
lUirbdKil am ei 1iarJdwu-ta: gtebtlni mai hynį n nlmd jtoa. 
IKmimn, Oad craill a rsrnHDt ntul lynuyruldBb yahrjdDl a 
d^nudiil tnty hyiiy. yr byn aydd ya ealiilh LIu ludUūdd sr 
iaiMu doyrol. B chydiinliyrldiueOi bruNadol Ė hwyiii. Tr arugk 
iidnydd Ibi pujlicilydd i'roylla, ac ^ pendurfynii pa un a y* 
hf> peu y tloJI tDcvn juiuwdd uddaa i jmbaTthi urait ; felly Dtae 
jAt6 ydynl n^edi ymarl«r eii KynbidaiL jibrydol i vabaniatlbii 
rbviM da a drvg, yu abi i vabuniu^tha TLiwiig gwiTionBdd a 
iJįjtuliorBadi « nmr wyiifih deg y b.vdilo. Hsb, a. 11— H. 4« 
fel Ijn y OBE J nsriaJyn, nou atliniwon yr eglnyi, JD guliu can- 
rorj u t«I, dityiunCad perygl gaa ulhraninčUi, nen dumlairiira 
ti^iH, StI T giHlai y gByliedyddion oddiiif dwr libtmia y 
tijtiBii o bėll, yn envetlis y Syriaid, h«i clynicn cnmlaWu 
Inel. 3> ifui a hrvsvylieiii Ua. UaniaKiiB. — Di/ im iinU unof 
M Canul, yr hyn yn oi bara rhaf, a ddynodal. onhudd. neu 






CANIAD SOLOMON, 



FcUy nan m 
(dcif.Tiad 
ocaT, y rbu oeddjnt jn 



ynuflyd yn nghiuigpiiiin y balnnijdden, }■ , 



uryn fwy £lTwylliUwn ■ dsbyddiid *l .? 
" - 'e] y giliai eu>, nnlavtuychii mur ai J* 
Md iddi, Em. 66. 10—14. S Co. 1 ^ 



Adn. B. PriodoMer talod 7 goua p> archirKaiii jr jmboMb.* u 

.Ji .J — ui,^, ac Mlj, liioddtt ■! ddeali ynM, fod j eM> C 

'bethaayabiydol.Miyii mgibajiiddUiUBai t 



ffiirfio jmidioddian; 
■djn yn a' "■' 



uynbaynę. I „ 
, •d'royft7w ynMdroddion grMnl, y; mn 
inTyr inwyaflle«g»iniiw«idd yo cad eobymngi, _,_ 
uid cj^lyd yn cul ea defiįii i ymofyu am Onit, ac i ddMgui ri L 

fcwL Ball, PlTBICR, SCOTT, C 

Adu. 10. VmaTDiaE y ddineddi ;n> a^dafyr havl ■ Iėddii«i f 

Eantrvlyd obolii, ac ya uydiiebad ei gariad graia] toatfali. I 

Adu". 11—13, Gol.vgirmsi ymadrodiiion y briodfcreh Tw jt \ 

ariDOdau byu; no <rnb ei ([naliodiliad i'w Haninlyd tĮoei gydą E 

hi i'rmaes, &C., ydealliryn un pelb ei bodyn cbnrennydi Dund ; 

■UimodnTry ddinaa,! faynbau cyleillacb mwy dinryta IftL f 

Ond nrnli y maa j mae Thai yn deall y mannaa lle mae nhimt ' 
yrefengylwe(lilywynnu; ne wniiy pn)nJiidd,cyimMnMtioiit 
n^niiuu], yrluiiy mūc j liriuil!tri:li j-fl blhicftij a ■ • ' ■ 




' ^ASIAD SOLOUOK. 



fimdd. ac ymddBDgiu yn v cjnieditvi Bilimnl hjn o'c 
ddsi iddi Rjd ■'( hjfder inw»r. mnlvga ei urubitn'g- 
įgalln.a'iliyrryilvch j-Ddilu. heb ofni inelei cKsluinM 

nai BW«woJo gin ddynion uii noculhur felTy, fto- 
efjdt 4<Jl^an ei flydd >'IilJl)o> ac ymofyn um fi bmen- 
i cu^nbufUu, er mwjii ctte] ei luddjiga ^ d mhell«eh 
ooedd; gon tj"'^f"7''J<''lMeichahurl cjatp^dii, ei 
yibrydol.sl hnRidd-dud pgrodol, ;d fiif cjrmenHJKjr . 
/r diodydd hvfrydut 
Pvtt ša hon7 it. luth merdied Jenualem pto, de- 

J ddrveddi, nfln hnn grrdiniryr wfldi eu sefydlti ya 
n DguTiiid CriM) 7 Thai ydv'ntyii dyfod i lyuu a'r byd 
eDaf,Ua nidoL-^^ond ulialnrh ^igTchyUiVpniud' 

3 clij-radiler, nul dyciihiinid BĮihemiūion jdyat ti y 
A iJiTifT jinrenhu vn y gnujjdi! tn Nghrirt Imi. j 
cnelpiigallnogi i nrrbdi rha'vnran, giprthstfyll lemiaii- 
lilef ciBuddiiiu, I rfaodio heh ddiirvįrio yn ffynU ufudd- 
ūdd. Sal.03.1— 1 GiU. a. 17— ai.-/tajivra/a«ni 
'J U, VgolygiAil inwj'af nalDiio] yw. mai ymAdmddiin] 
y rliii hyn, fel pe biiajdl yn uvi acei ddywerlrli yn 
infrysindmerriicd JciuBalem n b™i, aū \a dyuedyd, 
■A\y^ya.rMĮ,h 



r»V !y nj 



7 yn eu rVfodi odi^iton fpiJdith pren y tniscdd. pm 
ai oidinbaduu tnry ei Yibryd iV had^enbedlu, 



a phrioilnlden, " jr hon b th wjstliidi 



I B'iiiiartoL l'ATBiCK. Ru> (t'ddi Hindi y„ ....„,-. 
ivdd ei irraiKyn arferd^eyd nMbo. "O gtnodfi lėl 
' ■ I vn nivraflėdig yn dy MR-hijuiiin. 



henw, mcĮd' lig Brgraff nod 



v;™h«? 


srferol K 


pci;is irnh pui 


>iiRii odd 


daelh f.id gel 


nCBeI «i 


*Ydrt. Jer. !Cf 


24. Tiin 




dy»Bldi 


r"«iv?"l<li h 




(: .iRiMKlnbū 


aweihen 




hiMaa 




n iWBU .v 


•'/■^n^illd: v 


r biro w 


'■-•ij-gii-rm 


ong«.i,«! 



"i «dv.-ict mewii vinni^mtA 



Mledi yn hftm:h m'i mda nen « ddiinrhjdeddn et Ooi 
byddu T dyb dh^i byddu jn WTtbddTfcfa ei guud ef, ** yn gna 
}awii fčl J bedd ; " np-i yn fwy ofnulvy iddi hi noc unu yn a 

vedi ei eonyn meva gib. nes olnagEnedo'rruh a^crii.illu)] 
gvrea crynf, ar fflun fn^af aūgErddol : ac ; nue y hth dio 
DBi gali dyfrDedd laner ei ddifibddi, dbc įTonydd ei ftoddi ; hjo] 
}«f y faih» Fel Da'i gali nnrhpr brofedigaetlua lu djoddeAadtt 
ffynnn ya u erbyn ; ie, ni'i gelllr am unrhjw gytaelh gad ga 
bercheo j cariad bwn ymadael ag ef , ac ni'i gellir e( bmsaia I 
dim, neu nnend i fyno y diffyg o hoDaw. Et 38. 6—90. M 
Si.I.S. Diar. S. 9f— SS. Rbnt 6. 31— SS. 1Cot.1I.*— U 

scor.a.ia— la. a n. i— «.— scott. 

AdD.8,e. rma* inioSioner/efian. C jfeirii j ftnninaa yai 
at cbwHerieiia'ic anmhnpd «dd iddi, dnu yr umjrdddoDt 
argaoinoliieth i itIi" a &[r rbyw dywy»og cjBiuljdogiirl ■ 
(ihyQgrbeiTiawL T. Wa.LiAut.~Oi otrr v» U, Ynia J (Wini 
ai jittebiad y Priodfab mevD ymadroddioD cyffelybiaatbol grym- 
mU9 a cb;niLW7«fawr' Oa cyūelybir y ebwaeT i gaer, nyni a ad 
eiladnu ami Inlas ariau, neu menu iaith ddi addDm, d 

" m ii'addol belaelh iddl. Bonrataia. Oellid n " 




n. CANIAD SOLOMDN tll 

O. Gelljd mcddvrl rudjrhciirgLiijajiiia vn HitfvryrioyB 
9 ar ei rhaaor-freintian ; jr nedd hi cvn djfodiil J Mii- 
uHirHcdieibgddladD v , SylfBeūHfuln^.iirhui o'c 
meitdiu ocdd i į^l d hnileUiulu; si fanrulaa ui fanr- 
I bjwii>] jrhain fvyrduidgajiddip oeddjnt eidbwJvch 
1 idijūtiiiliMlh IthyiuTpi Įdiliat; us le'l hynedid lėl 
^^d (ffln, į«cf hyd 3'D uodpan ddochrcuujgvahaniiieth- 
) f/r otM l/n ti olvy r/ niv» <""'■ cacl tonyn/iilif. OCH 
gjd Bg ef. Dmt 7, e— e. Esa. a. 1—4. & II. 8, S. 
3— S. Ezec le. B— 8. Eph. 1. 3—8. ■ 3. 4—10. 
2.1S, 1«. 1 Tim. 1. IS— 18, TiL8.*-7, 
ll.ia. Mm yn debjg fod gim Bnlumoo wiBllBnf«WT, 
,i,an.ypu eei unui.on losH^^^c- 



'ic<l gan ei piicTchen i iywthlrii«thw)-t, athran'os, a ohvn- 
I Ismel; ao y mue y ddyBtddi neu yr eglKyi yn punder- 
lw y (viallan hon dun ei gofal nnion-gyri^fei huoan, (fil 
laetho mewn tbirvih yūawad an h d dd ' 

yd a nnrbeaMy bu a nan gMi fa lanl 80 



: Jiy h u K 

nnyronio o flVwvth anT A hnydcb niai v 

(U'llul ORdd u ITnad] Lefia d y proSii d 

a tay tttai au aT gunld lu a u hauiDiplau yn 

(I bcn ma, a wubn d n nuo A pbua (ar ddy 

ic (I olbnmo a peiinaclbiaid ginodcd g 

m) va eiKCu ta o ud t dd udw d utol n aa 

mniB luto hm eg w gan rhaiy af nuyd 

I H d aunu lly h d rau Inn faun 

jJuL hin gwa il liD cdItKd ha -d g n 

n dh nnuiTliU 



uttgl-duth a'r Bddoliad tD y demlyn gftodgrtn, YmiMe 
fod SolnmoD ynu yn htaelbu am iaįfoUtd cyiiUf 7 Mct 
fel yrblruthii losnam a ddyrodiod oUT t!,jr hn b deri 

Sfr J Da^miiljad jn gySėlyb it modd y terfyniu Soloinc 
yfr In™, gin ddywKCd, "Tyred, A[^wjdd loia." Sc 

LLYFR Y PROPHWrD ESAIAH. 



, JB (nmirf i m™!'!' if'disc'i- — M. Hi*__. , ,. 

fovdi mrvn olŲniitd parhtau am Si o Jlynyddoedd, a etų^ 
MotethvdMtūachi: — oll ųk evdvtithredit ųk įir mk atmanioi 
yn ej/įfvriadii V" V "^ v'bri/dj i dradJodi yr ui Thpw-aJh 
iaethait, a£ i brophuTydo am yr un btndiihion dyfodoKl. G 
Mat tatynaa proph-aiydiiliaith yn t)umg ae amryicbil, ^ in 
mor thmff, ftl y dangotaryd gan Eigob Newton, ru hoi 
ffvrjio eadvrofn o ragfį/ntgiadau, o ddechmtad i ddivedd y . 
aV bvd : <md prif dettyn proph«?vdoUatth. yw dupn/iad d in 

ifab IMųdd. a Mab Dim>. A dyma br^dcilys ,/ rhm /u</,d 
proplitrydi f - ' - - - -■■- ' --- ■■-----■ - 




J^^ 




■^Sa^ 


" lis 




M*^ 












atanuH 

1 unigT U<iJ 


F* 




«ia 


r Obrdd 


mm' 









aid fid fivBiihn 



"ed 



f le^dhada vriuI • 

Jmliih gael «iu ih 
uheTTTiBd ad nub am 

Aynry ihr p Ulh H 

UU (M HTįBtl >d 



Laa, ^rrt ąpe/i/f at _i7' hnll grUedJttUflh yn y (Id Q 
*o*/. ^W i<™(. * sa s 38. J. SbI 18 4 

e« anrhj'dedtla. ^į tnei/hri " "-^Hcn J n ūT* 



. YiMddgofala 



ni TT Ai|;Jw}dd tuftg at Iintii fc 



b itvw ddvnion : Sd. Itf. 
i9-30. 1 Cor, 10. 1— la. Dayidsoh. 

Ado. 3. Kr vi'A " idtetn ei fiddiamvdd. Vu j «iiiaiL Il7> 
«w;iiir gvi d4^dcimladrwjdd ne uijBtTriaeth 7 bobl h^,JiTJ 
rlLu ni'jj gBd&wai db thrugareddou an barDedigūthiu DeiSDUivr 
sigralf. Jer. 4. 22. Boothkotd. 

AjId. 4. O gmhedlaeDi bechaduTu$jThū tj'dd 70, peoha Jnl■^ 
hau4, hflb nneuthur dim ond pechu ; jn llwyr n^tfatr^neb iV^l 
J'utleuLiafidifod.Deul- 7.8. Gill.— Sfeitun vu Uį^: dfVlU 
y bcimiaid fody gdrynbwa yn dra ^fyfnmua yayr i&itL wndA^ 
iol, fd y mos ya aab&n-dd cacl ua gair digoū i:yiuiwyB&WI t 
D&dd olloū ei tiXwyddoc>iad ; arwyddoou J gaii įsi wedi ymlfgn 
byd ea diaysLr ea buniiin. Jenodi. 

Adn. S. e. Yr oedd drygioni y bob! wedi dylbd mot aattidn- 
iacthol» fel oad attebui ud dybeu i'w ceiyddii mwy, na dm 
gwDaent lumyn gwrthryre]a inwy ; canyApaleuBd amldvbimr 
pliysygwriiieib ur y dyoddefydd trengsdjg, paa ua^ gunclanl 
nun) n llymian ei lyaiudd t Gan byiiy, įaUti tad yu bnodol «■ 

SbiIhi^I, lijri i,ni ULliIltcltnl i dihstryK trnyuJl. Jtr. 6. 3— tt. a 9. 
J— a(). Mali. lo. 13-14. "Jen, efollai fiid jr jmadmild jn 

:i:i'.'S 




Adn. 18. Tnuleitach, įi:. O^reiriajlat ; goitAotiian iediSI, 
n?cld»n[ BKbyajnaiig ar iimr)-/kl BChljaunai. Lomiu. Gml 
Uf. U.fl, 0,17. 

Adn. 18. IHuitchvr<iwrli<macvmrtl!nniriK. nid fd cydmcMol- 
litu; oiid ifl bBmvra-'r L'3'hiiddiH!}^; nuj Iiiktdat znor dtngoivg 
oa f" o o (tjflui. D ; canjs j mao elfe yn j'iolijftjrdii mttra 
moddtiu i'r Tlūii a addcfAiiL cu hE:uu-^wydd, k dd^b^nUnl dnb 
(Buwld, «J a FmoilyrKiuit L'w Ij» uJrutth gyfiiiwn rf UiriHAir. 
^Pe iijįddftiiiehftehidauftt ymtiflod- ^ bgnrlad oedii hotfliv 
jr bfD bpltmJHid pagunudd, Jer. 1. 30. RahVaTi. Vr oedd ya 
uiinhdvtilfj tf fodi y Uih crvf h-wi] lfwy nurhy v gelFyd^yd nett i 
mlludjuoJ, LonTH. EtalUi fod ynm gjfeiriiid at y dAfiid » 
rvymo diim n Jivthja TUkriul vrtb irani r bwch dihūigctj, nU. 
S^iii SI. 7. 1)1,1. 7. U, B gwd leF.ie, JB. UsVI-KtT. 

otdd l«melw(di ei ijirindi i Duif incy jjjliininiud.oi lun lijiij, 
pui rolsiDl ta unblidmi i ymgyljninin ■ gwnliddr]'<iliui «min 
yu ai 1e ef, tiwf a gjbnddid n bauiiiidnt J^&Jaoi. 

Adn. 3A — ^ .^ Mj ci itilfĮchvilaf Su it^ta arnat ; i d^anf^oe trn- 
fraredd, Icl ya Zeih 13. l.—Aū a laa bwaf do tothach, ncn yn 

debygid, bod Dli* yn b«tiidii cli^ygio y rhai goreu o*r geneiU, a 
Uwyr ddiuyitria y rfaai gnuclbur ; Uun. 13. lU, Jtianbtg'i Jji- . 

manol lJuw,¥naMlu ythai tj-ndyn t gnitbnysiK, g»el mm. S8, 
m yn gwBmiu y ihai edirėirigl. Buuihiuivd. 

Adn. 2)1, 3l>. Cmtl/i ciiaili/ddianl o achm y dmo a chuenni/cli- 
tionh. l'UwyQidcrw,d<uibi>tuiy i^ydanuiddefodiiueilunudol- 
iudb. Oorcbymynuld i įBrHeleudisirynig.oiidhKy addneibaat 
yu dni huif o taoaynl yn ruan. biec. au. 38, Ucb.4 U.— 
Gardi !iib ddicfi Ūtfi, tydd jmBdivdd yn dynndl y ladd eiUmf o 
aDJfnrytliLoanvydd; canya pe byddai ganid yuhydig oddyddiaa 
yn p^wIcihrUd poethion y Uwyriun bel> ei dyfrhaa, le lwyr ddyi- 
tryvid pob pcih o'i me^n gan y gwra. DvĮ^ir cyfleawadiui 
graaudol o ddwfr i bob gurad yn y gw1c{tyda byuyi naill ai o 
albn gyniDiydogan'J, nen ryw ddytrk yj'ioaoi i'r penvyl byny. 
ByddBJ cad" hyn meira cof yn fiidleiBiol i guifod prydlenbireb 
artreniit, ac addysįĮiadau pnynig uimn ainrywiol ymadiDddina 
YigryUiyrol. lieū. 2. JO. Uiar. 21. 1. Sal, 1. 3. Jer. 17.8. 
PKg. 2. 6, 6 

Adn. 31. Oalllbd ygeiriBU byDyaddarlunindnEvŪivr truenui 
^jrea&il Ju^devig^yn neiildanl }nn r ■:ymcrwyd Jefnaukm gan 
J' CMidctidi a diayaVt yr eilunod at ^uu.«j\d^w^t- Scott. 



AJn. 7. Aa tir ii/d-l i/tįLwn 
cybydddoitiB'u hymdEiiiieil in< 
rh^ktntd dyuul, yn peri i I 



I, J4CI1AON. Mbo JT yiUHdrodd 
i eiloD-addoliAeth. Ūūothbotd. * 
a ariun, Sfe., hyny yw yr oedd co 
m golnd, u BMwn puychder k 
luu' eu gimlud, girel DeoL 17. 



ni/ilfrij, Sr. Nen yn bJUgtli, " (i 



u. 10. iftuft 



ny crymmir y gw(iBl, a 

euidiidt^nt'' Yroedil- 

iDod. gui bynj cryminid buj i 

- ""'-"-iwl Duw. D»OMoii. 

'T ogo&ydd osddyiit 



r ir araiį, įc. CyfnrtBd u yr ogo&ydd osddyiit 
fhreLgiou /udea, iV rhAi j abai j trisDlion ut 
. . jOKnu o bery)[l dirfBsr, Oec. 33. 17. Joa. lO.lS. 
Ilsiu. 6.2. lSnn.lS.e. Mac.viban olaf D'r bennodbollTn 
cydūivys rhagfyneBi»d o ryw farn gyBrediaol, jr hūn a ddi»edfl« 
yn oinyatr ii«y»dl y llyn cnlrRelb lqildewig Use ll»*er o'rm- 
adiLtddiun yn perthynu Dyd il't cyiūhwyad«mwyaf i ddyody 
iarn. Loatu. Fe'n sicrheiT nn yn^fenydd yAbrydolAdic ftod 
cruiE Unrel>,uyihnD ; safDdd Moaei, Bc o'r boa ; tyDoddsb 
ddnlr i r Ismeiiaid, yn gysgod Dodcdig o Griit. Hvaj^fOnig 
yalirydul , ui yr hon y gorahuddir pecbtuluriaid i ffin. 

Adn. 12. Canįi igdd Argimi/idy Uiiotdd.y ijii ynnhinir 




i'ria^nyiUuedi] d^irhaTilg F ibi 
fih^^ goly^r, di!byg{d,ddariuu udm 



■daT— 1 

lynl rmddinal i 



ibp 1 fyBjĮihaBt Dguru 



U'iliTdda 

lli« ifr di .. , . ..__ _ 

^tto-addolgir yu cn uymnl d ginu pn^piDU d u p 
pEwed] yrogyramniudi- \q umdhjD yrirtdffvi 
gnluuiol jn įiwyHi ET yr AiĮihUald h naid b Asi ti 
jmt ; mamii hiry u |>hiiwb ame ea mln hi J 
Mmi dyii miraul, jrbvin niidoea gul jnd;! r 
iiiewndirfBwrberjBl, HL' ns e h dem a U 
kmdeb b'1 eyfrallgiuvdi. baim 63 8—IU a 148 3 i 
I-& Scon. 

PEN I I 

Adu. 1. Bcniir mai tlynestai gwdrchBėed]gD Ib a d 
malem gan y Caldeiūd Buili] j o cad u . gu n mg . e . 
GcūTT, — HnUgyfi'uiiiuil'i hiru, uelwir yn KfSrBdin, Buri huru, 
nua floD byvyd. Lef. Sfl. 3e. Eiac. 14. IS. Ldktk. 

Adu. t. J rhadJa/ UarU vn įlysinufŪA iiUv"'< ci ikHnnyH 
hyū jn, dnrjadl yn yr nlyniad o IVeniimcilii gweiiiiaitl a ilrjĮ;- 
ionu" ■ fu amynl o lantolsalb Jošah hyd ddlnvsrr i ..ilm.-.ir 
demr. BnuTHB.iyi>. 

Adu. 7. N« diUfl : yr uetU (ryanniii it hunafuiid į-,.i. ni,ii:,t 
yngyiinwyiii«lig men-n huktihrHjdcl nifdiilaripiic; > iji.m d !I> i 
ladiiHH maivr aio vn y gniedydil dnyreinicil. Loktii. I'iiiur.is, 

Adn. 8. / tf(Ur™i UįiiaiJ .'i ogvit'aal e/, neu y cMniini' i 1. 1 j 
darlluiiir yn j Syriaeg, vr byn a farniū A. Clikhh inalil j ili;t- 
Ileiiiod ųnrir, auelė a nimai fiiil eyfeiriuj ynia ai gn'miiml j 
gugnuiaiit )n y uyiBeBr suuiteiilrtinluf, 

Adn. lU, II. himialiKehniiiiia fyMirtufiaim: y miin rh.u' 
lunia-'Uiyn B^abiuuaelha yn fynvuh rbung y tjliunii n'r ilr'j: 
ioiius yn y bvj yma; au y niiifl rn aiur v pmeir y gMahaiii.n [" 
in»yal rbyngddjnt yn y lij-d a Odaii. Jer. 4S. S, M^ 3. W. 

Ailn. 13.'<iclHir l]>rwndrai.-lb»irT gMaeliunagvviniaid. yu hl.ml. 
ac yn icraįedd.m įlymidi <;ii biuitiKbyl'a>l<Ia«r<>'y.l<I i'w hmmIijI. 
LoviT!!. — .i #inW 'fu ItB^bnni a Mutlrgmiuiil, um. u vi r-dro. 
ani ! }'r i-3t}r y", ™y gan (irnj<hwydi yn w" iJivtti.siift'ft"!''" 
mUlMTiS irr Aiįlwtda. 

Ada. la-ie. fi- ^ 



Adu. 1«, 17. Rhodiii&3add,taltimdig.iadUygaidgwiHniiiai. 
Mae J prnpbwjdyiiis jncertddn merebed Jernsalein, j-a oelll. 
diiuL v rbiū nedd tu j Mf^llfaoedd ucbaF; y rbai a. rodient % 
Kvddfeatytiedig, rHdu|;aieu hLirmin.iedrnsb « mill, ufel 
jrr edriThai erull ornym hwyt3iau ; ■ chydB lligud Irythyll, te 



by[:hain, y rhui trvy dincinn ar ?u hyr^jp^daLi yB^ra-<l 
gyhoedileūl eu dvpe«iad er Ivim svlnateu gwyĖhd=r. uuu j 
■ ' " 'iDabediKiifili Ryfattehoi;'ttri»eddi m 



K bsklider yn i 



Ada. 18—9*, Mae merchcd y dnfrain yn hynod o hoff hyd 

rhodresiLJild, dV fdlh h ddurLiiuir yma : FfBl>ai y byddoi yn u- 
iuch.inQdwJ i ni irael penilerfvniiŪ! diamnibeuol pi belb h oiygid 
w.1bbuliunū'renii'auaganryddwiini yo yrluatryma; bc iiid 
yn o ryw bnya mavr i ni slbi ycliTuilb, Yr ocdd fu dulliaii yn 
lfwahanUctbii yn rawT oddivrtb ein dailiau ni yn yr ant boū ; 
— '' ~ mifi y nalur ddyanl yr uD yū mbob oeg : ne y mae &tV4d< 




ĮTjd ag " olj-gir jn jr iidiio 
Avyl] riiiiallaw. kI v r.\ nfi 



ilj-gir jn JT iKinoil Bjulaf, oad y piyii tpld i įae 

■ " ynailu 

iptuiolion ; ond rhaįfji.rgit 



VinrlTiiiifl hefcd drny gyniiul! yr luditewan gorsjiįcitrciite: i'r 
Brlvyi. Gel*irCrin.ynHiigoryo yrArglfyild yn iiml, Vtn. 
n. I, Jer. SS. 6, B. Eico. 17. a-^M. ZRh, a 8. ----- 



^ o *'li-lln Difydd. nm Jiai.snflcb- 

11d AsTon yn csel ei ilv " Blsguryi' y Arglwydd ;" b't bcloFth- 
njddcynnj™hflrwjihau»fyddBijn ytir teili dychiieliB.1 yr 
Indd«woa o'r t»o[hi"«ed jn eael ei rsKfyoEgi, nii gali y ij'frjir 
bnlina (od nomyn By^įodion lymyl] n gHetoi^d o ĮiySgvniad 
llATiuDh a jpleiiuch o> brof hwydūliitf!lh yn y MeHidh t'i or- 
DidmyliiMb Giiiitiuuogol, 

iAa- S, 4. StfftbHKarastįnfenmiid įn mhUlh y r'iai hgn 
fnJmKltm. Cylbitiad U y cgftolniu g. g»lKi>1 gan y linliiucdd 
aVllUTlh*" luddewig. Louth. Ni lillimdd yr liidde*™ bjlh i 
nelhLKed vedi y nseuigludiad i Fiihilen ; uc yr oeildyM vedi en 
Jjvrraa yn fftir, a llaBar o wir grelVdd yn eu myag. Merehed 
Sionliriyd, vn rai o«ldynI jn su lyliicd eu bnnoin yii hjTind d 
Ibseddigudd, pan veAd yr Arglwydcl yo eu gneJtd yn dra ffiaidrt. 
■ huriiyd yn y c8oUiiwod, ar gi'aeil g"iTioa a dyB-iUiMyc], a 
BDlIįvyd liiaa o JeniolBa Itvy y tHin>i^KHttuui anrlieiibigl 
tjnj, Ezet-. aa. 18— M. a2i. 9— Ii Scotr. 

Adn, S. a. MaBynyffmauh.nB*f(!irii«iBmlwgatr(p1ofno 
niiclathan, įitocild yn aiDriilidyniad. aneimiid7ac anrbidiild į 
Imael pan ocildynt vn myned tnty yr »nialwiji, Kir«1.13. ai. 
23. a 40. S»— 48. Ac vmu fe ddyimiir y bydJoi i OdiiK trvnier- 
id enfai cyd radd am holl drigfannau ei bobl, cyslal a'u hr.ll yn- 
hiilkidraoddoaddoliadtvlMieddii., Eiod. 13. 31. 2-i. St„Tr.- 
J phabcU lyda, ^- V mue pahell gludiuKy vn anHiiitb.'i.iirhl i;i 
ihan uįlud ymdeilbydd, yny cKlodydri ayddyn ddar<isŲiij,i.liĮf 
i d vmheMloedd angerddol cyslal a guTea Bnnindrtefol. iw gi-įiidi 
a'i aDiddiflyn. Lukih. Salm 27. 6. Ezec 11 16. 
PEN. T. 

\dn. 1. Maeyhennod bnn ]-nann|!:);<'»yIll]ediE4'rrhai Muimi- 
orol. nn'r itai ranlyniil. ac y mae ei (bt'^tiiii bnidd yr un [H'ib ar 
bcoriūd cyniaf. Ito.breua gydadanuneg iredi ei ffiiifio m.-.™ .dn 
Bvs«e<tre*g. yr hnn y mue y pmphnyd yn cvrniyg si dianu iV 
Mwvlvd. Jehofah ydvw meddiannyild y vinllan: ondyn.:iet 
Tad'yii ei dJulguddio ei hnn lrwy ei nnlg ancillg Fab, yr hn-n yd- 
.B-^iaBn-.riiide/" fl f'holi gwir ((redadyn. — ^T oeiA įjHiJjft» i''. 
ie/n/Ma Hwiin brrn m iftirvUilaan, ncu jn lA vi HijuiaES. " •■■^ 

.H , j-o rsei ei rfarJunio (Irwv gocn, jiliiin j-n 3 i'tovi "--^ 



ulevyddoi pt H 
noan cyuuyrčb oimt joT ^ertlilkv-r dr yr ul7Eewul. Ood a diUcUHl T 
ri>r] rhiųrorfreiDtiaii crayddol jr Tfinclioid y& tAcl « and hU 
tii y lUrluuiBil livu heryd, critiil s St-nytbluDder su girlsd. 

Ailii. 3—7. CvsINodarMUL 31. S^^-t^.— -OriiiiPiif»yttHH.I 
iic'it HT.nvryiiig: riuii neddynt, nid <d nuig jn ddtleii. and ba^ ■ 
p ui^ciiri.pU Tjbii rhiil m«i y pellmn n elwir UjuIbb y OM ■ 
ll«-)[liijii (-Aiiarj nijjAljAadEj a ofjjjd jma.— planhiimi BiBdlb I 
[unn i illfii ineH-n gwinU(mo«ld. m ai«cidkil i't giiB*jBi,*t Į 
Cu-i lliiHi'r D dcbv|iuliwyddfindduig<»iai]olTDddoi'ririnind4eB. I 
Ht«aeLQ[iiKT. Hyny,Tdyn,rtui«TiUiiicuinuwioJdri),jiiUe(3rt I 

UK/ ;Įiniph«ydpii 

rl]4jdii^ efc y Ijr, y pmaaa, br ucmi i rviii 
rtiiiilbio; }T ymddifudiueit hwy> BefyrJiid 



ESAIAH. tu 

plmiHĮfdd JO oyimwyi. yn nghyd arliedi. j ]Ie uKniis i ha im 
joejn rhūd i cnciifiau jr aimu«inli'm'ildi»gyn.) nodil ya įlyfiKl 

'"" ' ' 'il gwiinoin, dan i^oŲil eijafti nnniggmil pi 

yngl/fntlh ya ddifo'ir. can Ijnca j pedclB- 
įvyat EvaionuI t llirTiliyll. 
IS. Afnlmiūn^Hrylil^1 B vau elė vnyol hiry^.lV 
jn cįflaamdrr, neu > gy/rilir jq 
rfl»wnJet. BoaTBBūiD. 

„ — ... ., -„..-J, -m vn oi « IflT/tr. Yrj-Myrjir, 

YlTdduKldiiitlnnyiieii flunlileu hunnin, h«h nu buh] iud ubb 
įlanreiaiuL Wiu.ltHii. Megla y'uiiatwdnir gan eu luvi'yllyii eu 
IkiAihi. Lom-K. Miie yn Mim y dylcm ni ddcail liyn yn 
j&BįnBl: Riin byny.potl nRi]lduDll)uw, acyn FitvodiR y rhoi 
tniiiie H llMg yn eu ulith, « glygif wrt3i yr wjn. Cnenl hwy 
ymUinlii ar m nmynifetamicbel acliyHtaredig,inewn hediludi 
a dfcgElin*. yn yr amser a olygid yn y liiophwyiiDliMih bon. 
Hmhiiusch. 

Adn, 18, .Jrtc|^f»tHrĮAr»M,neu,'Bgoremld, mcgis rhaShir.' 
KbU^ IM I gyaidybiaelh vuJi ti ch/msryd uddtmih refFyDvr, 
trliwn UWTydi«Hii=gu r oĮvnruhaenYniiylliavo nitirtyDu 




AB ifa ed 
"gi " 






bon Ilu 



Ailn. m. SuiU 
rhailh oiiiBilvv ' 
tyitylln, Mell, 2' 






llonRjihj'lliaii gnng! nos ; jr hwn a tdrych 
gmirod ynmattd, ond Wfi3i ei snigvlchu a If 

guildin I 



nerocdd Ditf 1 



PEN. VI, 

Ada. I. Tu yHay^čiTi y ba Jane y hmin UaiaK ItM^ i 
ylisainryiv reiTDiaid iH-afliii mai hoD yir j,we]adigt^b gjittl Į 
mcKTi tiTfn,DhroT>hwydū1iAethBn Esaiah; gan ei bcia ^ cysnf^l J 
neil]diuiddirritbliiiwyildbniph«ydDlfacUi<>) finoTiiiiDII 
tisUAd ar finitdd/a vphet, mae y cjfciriiid llythvtenavl ai nrjJt ' 
fnwrcddyi«unBduiiaiddw)Teim«wl. 1j>wth. 'GoljfirMi j wi!- 
įHiij^eTb būD o«Id dcml, ao vii enn^iu: y cyroe^ Hi]cte]dd»qlaf, 
.. J.- .. _. .-, . I o,i^„. yj į^r, " - ■ — 




1 telio y ilygaid jo B»ueiig, yr hyn osdil &th o gmb yo y gwlej. 
jdil dujrėioiol, Imbiiib, 

Ado. 11, 13, Nid Dcdd Į prophwyd yn gnrlhddadlea yn erbjii 
; ^oMJiuf tk n rifddvyd iddo ; aee ynpatriiko i:ydDAi]d«- a du- 
i™i Uiiw Yn y ddodfryd sethm a gjUooridiiyd guddo ar JT 
lLidii™oQ. Ond tfo B yuiofjnai Pa hjd j bjcldiii fi uchn. fcllj ? 
ac fe'i huttebwyd. mai m'd o&i imrliHiliiid y dinuDedd hV tirocildf 
i Avy* Y ingolion ymaiLfa i goechived ; aa y byddai i'r luirliiulli 
Imn birhau sm liir »msM. li*iri*yd hyn lOBiirn thsn jn nmser 
y MBlblued yo MaBadii ; oud ya llasrer mwy arbenig yn yr nn- 
rhuth ddivnidttf uy d^ml a jL>TDiaU7D įAa j KbtileiūiBi'', u'r 
idjllfa -BMgarediĮf a gwr[hfldBlig y mae y nenedl ynddi jn awr, 
ct'a Ilgiu i ddeuna« cao mlynsdd ; pea. 49. lu. Seorr. 

Ada. 13. Ela bi/dii eiMf diliyvm. Fno y gadanHydi^jBnif^r 
gaa Nebiiclmloagiuir. dh cbao Tilns. Bdothiidvd, V miie'r 
gcLrianyn cyDnuyB »iMewid, na bydd i'r Argl^ydd byth nrlhiid 
Tn hollawl y genedl Iiiideirig, panior lyinbjnūBgyryindJ«e 
ĖTe tuas lUIyDt. Ldwtii. V tnie tu bivDl i bob amndieuBelh Tad 
idrerioS i:tiQedl lirad i'r wireglwya, «o eUlūiVgvIadcu hun 
yo cul ei nefynegi yma, Bwd1 pea. SS. H— 10, Malt. S4. 31, 
Si. acoTT. 

PEN. VII. 
Adn. 1. Ifi allodJ ei gimlifvgu- Vr oeitd yr Iiraeliaid a'r Svr- 
!aid wedi gorchfygu yr IuddownB la^cr gwiuth lrwy lad.lfojdd 
EdiryH]awn : nnd jiid oeddjulynullnog j lEymcrvd Jenisalmt]; a 
diorseddu Wi1u UiU^dd. i Bii;n. Ifl. 8J. » 1«. a. -i Croii. 2S.iI- S, 
Adn.a. Epkraim,iaxnet fud yn bcunaf o'rdug llBy[h,aruddir 
imycnbl. fisj. Nbktob. 

Adn.S. Pitlga.Bea ddyrrBos y llj-n uchaf ; llc bi-gofi dvH'v«- 
Dginn Juilah, gvrel 3. Breu. 18. 17.— Scur-^iKh, ucu ' " Gu^ldi'll ; 
sddyiTbwelĮ" ni'igitjddyi na ham y gorcb,viii,vnid i'r iibnun 
hiraddilyuai dad ar yr acblyiur ptesennl, oddieilbr i iii\ lul ar- 
wydd y cydanndd (ddėaidian Uuw atn ddyvhvelitd Isut'l u'r 
caėihgludiad &> hnn y'u bygytbid. 

Adn. 4. YaiffadiB, neii bydd lonydd, yr hyn a aTwyddDi-|,ai v 
dylMai beidio an ynjofvn cymhortb tramor; eto iivuy a niuitiii 
Abaz.er dynlrytr Judab: 2SreB.l6.7—lH.~lJici/glon'agi,r«- 
teuiymait mįgį/d kutt. Rtzin a l>bL-ui]i ocddrni ddau iK'iiii'Myii 
dinyBtriaUy rhai oedd ya gcidddtbLn yji cchrydii^ ; aa yr in'ild ; r 

ondyrcKd'i] Icrfynaii cu UvyddiantynagosbaD.acmilocildjiit 
ond iw^ giona paituB-ynion oirglyd, y rhuisftoeil Yn\>atiM\ 

MiObMi, «■ •nonmalluag i ddifii unrli¥w bett «ib1\, t:ii\i«i\«"vi 

1 « rf/a en inaiaa. Lo n- tu, 
'*iK-,"'n *''°^''^'2in" Phccah vedi *,vii\a>V. i\.v«isv^-i 



)i(ill .leymuJuriah, ai rhanu rhyngddj'nt; agomd ami liinhii 
DnOi, ui duiliad idilvul hwr, NidydjTr jn by«b]i»Įiw)( noldr 
Tab-il hwn, medd^liu Pbideicu mai r)iyw ludac* gvrlhgiliii- 
il( ydofdd. M«e y nijujch nryb^yll ua d j DUjdd ya y gtirlM 
livii, a'r anrydd a codilir wedi iiyny, .m ilugn eu bod hvj ved 
b»rii;dn dūijntrio ; leiilu tinair. Lovtb, Scott. 

Ai'n.8, S, Canįi pta Syria yw Dumama, Ik. PrifddiiBI 
Kphraim tw Smnuiuh er'stalm; a'r dyn ftaiSfu Samariali j« 
l-ecth — ■- ' ■ —- ' ■■ - -'- ■" * ■ '■-'■ 

Ukmiv.— O/dcnpuin i^ifiitiid a ll,riveaiii y ūrir Epkraim rlHĮ 

TeyroHaodd Abaz weili ]- pr;d y derbj-Diodd Eiaiih 

v gcnnadoTi boa 14 o fljD. 

TeVraBsodd Heiedah S» 

ManiisKhgCjm ei chyflamiiad S9 

6f 

Ada. 10— 13 Wnlininlbd AhūimoraDnghrediniolo'rirdJav- 
id a roddid iddo, rboddai yr ArgiHydd gennail iddo i ofyn jt a^ 
uyitil B r7nBiarcadan]iiadi'tuiii'li)i>'.Krrb>w neilhred uuijėnil 
o EMVMhiol, B hynj ps un bynusK a cbwFDnychai ai ar y ddalar, 

'•'m'V' ■' '■■' -'"' '■-■■'■ '■'■"■ -"■"■ 

Ni.ra. If 




r. VII. ESAIAH. «7 

•hyw amgylchiad heblavir ganedigaeth wyrthiol lesu Grist. 
.CCULLOCH. DuU arferedig y propliwy(l yma oedd cyssylltu 
aredigacthau ysbryclol, y n nghyd ; a myuych y gwelir y r olyg- 
a yr olaf fel yn rhuthro i'w l"eddwl fel cenllif anorchfygol, nes 
Idio y Hali ynddo ei hunaa yn hollawl. Db. Pyk Smith, J. 
rru, Chandleb, Hubd. 

kdn. 15. Fel y medro, SfC. neu, " Hyd oni fedro," &c. fel y inae 
y cyfieithiad Caldaeg, ac a gyraeradwyir gan amry w wyr dysg- 
g. PooLB. Dyni y prophwyd ddarluniad yn mhollach o r 
;hgen rhyfeddol yma, y cynnyddai efe fel bechgyn eraill y n 
irediu, tnvy yr ymborth a arferid yn gyffredin yn y gvvledydd 
ly ; ond y n annhebyg i blaut eraill, y rhai fel y cynnyddont 
»'nt yn tueddu i ddewis y drwg, ac ymwrthod a'r da, y byddai 

ef y n wa8tad ymivrlhod ar dra-g a c ethol y da. 

^dn. 16. Car.ys cyn medru o r bachgen, ^c. Mae anhawsder 
wT i egltiro y cy^i0ylltiad rhwng yr adnod bon a'r rhai blaenor- 
megys y mae mewn rhai eraill o'r rhag ddy wediadau hynottaf 
y r Ysgrythyr; a hwyrach fod y r Ai^hvydd y n fwnadoi yn eu 
lael don len o aneglurdeb, .er rhoddi prawf ar ein gostyngeidd- 
rdd ni : ac er proh pa un a dderbyniem ni addysg oddiwrth yr 

1 sydd amlwg, er na allwn gaei deongliad boddhaol ar bob ym- 
■odd aneglur; neit ynte, ai gwrthod y cyfan mentu balchder a 
aem ar y cyfrif hwnw. Y mae rhai y n tybied fod y prophwyd 
meddwl wrth y hachgen hipn, ei fab ei hiin, Sear-jasub, yr hwn 
Id yn aefyll yn ei ymyl ; ond nid ydy w hyny yn naturiol ; ac 
lae yn amhccis pa un a ellir yn briodol gymhwyso yr ymad- 
.df ymtorthod d'r drtvįĮ ac etJiol y duj atto ef. Meddylia eraill 
i meddwl y prophwyd yw, mai mewn Ud o am.ver, wedi geni 
ib y wyryf, nac ydoedd yn ofynol iddo i gyrhaeddyd i'r mcdr- 
•wydd hwn, (sef o fewn dwy neu dair blynedd) y dinystrid y 
ynion yr oedd Judah yn brawychu rhagddynt. Ond y mae 
d yn tybied raai holl w]ad yraddevvid aolygir, acmai terfyniad 
yr awdurdod yn Israel a Judah, cyn y medrai yr Immanuel 
mwrthod ar drwg, ac ethol y da," a ragfynegid yn y geiriau 
n. Cyn y galio y bachgen h\vn adnalMKl gwahaniaeUi rhwng 
a dnvg, bydd y wlad hou, yr ydwyt ti yn pryderu cymmaint 
ei chylch yn brcseiiol, yn caol ei hamddifadu o'i dau frenin ; 
I breninoedd Syria ac Israel, cauys ni allesid galw y cyntaf ei 
•nin Iii, sef Canaan, ac nid oedd gan yr oluf ond rhaii fechan o 
ii : ond breninoedd Israel a Judah, a olygid ; fel yr oedd an- 
i'dd y wladwrjaeth mewn gwirionedd ar ddyfodiad y Messiah. 
Universal tlisiory. Mae yn beth tra nodedig fod Herod Fawr, 
iwn oedd yr olaf a ellid ei alw yn frenin ar Judah, ueu. Israel^ 
ii hyw hvd ar oi gvncdjfįavth y Mcssiali; ond 'jiv Tft».TW Y'^'"'^ 
«/r/ ffejn faban : y pryd hvny vr oc'Ad SVVoYv veAS.^V's'i^^^^^'c^'^. 
ymwūUcu u ymad!x\voda yn hollawl o Judah,fe\NX -^^^^ 



orMr J 



._ .11 Avy neu diut I>l;n49 



gellir mcfldwL i'r brophvjdaliįvflh h< 
cjDur jn n^aredigABlh Judah, 

wiidid chyhorddii liug r dtfiLa £. 

iū y prjd hvūy ; u: eto iddi ^beI cyflaw ._. 

A moanl vedi byny, mv y gunvyd yr Tnunanuel, h ibn yr n 
ere yp fabaū ; h boa y cyntaf yn gadaruajid a gwyitl ii 
diB-eddaT, ggdeifir il liMiderryniid y dsrllenjddion. ond yityrintf 
h buū yn rhwvm i ddwjn jn mlūn y[ amryirigl olrgiulMtlJ 
duuldeūt i roildi agoriod HT deilyn raDrbwvsigadyrya. !įcDTT,te^ 
Adu. 17—19. YrArslicm " rfiim; urnflT (i, fe. ErS'tl»d( 
?q ^vmcda oddlvrth y breiiiDo^dd cyngrhniid, et 

zj .._j_.. ]^^ breniu Auyria, Gm" 

inteiliodilĘfyiidūM; SCt 
S8. 30. MediliuiDDdd SeDUherib gniry*' o ddinomrdd J^ndlha 
jn nbevRuiiad U«zei:lAh. 3 Crua. 33. A [:luethKludwyd M 
uehaJehoiubiniBiibiloH. 3 Cnni 33. 11. s S«. la—CtvA^^ 
aqu aM y gujybedĮ/rit ^, Vr uedil yr Aipht ya 
wybed fltAidd a blindemi ; oo Auyria yn no^leiii^ am ei nenfa^ 
y rhai a gMjjIenl f u mel o bpb pirtli, u a barent ddirfnwrWi>l'(( 
mkI n bigent i'n colynan, Menn cjfeiriBid ai y prylkid I'ĮB'Ip 
oedd yr Atglwydd yn hyibyja ei f»ri»d i roddi yr Bfnydd » 
eenhedloEdd bvny 1 ddyfiid yn Uaoadd inswriūn, u inediii»iiB» 

funid hElaothnvydd gormgyniaid y wlad gan y golynion orylurjH- ' 
edin, y mae y gyflelybiaelh o-'-"" - . . -• .-. 



lui ■ Dudid, neo a vcnliid er cyDDifer. -Fu Jltri ae im ddruin ir 
SHW,o*liff(gll»furwyriVlnū.— ^KiflAaiiBe ibieaa« v <'<•'• 
Jin.oliiegyd j byddai gwyllUilod SD japdlu-.r weiii gDreisįJįi r 
rliiil longbjliinneactol ; gin Vj I mjnj'cldoeJil n'r btj-Dinii u 
litid ic a flitcilliid. 

PEN. VIII. 

Ado. 1- Cįimmer iC TUfaiBr.SįB. — aorehyniynBi yt Arglvjdd 
IH i'w bropluryd gjmiErjd rhal fawr, digud i gynuByi meitii 
rlhyreūau eglut y hfophurj'duUiietli ddv«ededlg; ne i'w hjj- 
ifeaaiffnndyi, sef jn y dull iDW)'ar eglar Am y gdr a 
^ūcilhir rhH, y mae rhai y a dodi " dalan o brei cabolodig," y 
th ag a arTand ja ddrjchau ; ao am lii/t difn^ odisryu cerlio ; liit 

oi yB^irudu y ueth yn y cyfrvv ddulli y gellid ei ddangufl ya 
■hoBldoB; Hab.a. 1, 3, 8.— Hoorr.— ^m.K(JKr»ABlntJw.Jia*, 

byn sydd yn arwyddQ*'prj'»uroi'r jipftil/' nea, "gymerydyr 
^yCielh gydabryt." Mae yo debyKoI fod yr eDwad jma yn 
elciroddifel ensMudoJtl i'r biophnydoliaciii yma, ai Sid 
įdynodiy byddiū i'r Aiiyriaid yn faun aohyda lirya gjllawni y 
įleild bygytbiol. 

\ia. 2. A chgmmmii jpi di/itiolarllt i mi difiilion Sniidlaiiin.i 
.nyngrifio eu 1ibdwbii wrtb y bn>phwydoliiiethyrbūnyrndjL-enid 

Įpnieyd yn gybueddm, ftu (U ybyddū yn dabyddiu;li d enni!l 
\w Ahaz a'i "bobl, a'u har|^hiwddi. MADcq|.LonH. Caiiai byn 
.^lEi lii>b nidlituuetb hcl>d pa un u draddoduiiid y biaplivjdu). 
.-lli hon cvQ yr amsykhiad, I/mm. 
Adn. 3. r Imiphiti/dii, a elwid feHy, am ei bod yn wroig i 

,iia-, gft-aKaoaetliai hjuy fėl uD'audydd oddjiidaady bamait. 



V lof %» ufio, Fg uhad. Felly ci 
', brcnin .\iuyrja, yr 



y bRiphwydo]iat^ hun o Si^na lair blynedit, gan Tiglat} 
1 — :- . ._...j_ __ i — -ymcradd UdanuiMua, ta 



.\.ln,4-8, BrulIaifodynJiidBbl „ „ 

; luas ut deulii Uaiydil, an jn dirgel blvidia y ųdl»iiad«yl 

ftalllod y rhun yina o'r brnphviyduTiauthyn cyfeirio u y rhai 

rtb'dvUaf'ddu'rbtaea.— ALioedd yn agua i Jvnmalein onid 
.Inuh. įKldi'vnh ildyrniedd pa unyroeddilya Slloam efollai 
11 luel «i gjfaniri, ac i ai™' pa un yr oedd yalyr gynmfloi, lona 
7 , Vr oedd araTnch y SnsA fetiian hon yn ardilangus Dur- 
i.lJ^/n « anfltvb llfa-odraetti Datfid a'i luliugoCŪt, inev;u 
,,A/,™«ft i įbrti-nBgion ormmrdoaaelho\. l.\«™ v m-js 

^ mue H,on 1^ «t a /yd,i„ y„ gorlifu drob ti c\ie«knftvn\4 . - 



raiadeymhipii o ordiiygm RulloDg. ■ gorniesi 



- - ,n JMlyfaettoa 
• JT hD]l dir. Gwe 






. . , 1 Eieii 17. 8, 4, 7, 

oedrl J prophwjd vtlh rncfriiegi y golyglėj'ild »nwydiu hJD, J 
cjrnroh lin]n4inuel yn ei benoD, feJ meddieiiDydd f tir hirDV- 
Meuiah sdiluvodig yn ffurf Dnw iilocdd ;a ArgJfvdd Drilldni 
J lir y prjd hyiij ; yiio j'n nghyfl«wnder yr uniMr y i,7nnrrK 
' — -iirddjoof, BO yr JmddungMDdd menu '•»Įt>v«id kwm 



'■""« 



rr oold Immij 



riftfyn( 









[iarjiiil.iū w»; 9BtEn.le. ao, SI. Mmt. 33 41— M. 

'^ '" "r adnodan hvn ydyulgyfiirchiiKj bciddgar 

■ d y lyi*ii 



lU. iradnodan hvn ydyulgyf 

Fjr, yr larBcliald »'r S)riaW. y_ , , 

i d mai ofir fyddid «u hoH egnisdia i ddinysIriD yi lua 
ni Tnd Uijwyji pBiidcrfynii ru ciidw eto- 

I y dįierišdit i/r Arslwyddwrth\i} a IlaiBBvi 
erodd i lUir ;" hyny y", pan y gnelodif e 




/r oediijBt yn pa™ yn Hrthrj-felipii M ._,, 

Dol lUui yn hgl HliljnL cu hunidii. ar yn prj^iu^ ci diuviit''' 
OgdrmsejEyrehisilBuaRaai fo y TcsUmeiiL npivjdil ai >' 
jBiuirolidioii hyna'rrhkifijfiėlyb iild.ml, yn d '" " 
Bthfl ejllawniaii olionint, - - ' — - 

40-44. ScoTT- Mjif y le.vL^ II uwn ju cMi ei icibtu jn uiij 
įmhol >ini Ddiin- į-[i» y |ii"ptiK)Hi; ond yn cul eigjmlur.u 
ijiial ifl J- llccfiiil r]i^iKUrjli»)Hedig; JT hjn fydd yabn 
(Įliiriniu Dun- jdvu ['risi.ni (oil ja ciėl d OBOd liaa Itl 
rjfrj^ Ęui r prophM-j-li. Diwth 

Adn. lU. Shieam n dgiliolatUi.^c. Mu y giUtHelirf 
JTfleilhir ynia, Tliwjinii| ja uni")Tldo ya hylmch yBgrifeiin» 
Biflii, nou gerfio, jt hyn nmc yn debygol a olygir jma.— iVC. 
}įfniilh: gali hjo lod rn cyDnwyjf yndao faoll ddybfoinp si' 

SI, cr pmū gvirioneod gvetibred. a dutgofi awEiCh pwy y i 
cr f^oddioppThD nLvgycTOredint □«□ erd^ogeln peth tI 
■•nallinda. Mjeciii,LDCH. Khoddlrainiiajdyma y bydda 
iti]]liw]'i) laeth yu Tvy cglnr ar oi bvn. CiUNiii ib 

Mse pro ym La alga yn 

indi D balham na Saf od 



"o / M 



f jiuli un) wcdi ncBi'au, ac yniddigio jn an, y 

™in ii*i Lhluw. Ac efe » edr^ch i finu, « IM \ 

I waen;d nr J dilHurj ac n-ele Bvfyngdur s thjitjUwcli, in«l • [ 
UinllrKl, B thnrf llnrb vedi si IniityiTU '." DariuuiBd In bj^iriif I 
D anubui[liuWn'yrIiuiilBiron mu^reiliDiol, er pm rnlhudu- Į 

PEN. IX. 

Adn. 1. Eile ni bydd y iįaiyUurrh, S;c. Mae J gair *Uo JI I 
ncthn-u v benūod hoD yn dangūs ei chyssylItiadadivedd^beB- j 
ned D'r blaen; er fod jn Ued anbandd C!)jIutd yr unriiyw. (h)d j 

y luiie yr aiihawadrayD cad ei aymmud i Tat""" — ■-.■...i. . 

cytii:ithiada ddym yr £«Į/0b LonrH o^ gci 
idlan ni bydd tyoyllirtii yn v vlad ■ fu vn v 
cyntaf ete a ddorosLyDgodd 



dir ZabuJnii s NaplittaUli: ralhrn 
EuuoFlh yo ogoneūdus; oef ObiddT 
GuliJee yeenhedlocdd." Bnuinsedo 
■■■'MBiit y gulcdydd hjr.y oeddynl 
Tiberiaa, ac ar gwr gogledtlol yi 



ilee y ccniiedloedd," 




ifiB.yanghjrt « amiT* feirniiiid djsgedig, k jyfitiihianty 
riui fd hyn,— "Ciiii»« liotliuwa y rtiyfeI«T UiDeiHK .vn y 
y&f^ a gwiKgnedd vetii ea mljotrCcEu mevu Lliver wmim], a 
dH&t ifr llouiHd : ^ }"□ gjnnad i'r lūn." 
kdD. fl, 7. Miie y pruphivyd jaiB jnrhoi!cfi rbeinro srorrhyn 
dyired:i»id yn vrndniBliubliicniirul Efe a mgu'idM ensligauih 
Uchawdwr, p«raūD rlijfeddol, m llmodraelii arnihertynol yr 
u a ddarluniai efė yma. BooTHBiitD.— ^ i)/^ g Ui/umlrailK 
•i iitgiauid lA CylBiriad lU ariiaiad llyw™wdwyr yn j gwlel- 
L hyiy o ddvyn deddjf. leymwiaLcn> aoa agariad la yr yi- 
fdd, jn arvi-ydd o fiid y llynrpdnielh yn oidio iddyot. — A (Pil- 
ei imc, Deu," Ac eiš a fydd yn" Ica. LInll lU&n-lig y pm)ih- 
di.ofdd aoiud «nw ar un. erdynudioi radH. neuel gyinhwu- 
^.—At oTKi/dJH au/ydd, ic vrbuDy dyNHlicIbdy UMiali 
eidcdfi, obkggil fiid yr h<d] ad'desldioii uettbyngl iv ireoin- 
Ih ef, ■<• edl eu (7flBwni yuddo flf. 

ldQ. a Cvma hmphwydoliaBUimt.aDol,yrhiinBgyfdrirlBt 
liniuelli Uru'l. UimH.^Acefi a tu'U^Bii ar ItruH: h.vny 
, y eair a gynnwysiu fygythiad o daistry*, fcl y disgya yr liad 

d 1 Am A g u^iU a ddyrchaf vrt ffnebv 

a h jlrach d Kigi R rtag a erbujt » uan am B 
m anfiid nd b bnd<sm Byiitid i ngfVneKid mn, y 
' ° a imuoigri n nBw b«J I mi 



i T 

3 i neddh 



a pheji Hį^ n lu 
1 J lian n g 

3.1— U &a] i 4~U 



. Maeproph^yToliactbvabanolyndcchTeu jiDfi.ar yEDie 
laTiį;'*»o<ldiri^ithadi». O— ll,cibod wediei thnulilodi arol 
1^ Saniiriu jtan Salinn/itser, yr hyn oeHd yn y ctiwecbed 
n o (Cei-rnusiui) Her-eiiab : a čhui fod .v rhan fluenaf D 
cvr]tiwvi ThagryiL«gi&d o ruthrgyrvb ScnitrheTih i Jadah, 
F ei fya'\in ef. y mne ya rliiid ei bod wedi ei thraJdndi 
rer1wuv[d AvydAyo ui ddeg o (reaiaioelb HcEeciah. 

>. (Jadmd/iUi/ vmmc-mirfi. Amanu DnwgerTddQ 
am, a'n iDeddjgia)aetbu(iddi«'nh euriiagrilh ; Mid hU 
1 ycyfryii' fnriiidoedd meddwl oJonyr AMjriii; bilch, 

dQdd ei biinui. JIenbt, Lowth. 

1.^, Wedi i~T pTDpliWTd yn yr adnodaa blunoml, iMrson- 

dangos yr ynfydrvydd o byny, gaA nad oedd Brvnin 
LHyria yn ddim amgen Dar (Nferyn yn litu Duvi gjf- 




Ada- ^21 — 3fl. VroHliĖ/THild^A'jdioaAni wiiivrljgauLhrhdgr}iii[h-' 
rTi'h Senacherib. yū i-in-} i^'i gwTjcnthi^r i drigoIlDU NVūū n .TcniM- 
lem VD iim)i;pcn. 3;.31,ii3 7 rhai (eddjnl yii nyiĮndl yr dhol- 
iiįrioD 711 niveg vr[ii(tiienoD> 'n j'rliol vcyŠainiK Duvyiuld- 
■rirtion a v.-niclh efe i> Ij'iaii- Onei Rhu'f, 11. 7. aS. L>iwth, Yr 
Edd Seiuu'Jierili »'r iayriuld yn oi duH Phinioli »'r iiiibtiiūii, 
n bygwtli dinjsiriu Isrocl in hollawl: nnd fc vmdiliinpiiHOilil yn 
ihen UDKTbyrfnldljnl'iiint I>ii«,- yn rrb.vn ri bobl n-e.li ei ilioi 
mjutli; c-HnyscFe udiJyfltryviiNiil tiu Įfclynlnii, yr tin niudd o^ y 
lūyntrioddefcy gorthryn^r Mididūuidd dfvry f ūkydiV Israuliaid 
rėiniiiidi aea. fcl y dyin::hwfl)i)d,liifti Phiirūc£ ft'i ^ddinyuy 

Adū. 2t'. .£( dmlllTi/r h„ o /i.™^ įir «'<■«;*(. Er inwvn 
ihl ddemsetigyt ArglKydd, y gni^ddill 



n. 30, SI, y rt 
aū hefyd cr d'iog^ln y fren 



Fegadnoiid vr A^lwviU dcyrnaa Jn4a) 
ddiDV-iUio am fud y Mfluiiuh i udyruil u' 



tnciual hMldmSiHinclierblut lenieJdcm 
fryd bi L-mra ^.a/A, irui. ,« i. ei 
icni iL ad uiteiU'lvtd "-n nmiLT ^vrieimuh, 



ikhMi....^H ISu, H iJ -(. tu di, js w 
u I lircn II «-/;;ma* jn w imll«>lll yi 



lu mD y Daniuld, efullai.— ^noiAulA, dinų ni 
1, tua Ibur Diilidir o Jerunilem, Jo>. 21. ]8. Vn 
iuawd, v Diuti flDiTvw ū> baimiaid dvsKediecaf yn 
' Ancb iii. O AnsthDlli ;" i msddrliui Db. Cumm 

o) Dodcdig oeild ju ; Jie, at vr bvn ; cyiidimi ; 



1. 33, 31. M« į prc>phwj'd wedi duigns yn 
irnl loar »eai i Jemsulem y deoai y gelvu 
s vmB y oiodd y liyddBi i'r Arglitydd oi sinm 
dinyirtrio ei fjddin fel ,ir ysgjihrir irangttii tci 
n, trwv angel ei ^ademid, yr hwn il dorodd i 
.srugainap)ini»piiflioėcMo'iCd«yr.fėl|icbi 
i: Innl i lowt raemi coHiirig. GBlwir Immii 
yddūD ya LibaouB. Kztni. SI. 3, 



■ Bitnodon 




iiodi y fulh įjlnevidiuil hynod ja r bjd, ■ phe byddai 
Ūdnicuieu L->foBwid 'tl y iiarliii.irnclKKl. ll». T. 
. Am gvblhail ii'c brophs.nlnliiiElIi hon, n^oi ft edryijh- 
IjMryv Anushnil. pan tydd ir eglvyt fvynhsu tanjd. 
adiiiui DiAirrten o oybaliielh yitirydal. Kuundddnrydd, 
r. UicCDLUicn. Nl loniryd eriued ciii mar diluv n 
Jth jr AiBlwy<id fel y mtp y djlroedd ya Kri y mar, bc 
nao y bropbirydolidelh ogDoeildus taon hebei cbySavni 

]0. rr kumaiai/En aticuM >"r iail^dJ, cyfi^iriiid nt ben 

d lyvjuogiuu H hlunuritid byddiniKdd. y rfaai rmt-n 

iki o bnyjl inuwr, b hsreūl gyfodi buierau ir įlogwyni 

J vlad. fel J gdlid nlv yi hūU drigolien yn ngliydyn y 

vnhKtrtl y gelyn. FeI byn y dim C'riU wedl ^ diliiish*ru 

■wycld i'tcynnnlleidfiioBdd yn mbr^ettūod yr efefgyl : ac 

«f yr ymgypniJlBūl, fcl lanol Imnh uodeb.io. — A'i uTphiciit. 

i islwy«ruB ei drigiai «'i orphufyitn. — A fj/dd gn oi/BTiiaM, 

mdlėrthir i'rpreiieiirildeb liwyfdl, 

jin. 11— le, THryyrnnsuUujroeddyrArglvyddyaiulfėni 
iddill d bobl o Aaayris ■ Babilon. bu y diig ere yi bnll gimedi 
iD a'r Aipbl 1 sc fe ngiyiH^r.iiDBy byd>lu iddacrgAijjIuyn 
.h_v>I y rbiii hj-oy u idenid D bonynt, o blilh yr boll gvDbedl- 
įkl, \ii iji^KĮį y [Lai yioeildyni Hedi «a gwĖagia: re j nme 
nssvi u'r gKleJviid ucddvni Ryriigai.yn ngbyoft iluū Itynod t 
■a \n cud eu dynudi. Wrth "yuypHMld y mor" yrydym 
leJl yn gyOVedia, yr boll butbui diubarlhedlį; orldlntlb Asia 
: jiuBiju mįig Učaeild iraiU, (e gytuin-yMrytliiyiioudd Knii;)' 
dd. Mne yn ddiamnieu mttl y G»aredwr vmEsUDulūdig. i 
i gijaodir ailaji yn mlircmitblad yr efenayl, yrlyw y Vaurt .il 



,,^„3d, 


Į a„uicw 


D ufndd-dod iddo, ' 






iaeih 












lfl-18. Kicu.»7.1S-» 


1. H« 


fl. 1. 11. ZceI 



1.11. la- 

11 g«TthiryiKbwyriMitld™i i (jBel entorri ymaiUi, n Uii»' 
jū a JbOHŪ yu (dyiiioa iialyiiL o'r blueiL, oeddyiit i pivt a < 
lig, ncu yiiiiHtnriig yn MvyllyagBT i SkI dun drcili i,U> m 
iMlliiog Kynnmdiftyii, yr hyn u ymdilengyn orliUanh yr 
dd. Hlasluntar Dinmiddm B PliiliHui!dtitar(iorll,:,ciH. 
dd i^T Ar^lwydd y pryd hj'ny syrjiiūut) pvb rbvyHtriiU, I 
I tyfryugiBdgBlliincBg y IbyDgudd bodd iildu ui rui i 
ut'/, juoj-rJiuiJiniJiii'fėilBfDiI.nuu Eiiuiis Uin 'ji N!v\' 
r (.j.*, w y diiijsiriuJd eli: yr Tiyn oed4 \w bW- 



t«.'l2~ie. Mae ')'D ettlur Tod aiifenad luuel ■ Jadab tn cne] 
rhtipTyiH^gi tuB dauo jina. ScoTT. Vr wiff fl yn crmeryd fod y 
rh:,H hon ii'r bemiocl jn rlafijyjiegi am yi oinMraeild gogoimldus, 

iic I- di'thutiif h»-y iV gnlad eu hunsin o'u hanirjHi''l «"aagaiv 
iulju. hovra —A Ai a fi/dd j/a lrif^iin:d i a-Mill ei tutbl if. 
<j»D y bjdilai y deg llwyth, y thui u Kuelfagluduiid i AB5yria,neu 
ofddjut i ifiieleu catUųilurio jno.in fuan yn oi poby^ll.ld»llg(B- 
, _.. .. _.. ._ii. _ _ ..!..._. J. - ' - in lUwer p*llai:h na'r 
iliebddy" -' ■ ■ 
>Tophwyd 

iul[i:/jilliKUItrH7 bn^lbiiu) ;relbiig)l- JiCKMH. 
PEN. XII. 

Adū. J. Dyma gaa fuddugūliaetbol egEwvs Ciiol, pu fvddo ei 
nuliliignllaeUiuu ei yngyū'reiUiiol; ac yn eiimidig Hnedrddjcth 
n'd&lig lai^l) wnb oduJygu «u g> dnr ^lEacDurol am yapaid idūt 
fuiili II uDiKT. o becnydd eu bod dim lig yr Ar);lwvdd un m 
En'ilboilittd cyūdyu g'r MesHsh, yu lurri alina i DiCalBddD. gu 
ddjnedjd, JUB(u/dJ,*c. LowTH. 

' ' 3. Meieii Uaieatsdd v tipMch iMcv/r, tcB. Cylėiriid it 



ddeibd nrfciedię gan )T Hebreaid ar d-jlyjffbyll, psn fyddai 





iellf obEtgyd ei gaUu mH^r^ lt ei 
^juuu1i;dd, Jcr. Al Ū&- Stitcliffe. — l'd yr 

o^-r^r -wy Truėd i'w ^jtUi, a rhnddi eii htnn~an i fth-iL — 
ETH. B ddičhaa mni mjiKil i fenu i lifrLh poiiieJi^iMi Iteh- 
I ignd yipuLverthliLHFaulyglryuhylnu:!! tiii.L, likivLifrr, 



oedfljuihu-yynymhj'frjdii.ciinatOBiiniiiuil 
jMDUon.yr n^D ncuil va DnrhydEdJ-i t>driw fui yr Dtitlil lh ^jf. 
iMmind o"i fivriad cf, oc yn B-'l'Ilijid o't hjū u ragfjiii'niihui tfe 
trwy y prophH-ydi.— fu BiU/W»t i Mi luiarr: yr (m)J lijii.lin 
Cirjiyn cael ei gmBydifjnu d liiw«niedd ogėūheillo.ilJ uui- 
lyviuUicil, Ji'i- 1. t*. A SI. S>,-2S Uevlktt.— (1 rillMj'u m'j- 

JlnaiuMDLi.KB. 

Adu. S. Odmeh, L7lkKliiiul at y fi^ilnuiald, y rtui oeddyni yn 
arty hde i»nh. sD 

A vrym y4d Jlamti 

Siel u, du-lūi, mae 

Ih vn- fflom yn 



Adn-lJ trcIeUeiicu/aJigMediaiduneii&eTbi/nliKf Cea- 
edl i!i(.-l,ddig)frif(Kdcl]> Mediud uuiy ti9ildodw}d ybrophicyd- 
[ilineih bun gimKuiiih; a'ugwUdyniU]iieibilau CreniD AiiyriB; 
a Bren. 17. S, ac ni thyiodwyd mo honynt i Ibd )n dejniu u ei 
pbeneibun, hyd oddeuiuyrttil fiuyiidvn ar bymibeg o devm* 
IBil Hc^KJah. Oud wcdi hyny bvry ugynoydduieDI BuaddudB- 
Bnt va Lgbldra cnitog. LiinTB, 

Adū.lO— 33. VioeddUubiloD yo bcdiorfa rairr.uiBUnilI- 
dir o mngjlubedd ; wedi ei haniguu o fe«ii caereu duu cin tnied- 
feddo utbder, a biiiiier caatoled.joy rbaijroedd mul o bviUl, 
cuutdiįį a dOTAii prea. Cymcrodd Cyrua bi tm^y droj dyfroedd ji 
Euphiates. yr bou a lifeiriai trvyddi, a myned i fenn i^ ddiiiB 
er byd gively yr afon ya / nga i a ctaaii oad adtcrnyd yr afou fir 
rbcdfu bLuenorol mwyach,ki abBrhsuddi arilibjtiroddiaiiigylii 
y ddinua, nešei wDeutburyii farla; aunid oeddy irigolioii aad- 
Bww:) il ciDil yclijdig niloT, į>n (aint y IMdfa. CyD penhiiuo) . 
byn ueiliUiiriusHymapoigDspilngoliDnyildiDiiaiun eupiia- ' 
lyl^, di būbiodd bi yu ddiif'UKt, gonynį-add ei miiiiau, ■ dirlU 
iodd ei pbynh, Xerie> ar nl hvny h ddinystrindd ei Ihcmlin. 
TOi^dlbynyipan adaladodd Scleucus ddiHU ar y Tigris, yrhona 
alwodd ele ar ei euir ei buu. Seleiiciu, eJe u ddyhysbyddodil 
Itabilim oi Lhr<EDlion i bobli ei ddious uetvydd. \a mbcn 
ysbnidKedibyay. uno freninoedd l'anliia ai cymenidd no i 
a gludodd laiter iawn o'i thngoliuū i w gwneulbiir yn gaelbioii, 
, , - - u - -L — -' -■_'_. u; — — I . — : .^.^ aA^\gda.ii 




Ilfe' 



iju cbbI cyflawiiiBil llaver invv uolirg', Fen. 11. 11—10. a 

1(^11. Zcdi. a 3l>--:i3. DaLlR.ll— 31. 
.Jd. B — S. DjDiBran TGiturdiįpan,wnh edrjnfara ■Įnalig 
trlMajsa amlbial BahiInD. — iJihanh, dyvcdiiid snld^rchnĮ; a 
Kdlu, iredi d IbrfiD yn geir^dd, Ai iiddDniiiH i chjai'lf biucih- 
iinireilhjddawl. Jobar.aSe, I. Lowth- Gorphu^iodd a Uon- 
V^icdd įt hūii ddaear^ Hae yn ymddangcn ffld yr hoU dduiar 
■fuilprofl grandi^eth bryaur oc anny&gvy]i>dwy, a"^ badfcni i 
diwdwch ■ diogelvch Imy ddiDjitr y gonliryniii]wrhnn, ^nh 
r Jtenidu>inU 1^ Cfidru;^ y deullir t; vyHsion y ddaiar.y rhaiB 
"-' — >-— -'- -'-iftcli yn CBii eu lyim ilawi — '— '- "-■-= 



lon, as oeddynt menn braw ea hunain, nnd in awr yn !lawcn- 
fBhn yn ei ddinynlf tf, ne jn yt bcdrinch »'t dMwelwdi a ddygid 
iddjiit lrwy hyny.— rdf*/oiir, getititBEbilon feily yn gynihwys, 
jyda golwg m ai chyfo«h dirr«wr, yn nghyd a'i hymddyBiad 
[nncds am aur a cbyroelb. 

Adn. 9—11. Mae jr Rlygrayn Dcwid ym*. Ūotodir udalMdd 
ymeinv meęia yn h^t^ o Aaen j dycbymTnyg i a'u trigoliun 
megya niewn cyBru u- ddyMioji y Moiuidui baltb hwn t ymuuo 
a'a CToidEitbiu hvy : ■ bretdiiiiDedd * llynyddioa galluo^ (ya 
neiUduūl y rliai bjny a ddinysltiaaal Branin Bamon) yn caei cn 

Ijfaifodcl'; nid i gyd ymdelnilo ob *f, ncu ei grotsaai; ond iii 
ddtiinygu, am ei lūl yn awr ne^ dyfod megis un n huiiyiit 

Adu. 13— IS. Maeyr Iuddewon yn caei eu darlnnigyma fd 
jnail ddecbteu jmnilroddi. ac yn tyfaruh bienin Babilūii ftl scr- 
en furau vedi u^yEnpo o'r ncf ; l«L y cyntaf niewD gwycbder ae 
nrddas yn y bjd gBladol, wHli disg.vn o'i sefjllfa uchelof ; arliyf. 
crbvnir Ei anumioa udielFtyiliga'iyniBroitcbiiyddeliB.a'iHi- 
lylIfa druanaidd ac isel yn bresfuul. 

.J- iB «i «„..,._ '-— .BloljBlaBohamii. 



matnl yn dalgon eu ayndod yn yr oHį amo, an dinnyg i 
gan ei leiav yn dcHt am ei ncbėl tWdedd dinyaUiol, a'i d 
gieuluvD ar y rhni a orcblį-gM ganijdo, yr byn b AdLag^ ' 
iramdn-ydd'ia buB, ,ra gnjbedigaėth gy^nn ITIIO et- ' 



■■f, M yi^lolilir' , 

Ada'il—!i7. 1 gwblbwi )t nl.ttb, ]r ame Ddv ri hiiD yn Ust 
■in TiBB. H ya Į:orr^jiinyD I deulii lireuliKil Babilou Įiiel eu £- 
D.mtriii >n bulliįvl, uc Ti clilinua ^1 ei Dvvr mlrlieidiia i ttj 
BUf kS'! yn tainmiaa y pender^ynuid a |]w auuevidiol. Yru 
Inbl (leJrl rr .Isniriiud a'i Babiloniuid ; ai: yr oedd diafUr jr 
Anyriniil Ju) Senscbeįib yn uheyroaiuul Meseciib, ya itig- 
(l(WliiuuieadvwvwtrTfiitl1, mn eu Lh)>) yn gnnbn'yDebu poU 
IhliiH-, Ar oi laJait yn adn, 3], darilviicr yn ot ViTuirui^ 
'• llhas «"li o houynl b medrlianun y diJsiir; ac i durj^tginr 
Imdv ivvikU y bvd trii^aauol-" — A Hinli ve th^-r i (tJly y torvyd 
ymaiUi va mindau cudyildiau.Elil murudnch. muA, > HeluMV, 
iėgr, NviniCl>udonox>T. Pbidbaitk, Skkufiium. — Ac d'i gtmiat 
fti m /cjit'a"! i ""te'B" K *""■! "" B" ^d""" dįifi-iinU, Hm 
UtclbKIb yn eilisd uerSaiUi o'r bn^ibirydiiliacth hnn. Y 
ainai Babiloa *«li ra badeibdu u iranladEdd, Invy yr bvc 



obivriidBi hl fal y 




uFmeiiig BUgan," yn druodi j mvyaf peiyglus f glol^don. job 



Oodien, ftaiuiroid ya d/nuili j tloUaf o'rUgdioa, reJ y jmc 



laia. 

AdiL 3L Cam/s nag ijfdd ^ Jjį/«^, cyfuiriud Ht y cwiiudw] ū 
Lvcb » dd/itihafu oddivnhffunrKti byddin Hezeuioh, yn ei liym- 
teįthya ubyn Philiitii, BaninBOEn, Clabkb, 

Adn. 33. A />ka Uth a allcbit i geniiailtiu į įtnedl t te{ nenlirul - 

Aiddiiffoliatibi moe ynlaiiyn ei Uleb, vn priodoli yr oll u'j IiaveIiI' 
iuUinoJdedDnw. SCron.Sa.aS. 
FE». XV, 
Ada. 1- Biieh Moab. Yt oedd Sasath «edi arbe> 



1^ . . ^.. .„ wiredd. 

HIbAiyd scblyBur o gBmvi'edda<i Selildliirtooel, Deut.SS.S. 
l^afvdd'a'i misbadd yn ei nniaer ef, Sol. 8S ; u ubon ddisgyuudd 
^i dan an^Jurdud y deg llw jtb a gvninjfetA, hi a ortbreciinv jd 
vcdihyny.oDdyrusddei t;tawupaaa]d chuenFaTyu oi iddi hitui. 
Pan Dcdd aalmuieaer ya ^hyfelaaVdegllnytbpCynierodd jfydd- 
in Auyriaidd hynt a[D^lchyaa«l, o f^moriaat Mnab, ac at Am- 
moa,ac yna yn oi i Njnefiib. ar dni\vs 'T Kiiūhralcs : % Ihair ifh'ii- 
edd CVQ byn. galwi:aid ne Esaiab i brapliM-yilo liaiih Mtuli. 
SuTęLiFft. Ar, a Cir, oedJynl brif amddiffynfej-dd Moub, 

BOOTHROVD. 

Adn. 6- Py Jt^lm-loa a imnUa am Maah. Mae y prophiryd 
wnh ragweleri adfyd a chyni y M<i»liiud, yn tosamio vrlliynl fcl 



joar, VT bon ot 

Marw ; ai: fiJly yr oedd eu bod yn partiau i iylo ai byd y flbnld 
yno am ūodded. yn dangos llyindcr eu cyni. Tybii fod brelitid 
anner ja ddn'yiach »a breliad eidion; gan hyny dcfnyddir ei 
breSad bi i ddynodi galat duys Moab, 
Ado. 6. A'inirm, nalll ai Iref oedd a'i Befyllfa yn agos i ryw 

braidd ; neu y dyffrjii, o't bwn y larddcat. 

Adn. 7. A/oayr Meg, neu ddjflryu yr Arabiaid; yr hyn a 
aiT-yddai, nalll aiy byddail'r Mniibiaid ymddiricd cu mccldiun- 
i™i gyd a'r Arabiaid, neu y byddtti iddynt h«j euhjAit&u in 
čnyu j-imiib. Oadvmae rhai yn tybied mai BB!o\\un a. t;Mi'i'*i 
■ ni ■-^'Ij/'h'' .vrbelyg.-' Sal lS7A~fi. StOTT. 
M "■ ".■/■''"'•i- Mae ya debvg fod ne^oi b. \™>;5.VliV 

JF"c</d,JJaadBwwj-dynddyaV. SooTi. 



, Mae ; Beirniūil 
jn »inrrwio l!»wer jn eu ETfieithimfau o'r geirieo hjn. Lotna 
B'i darliens fel y cenlyn, "Mjfi n niitonaf fgb llurpdrBelhir jiir 
o Selati o'r aaialwch, i lynįdil mi:r<:li Sion," Ond y nae cjūeith- 
iad HoESLBi yn caei m«y o gimeradn jaelh, " Antoo jr oeD. O 
lrwDd[aechwr y lit! ogmig yt aolalnch i fynjdd merch Sion." 
Ond BooiBBOVD a |Įymeradwya y durlleniBd cjffredinol, gin 



Adu, a, Bvidftl adirvn, j-c. Neu jd oi ejArilhiad B* 
yrts-n aydd yo okuBch, "Canys fel nderyii cnsydreiiia; 
yru o'i nyli, y bjdd mprched Moab wrth rjilsa Anjgn. 
jv, Y byddai Irigolion Moab pan ddelni J goresgynsyr i 
ffoi thagdilynl, gaa gyrchu lug rhydau yr aToii Arnoa, 
oedd ar dcrfyji eu Bwlad| fel pe butsent ar fedr cilio i w 

SCOTT, FoDLE, &D. 

■ ■ L s— s. rn-BĮm^A. "■■ ' " ■ 




Arglwjdd weii byubjsM i'v 



PEN. XV!I. 



In. 1. Baich Damaicai. Perthynai hefjd yn llntin c 
il i ftEnininffth y deg llitjih, y rbii a gydfimadaMEi 
Hld yn erbyū JctusoJctd. Fe gydavnffyd y brūpWydū]ii 
paa Kymerodd TigLjilh-pile»r DdamascEui, lc y uludod' 
yn jįMlhion i Cir, kt, 3 Bren. Ifl. 0.— Cyfere' ■- " 



įilydd ėrmal prifddiuM Syris ya imlg ydi 
HB huD yu gonvedd lus dau ciia milldir i'r 



ii golygufelprif 





)-n nudedig am e 


i hardil 


^.b7A 


cbyfoeih, 


ii t=iiiifl 


.BdiIoli«Ui; pen. 


B. i.: 


ZB«a. 


IB 10, 11 


49.33-- 


27. 










7,orlhodi 


carfdi" 


«=erfd.in«r. At 


oer oedd ddinu a 




ar ffini. 


m Moali a. 


B Amini 


m, Deu 


La.8e. >l 


huū a herUivui 


Ii un«aiOi 


ir Amo 


iriaid; 


:ač yn ddi. 


Syri-id. 




.,-P« IKI' 


Loedd 


a wi«l 






'MiE yp 


yfiaiihiad arfen 


^.iFA 



_ , . , . yLXXyn Ue Aratt. . 

i" Lowni.— " Vdiuaauedda BTihiKlnyd hydlijtb." BooiHtt. 
dn, 3. AdctSylil n.KddiS'Ųnfao Ephra'm, sof y deg llnylli, j 

neddynt J utyd luvn raawn cynphair a'r Syriaid, a phnT 
lan jivu amddilfvufu y rhui oedd Suniaria.^ Fcl gogoniaM 
.<m brail į M*i'''.bjii)- yv.-. bydd i*r Syriaid, y rhai ydynt 
.'U L-yngrhair a meibion Inruel syrthiD dun yr un lam. 
dn, 4. Bį^d i uaoiiiani Jaatl, jeiitUan; mae Jacob yma yn 
^a yr unag Eįdiniini, ac laruel, terydeg ltwyUi, y riuu yi 
I cu Įjonouianl yn gynpirysedig nie«n hod niwy o lwylU yn 
hyn idil.vnt, nac i tVcniaiaeth Jada, Cobbik, 
dn- 5—6- ¥r o«dd KcpbaLm yu gorvedd rhw]ig ][wythĮ 
liamiD a Juda. Bii agiH i freuiniaėth larael gacTcillviT 
ivz,trioįRUlTiKlgUini]LacT,3I)ren, Ii. 39. Hnvrjuh fod am 

ii'r rliai a adawwyd va y tir, vedi ea hargyhocddi o'u beuog- 

dd, adyfhnclydatyr.irglnjddeuDu™: a (jall hyn foii yi, 
mm droš ymddyRiucl lleiMiali. yn anfon gvrahoddiad iddynt 



etini. BOOTBUIFD. 

Aiin. !■!— 14. Wodi l'rprophwid VB jTudnoitHalTUaHiroliag^ 
(jnpį-i diTut-hiteliod B djBtr}"W lirenhiniBelhsu Sjria sc lanel, j 
inijc tfu ymA yD rhaofvEiefl rb&thr-Fyrth SeDBi'herib a'i fyddiA 
u<^rlhi>l i »lad J'Mi, an djmcliK'fUad <liB>mtiiwlh.— ^e v^b 
Ariillvd ar br;jinhavn : neu, " ar br>'dnhHwi], Ljffi^oct dnJiod ; 



ATihcEnyi'l iipūdcr^'ūD pa vlad anl.^įL'I' "'^ 1 ti^ymA, apbaJum 
y Hyn-cdir ei fod >R c>sgndi agadeuydd. Maa y rbau ivjolo'i 
^tfirnroiH ^ n Tneddw] mai yr Aipht a iFdajiuuid gan y propbvjd 
TU I p'inuu h>n. FfSai yi IsddeiroD am nandil daa adea j 
ffliid ymn. \Vedi i'r prophT^d Tagfrnpgi dynichweJiad y gf^y^t 
y lujit (fe yn Mfuuy oenyda yn g.vntaf i'r iipht. ac yna jrn amg 
ii'iibudiiD cyllyiu >r dipht i'w Bufon i Npbia. BoDTHHOfD. Nto, 
" H[i! i dir y aymhfil HAgcUnE," Mifi yma Ej-feiriad ot dduU 
^^"^ ' - *'"^'*'Ti(l, yr hwD mdydoedd yn aimbebvg i adenydA. 




(EilfarEtlydiI \n ;i adoni bau ; u; maj jr hjn a oly^id nrtb j 
iieri:i ulffim, oodii gotiKhinn fniilcnn/ y IBfaniiii, or meili. 
wf y rliaj y dinysITiwvd bjildin Sttiuchehb, ya olrthann fti 
Sren. IS. 3i. Ond l'dy.l pci]. % '). s 30. 30, SI. b 10. 10, 17. 
,Un. 1— 6. I>Bilimirni Irii h.vnios o ddiiij-ttr y fyddia Assyf. 
iii.1 gan argel yr AtgK-.M: jitn, 3ii. 30, 
Ailn. 7, T gepecL] a drtirlnnin-yd n'r blson, *irfl clrwtd am 
linjitr bjJdin SmBtherih, [rwy yr hm y'ii gmiredid liwylhaii 
ag sjrthio yn yBRlyruelli l'r budiIuBolJiielhiiT trahntrB, a niif™- 
1 roiidinn i'w boaryniinii i'r Arįil«-.vdd u r;riiTi1d .Sidji. Mbr 
ai VU bitrttLi fod vmagvfpirTūd uL ddvcli^d'iad vr Ethjomaid i 
dd'CiiBtynyit'ddiKu ^incliliil'. AcL 38.37. Emfll u hmaui 
liyipailbyddinSenuelipri! ' ■' 



.. „. . y liiieodd. N'im. 31. «). MciMili 

i^b HolHLIT a FiKEH, fod y brapbvydolisflli hon Tn ei 
AnnKhrisl, bo Bdferisd JT liiddewan iV Bwlad 



įlycu 



iy<tr AnnKhrisl, bo adfenHd )-r luddevun iV |{wlnd eu biinain 
nli cu dy«liw8lyd «1 Grial, trwy g.raoonliwy rtiyw ((snmil Rrial- 
logol. B thnnadi esdemid manr ar y mnr. sef Bryduin Fbut. 
id y mae Scott, T.W!Lij«Ma. bV rb-" f""f "'^ ™...n,„..- 
iraf yn melijn cyduno i'r gnlvgind vmi 
PEN \ ^ 



n r«y»f o' 



bnd n 






db am oiditL r 



n* d irth n ynnw b n p; 
Oi d uo >d h b d 

d guR y rcnh m H K d n 
« " ra." '^'' 
oryriinnn'ho, w h mdd rd n 

u am g h SI m ^ nuUod d hiap w 

b <t h turr b hun 1f pr ivj/dil 

re A tftf- JT iu B ii nod y nitttn^ uffii 

ei m n A alillmn i>« n^w!iA 

tWTa i. 

'' V UlpHnUaoanli 



Sis ES\HH Ftn. XIX. 

Ktjd ttc Ttl gtlL d mujdvl mai r dti ddtigiTwyAog ^njienl 
iKTiinrj l*;iS 1 oli^d Ond oidijmrir ygair n mugol, -Ir 
f^ ffitd niK yof t ai Ti \ m Udui d a tiebuchodoiioBOF, neo 
IB D te mb nfl P rv ft Ą TTiegia CuDhjiKni, Oėhiu, 

nelh f R n T N SooiT, toi^r 

d)/ Mij/ ofau N luB vū fui, u 

n d n anml KD 1 Eai- H*ji- 

n h fnil Riin hder caled, JT h"ii 

aaLandtrv N i iod U Vya o c^jfleDwwiu 

orf u w galboĮi ori 1u y wlvJ ond y moe eraūl yn }ueiv 
būd y gc nauju Ajlogsvl erdVDtHlin o^od □ jth yr Aipbdoid, 
gan mu rslbn Nilusoedd pnr ncblnur eu linu nder i'allnTdd- 
uu V ujsoi Pnben Imtra ^ Jfr^dioii yntddiffun aoMy- 
1 y bud'i dcr cjLmlH^dd y lim nedd jnt yn oinddilfyn Tr mau- 
d ncu dimuMdd Scdtt LawTH — Gviiiih! byn yn lltlh- 
y uu iiua M<!gulviiu inui-lvnjdd Fersadd. WrLLa.— f 
J ff/ ir ^ J i4/cin ū r rhu y gwtie]id Įdjitir 

J B e li jcJdpspn Tnyr \ [ihl j-n dm lluoMU į ... 

ddū b [1 n anngbr^aihvy pui ludd boll geni edJotdd dyi^Dmg 
y bjd vn gDrfoū CTTchu ea p^nr orvudlį ' 

munr am dimo. Ae bebliir hyn, yr oeddyul ji 
hwyliflu, rhnflku, gojrthbannaų, brelhjnnu, rhcaingso, fmaui ■ 
llongan hefjd, o'r tjTB yni* ; u'r olfeiriaid a wisgciil c^diao »«li 
eii nwncydnlioDaw; gan hyny h(iaMig»jwianlcyffredinn! ar y 
Jlvslcii^nv-niii, yDggllrjdivlac<ol ddirrawr i'r gcnedl hoo— £ou*. 
hen dtiiūuv VD JT Aipht, Nuni. 13. 33. gwcl Sal. TR 12, 13. Mie 

„ . .. ,^: __J. .. ..,.___ <._._|;„g|^ gĮ^Į ^Y„j,į^ ^^J_ 

. LoUTH. — Byid (ir Juda 
oDd ar gylVir 
■i niihrgj'rch 



ivueiiiryii įvelI nTibyrEDw Mcmpliis. Lonra. — Bydd (ir. 
l/« Kitiryil ir j/j>W, nid oblegid rįyfel lįiyūĘddyut, ond ar g 
yr li.vn u glynKDį am greuloaiieb Senaiienh yn ei niihij 



lelij-i;caf yw'T fodpump, yn arwyddn Difer uinberfynpl d ddfnaa- 
ot!Lld i ^iki:l rMi hflūrhyd^d'lu k\ rh4gorfr dūlinu bya; h bed uu 
ur rhiii luuv.ah.iiiij yu nl pnbgulygiid, y fiyyal' undedig tm ei 
huilmjudilulmeili, u> mdilL-iiafi fim, i fgd yn gyfrannugerhyny 

nTrinJjii(!Lli, dcbygid,yn cyimwya rbMfynegiudoli)daeniadgwyb- 
iidaeih orgwir i>cluw yū yi MpM&^v^^ ^^i' olynwyr aTcmh- 



, Y^i^ičftMM 



<mV«» 



įi'l.masant Alesiuide 



vlA^^SlCTl'i^ ' 



jiia a aavivnasam. Aiexiuiu«. ■'—■""y _Ti .,^vv-r»,, -'»m« 



'u BW<rn aouer le grfieilhvi'vd vi Yįgr.-lhvruD i'riailh Rik^. ^I 
bm ■ ddialUd y o lled gvffn-.iio įii yr Aiphl,' Tel y dulh y IriarjUoo 
JB rsddol yo hvibys o r g^rr ])<li.w s'i enyllys, k jt BnnMlvj-d 
SwtT q hnnynl yu hrusJvlki.i i'r pefyrid Miev.-i,.-lli;dd uHw 

oi ctlioeddiad y brnijh«-}diiliiietk him. tjfoįodd bly> ar un Oni«i 
iv rbynEvriii yn llyLhyreuu], ai: oft u aileilodudd ullor h thoml yn 
Ti Aipbl,at ntlbBuactb yr ludddn'oii vn HeliopoliB. nou ddinaByr 
DinUyt bon giui r«ldHl ei chyrodi yu f^dradd a Jenjrulem, 4 
ilw)dlLidd«waDyT Aip}it,yii"ddinu»i:3'fia«ader;" ūadiiiddcwūa 
CkfiaaD.gu] fod yn eiddi^Įcddaa driH cd dinos a'n teini, lu: jn 
ddiyiiyr o*t ssfyifliBd newydd hwn yn yr Aipbt, a gyfnc«idienl 
na Ijlhyrtn yn yr eūw KivreiddiDl uedd ami yn y brpp]iwydū]iaeih 
bun. M yl galw™i bylh idwyBcb, - dinaa dyslryw," ao nid"din« 

iaid. Ldvid, Eignb Newtun,&i:, Nrūll 
ly mttb Logua. u oly|(ir, cyliaiw jr hwa 

, . Jwr," ViTRiBUA, 'irlai.bawd«iT Criil. 

LT varadigaft 



dralhcbyg fod prif gyflnuoiad y brupb«yduliaclli hou 
SeoTT, 

PEN. XX. 
Adn. I- TatlantK'Adnao naflvH-yddinn Senaolier 
la 17.— Asdod itedd ddiaua ar diniaii Jadah, yr lii>ii a 
HezeciahoddiaryPliiiisiiaid.aBren, i' '• ■ 



fijl y bemir jti oTffredin a Scnachenb, guii Icid 1 anan yn lui oi 
g]umaenQ7iiud ei. UiLL. Maa yn dcb^ niai ^SuRon oedd nlynnrr 
cynur ei dad Salinanaaer ; andgann rumrynnian, s'i ddilyn 



fijl y bemir yn gyffredin a Scnacherib, guii Icid T, 

wynru 

Yr aedil vr Ami ynia, i^u A/utns, 
n dcidl i'r 11c ddid allui ar oi hyti 

..J ..--^ .. ^yn Psamelliciia, brenia JT Aiphl. 

I. 3 — ». ¥h laitli, BL'r bcb ei wisB iichaC, iniitb o bnlull 

lirir a «isi!ai y prapli^ydi, Z«ii. 13.4 Wiu.usii.— Wai> ilj^n- 
tdd. Iri diwrnod niuc yn rwyarcebygi>1.1 ddynodi r oyHam'niad yT 
hyn a ra^rynegaiid, niewn tair blvncdd; diwm(id am flwyib}vn, 
yn oi rheul bmplitvyduliaMhoI. Ijivtb. Pb gyfrilir Ibii Scnaih. 
ėrib įcedibudyn alueDol o'r unnr i:ynlaf y gmududdefe ll«u<:i. 
«4 i/au dp.pnffiėd, ii-d oai iii(yuhweiūdd Kfe jndVi^iaiAiehi.lS^* 
btrrlad i n-anAsB ar Jeruralctn, liia ihair Uynedi ■, as cfc a. mm^. 
S^f J!u^« ■ '"™T ■*!" '^ ''"'y^'"" a"r -AiuhHiiiA -jn \ft\"jv\ ~ 



KMHir. 



I. XXI. 



iliarth jtvltosn nr Tjrhnoli, bni 

r rhtut ddyveiliaii h^'n f^ne] ri ^ _ _ 

Pim i>-el<a1i[ tTiffnlinn KO'uelinKilil Aidod iod jr Aiįihtiiid 
lopiDifl. W7th y Thiij ditiffvyli«nt umgyamluuIli^Tediea 

ĮTHn ^ Auyriiid.pi?l<hldeugobuth,uyni(»tyDgBunti'ir 

it felly BDi ci'bod jn Icrfyna i 



liopii. J pTTt 



ei gvloJ CanuD,! 



PE!J. XXT. 



, yr hwn 



iildt. I 



ETiphrutcs a'r TiĮęrii. A'r ini)[ifl y'i Rniiucif Tngyfaniieddd onid, 
lrwv ,ų!niTrJ Ilii8>« o garnlpsiild dntvddn, iV sythi. : ic ^ fum 
ar oi 1 Cvrijh Ęimerud Bahiion, BoilraRn'yd y wlBd i BDntinfti, 
fel niicL vdopdd vn mlien vchvilig o flineįidnedd vn ddim anma 
Ti,ir;nniiil»Th,neiiKoHyddnnial,lliiwn o Ijnnoedd Bjddil J 
cn-wj iitoedd »n nehendir Araliin, yd duva dinyslr arurydntiV 
ernilynuūiinil; iai.»)'dinv«rimwvdiK hwn a ddeoai ar Bilu- 
Ino n Uorlia ■ FheniB; h,Tddiiioe.ld jno.Tihwriic1»l j rhai oedd- 
j-nt yn dm BTiBjdnii. te a ddeiifnt trwv vr anialicch ordiJ rhniig 
lyddhrny k Baldlnn,— f) icli-d afi-adiitn, gB-lidj-n tjn- 




Ito>. XXI. 



^ veHhi Dm gt am]] am nic cm 

įįuGiiba ymnd tč an 

IW n d»gwr ar SHfn ajchogv un 

•Bitcii msRihDgl uvtKH Dmn 

I DU Uedun IV gi un 

H- Dj«ed dditr oil BTtydM tet 

ui uag g! od gomil nJi 



liah snrvdd od 
Syn^gTTjiU. • 



f r 



■jd yn rhugfyneio ynm J byddai iddjnt gilio i Arabia DdiffaeUi, 
oii!oi rhnilir S«d»cherib. paii elu 1 oreigyti gmltd Carnin. 
c yniaannogireu ojinmydogiori B fyddent JO daBel irnyni i 
3(1 yn dnsluriol te yn gyaimiiynagu lu»g attynt yn eu cjljng' 
er. yr byi] oedd i gym«ryd Ik a tewn yApaid bliryddjn >t u 
ylioėdiiiaf^ y bTnphiTvduEiūetb, aef ar rynediad cynlaf byddia 
ivjiaclierib yn erbyn Judah, moe yn debyg. 
PEN. XXII. 
Adn, 1. GliiTin įoeltdiįmlh. aef Jemuleni, a elirid fellf am ei 
lod yc eisteddfa pruphwydoIiaeth, lle yr amlygai Dav ci hoiiaa 
nei™ Brwydd gwel«d^ yū y cyssegi : yr oedii Jerasalem įcedi 
ii hadeiladu ar ddaii fryn bychaū iDewD dyffryii, ai: yu amKylch- 
'oedrij gan fvnvddoedd- Yr oo<)d penaau y tai dvyreinim yn 
cnattid yn g.vtriėlia, a rbagfLir i-iel od bamgylch, er atul i'i rlui 
1 K'sgent neii a yniradient ar hyd-ddynt, i gnyiopo drosald ■ 
hael eu hanafn. Bod y bobl oU yo rbedeg i beonau y tai, » 
libirliiniayn tjwiojia»n eu bod Bedi eu dul a bt»« diiymmiOh 



Adn. 3— 14, Mae y dari 



iiiii.—Nlladdati a cUtMtf, 
lūiDt, a rbai gan ddychryn jn nnig. Elau, 
ef y Pflhlald, v riiuj nBldjtit v fityd hvnv vn 
■ II m.ddin r ' ' '■ 




^miy ^PTthyaai jbrū}jhwydu]iAelhiioD. &Iao yn iIph^ginaL yrun 
Dpdd TT Klincim hTD a'ruDceddyndryuryddpanddaeLhSi.-:jui.'h- 

įi3uhawddj ai>t}-6i\r-pi\a<l<iEeTt>'iBoa duH i Ina i-hau^- 
.TRtt oiigo EliBcim a K^iiR, nivngysu a gaifgvs htlrra.y 
Ignodid ei gytiiili IV mydd ef. Vr Miid rhbddl »gi>riiiil lu- 
figirydd uu 711 ;r unur gjui, Tel y nae rboddi ūl 1 uu yTj < 
dfddlau byo, vn Hntyddorcau rhoddiiu] uwitijidad Vr cyfr^n u|i 
i w«]ayddTi. V man CriM yu L'ymhn-yHU y thui yma o'r anvydd 
ano ei Iluūhd, gati hyny nyui a 'iLlAn Edrytli nr Eliacim fel d>i- 



iiirlKidiDl,ac o'rbraiddjn 'mheburpT'i], wrth adeiliidu bii yu y 
grledydd dvjreminl, ^icrliaii hnelion yn y muriau wrth cu huJ- 
dUdu, g»ū r<]a J niurjau o'r tj'fryw ddefnyd'" 1. ^ . 



dUdu, gtD fud y niūriau o'r cyETyw ddE^fnyddtau jia'a Hoildcreat 
garo hoeliaū JdU>iiL, wedk ęu dorplicii} a goaodid hodign yn y 
raarūa jn y fatb fodd, fel y byddeul yn cyIrKJino JI adeilart, ao 
TU « dmOiflU, yn aysud a gwa«niolhu er liwyliūdod y teulu ; 
Eiec Iš. S. Ezra. B. 8. Zcuh. 10. 4. Cn ran Hrbmig o wydi- 
der [jKiisogion dwjrffiniol ocdd yn gynnwyBedig moitn smn 

J Bim. 10 Ifl— 21. Gotygir Eliucini fcl y bnf hoc!,' «'cJi ei 
ricihau j-n ddiiiĮil Ja y ojur, i dd»l yr hoU Icriiri, aĮipivynlicdiji i 
w»»anaBtli tyBrcdin » chj MTgredig ; hvny yv.rel pnf gyuMidd 
irhollserydliaduuB'n-ludūladirtfydduliat.jiiilyniadiii hariiad 
diyseoE Ef niewu muMn^dd a bri, a iydilai dynbuGad a llivyJdi.iiit 
IŠ ho)l deulu ef. 

Ada. 36. Moe yn ddiSu mal Scbna a olygid n-nfa yr bud ynu. 
jTboD oedd i gad eilJiotri, ac nad ydjirygciriaa hjnnanijn 
ail adroddidd,a ohadaTDbaad u'rddedfryd u gyboedduaid uiliud 
d't bIaeD. Nyai a allwD ddysgu oddiyma, y bydd j buli lu-bdur o. 
ymgyrudo yn srbjn ai-glujddiBclh y Measiah, gael ei djuiibii'l- 



T Babilūuiaidd yu dd^'ilisid av yn goethion iVainheroilraL'lliAAByr- 
laidd; aalėlly, ariuiuier. pan yn vlpubymiidangosiad dynol. yt 
oedd y vyfjyw ddrgvyddladau yn dra annbebyEnloeuel cudwyu 



pun. T. '«■■:.■;;«,', 


Tyruio€ddddiu«en..«yū PlKiiim; 


jrhnnynnghydadin 


asnpdd arfnran-I eraill, a lyrthiMani i euif- 


eddiactb lloyth Asu, 


Ondnidyv yn ymidang™ ddarfod i llL 


Jo8Uah,(Jm. m, S81 


iogacth Aser fod yn all 


luugiddiįvmddio y tvu drigoliou, Bara. 


ril.SS. UHy.dal 


>)g fod dani o'r «lad boa u duoU Ui^ ^^ 



CBDoldir, VD cael ei fi:,ldi™DU guD yr heū OaDJUieaid hynj, ■ 
I111.I hcLi d<liii&i l'itiu vedi ei taaddladu ar y Un, ac i ;chwaiwg- 

dra pnnhladdul : ar y gnlygi'ad bnn y raae TtruiyD cael ei galir 
a'idurlimio fd yoys, ^ y lieuDOd hon, ac mevii mmiiui eraill. 
C«LJii-T.— T(.ri;j; Bemirfod amtjnio! leoedrt u'p mw hwD, ond 
pa im p hiiiiynt i. feddylir jnia aydd snsicr. Yr oedd T»niii» yn 
Cihi^ia,u'thoDrraedd]T apoBUl Faui jn briodor, Act. SI. SO. 
Ond ni buaui ond oier i drigolion TyiuB ffai yno am dd]i>gdwch 
rh^g NebuuhodanuRir BC Aleunder. Ibi y eiybnyllir tma, adn. 8. 
(jan hyny liiina aniry w awdBjreiiwoĮ(, inai Tartaausyn yr llis- 

h-.i-ii y IV |?wynLl, te] 1Uwy m6r,yn į^oJygu aiiir bnrthtaddoedri yn 



u Mof y Csūi . _ . 

ihcr^ Y NiluB a ^wir Sibor yma. inegya hefjd 

— '" ' Y'Tceddy TyriudyDEnaAnachu yn 







Aįū IT ^ a butiftn i u h U dti/mitKieild y bud .- nia^ y (t^ff- 
ĄHiBlliBbuiuuiivucaeUidUi tjaa jn unig « danguo si 

į iV Argiandit r vw • v bj(dd»i i rui iiT 

, nidmii lu bnMFlyiJud Inddcvig, 



tmST'-JMyi ' «i 



, mgr Afgl eįoU nei g" i:mxdiijjĮni] yr ulepį 
Cyftiriad U t<r)diJ vr uflaflud ar Lsnuiil 



Adn. 1—13, Mao mnryw dvlnKi yn ngtajleh j iljgHjildiiHlBU 

nn';"id. vT hnn a ddilynir hyd lidiirsld y aeiUJud hcnnudur 
tugain. Tjbinrhūnuii e.hooddiad jdjir. o ddiideitdaLi u^flrai- 
liiul DildiKilt l>duw, bt Kcne-Hneld feihoduruB, ju kj ninv; ir' .ig 
fcl alūrjviljmphilydDliiiUiliaiiiriiill, nitnn vmadniil'lioii a iliir 
BU cjmhvrjaoi ainryiir dilj-j-nydiiiailui cjrlTelj li, a hraidd j įdlir 
dyiww)l ci'flaivnia.l invyaill iJd.nit, iiiid yii uirijrtr i-ii. |iilli, 
Ondy msc ,vuyinddaDBoi.rud y rliiig ddynHiiuliiii L.m jii Uy 
uniongviviiol yii cyiiuaysrhusIruliniį.hKjdoliai-ihaiiiiinhilid i 
gciiadl Iitael, ac ir eiĮl ")'"•> ftiii nyilii eui n»wu gryni, cijut Mi 
eu llwyreyBB»iii. Scuti'. HV'vdi rb^lynegi dinyalr vciibgdiuild 
tramor, v rbai uedd^iil yn clyjiiou i Jodab, mae y pniplin-yd yn 
cyhotcUii y baniedjguEtlum iKilii ynemui uBclibcn pul'""'"™. 
obenvydd va liaMnuviulileb u'ii gvrUigiliadau į a^r u^iiigbvfau- 
nedd-dra oeJd I gael ei <ldw}-n ar yr huJl nlail. Loviu, 
fud yma gyleinail at aurbciibiad tt^ymi 
a Judahgauy Ualdeald; a'r gaJuiiastra 

AntiuchuB EpLiduinu: UDd Iv yuKldta^H iiuuqiuy»r,PHruauuiin 
gan y lUnLtviniaidiaKvacįniriad yrluddi:woa i CifĮyr bu!l lįuii- 
bedlDcdd. y n ugbyd n r dvgtryddlailau cysaylUicdig a'i oraclin 1 1- 
iaeLb ue\iua biuiu, ■ u1j:^i yn benar. 

Ada. 18—16. aiaay rhauyiua, u'r bmpbiirydoliaelh yn Boljim 
y rbai t Mitn^w\ iba% adrydaii cu gw]iul en huDuin, au a gnuul 



Į-sasgaredig Iubw! o synagogBU, jn yr Aiphl, Asia Leiaf, « ynys- 
cicddGrncg; Hlliray lijav baBot in oflėr.viiol DKiiDmeBuriniirr 
i iedaenu g» ybodnėtli or gwir D6aw yn mysE y Denhedloaid 
hyny. Lqwth. Uh yn ymddangos ir broulmydoliaelh hon 
gael ei chyflawiii yn benaf wedi dinjstr JeniBolem ehb y Riiuf- 
liniaid. Y pryd hyny jt oedd miniai fecliin o hm.vm, fel Uoffioo 
J svinuyddeii neu yr oleKwydden, y rhai a gofleidiaaanl Orijl- 
ionngiiclh; J rbai h VU wcdi eq gwasgaru yn mjBg y teohedloedd 
■ ddyci:baraHml vi llef me<m ceniiidau gHreaang o fan]. Scott. 
—Am hynff y goįonfdttvch yr Argltoydd yn y dyfffymvdd i Dtn, 
"yn y tši],"»Iya nEbatliil IBiuninBu poelhion Irallodaii insMnini, 
fe'u hannogir i obeiuūo ac ymddicied yn Nuw, L bale bynnag yu 
gwasgerid- Bolden, 
Adn. 16. O fii nffhalni! Ma« y prophnyd yn llefom jma yn 



hanol ddidliao o ^ . . . 

hir, yn yr hv:a y byddai lIusKa mam o blu o bob lliniau, yr htm 

ean gacI ei hyBgwyd yn yr »wyr, ■ ddychmiM y cteaduriaid. nei 

_.._. =.. ^„ .. :.. r„, - ,. ..-..^^ -rddynL Toįrid y fihi, 

langau coed & glaavellt, 




Adn. as. r Ucuad u icrida, *c. Fel yr oedd /r hnu! u'i Uecu! 
fū rfa4i 1} brirdinuūd y (.-eohedLūCdd, dkLltd eu bvl yn cuūl eu 
brnw1 ^roa, i į^imrfflhicpli pob toiitb o eiJadod. UjdnJuLd y thtd n 
rldirmiuHl vn w;ucb goleDni lejmiu v Mevnah. N>u vnti*. 
ĮflKr yMyr'ed y iMmi brif olmiid b, 
..J — _ pbennaelliiiiiil piUnngj-di 

. p1 yu yt Ttgrjthjrau ; K -, ■ ■ 

MtM yw, J bjddti i bob galluocdcl dgjuol gulli tu dysĮilelrdc)) 
rn wjii*b iinldeichii»^T«)dd in»t>TŽijdi Crint, Breaiii v biraii.- 
iiAi.-Ei haairiaill, žį-e. SurjddogioB a gwįr llys Bmiin y 
ft^uDianl, Bc yu cnvedia ei upiutuliDii, y rhai ocddjutdyicion 
ii eirlau ai ireilbreducdS, au ja neilldual oi adgy Ibdiul, a'j 
MOTiiKd įKymcrjdmeddiar.io'ideyrnBs. Gwel B ' ■ ■ 

-..rii r-"' ■'■■ *■■ 



' pnipli«JTli yngrtftnu 

. jyd fta, 26, j mae ujfrei o nigfjnegiaū- 
Lmry^ifd geobodloeddT btfb uDthyw dnfii ; 

jyH y nuK aiauoa, riiūyalr yr bau a ddy^yddai ju idjBg yr 

,1. ynserjIlynialiieūBr. Sdicuh-k. 



aci eii baliai i u'victl gr^oDiuiI pcthaii r>l>i7'lol- l^»I■l(. Wrth 
jr Bil y K"'.')?'' X Tcndiih o aatarvaUib, » dijuyiyA iV hoU ga 
(jrist, yr h»'n i lyacodd aanu rnevn tKul(lqgoILŪlli, ■ Ihnry ei 
augau #i hun a ddiuTMriodd yr hvn oedd ■ Dcnh nmrvoJMŪi 
ganiido, Heh. 3. 14. 1 Cor. 16. 64, *8. 

Adn. 11)- U. ^ itrphwgi, nea > "rydd arphnjrifa'' yH y ninyM 
Airn.lravadyslrjnig y gelyn. Gellid in*[idwl (bd Hoib jiu 

ėgUys Lirtiiir.— .ic »ft, Mf jr Aralitydd, l'ušu,— ^ ufyji ti 
Mwgl«ic, arydd ei ntnbDmn avcitbicdiuii, gui diroBr; ddu 
du, ft'l v niilieilydd. Gill. M«ii y bydii } nofledTdd yn loni 
T du'fr a'i finrliiiin tttyualig, ftliv y by.ldu Vv An(lwy<<(l Mfii 
«i ddn-yl^iiv' nlL-m, fe\ y cyrfaKtidai gnngluii eitbar Uodi. Ute- 
crLUK II. Efallui (oi ymi gyreiriid aL Ireiibiau BlyDedig jl 
lachunduT ar y grocs, pan y buddiigoliHihodd ar ei elymon. 
ScuTT. Mac y gydčlybiaeth yu hvtrach yn gneddul Uiiali.yn . 
vniHuiaan-, fil dyn ar fodrfi moKn dyfroeild dyrnion. ac )1J ocbio 

hcill tgai. LoifTU CvflėJvb hefvd oedd galygiad Du. 

.... ....i ■^-ilhaiadū, II. My canlyn: 




Adn. IB. Ha feiiv a .ryildanl bįie, f c. Via> y maB Iluw iru.r 
1imiihwyil yii utlDo^ Ki btiii\ i Dbi3itbiQ,er bo<t va oytivir yo tiu-J 
gydioiiru, i't eiildo y mEinton, gsn eu bminog i idjTChiilii tu 
\«e nuo of, jit iiwii ifild ■ILuog i Įorftidi y mulnr; ac feUy i 
Wf niigyfoilisd tymhūtoi lu yibrydol idimi h«jib»u. TimH:I> 
lU.ims.—Fit ga)hth Ugiiia, nuu, "Fel fthlh yr tiuocyi." 
lyrid yr hnucyi gym ya Tulh u fHldyginbMh gyffredinol ; Him- 
1 tavpi idVD o ttlilh, o hcrvyiJd H lum bjadant yn inidd « 
ii-oh yr "lwg Braynt. Vr nedd gilio mor ndiyviol i'r i^vyi 
■IdeTig. 119 oedd gvIiLh i's hncvyi ; y guliu hwD ODdd ib)dewfd 
Tr^Uutt tii CjwumLyild- UtUlr iinųiu fnJdivrth y gEii'iui byn 
adjįyfthliLui y meinv yn na dra ohyffWiuol hyd 
yn KiuHCr y [■r(rpbwyd hwn, canyii pun dde^yddier cydel- 
Bieim li¥[h I DHid petli aljan oKvm duU aJlegurl, pu iiii 
ai Dlemi yny^ ĮO'it'iLiliii nen bnj^w;iloliB«lhol, miu yu ' 
r )^ffdyblaiali hoau fud yn ug %*by« ■ dealiadivy. unide 
■b y dyben oi deluyddio. Loma. 
■M. itm ilk ŲttnJcUiitdil, Sįc. Vm« nae yr ttglirycld yii 
u boll crlediguthiui »'a gnrtbrymdprao, i 



lytĮtofyl rn dBMl un gyfl»wūiad o'r ihagfynegicdi 
,n ytDoeilIdiio od^vrth y byd, i lhiwy ITydd a gveddi. eu rhcnlrii 
LbunainiVnodded eL Scott. aalLid acM.K\ Tod y goiriau 
m imli nu llifaln gydą ubyfeirtsd at y goidiymyn a njiuii 
riHta iV Iiniclioid.ynoayroelil ymngel dinysmol yii[riiniwvo 
"y,UryrAipbl, KKod. la.M. 

PEN. XXVII. 



uiliiol olsf yn y beniiud Hnenirul. i mildunjiys f<>i 



i:bra<'(;, a K.'h^IhirVtr.giicl ei įci'lidUlu " au" yn yr Hdiiud hoii. — 
■ nh y Icfialhim g laiph hir-iraff, el'alliil y golyglr y vroizulil 
iliil-^men, tur >nyatH;ibi nnh y lįHulluia g larpk iercli'ia, y 
p|vj;ir y »ar|ih, neH v ddraijĮ jstirvth, liuriiatfg: Hv nnli u 
i/.i.Vf. ; nult^iryinorlllnUBrfieiu/,.) Hulliydair yt anRhcii- 
l'il livu VII nlIniHn']. i dilviHiili nuiinuiliinaidvrydau.gelyiiiuii 
M:rJiJi>yr.widMKUpi.btlW.iff. lauro. 

■»f gucrtlifiiMT, fclyryBidili;nfįv>. 



Ii Lliur. 33. SI: 



iiii, u'r pediur aidnnd įjunlvuol, yn dynu 
11 n, a'i uun-dd i'<« vudUo, Diewn dull 



Argla^d. •' Mjrfi yr Atglwydd a'i 



An;lwi/dd. Mvfi a Bwa i'w htrbjn nenn rhyfel, 
Mjfi a'u llū^vu hniul oll yn nghyd 
O! jn hjllnioh, yraafled yn fj no<lded I. 



Ued gySelyb i'cdarllrmadncbad y djm y dysgedig Boom- 
■OYi) heCd gj-ficithied pV geirittu. 

Adn. 7,8. Yr oedd y buroedigaeihau Dm'fnl a ddisK.tnenl « 
buhl yr Arglwydd, nedi eu cymmysgu a Ihrugaredd. Et trymionl 
y to3be,ligiielhiiu a ddisgynaient ar Itrael. ui Tuant, ac ni lyildenl 
i'w cydmuni ar rhai a Byrthiaiaiil ar eu gelynion a'u gonbryn- 
wyr- — Wtih fimr pan ii ailan, yr ymddadUtt tig ef^ Hyny yw, 
lu'edd riiai, pau eayoo Dub- ei n-ialen gerjdjul allan. yr ymddad- 
leii a'r lroscdii«T, fel lad vii gofyn i'w blentyn eyū *i g*rjddn, "A 
uueidileilyiliachefn?" '•'---■- -'■-=-^^-' -- ■--- 




PEN. XXVIII. 

Ado. 1, a. ComFi bnleMer, Mf SamanB, nrif d<!m« t Aea 1I"t11i 
J rhBi o ddvnodir v/nb jr oūw Bpl.ruim. Yr ueirt y ddinM h.m 
jTi RorwBld BT fjrnydd hlr-gntn. yr hun n Eylihjllir yn grnuf 
įfon 'ld7ffrya&wylLilHvnijauyiin tliBho fryaian yn Bm^lchjiiu 
v dytfryo hwnw, yr hyn aachlyaamdd y drjchlejd*! o goron. 
bliSli o Uodon, a Hrferenl witgo uu ou peniu yn eu g«lediloBiW 
■rbennlg. Gmi fod y 11b hva ya cynnyrchii unledd d winnydd'j 
jroedd y IrigoHoa ya yinroi i reddwi ar y girln, gaa ymfoJchia 
TO yr unrhvw, er nad oedd y cyfcyw folbhder, ond bJodeiiyn 
diSliineilig. T. Wir.Luiii<, fts. 

Adn. 8. J/n jrj/mniMi, tsf Saliminaier, bronin As^yria. yr hwB 
ą riudū I daj liwjth i gaeiliiired, aa a .idiatry wi8i en brenliiiaelh, 
^mh. pcn. 39. G, b 00. 30, Prw/, Ldwtil 

Adn. 4. MruiljJIdi/ieB Bynnar. Ar ddKi:hrBuiid pob ffrivjthsu 
jngyttiw11ajniBedynioayQrwyafeubly»lddjul, ad fellv yo 
m bwytuigyiU m>ryuf o fiys so anydd i fellj ttnyy ąfcimariBeth 
butu y dan^OAiT &'r futb r AyddiDeb y byddAi i'r Assynaid gymcr- 

rddi AB ' de mad oa a'r Tath waiic yr ymaflfut ynyrya.- 
E 
dtu ae pm wy yma yn (nd oddiffjth freniuiopth y 

U yt at aelh Judab, dan Hirzeriab, caa lUianiria 

tA ere ohI eo nmo hwy, sef Atelwyrtd y llnotrid, 
Iphniim.a (ii«'id O'r bJMii. 
U. Jt hl įi ika/cl i'r pvrlli, pui ymlid tu 

J vnh eu diiuisoedd eu hiuntiu, V Soni. 

VU iHeaa gmteJiįtae/h. lHr y Ihvyddianl 

Binac Hezcuiah, busn yr rmiiUviit^osujit 

g ff becbod br Kphniiin ar dI ei farnobieth <■(. 

9 ag ayhtAielh! Mcddyliu rbiii inui iiiillj 

pi Įir ylliryn adn. II, yvyReiriau b.vn. 

elbrent, fidpodyivėdBKiit, Ai nii^ncid 

mie efe, san ddy^u i ai yr cįįmi (tdnr. 

Ui a ar Uh, g«-er» ar oi gwcrs ? /.V.).Ji 

mai am yr olfiiiiiaid lY t^rupha-Mii a 

lu cnuraly Ilijlarid y cciriaii^ fi:] jj« 

1 yyBBlIyoyfrnfoUėiriaid « ].n.],h- 

di g hatacth ; y nial ynynl n.ur snii;;liyni. 

a), asa plaut newydd endiddyfmi. Huimitc. 

adood 1 nn gH'neirdarlDiiiadgDdiiIoį!;n'r diill 

moM E h«li y maa yr ATglwydil l»daw,yn 

I g u gutal a divydrn'ydd Ttl it ]>laiil 

oc O yjniujBfimaracunvnį'Kito.vnv.irtMv 

oJ an ddn cyd ei (o4 et va i:™\ w >\wA\» 



i'r U" golvĘiad ag Akritilliui, n! (oi J W«.vn yn cv«nwjB dH 
peiriuu, gnniillaa.erdarliinisn jo fw)bv«ii^j'miiJnHlc!iaadifi'vB- 
[ol »c BnmherffBilh jr offeitiaid inedd»™ hyn. Yn gj/BOii š'r goljg:- 
iad jma, gellid d»rilen y geirian iėl j i-aidin, "Yn avi-radnxldaiit 
unsill. jnaunarall; unęair.acyna uu arall aollynguut allau;— 
ychydig yma, ac yehydig yna;" a« y mao y golygiad a'r d^^ 
lltniad yma yn ani'ara yn fwy naluriol i>hyn agynnnyrir JB 
adn. II, vMyr ython jw. mai megia yr oeddynt hwy vn bluM 
kfam, ac beb itybod pa beth a ddyspni, felly y byddai i l>.lnw 
leftm vrthynt tnvy bobl, y rhai aiddeaUenleuhiaich. Bootb- 

Adn. 14, GuniBtlIu/ni ammod ag angai,, malh o ymadnidd d!ar- 
hcbnl,! ddvnDdidioceIwtlipcra'ull!i'Mldln'ithuiirhrn'ddTwan«i 
DWeid, Jcib S. 33. Hos. 3. I&.—Uclmv'ld s JaUdtr. ydynt ym- 



h.vreiliomad. 

y prophvj^aj yn Llelaru aro otn^ylebiadau dvIiiflviTetoyr 

...il yn lldam m«»D iuitb addas i Tod yn gy/i-nngaddyig 

Adn. Ifl. WiU n yn fjiVmiiu mosnjin SVon, įe. Yroedd y 
pechadurisid hyn yn lybied en bod bny itedi goaoil syHuen ddi- 
rig] i'w dd^nTh eu bnnain; und meivn gurilbgyli^rbyuiad i 
hyiiy, v mae Diiw yn datgan mai efe yn nniga aliai o»od y cyf- 
lyn'nylfBen, d cboūglfaeu y byddo jn wcrtfi psyKoarBi.giui y 
1 cIdiiiĮĮel y- " ■ ■■-'■ ■- •• - 




yn n] fhūol fanui ei gyfrailh MiiLtaid J, fel y miU! Įl 

iltulmbiil, ei ilHDgpi iKid pob'moildiiin HnuldilTj'niadliSj 

. Mevit l/n mi/Hijttd Ptriuim, — im "#^i fiibeim. CjF 
u wajK>igulbau linvdiiddiiirUir FblIiitMid, 33m. 
t].liwnb JI Atnoriui!, Ji». lu. 1—11. Und jayr uo- 
]i!ny yroHitl jr Ajgiw}dii jo nireithredii er yni«»Itd. 
iihryoiB, i'r inirUtniai^, ereo Hiibi. vt bsn a. tlvit 

— ao. Une j- pBipli»jd jn [orfynu gydsg ugluriud OE 
od dil U ]J w n iDiLa d a" b bl m n dudiiKĮ- 

rhoū d L -dd ^ u»w gyff b hvi mdi au 
-nb g- dd d o unmiieth ddimeih. F uftr* 
h ddunr}' u] ff idd dno d u. >|pimTrT<l< 

gvfad niajihfi d Siidinitdd aaa, 

d n« d « gi -Mm nBmyikl 

g b da g '^ I ■^■ndl jn 

iH-Lh w d fb dd SB ^nroL- 

]>h btrlT t] ; 



LlFicD 



>»1 *" m u Vi 



aBrcn. J8. »«,S7. 



87. Eitht liwvr įfSawBKyA y brophw3 doljaeth 
saiemguii y CnMesni u'r Ittiufeini«id. Scott. 

Adn i. Huilnag 6r lliBCh. Yr uaid dyi^hymm.^ i^findiiiol 
vn my&s y panaįaid, fod vitbrycIioD yo llifAim meu'D Uau dwAi, 
rd o'r liidd i u u hyiiv mūe yn dchvg y cvhiiiryciL YToedil 
Ilaner n'r heii iwvnyddian vn fol4erarwvr (vcntriAiguMta,) oc lUIy 
Mi tDH'iijiid ea hvmadroildion, iii«įt>s allan o'r pridd. WlLtUK*. 

Adn. ū~7. MeddyliBi AV^ LuVTn lu ainryw feiruiud enill, 
nioi dc.'F:grii]ad ūddiaysErbydtlin Jjenachvrib y w yr youdroddioa 
hyn. 

Adu. 8. Mffffft neiBŲnoff it freuddw]/dh, ^c. Yu y ^fi^lybiaeth 
fyniūg yma, .lurlunii siomciiigaelh ddnys yr AiBvn«ld [ J rbai jn 
.Mi dyt'hymmyt-ioD eu bunaia oeddynl meįvs wali U.vocu JnuuJ- 
.m ciflioes; ond yu j cyfamser, yr oedd Du« wedi pendetfjūn en 
siommi yn ddiiyiDDinib, n'u banfon ymaitli yn neig ion ac yn 
wanidw,iddus. V. Lowth, MeddylinL enuU Tod yms nfemul 
iLt ddiii; 5tr Jerusulem g»n y Rhufcinkui- At y inm yn dėbyic na 
Iju bhienoriaid Dabyddmerjoed a ^i>mmwyd yn fwy nftYKhuf- 
i'iDiuid yn cu bynitKūdiad ar Jenualem, yr byn a acblyauTiii yn 
l>euaf gan ys^rni|;7wydd j blaenoriaid ludden'iff' DAflDBoH. 

Adn. 9 — 12p Mae yr yniadrodd]c>ii hyn yn dra annghyfaddaa 
'leliriįid 1 aea Hez«Flikb, yr byn >ydd yn pcil Ibd v goly^id olaf 
r. r.odvivil ar vr aJnod daonorol yn ymddaugoi vn dra bvBgel. Yr 

" ■ ,■ , . , .. ,[ ifuiiįn golvg.ddriTh in«T 




Adn. 18—84. T prildeslyn Aaa if\v ynia jrir. cwynĘF'ioJiį[' 
r«ydd yrc>;lw7R wal] gulvud y Ceab^loadfi^ lHi bndolmiii 
dikrbvalunt airy gwirTDJi«'ld]f>^dUĮCul'Ldnkydd, iciiijfvvnder j 
tu U:iWcDydil a barbi, a'ii ^lynion a diymir, tni fyddiuil hw;r 
yusyunyitdu inein llusB-a ae mcvn gvybodutb.— £il/.r p.m 
iiMiotfi Ii fiibion,a»'umfi/iHil/la«!u'iliwn, nau, "Pan wel(..'i 
leibioii nitb f; avyUn', Jcu." BoaTauotD, 
PEN. XXX. 

Adn. 1 — 7. A orehuiUiott A /ĮffrchivĮd. K ddichon yr Tmadr- 
o^d UebiDPS am'fl''il'"TfeludicKl, fotlyuarwyiLii>!:riu "'r»«illl 
dio(t nifr-™," J i:yfryw diltfo.i a arfeiid gnu j rh^i tvįtl o'r 



■nĮp-beiriū a'r^ įilį"- ^^'' y'pŠypg^' 

trof flndoHOKjn jrAiphl. sįnL— B^ 
u,"ATnybii3.+ -"'~'' -"■■' 



jsaig, o flurn Uniig yc Oeauodd; a aonh dynol, 
] niicn JT nuimllong Gan hyn J, pabelh »i ''""" ' ' '"" 

Ery] heblaw įJomnKdigaeUi, a chyvrilydd pai 
apaiihBa.trof flndoHOKjn yr Aiphl. jjnl — S 

"AniybiiJi'hagliHlir gan yr aaiAdllniil b 
iad IDDdd rbui, «t /r aorbeg lavr a witm^ gan Hc^en 
imiiii latBtl iHmiinjrAiphti^ryHicaii ei gs'mmhurth įų ei 
įyi^įnjį^ler^^^FJimi/irlif/duehiif, y viail v bii eji 'Jiduadaid mtiru 
^va't'idil aa iug. V[ iieibl y bubi yn eii tloiĖ eu himain wnh ^'Itin 
cVngrbtii'io ar Aipbt, yr b)-u si allasid fvl o nn budrIinIdEb id>1- 
vnt, gan hyuy mae y pmnhKyd yn crliiicdili iddynt mai din^iliiit- 
bi) a diogelt-uh idilyni, yelucilil uailael hcibio y bnriia^ ac amt vn 
Llonydd gartrcf, gan vmibliiied vn ti ArKhrvild, a (brnriMiii 
inu>rdiun cyfrcilhbum cr eii iliottilu ta hunain.— Mac naiH yn 
iiieildnl Aiil yuiii|i[y'''!ii'iu<! yn Jįj'lrach ai nodveitdiad jr Aipbt- 
iuid vn v geirinu hvn, ne fui hyu y rvllidiha BcmniiuiTn y rh:m 
jlafoadn. T— ■■ I.lam bak'hder ydyirt, elo pnbl dil1u;(licl ;" itl 
|ie d^'n-edauj. cu bul yu fny dylmbis Htn eu įicitiid i'w daiiii- IVsi. 

;rJ'vL-b eii iiuijain, i KcE'yiliU cu gwlaEl, nac ivi dewrd«r h^vy ei 

Adn. S— II. Tn ori onotįd, Mae y ĮĮ<>n.li.vnį™ hsvn npHdn it 
An;livni(l ir iiriijiboyd iyi^rifcn'i yIn-opli«yJoliaEiharlEib. iu- 

~n-M ]«-ll 1 ilLl,'r<>.). yn aravililc fuij y brapliA'yitdliūth yn i>!it^i- 



'.6.'AlllcM 7. 10', 1 Bren. *-. o,*.. 
n. 13. Filrlucutiadchmiidikdignii. 



gVfn.ith Uu'i%"j«.°aO."i. > 

.i!. ScoTT, Prcb. LawTa. 

■ MCM ar tgtikii; 



'ii:. 



.._.. — o«tS H ihrn-j-mil yr'luddei 



kslri yn >■ rhai y trinirlmidjnjgnledyidcfK-yieiDiūl.yiilIoui 
pridd: fclIvymoeUod heb grugen, iif^u ddernya o lestr priiid 
ivcrii «i u<lHel, yn ddynodau t o gyflnr tru tįiraeniH. 1> dygvvdd- 
ni i> lūu ddidodd yny noa.arreimy vjvig gymeryd demyn olestr 
[iriddi fyncd idy eiihymmyd.^yn y boreu, i gyrthu jchjdig; 



<ny;- nea, •■Er hyny.- V 




iiriidd, neu j- ntiyi^odč 



fĮrefrio lU j wiiilitD i't iinn 

Sfnj Jw. Ts dajilfnir )< fiilh ddmyilr rhyfijddol m 
ijK- amligiaihiiiu Iitvenj^Iil; igem^nau mm 
gdlI'iiidviioB!. l'iirDsiis. 

rVVin '^-l- 't'nplat, M'fkl ddjffrira jn «goiii Jt 
Av ilflh vi'''Tiiiip!, JI ^«ir hsryrl. dyffryu Hinumn, 

įluiii. >!uii CKi ivuu lrw» T lin, hj-nr yii-, cu Dengi i I 
Uuii l» tiv Fi^'i dclbjildir M lle d ^bcdigiKtli. ■ darluain 
udcni.' Č>mh. DU. IH. 3. 

PEN. j:xki. 

Adn. 1. Ae m ehtinanl įt Arįiinsid. Prio y gullai 1 

ddiiriiJiiiud" Iri cliy«ii d'c d^ llwjrih guntpiliediic, I 
iiniiįvK imu luolh o prjnudsli u'r hrii(ihwjdrf[milh a gyi 



[urfuUl 



um.r.cUTUi\ Ra 



lL.>rid<lMit Divii'HiH. ' 

Ailii.'s, fl. Vr ni'rld linidin ar Bw.iunl™l v li.i.iaiiK"liri'ihKr 
As.i riiii.1,1 i svniiio. iiid .irviv ploldi-f vr Ali'l.linld ji.illn";!. ii:iV 
('ul.i<> 1 1' IikIiIl'K <liriiiVK.^it; uii.L dr» v H'cillirvdi;id iiii'^il im rlli- 
cd. ii\\<-\ -i llnm. lU. »d— 37 Si!iiurli<^riL. a lU.ld, rliuv > .-1. ddvl' 
BiiBulclii! hiiiiw >i <iiliii)»tti.Kid i-i fi,rt)i.|ii«-ld .l.■.^i-"l. ^«-'.-i 
l,fvs..rM.ld i Nir,.rch. ei ui-id-liHjulu pulurii. tiiii gi-^a^. II.' yr 
triyiiiuyd ilKiui ddiulvrld Ijnyfol: ei dyn .v>«jĮ;iriii li.l'id. y tliui 

Aį^ll'ydlu!iW*/""riW*Įt j"n Ši^^^^ 

m bidl .■l.M.i.in. (;»cl (Jcn. 1. 3,'l.'a'W.'W— ii >,.-.V.\.W \\, 



ESAIAH, Pbb. XXXII. 

PEN. XXXII. 

eymuiad jT 

.-, ... « dJjlemei oljga ei u'i freniniaelh jn grigoJ- 
oH-l oCrirt, vnddiBu. 

Acin 3. Mc^if yn ymgvddfa rhafi y gagnl ;— mae J teilh^yi 
vn darlunio gvyntoedd y giiledjdd d«yreiniol yn atBWyiius o 
ddinv«™lyoeiiheffeilhiūu; ya Ęawędig 3 taKmiel.aeu j gwyiit- 
osddpoeiiiiūn. Cosiiin.—Cyigodcraigfawr,j<:ysf;oAin-xyiitadiyw. 
icdaddi^hoi]fodptew]iftwledvdLipDetl]iDD«uidyūiiiiiff fel jmiieyn 
tadiipelydmi yr hsnl ymBith.m ho1lawI; ond heCd am ei bod 
VU nnr tminriol yndili ei biin, ar Dėmi hwnw vn eSeiihio ar bob 
pelh o iTniįvIch iddi. Lotrru. Diau luai Kinaauel, ; " Duw ■ 
) mdilanRnsoild yn y cntnd," > olygir yina. Efe yn unig ydyn 
T qwr j«vcH 3-n cynEoiti pechuduriaid rfaug digofamt Diiv, lemU- 
sivnjn Suian, a chvnddeiriogrvvdd r bud ; canviefe Bddyodi- 
cfudd «r holIdymkesU ei hanan. Scm.' 

Adn. 3— B. Vmft y datlunir effeilliUu y dlujgiod a ddvĮ(wr(l 
yn minen dan lyKOdraetb Hei^eciab d^iaioniis; vr hnn oėdd yn 
ritu icifulris am 1" bobl gael oddysg brtodol, td yr oedd yo dra 
inanuijjol i'r rhil a leddent uiirbyn ddirnadaeth me«n pethau 
...i_ — j_i : — i_j — ^_..._ . __ 1 — !„j :. — -tftiigaeth 




ffl^-lBF 



įttledt'Bar, ufnulus, n tlin llj II : 
reij-ucL r--' — - - "> ■"' ' - ■■ 
hyDj yt gcild j proi 

'OMCitauicldyutfod)l«*erūdiljdiliBi;, . 

tdiincdd ndrallodud yneu fuiHH hwj'. Scon. 

Adn. Ifi— ao. Mae j uyisyilliad rluTDgyrhiui floenoml u'r 
braphnj-dolisMh hiin nrhjngyild yncanljnjinijn dmthjtrjll 
drvyunrhvv dilvbuiigliu] arallhFbJHW f r ud a roddwjd iLChud. 
Gulim fod jr jiljf i d jn cuel ei djw«]]t i gymliell yr Iiiddpuon i 
tdifflThau a gv'bliiiū ain au bulfėriai) g BiIhIod, cyii y varediv- 
CLcUi hafiū ; iilhiW7Dn addlodiad Jmiialtinj, aV adieriod a iu 



, .gl»j-iid, - , . - 

tnsy lod y doldir yn cael ei gjmf yn goed tir; hjnyytt, nirt yd- 
oedd aptedderelįddonii gwael mtisji evinhariiielJi i'r Itjn jd- 

Dtdd vredi hyny. Ond nl ynuldcngyi hyn ine«- ■■-' ■ ■■ 

gvfulttbDligrjmnuisilctyriaiib a ddellijddit J 1 
fbyw annghyfunniddiud blaonoml ar JerutHlen 
uu» hjd Dni ddaelb [yiraUtiad oodedig yt Y>hi 



-TU Bany «,/.■■--" - 



llnedd bydon b)ild[ywal i 



IJacl Pju nd ei 



2T0 






G8ATAŠ 




aciiiih 


nD.l 


Jir« 


u;k^-ili«d Bi wime ■> 


1 iii'lid gai>, uyipeUiuiii! 




cllucį 


d v; 


h.crrf(bdwtidii7iii 


orasui y uvraniinod a «-noBlii- 
eryd « W (iry««au cf jn 


oipfc 


aH= 


Ad 


",'">-'' 


K' 


dfraich iMtM. «t 


rrrhai oll BddyNB«-jIia« 


«S 


-3.' 


M 


c jpropbBrdjmat 


n rd 1* fyfarchii SenurJitrib 








i.dj(,tii.ybydJsirr 


Bal[idBB»»gl™(. sjrliiiojii 


y»gi.v 


«tth 




ii. 




a;i 






)iu-lqniad prj'dfcrth a 


r cyfynpler n'r h«w ocdd 


we4i 


idir 


i"l 






""'w 


. 14 


V, 


e. y miie Diiw ;□ dirliuud yr ofiiuii anwydui b | 








iiuKioiron.vnyrEini 


rwUyJhwo. 1 


At 


-J\ 


'! 


Hiiyc annuviol, ■ ddurlun'uid ya yr adaoduu 1 


LL? 




n; 


id y oyfrjw un mor ddSunBl » di ofti « phe lijddu 5 


«'.'" 


Klr"/ 




,'r:™isK'Crl'"d 


wl.~Kį .terii D roddir ;Mo. 


,Hlli 1. 






^enrhei-licd hBihau 


y hywydh»u; ne mūlliiMl, 


li.ilj r 


)■"■ 




0.1 ysbiydol. MitD 






n- 17 


-1 




ek, nul iiietcD sa-^b Tiaa Tel 






■ij 


ui nisgueddliMuino 






"'!/ 




lr,utvm«ekd B> rt, 


m mnyaBli wedi eo cvh'ngu 


ll'T 


'vi" 


sal 


m"sTvuom^r'tir^««Ha' 




rw SXXtV. ESAtiH. Ml 

Adn, 23,24- Vr oedd y dri bwy]li»d K mulilui T Miiphwjd 
■jrhliKn am lonBUii cmljHi, yo ei »ti™in i diJarmnio iliiivdl 
bvdiiin jr A*.i riaūl K:i <lf»lli«d lloag mBwii lyiiiliiKlI, jr taoii i 
įlefliil urili-Mth iii-l.vntuMl.iis, i'i ll«nh yn dyfmi yn yi^il i'r 
Irignlinn ; fcli fi.il hA ui litrchEnucIoii ««il pi gBlnel i w lun- 
iLiliilyn, M yr'icilJ, hyii yii nijj y laoffyn ^1u iiymurvii fhyw 
riri n'r unrhiiiili ; ut \\i±\\ l'uil uliiHihyil yu Uuikli^n y Inibl yn gyff' 
reiliuni 1 <ldyl'rKl i KyTr^tunogi o'r ybpajl.— Ai ^Id^i^td [/ prrsu-til- 
ijilj Vluf uUicu/. ui liyildiit nychiluf y gKiRhae iriieli o'r pni- 
vylnryr, oml Udii'Li a ftlinghDOuDt bu i:yaLuddiu»i u? udrigaut 
iDCMa lūddwua. 

PEX, K.tSIV. 

Adn. !. A'.'ififniA »i>AaUwtU, te. Mu y IMVii o'r fa^fa ddydfl- 
ordot", fol y aHe y pmphwyd yu ((>J*Ji,»l'i ll»ll ddj-noiryir Mlo. 
Mue y heonoii bvu a'r iin (Įiuilynul yn aitneyd i Otih iin hroph- 
wyiloIl«lh; jr rimii gyntttfjn cyuuwyibygjUii«ilo faraiiii Uaw 
nrelyniuo ei btfc]; a'i idl lan vu ijyiiu"yi dirlunind n gyBin 
blKcbuug yr ggkyi muru oinVnind i ^UuMDiid g'r bHnma 
hyay. CrybuylUr fidom ya nciJLilunk yn imi y iio'ynfon o«W- 
yiit i e»>^ eu dyfinh*; prif dnnfdd y Auti (k^dirmygn yr Indd- 
ewnii yn eu cytyogieT, ne ymunu a'u gelniuii, y Culdmid, i'» 
herbyn. G«el &il. IBJ. J. Kiw M. Ii. ^ ■.), 1,1, Am 1.11, 



A. Iii. 2. Ilijr,„t..l 
Arglvvydd! ^'f'i, 'i 



U, lU. Miii'yndEliygri>d3iiug}rciiiii1al7du]l Dfnii.t' 
r Iluij v dinfbUivyd dinuHitJil j g^'esUdcdd: cymL, 1^ 

ri lluuwi u ^«iltw;i dineddir gj-nuivaft irvį J<Iuu<. 
Ilnyr oler; vanya v diir Eiddigidd y tlvylhi ArutMii 
ir, l'i'l mui priD j gaū j tBVl Bsnlurkidui belled, r.Viil 
i.nni- ft'i i;wra jn yiglyfteaig»niii)u:iiem'f (iBiliv.i 
i-iirlipn ara iinrtijw BriBn. Liirjįdodd y t!»HienJai,I 1 1 
iles, onidi o}ii>inud Dijojddaa o r*jstnui, i guiil guln-g 
11 11- hrn brif dilln», ond ui's BiiUiail meno un toei 



1. ]1. ViiĮrBrtnodbundiirliimrBi llw>Ta 



Maa y gnir gwreiddiol yn ornyddD r^dsU*!- 

I..H. ._jj ._. Į'ūgwledj'dJ |jūvLh- 

, , ^ tlclona y teiOij-dd 

ajahddig i gUio u't llitybt cyiyir i'w ddinjar. 

Ada 6. Tna y byiU piifjbnid, įc. Mne ivnoiBdiad pub 
rincjBtras D Obrdd dy<:liir> liud pohl DdDW ;D ciel ei ddjnndi 
mei™ 1!b anil Uwj / gjfifiljbiMtli o bsionoi aordd jr Arglnydd, 
pen. iO. ^ grcJ hefyd p«n, 43. 10. Mofl yn dra Ihebyg Ibd hya 
yo gūlygii Hdibriftd yr lnddonni yn jr omseruald Aiwtii-ia{, tr y 
gailai ftiflj bmpliw)-dol!seili yn uyfetio yn y ilc rynUTat y dvtt- 
vcliad D Bnhilun, lĖl c™od o hyny.— J J«-,W imuclatjd y įdair 
JU, fe'i llcDvir ag ymdeiūivyi saactaidd tua SioD, Į^^el pcD- 2, 
Uiea 1. SoTounB. 

Ado. O, ^i b^il ĮTTic lėto, yr oedd bwyitfilod rhcibu^ yn myn- 
ychu yr uiialwuh oedd rbwDg liabiloa a Judea ; ooi y maa y 
propbitTd JD bicrtiBu gwiiredigion yr AiKlurydd. y byddent itvj 
yn beilfiūih ddlDgvI yn Ifardd lanirtridilrnydd, Buithbufd. 

diiad ai ddidl jrIudiitwoii jn mynad i lynu 1 J«Tu.alem ar eii 
lūnihel-itjliau. -^ llaaititi/dd Ita/įienidil ar *ii pmiian. iniadrodd 
Ja cjfeino u y goron flodaii a Kiigid ar Bfhlyiuroo o lantnydd 
eybscddds, fel nodau o aorhydedd ai: tirddki. MittcLtucu, 

PEN. XXXVI. 
Nyni a |a«-n yt hones a gyonivysir jn y bennod hon «'r lair 

Einlyool >ii21lren. pen. tS, 19, 30. NidMs HUįwabaiiiiiclh i> 
» y« rhaus jr hanes vma a;; jno. o Mil^niad cyleirit y durll.'n- 



ttrnryo' obn>pbwyduliBei]iau Eaaiah; ond, efullai mai y tbcsHm 
vryl'ar, yo bytracu y v, am mui LaaLab a ydgrifcEiesai yrliaiiea yn 



sįddyi 

Iiygyihiai. A« yr neild y gneiMon yi 
liadlBWn tynunaim a'u mdatri; n\i 



[ygjlbiai hcb unrhyw yUyriaelhi y llaUal 

Argl«ydd, ac a ynuldiricdai yn ei nolded ef yn nghaiii 



PEN. XXXVII. 






37-1 



'. XXSVI 



fliin. 2S. J gaadnau fi/ iJirueJ Atjįd į; tj/ehait holl afonyd: 
gii^urchUedig, AmA&iSyojaiAd pennaF ptif ddisasoedd yr Aiy 
Ue y cyiLiKnaMii v hTiddiigolls(>IIiwr bosUnwr ei ottheiUon cl 
eddnf, oeJd dyfrffiKJdd dy/nidn, iicu Ijnnimdd manrioii, naU 
DH-ucyd drnv iHfbt&cfaelfvddyd, ū'/ r^ioi y'u haraprlchid, 

Ada. SU. 'Rltaddaf/^ m'ach j/n du gram di. Yd į-yŠėlvb 
nimld JT arfensn ni jn y dyddimi hjn rodd! nmdnry yn Hrocn 
anh, yt jTh gwjll[, neu imifcillaid givjlllion eiBiil.iV 1iy«'u 




Peh. XL. ESAIAK. 3» 

lun'," fel mecbnfjddyn cympryd achūi dylFdwT iV rjddhau o'i 
giiclhiwEd. — Bilh a ildtictilaj'. Yr mAi ei war«ligilel& mor ddta. 
jmniirlb, fel yt oedil efe megis uu wedi oi or-l«hii gan gjnrlm], 
BB beb oUu CAcI geiriuu i druelliu ei ddioluhgaiwch. W. LoHTB. 
— JUi a gtriilaf na a-raf, "Mia Biifjfjriaf ariy QbwBrwiiBr epad 
jina;weddm ly nUfprddoHld." LoįriH. .Neii,"Myfla af i'wdt 
ts hnll flvuEdiIofdd, ar gyS-nSl; cbnecndcr Ensidymo." Boutub. 

Ada, i6, IVtpy ypcfAaw Ai/n ffr ffjj;* ^« fr^ir, ^c- Neu. "Jė, 
O Arglvjdd. cyhnaidir hyn un danai, mai tyiii a fywliuodci t; 
ysbryd/' Būdtuhdtd Mos m debyj^ mjū jr yatyr vw, l'or] tml^- 
oJ^u o'r tutli cnia yn fendiOiiol i ddffyndyoioa i' aTael ur uir 
frnyd a gnlenai soaid. StocK. 

Ailn. 17. R'cJe, yn llc AiiMihA i m ehiaTwder. ^c. Neu, 
"M'cie, fy DgoadcbHrerv.ngyfiionldin^ilfDbijdditcb." LonTH, 

PEN S\gTg. 



ddau dd^gnjidititul hya yn ogbyil, u aid /lijn efb brūild bjth 
jayiDdmi ar blaensr, heb iaūa rhjr olfgiūtui aiyr olsT: in 
TT oedd efe ar lai pt^dian jn cael ei feddiannu mor gjBi\ra tg 
jityriaclhiu «m ogoniant dyfodol j deyrnu qedd i jmddaiigoii, 
fcl y gellir meddwl ei foii jn gadoil teatyn union-gj-rchol ei gen. 
nodu'h brtiidd yn hD]la.wL LawTU. 

Adu. 3. Gu/laicm ei milariaith. Cydmerir uniby w rgei)iiired, 
neu vasaiuielh i»led, yu yr Ysgrylhyr i filwriaelh. 3 Tim. S. 3, 1. 
Has yr ymadrodd yn cyfemosl y gullyngdod aroildiri fi]wjr 
wedi iddjoi fod mn yibaid o flyneddnedd ineKn gwas»oiicth, Job 
7. 1. LūWTH.^ ZJfT^j/jtEififd — yi ddau ddyblifg am ti phechodatt. 
Neu, "Derbyūiūdd ūUw yr Arglwydd fesur cvūawD o Ko&bedig- 
eetb am ei holl becbodau." BooTHeoro. Yt hwn a aylwa ar j 
Ue, mai yatyty geiryn gureiddiol vb. bod Duw WBdi cnjbi aibohl 
i'r cyfry w raddAU ar a fyddai ya ddigonol i gyūawiu «i amcanioa 
•f. 

Adn. S— S. lAif un yn atfain v V arialicch. Mae y golyg- 
ddryeh a gyiinwy8ir yn » geirian Ityn wedi ei gymayd oddiwnh 
ddulJ y pcnaailuriaid dvyrriniDl, pan fyddent- yn iDyDedtrwy- 
vledydd unial, yu aafDa cenhadoa o'u bken i baroLLoi pelhau 
iddynt, a cbloddnyr i dgrri ffynldtnry fyniddoeild ajihyRjreh, 
i nneyd pniilydd tioB afonydcl, a rboili d'' .1 

iflel a i;hursyi[d, er mwyn gwAsla<Uiait ;i 
' ' į ! e^llifi- -■■■-■■ 




iminogiiiidgyd»lhynorwch; i 
ddun gorklis I thyner buRsil 
[U Daw am ei bobl. GnelCi 
«<1d. 13—17. Vu}Tidtiodau 



bidduef. BOOTHBOTD. 



ddynol, Ac a ddtnnrga Hnfeidi 
Ui; yr hwa H TJiKldįricdmmei.- ^«~— . 
mla HT IJuv al] ddigDnoI, y Bamwt gun 
gywyddal pob pdb oll. — Niphalta vn; I 



nei ymoJroddioa digOA 
i licrifti[hrwvdd m)wy. 
<>Diir>i«rvpa nelfvildjd 
cb y Ciųdd gogonedJ- 
iHrfūltdtg, »: a ¥TnHTlti> 
cbtr, a Chynhalyild in. 

<i le a'l gylub pr'iodcd. 

Adn 27— !S. On-rtbiiynebir dig^ondld au anynddiriEd yn 
Nitiv dan brotėdigHethan ymo. inry y rhayūinu cryfar, gef doetb' 
inc b, gidla, sd asncvidioldiib l3-utr.~A'n bam a aelh l^ibia Cm 
limo, hyay yv, ''Ad nid yw Duv yn cymeryd un Bylw o'n , 

Adu. M, SI, CyiVan Į[yHnd:n y miliryr g7en-ar, a ddilytanl y 
UytnddioD medmu/, aVtyiryHigiini guUnoucar, yw eH bud y d 
cssl 'en lIushiD fel peiįvyn a UhD tymfand : ond y iniie yr Ar- 
gluyddynsloropiiniilrfffttriimipnddiricdantyoddDef. t'El 
vr eryr. derbynfent ntrUi yn oi en dydil. Vr rnjdd yr hcimlliid ju 
gyffrtdimrrBirii flidyreryrnidynniligynparhauyn «i l'jMing- 
vdilioo yn ei hciiaint, auhydahnc, ynadncMjddn ei iviiinind ; 
Salm 102. 0. Nid y w n uymm^nt o bnya i nl i jnmlįn ymii" la 

un a JUT y gnlygiad ymo yngy-" ''" " — ■ 

y^brydoiedig iu]u^vDre<iinyw, c» 



FEN. XLI. 

yfiawn o'r dtvyrain; un a vn s 

. . ao » laredgi y gonhrjmmeilig. Oyi 

vo. Mae y proi>liwjd yn rnAvi Cinii. u 

i4G; aoyuynaiJlbenundaieaclnVvnll 

yn y Uull cf<: a elu Ir c! eneinloE cf. lonn 

rmeradvy u'r Tam y eydiinay nuln-L^jŪsd a'r<xl<]irynui 
f AbrflhuEn: yr hvn a b1w> d o> dvynini a bud yr hn'i 

OH, HEnuT, Scvrt, Ėtgah LoViu, &u\wm, ^>^. 



Adn. 2. Agnfadoddįi 



iu«nii-vn]«i 
>iil yr .\rgI*Į 



a eii myE^, y rimi a dflcTlbnldinfd bud G-ria 
nrj gaiinnillij 



d n K>fidyMstdii 
- -■— • gidi ^ 

. od J proplii 



m Oriu I 
m nllu l)u 
ilUoh gwrthwv 



SdM ■ gnli og 
EOlU od r pnpli . ._ 




mm 



UuJ ĮĮjfll 

siUk gan id pe 

a Ym JI d ai į « Tnh« 

nunod po BūOTHiBi U 



iSO ESAIAH. Tau. SLIH. 

Vave ; Bc er« a'i djrcharodd ir anrhfdedd iit;heUr, ac a dyvalIUnM 
ui ]id ar ei elyuioa- Gan hyoy got-helmi niiuiau wrthod Enein- 
log Dun. Medd^iUa rbai mai y d,79gawdw;r IuddewiK a ddir- 
lunir intj' iroi )t Arglwjdd yn adn. Ifl.j rhai a ddjittsent fod 
u-edi eudy4guyiib«-flaiLh,aeuB fedflylieūt aindanyūl cubunain 
cu bod felly; įvel Bhuf. 3. 17—31. Erail] ■ famant Dui J 
Mpssiah a ulygid vith j darlnDiBd) am jr hwD mae yn amlirg J 
ILcrarir yn ado. 31. Yr oedd efe ya ddaU a byddar i waradwydd- 
ladaa a chableddan ei elynion drjgionus; g^e\ Sal. 86. 13, Ii. 
lle y gwDfl]i defuydd ttt Lnrhyw gyfieJyhiaetiiau i'r tra peiwyl. 



Adn. 3, 4- Mae y geiriau bjn ;□ aTwyddafud Diiwyn fyūycb 
yn ^-Bifda ei bob) ai draiil ceDbedlodd erail). y rhai a ddyni i 
ddystryw yn eii lle h^y niewn j«Ųr. Pan oaJii Senacberib btwi 
yū ban)d iddiKgyn ai JeruflaJerū, uieddvyd ei feddn'l af yn ihag- 
' ■ il oddmrtb yr anican liwnw,acefc adiodil ei * 



erbyn yr Aipbliaid, a'u cynarbeinvyr vr Elhiopiaid, i 
S7. 9. Oui ddaroslyagodd Cyma hefyd y ceobsdloedd 
oūi ailasent bwy fudyn cad eu ihoddi iddo am lyddbaayr Judd- 
Geilidca^luhynyoddiunbpCD. 41. IS. 14. Uyvedir 



m lyddbao 
. - . . 18. !*■ . 

■n yi Y^i^'ihyiau, fod eenedl neu benon yn cael ei roddi yn 
""' aa^f unrliywUih JnBirFpdM 



jodind^ef; 




oi iddi can beiled a'r Mur A:,, a'r Mor gwjn, tC>uiimi,.SrnJ. Tat- 
Innir y Caldeaid M rhai jn jmffmstiair ja cu gailu mnnii'l, im 
v gelwii ar Isracl i ddysgreyl eii llstyr cldinyslr, no menu dunljn- 
jadeagwsrei1is<li:[|bnii>mD'iicselhl«Fd. lUvm^nN. 

Ado. 1S~21. MnF yu d<rbyg Toil y ffuMd o Bihjlnn i Conun. 
feJffūrddo>Aip1iti(iiinaan,viigorwed.luwj «lad nnial, jn j* 
hon y bvddo; i Dd"w ofuiu um j itaelliioil dyc-h^eledig, fol y gof- 
Blai am l«n>d Bjnt jn eu hymdnilh im-j- yr oniKlucbnr eu dvt 
odiiul d'r Aipbt Henbi. Erullui fiid y gcrnaa hynyayllt 
cynlaTyii uolvgo djcbirciinit yr Indikiron d Baliiloii i'wlireu t 
hunaiii"! ond "y inse vn vmddangoa yn lled sglur. mai vn nYoh- 
n-elUd y Cenhedlocdd, y cyfiawiiir Į broplivydūliiiclh hnn. Mia- 
CBLiJtcB.—Bic^tiBl U man. g dreifau, a ckuvlm iir t'lrj/i o'm 
goflBneddant. Efallai fudyma gyftiriad it y waredi([Helli p Bnlv' 
iJon; Dūd wrTJi v crcadnriuid hyn jn hvtrarh r d&kllir v Ceii' 
bedlnedd BDoar.' cranlu^n, nliorbiidil, y [bui u fuRrygcDlDiIuv 
am yr efcnKjl. G.ll, Pouli, Wsi,iji. 

Adu. i-t—M. Mae Duw yma yn eu -hadRoBD mar annheilwng 
Deddyot o uni^yw Satr gonddo ei; įui aad ueddynt veHi cl na- 
rhydcddu ef n'r offrjmDun ■ ofymuelb giuiddyair ond nedi a 

Adn. !d, Yn ; geiriau hyn cyl^rchir y rhai a edirai-taaacnl n'a 
ffurfinldeli a'n rtmgrilh ; neu Jū 3iylt»oli, J inaenl yn cjnniryJ 
duignijiad Įirovbwydiiliaeihnl fod yrobeith aylTcdilnl vivAi ei 
nll!7iarna: a bnd maddeaaDt Tv gnd l'r neh n lyDn, het> oSirm- 
msuy dde'MfMTuminiM. G<i'e1 Aut B. SU. SU. IlAirpuK. 

hvv-Q tra fu jii ėaldea, ond odiS, a 'įyfrann'i^T'yiLiT 

pr'iodol i Aarūn.yrliwn B vnacth y lloaiiri yn yr hwn 
lebygolai aUinmon larael yn fenr Idda. Yr ocSrl 7W 
cyUftdin galt yr Inddeii'nn ' '^ - - ■ ■ ' 



Bith BlliraBon f imli-gir vrnfTdriiud, swydd parai otšld dir.jii ir 
hoM. GelH-iTyri^ciriadiicnDBryniiud, erJvnmliei iir!d:i« ai 
rridcl nchel. Cymh. Bam. 17. lU. a I». lU. a SBreu. 3. I'.!, n 
18, 14. 

PEN. XL1V. 

Adn. 3. fanjH Hnenlllaf rf.fy/rotrf./ ar ^ luchaUg: \t Ijvn a 

lidvnoflat v-cinyddiad hrlaelh o Tcndilhion yBl>r.vd»]. Mm dyhm- 

uailau aiKyniol, Huineuldiol, a dyddanol yr Ysbryd (iltiu, \a 






IT ja JT BoisenKild 

anny d «o odil w)r ig enH", nenarBjdd- 

-e 1> S 13 T 

'dvg hy d » vr ellunud. s'rudd'imindan 

(> [f u aor, ne o ddernyddUu 

I hm dlT rth onr iV huddiiniD yn 3 ' 

Eta BT mu pth dfMunal iialdvnt, mue y 

g na] pdha hni lebud Iddyol. 

- soarlaidd jn K>-Iiiwlin yn 

nn HDi elliiTi4dtlalliHtb! yn 
— - gosod oi id afreayinulnrydd yD y 

d m -n rf d hyd heddyir yu niyig 

d DDi ruiio vn ofei. Bubbbti. 

w oclh R.vlfrėdiiiDl am y vtiei- 

1 h, g a»iT d ir gyfryngTttd gwjnhinl» 

p ]L y iBiif yu dytPailĮil įDrlh į 

mjdd. Htay yw. Gan 



x: 




Pem. XLV. ESAIAIt. 'Hn 

VD rlynoili nerth; ou felly nrlh iIiLuioU y lwynnji. Įįoljgir a-v- 

MitiiAii o uenb. Lunrn. — I sfiorDd v rfonti s'i 'ylurn r/, ti^. 

cwiJ diirari pvnli y riįViniu jn agMcd trarv ryif nBigEuiiiftlM. » 

ren jn uim w mod 1 btiiSl 



iB a Ja nd if iMnig Tnioni 

d m vn ūe d t<T g eddHd fijįjf 

v u J^ a od tnanredl ta d ~ 

Jd (I y[ " - . 



. Iciugsin ciifWd D Kchder, inrj-ellKidBr finuung fptdnliljo 
:t4 o ĮEUfuiUiiii. Sdtcutfe. Fia ddamauagudil Cyrm Asia. eit 
srldDgyainiitiHDOOvwysauur.bElilur lleaiMaiir, ■»oO.UOOe 



a»l ESAIAH. 

{tHTthdaud kunti tiii^huigv ji luadeu-on 
uedilyut yn bnrod i rvgiuub jn erbyn Du 
cliyfian^Diler ei ymd'lygiBdau eS tuig lUv 
™ godrferim'j- i gael eugonnaD gsn eu'g 






hiif. 0. 



įjMt; fod v[ 

[tioTn laayni, yn iiftHtujeu CAetmved, Defbydd 
ydtlybiiirUi ynu iymmymnlu i'r du pvcpu, J^r byi 
ete hefvi] gydą gijm a godidowgrHyAl tra riiigiHid 
21. BoornBavD. 
10. MpgigTtyddsi yDflbIinebi'reilIufiblentjnaiDnf 
rient. sm ei eni yn Taban, ac aid ya ddyn, (Clly y mne yi 
'reithari neb abonDa ynujHUi a Tbid pawb oll, an 
weilli«di>djii. 



»vMa. 



D 1*"^;°'' 



BooiHR.iTi>,"Aydjchch»i ._ ,.. _ 

i'miitiinr, ac »n IVnghyfarnvddo i am wdth fynvyla*. 
l«dy«riloBai.Ai ^ngid»r Ii cyftiryrydych am yr hjTi yr am 
canaf ei n'iieyd i oh«i, achymeryd arnoi'h Ij ngbybrnyddo pi 
ylrinalVailh fii nirylB»? BnOTBiiuin 
lū. 14, YrDsdtiThid ū'rceulie'UucdiI an]gy]i:bjaol r 
įgian i Učav laiael pan omld yr a>1 dumi yn fueI e 
10 ToUy cya«wnid cjunnys j iirorfiu ydgliEelh hoi 
; ond y mae yn ddlao niid yn nemjmad y cenhed. 
eĘlfl-jsy llH-yiinblheidyr byn a ragfj negir yma ; Dvtuh, Saln 
^BB. S-2 . n «7. ifi psB. an. 6—9. Ai hnyradl fod y cenbcaine.W 
er dynndi trvry ib-avBcnvad arlernl mew[ 




p 

Pmh. 

ftl T gsUiil pob dyn iiybod yn licr pg 
^ ddyigvyl odilivTtho ei. 



f. Rai dihan^l II . 

™7^(r y ^^ Mmhfidloūid, į 



(■edta E«n Odim j-n roysĮ JT lioU gunhndloBdd, T Hiai u eJiriri 
w;l}a T)iu Biluii-;iililuliii£ih, > dd]-^! yn hEluetb «:egluriuq 
nodmuUira jg«ir l)di«,mc sBnpogir i ymiidijied še yniOĮ^oo. 
cMu TDddp f?; IUkiT. 3, S4— Sa. I Imu 6. 39, ii. Miu> j 
oyn^vyi^Hd o'r brophffyd^liftcth bvyiig hūs at Iciu Grist, ar 
— in-aitfa ?□ RVliia ei chnbliiad, no yn nrii£ ei rodel'i'n wrth- 

, . ,. ''iiiad crefvddol deil JdA^J cvhnBidiu mai 

u gn eddi amn cf Ei.i j Bud Dii-ddiKaDut ) r 
B Barunr [Hinb nll, cymli ilhtif 11 11 



ddnch uJdu o iddoLiad crefrddol d 
ere J» mn Ui ■'■'■ 

Fhil a 10,1 



?(. Dine ™ dehjff a olsgiu jr un alun Bg b ci*ir 
iDctaill ni Isgmhyr Mi Boa! RSTyn iimrddm.Laii 



adirliKnniBevndebit 
(K B Oeimr Bd gtui 



i,aii)«\rnedd y Ifer^iBid jn gyffmliuol or un egayddiiriin ui 
MugiBid y rhm nad neddjut >u iidduli eilunod ond prhuul dun 
jiutddyiBD Oiuih)ny,bny a IcythoiileiihamteįIiBid iu.ii eu 

iinyni pedair-olirjiu^ Brauraranju nrrhiu jroeilJ * dd 
^.lU bvn ^cdieiklfuriki, HCBudsgfint I ffaeUuwiriL bctrrT 

Adn & jIx a aneoldiiiyd, ncu u gludnyd i r bra Mckii Li I 
i\ncr efe b ddyguaii ei lwbl yn ei IreiLhlBu, {juo eu bunidiiUlMi 
BugvvBi-eiluimlinlIgyfingdetaii 

Adn 7 Uuųiml'JiiiryųiByddau Cjfeiind iit arferud > pc 



r,;whj.,ir.. 


neii 


pun 


hddol 


baiūt no 


11 gleljd <)ll 


tr«iy"lad RoBi'RT 












4.dn 11 i- B" 


to idemt 


PC dw 


aram. sc 






,rh-no«ldjt=. 


jrw 


.r<udd 


LovfTH — Or 


d„,g 




,rl.c.uncdUiVd« 




1 D aanaun a 


Bebilon 


M. 




Adn 13 A(K« 


?.™ 


BS%/„ 


llBW/«- 


. hynvy 




r,d«.t 


nd 1 gvMiiii T] sd( 
ft,Mawaxdwyf 


""Bck 


lion, H 


bum 


Igv-dit 


mui 


Uu-iejl 



LliyflaB'odor si jmdrtygiaihn ef luap Ulynl liwy i Įtjfrif ; fu.1 vn 
eo goAltcthKj ignil eogormau gun cu gelj-niim. ne yna yn add- 
aw ąnvulii^tb iddTDl vn Ue olUl tu putbiirnl UECnvdd- 



htKil 1 


\ 








URh 


K,'., ; 


A . 




rtd Ii 

nnheu 


';'""' 


1,^ 



a ?niB ■ god ilowgrw dd m riingorol, 

> vaflolagb r e ihuT i blmiTii aiDniC- 
M OD ne nid n ddvn Iii] j- mite n 
uoEū ^mrjEtfui m Tbad įvh'Ii q11 vo 

e) AmHwa thjn nvyl- k tta Tn oi 
» Ti vmnfro B m ib*kii petlh dbi 
mrd^lolsm nulh f n<r Isof Fel 
I fiyfril »r ydy h an tt ! m vr am- 
hTiiuryd arnorh Ii nghvfar*jddo pu 

irfanheilmdd anigrl bynol fn tnfoa 
<ui oeid rr all dsml in cfael oi boiIeO. 
nnvTg J I rophf yddf afltfa bon invvii 
I m^ yn nerb u ad j ceabedl >edd ir 



Irrfdo ddu d \ o«b«c<lin 

Kai lim a c n ho I a thau a T sent I nei cuWrliula n 
e arlULlb ddndh a da ef i arorid > doidd lehsn)^ jr eglwiB no 
eic pnvdd n ph del a hanrh dedd Pcl \r vmildangtiui \n 
} d we<ldi bvddii rholl e lun adiolnu gad eu tmumdii ddo 
vnnghjd ac v ru bo 1 ttrul un roueltol Ii o ruhn liub i^ 
l,-icb»»l naelh dmuj'ijnol ( nei li-n ^4 U-ll Vilm ST. 
8—7 J r 3 3fl— sa e, 10 11—19 ^ih S. U a 3 0—13, 

18-ao sc TT 

Adu I B \ Irtrmmctr i r^ft rcl (c nnrelith uerdmEni 
no <rnb Tiel i ddoll onigla p:uii "Hdir oeild Riirliduv 
ĮD rbdld duiKudd ihIbu n addoln r Arlcninl b rori Ii altei ton 
irtHulB m/i^ nghurei t B bu 1 vn gi flVad D o r t įfej'ddty*- 
f!/Bitrgd !d fli. nem d H amm įi ac hi enll » aoiri 
oeįiįj U, n (jB- ,n ĮĮBrnrycl e lio\\ lUkftliĮttU a\™ ^l>J' iw** 
"la ufegtura Ji bMras įon roil li pioton 4 S>»"^ oviiT«i.žo. 



[tDt artljpl beuderiynn pa ddjdtiūiu ifyildflūt y a fwjarūauilui 
gyflamii ontijTf nrcbiryL 

Adn. U. Hiry afuddaKl/eliofl, heb uu moild ganddynt i ra^ 
'tlcd Fii dJQ,v^tr L'uhuniiiD Dut yujmhub rbagdJo; uud j'd fcii;rc 
yrthio Jū y dyatryV" cyJIrvdiiJoL 

PEN. XLVIII. 

Aliu. I. Mae y benpod hoil JD cyunvft ctHgtisil ymul^rol 

lysbyiit jr ludJeiioii mKi Siifrburjn gyfMi-g»lil u lyilnai eii 
vare JigHeU^ ; aciiid dim liddlynffiail Jiwy o^dcgyd unrh^^-v ruR- 
tiaeth yn ta iinHweddiiiii hwy UA cencill. y tbiil u funMiil LdIi 
,inMtynwrthtyiagiir; cnab. Orui, B. 4. 4. 
Adn. e. Ti agliiK,iiil,cialhipioa,Tiea, 



iUhi fod y gair jitb ya ar 

Ailn. lU. Ni buiuai y genedl luddei 



jpririon 
ihwjd jmfl 



fyncgi tariad Duw Ht ei bohl, ai orai am diii]}'iit yo ea tl^Lbn-e). 
jttd g Jiubilon, gan cjfcirio Ht v r*vrlhittu s anaeliiu efe diM ui 
lodai., jn eu d)di«-eliod o'r AiphC. CjDih. pea. 81. 17, ISJ Cvf- 
lauDivyil y brophw;iloliaelh hon i Ezra. ne o ddeutu buimer cin 
idI] o biibl a ddjicbivelauDt ejdag ef; lU: y mae yn pkI ei chyf' 
lawni jn yibrjdol yn y mai a ryddhtir gan tirisiinry oic y 

PEM. XLIX. 
Adn. 1. Mae E«iiah yn llefurn j geiriau hyn jn en«- Crist. Yi 
l«;rw>a ū'i s"j-dd yn Pen. 4S ; ac yma . 



fiedd cybtui a'r luddevu 
Adu, 2. GaiodoJd/y 

įlaudyni 



■jmu fit sleibly/ 11/ m. 
i'm gair a'm huUiniviagt . 
. G«el Heb. 4. 12. PooLE. 



dariuuiat 
lUilbltndar- 
lya y ceubedl. 




r 



Adlį' B. Mtum iniHrr AnUlari^ gr y'M vnmfnniū. UediIjUr 
Ibd jrmt gyrelriul « srferiul lyiytngion jD unllduailiyirddivr- 
aud irbiniig, neo r/iv rumii ntill^irediįi o'u hamier, i dderbja 
einhion > diyfarcliisdou 6<ldi»rih cn iliijjald. L. Holdeh.— 
Uab ihiw Hiuf yn UbI'otu vrUi 'irin jtj y gcirimi byn eiti- Ac ■ 
moe ;n eglor. miū yr ysljr iuDlugyw, (mii y dcusiyr inun-cjni- 
OHdvry i ^bLhau pnfnsdineta įlyu trwy augau Criit. ; byrtdii 
i'r Tad yiu irnodu ei msASina a'i eiria)>sh ei rtroi ri bobl: a churn 
mi lrwj bragclbiad yreltugylygHiiiHi e«uOiinswry piynedig- 
nah ju hyibyi, n hoJ pwneiiUiur Byn yo yi luniist (mĮmieilig gaa 

rimo o iwyrid C'riw fcl t,)fryEg«r, muc JB 



liu yn gyfiuiiniod.y 
Urfut oadeb ikwng Ddv 

h oralli (diych alto ^M y 

.. .._.._.. _ ...«I Ibd hyn yq arujddocūii hefyd 
■mm uim a TyddaI sivni a lylvedd yr hull leuditliiun udilsucilig 
i'w hobi. ScTCLiVFi:.— /<fi.Tftnu s rfrlinur. ncu "ladferu y tir. ' 
liellir mcddnl Toil yr ymiidrudil yn uylcirio ui untiin-dd anugliyr- 

«nd oeddynt i guel eu hidlčm i Kyll>irljJoflijuog. Aihivvraiii.a 
tiid TD LVl'eiriu yn iuLflJach ut v crnienidiod iieitd i gael pi gyn- 
Dyrchu Hr y i-unhc.lLiHld, y ilui ocldynl yu holIanTddia'riryili 
)ii«Ka jKiliau da, oiul n heuiit k liml da, &e. 

Adiir U. Fet g dį/aeJifeh tfrth it earcharioa, ^o- DarluDir 
luddevnD a Chenhcdloodd yinn l<rl rbki niewn ty vyllnrch n thiircli- 
ar, OT l\e y'ii gvarodid Invy weinido)fiu:Ui yr tfėngyL Macci'l- 
kocu, — Jitvch nltan, cylėiriad ax ūvydil/u y Jubilit pan T^dtbii 
pawbu lyddaj meitn cdclhived i goc'l rhyditiuid. — AryJlyrtiJ y 
ji9runt,!^-e- CynuiKdd biignil yr Ar^ln'ydd, efe oedd i gynntiti 
diBilvlI H'ssgaiediĘ Ismel, h u hanrnii yn oi )'« tii ta tiiinain ; a* 
<i dau y g.vjti;]ybiavlh odidin; yma, y rhug ddujigour Crikt. y 
UngHil munr. SincuiFe, MttoiiLUKH. 

Ailti. ii. MaeynainLw^mHirliy« vladbellMdd v lir .^inm 
yms; lylūa rfaai inaiyr Aipfataolygid; etaill. mui Chinu. yr hi-a 
a elAlrganybroJuiionSm; a cbau yr Aipfaiiiiid a'rAmbmid Zia. 

Adu. Ilk At įMr ĄiviįlaiB įlharsr^u Uaeyn ddVuD fi.s 
yfnn gyleiriod at ryw ddvtbd oiidd muvn arfcriiulcytfreiliiHil »a 
mjEg IT luddeKOD y pryd byny, d iiiituthiir uodau yneu d»r- 
lair, iruy dyltii y cnien, ■ gvusyd rhyir lulh n amydd įieu Odar 
luniad u'r ddiiiuE rcu y d'-mJ iij' dim, rr airlygiiul Du bi'lldir a 
huni. a'u heiddigtdddrnaU. t'ellj- niiio yr EglMis jd ngd ^.uuJ. 



v ilviĮn'ydgelyiiioncnuloniirpiilil L>^uw, yu gffeiilioD ■nvylui', 
^iirniuilagvėithgariddjTit Oitimok. 

Adn. IB. Friovmi hicimt amilaniil fil priod-ferchi ueu "fel 
iniiaUvrcb ei tUjHU." I/)WTn. Durlonir yr eįriuna Tel pcnd- 
rrn')iCri«,B<:hUy<:<Uicbna (od dyLb«c1iad yr Iiid<lewon ar 
CVnhcilUieįid vucšdei ililnmili ymaUsy tdduniiad ybr'iodfenh 
i ihlvioii. ftc Uot. ie.7,B. ViuA. 

Arih. M— ii. Phnt4iiil>lttpplMil,ata"Yn]aitit,eiffeai ar 
irolrolli J Iteill,')')! oi j ryt. Seian^, Vrocddy rfaan fii'jrmf o'r 
bnlil luddewiį;lgii'VinnoymiiiIlitni'j' irnhgilisd goMat; gwcl 
įien, 10, 30i md yr oedd y dili.T> i ^ ei vnevd i rvnu vn htl. 
aeth trwy ddyijlnrellBd y i-eįihedloeil 
dt'nliįvn wrth y rhoi ■ pdl'idil -"• - 
yn hjtrach y duiti"Iii<n orf 
l'rlnligBelhBii pa^uuiiild ac ui 

.ir Bwynip AnnyhriiiL Uill— ^„ _ . _ ., , 

Artrro T (iwynnnwyr yn gyirralio ddvyn eu jHam u eu hyi- 
^ydilūii. V becligyn aelŠLeildaut vyigw7(ldwy lad. k'ninieil 

mt Ar vt mgtiydd m' U guUIr, u 
■ •'miluedrio -"-- ' ' 



I Į ac wnh y plu 
. . Jr y dydutele^gion lli 
d dugir dį fitehed ar ytuvįddm. 




Ilythyr ycgar iildinl bid eu pnJiadiia; Dod oni Hilai y iHT ilUcc- 
hvn e* wnug y w»re(Uu; jn af? Oniil ei'M pryno y tueifiionhvn'T 
liūOTHBurii— Pmc «n. dnIrdtc^T y gvirlhau s)mi iddo! N'u 
•' piry o'm BOfniiv jr?" yr nedd peramau n thjd Jili lilinl yn sl- 
lpi«lamdilvk'dturUi™i,gwel2Bren. 4. 1. MaU. K. M. W. 

LUHTB. 

Ada. S. Pa fvtm.pajiidiathian, Hod aeJdneli fm dltbŲH ! įe. 
" Ah fr fiddo ei huD y doeLh, a'r nddo ei hun ui's dcrbyuJo&BūL 
e{" Wedi dv«git'yi am ddymimĖad yr hoEI genhcdJucdd droaocl- 
uedd Ibwct, hiiy a'i collAunuanl yn uuighyŪBwii ya 11a ula 
parcb iddb poij y dvcib^ 

Ailii- 4. o Mm yu Biįlur miu )■ MeMah. y* y Uefarjdd yn Jr 
bdomliu hyil ■> rbiii duilynoL Yr nnld cl^ vedi ei ildoniaiv i 
doeChineb »c i Į(inbi«l>c!h bcrfliiiili i ddysgu yr uHrybodiu, i 

ty<tura vr arinyddiuiui, į c^iuimI y pTurediautbns^aci nertbii y 
nį; Srwddyn11~Tr i-nK>'tyn|-xrip«y11;ii?i Dad neful, ac 



»»» 



ESAIAH. 



•digdanwjdd. 



jyfcirio Bt deitbirjr, gan y rhai ni bydd ond ych 
weAi cynnull vcbydig ddrain smieri.yrhais j>ir 
u hennynir,gan iduL y rluii aaddsvent iddjnleo 
uuj.aiij Biaiir iBldiwrth eu golau a'u gwna, i omedd aietra ti- 
vyjlvcb ar j ddaiar. F«lly y bydd i boh gau alhiaviaeth telbu di- 
•gslu dyaioii rhagy DiryfDl Iidiiwgrwydd. Ditimon. 
PEN. LI. 
Tn J bennod flgenorol lipami yr Yebtyd pniphwydotiaelhol j 
Meaaf^ nct syli*. fcl un gsllung i achiib, perifajlh gjnihwj> i 
ddjs^ii. llawD loatariaelbau U ddiHldefiadau ei ddvRgyblion. a 
ffyddlavn yuei rybiiddipo i'w dynion. Mae y bennod hgn vd 
eynnwys Rolyg ddryth at boH ysjiaid breoiniaeib y Meniah. deb- 
jCid. (ielwirBr«ddiiyiiwjriBadwme«ncoly gia«, ydnigar- 
edd, y (raliu, ar ffyddlondeU a amlygodd Duw vd ei ymdriūiaelSan 
■g abraJiain. pan įvadai y palriarch unJĮiol lninw yn dad hiliog- 



r hyn 






oneddadde 

pamor lkwr neu luosau'g bynnaE a fvdd'jnt, ueu pa gynDiff 
bynnaRnnuvBlrauaddicbonymddiinBiM ar y Hbfdd i'w cjfla«i 
iail. Hbaid fod etedu y byddai i genedl gllui^ gyfudi o Abrabai 
B Sarab, y rhai ocddvnt »edi myned mor nedraniu t-yn pleola, y 
cael ei olygii oiot ddtrmygedig gan bavb a gymereu eu dylan- 
■«du Įjan rejwin dynol.ae y gulygusent ddysgwy1iad i tbdau dyn- 




inw i'w luudddilfyn, jr hitn nedil yn dialwydd ipuw1j oll? 

AHii. 11. Mac Ea^b Ldhth yn di^lleu yr Adnod hnn fel hyn, 
" MiLe yr hwn dydd yn tlytod i ryddhau y cuichuior ; u brjbio* Ftil 
j/a bydilo faTW yn y pydev. ac na pballo ei fiiTH." Mot fawr yv 

gaivHd, oud hefvd yn csil'* i^rtbitdrychaii gi drui{iirH)a rhag 
darlod UD iluuynl hyd ool ddcla smKr co hymvBred. 

Adn. IH. Msldylia rbai ml ^Me»iiihiigTrBrctai[|nygEi]-ha 
hyn : uBd re'd luBlJir JO jr (uliiodan oylcJįjuul i (umu raū 
ei Eglwj» s ejlėroliir gaodiiu ; it iioa y Ajdd ūcriisd ui uii*dd, 
In yn ^vneuUinr y ĮĮiviūtii a dnfnubū efe iddi hi. — llyii/edien 
vrth Sim,'aeS^StHy dtHUlwa wnhy£fliriiiuCHnl^n(d,yrliiddiiwan, 



m or i^iwji; ic oddiyniddyri^wn lufiirio 
nmnj. RobBLth Hia djūui^idaeUi yr luf]dewDU.— iiVf j/ P^^ti^'t V 
nĖjtieddl ^fc. Uue ya ddimu inai yr anig gy^avniad tjvyiid} Yt 
irtyįbvydoGmeiti rjmmak faon a Tjdd yn edbitbiiui įto^oneddiu 
dyfodivl y Mnsiuhi'rbjd.yitilsnHBiIlOiyned lrwy ei bpll lafnr 
■ i ddyoddetiiulau. a e>į;yanild iV anedd gy/tynanl, u luirmiodd ei 



■ pmedd gyftyogol, 

.. „ » i V.l.tjd Glin ■ - 

c jčl h^ i lunn J aefoedd š tbi 



Vibrvd Glsn i » u»iiciilttiir vii 
- ■ iVon santtaidU. 



wvitde>li|C rd ]wU u;^ aUo, ac unwyl gandilo « bnnail. i^ 
]t),IU. a4U. 1— 6. aSU. 4. aStt.30,»l. a«0.1S— 2S. aOl 

■ u 17—20. Mae y proĮilmrj-d yn t a«rtau byn yu di 
.. J .. ■ _. .. _ !ini«id «c«nDf "'' ' 






yn alLuog i'w hiu-wuiu n 
įįfunnedd dm im-y ncu.vn 



ebyniuii. — yjdnu Itth hyn^ Atf anugbyfdni 
dVBtryii- tniy j- i'leddjl. LowIH. 
~A<iū. ■i\. Aenidtra^iBin; uad4ru'y gwppan llidloicgnvvdd JT 
Ainlwj ■■ '" 



PEN. Lll, 
: y piophnryd yma yu lloū-Cį(Mi;\> I-sv™ 



Bilnevyiidiacl jr eglnys dan jt Efengyi- W. Lowth,— Cit^^ 
iritgafdd dji tųjoniaitt. Ai-I^ra y dvjrtiirvryr vibgD pti fliilfl^ 
pcaeluraruDBenuouIfvdu galu; doiI sr Jdychvelhul Uw;iM 
ivil, jmviigeDt juen gvivgD^J gw>u1i]if Robsrtu. M" i^ūiff 
i7A/cfiHi Bupj ddientutirdedig, utu, "y diciiivaedig." ser yr Amji"' 
!Hd,;r hwn d'ii blinanai mot doBt; neii yn yaljrydol, y dVeDW]inl- 

Adn. a, rs/oj, mi.rfr; /cnuMfcm. " EsĘ.vn rly eisleddfa diifr- 
ihatalig." LoWTH. Y duU cyflreilin a cisicdd yn y gvledjdd 

'~ ' ' ' sydi ar laivr, ar cncsan yp grocs iV giiyod; pnd pan 

isledd fel rhj«- ddull mwj Bnrbyd«ldm nai gilydJ.ft 



.„ __ .. _ ._ . . ja y gwbd 

rlwyraiiudl >yd(I ar lawr, ar cncsan yp etpcs iV Riiydd; pnd 

- Id felrhy«-ddiillinwyanrb: 

areisleddfn ne" orscdd ddjrt.. 

Adn. S~e. GnddeliiMil yr Ar^lvydd iVlnbl^den gpimesu 
gyni- jn yr Aiphl ; opii ef= b'u gwBTOliiaui. ai: a'u dyginai allun 
nldiyiiu mcnn llaveuydd; lu: imi'a gKuai'f^ ytpupcdictn a 
inwyngoeonianleiHHreihim? , 

Adn, 7—10. Maraiadaijd ar y miin'jddecM. įc. in jpir 
isuhyn dariiiniry gwy!wjT, fcl yn gudcd » bdll. ar y myotdd- 
oedd, T cenliHdpn yn ^ktd y ncnydd a ddymunld ap B inym- 
wylld 'yn rewr. am y oarediffHUi P Fabilon, no yn pcyiuro i duEfln 
y cyfrynr h.vsIjyMM Uaireil yn ddiocd. Lo«tb — I'id Iranlyr 
Ath lyild j/s tfnųii/lii. .Mae inrd Uyi-Jiljd y ceohadpB, y rhai u 
MU{H.'n[ Kiuidalau, yu eae] vd dulnnin Rl ^ ymddaiigaBcnl ya 
lipir a phrydfeith, ūr Eyfrif y noiyyiidinn daionue a ddyppl. 




Adn. 11. 13. CiliiiKli. eiliaeh, tmh aliitu mldiyi.i. Mae r 
pTi}jAvyd. EbL pe bnHi įn brekdnol, pui reddvyd y gorcbjnt^ 
alliiD. un eii liuireriBd, u: ^ blagddidiini.int,CiIiwcli ' dl]wch,u' 
yn euwBligchwi E^biun .iHcun. h'i [jiaiiid.~nint« niVj iir.riyitir 
tfjftrAaZbn- 0«iffyv h>a nnilya yr an doU ig j ^oredivyd Al 
[«lau o'r S iphC, Kltyililitlu r llyi Peiniiifld v meOiiim nrlfa gyiig- 
biT, BEadrenilrihAinRitniisuruji bHod. y rbai a dJygusiy 
Culdeftid o'r rfemi. Sc7TCi.i're. 

Arta. IB. Iftit /v i.™.irt u ia/įdib,. M«e HūuThiiovd bcK 
(jtajVm yr įduoduu kj-n ar triuiad miufi »ra eu boil yn dnyn 

S'^Tthyiuiū'ruii HTHm gniįgDBldoB, and nml ei JJį udiloūodau. 
liie^T Argltvyila yu ei uV ti wu. gnu ddalgu ei auhvdald, ai 
da;n'Ju£ad dyfario]. Br-nsunii. 

Adu. H. J^itfi'tv ^kirriAuld llavtr, be.. Yr luddonoa anų 
ngUrediniol atynaant, no ui givtUiūiiinigydiii]imijKatliiuiDelw 
gun fli grae&hnt[iaadULarddo(n viffifdd'i ttarii eta pydd iVCtm- 
luHflaeddedryeli irū<i j]ila syinkiil. u irtiii.di< yiuldu lU Iiicbawd- 



ducrLellai ar yr yomdvyrureii įLyneitiiail, nr dynrHli iru \nii\ y 
pryd hy ny jii itesleiwjr y lyirj!ių!, ac yu ei ffafr a Ibun lI naad.i. 



'3i,efe tt gymerih tin gtotn^ut ni 
ID tmllodau. " Vr oudd Instari ' 
TT hjn >iuti1;gid yi 

ia. S. Cmptdigatth ein heddmek, neu 
lenir mewn »tnryw gjfieLUū«iiau. Y gi 
• ef yi» J fiordddrwy b« un yr ^ym 

A'a. tt. Ar Arglvuid a roddti ano rf, : 
U, *- a boroda i gonbedigaeLh ein b&u 

rlū. 7, Efi a oHhfifmaij/d, aeffea gi/ilu, 



hedd jphiid. fel t 
iiga£\h į, niddw7a 
rn cael heddwch i 



vn uwyddn gofvn yr byn a lyddo deilwDg dddiar ddyledirr, 
Ueut. 1*. i. 3. Gofya. neu fynmi gn'iuaaaeth, Eiod. 3. 7. k 6. 
0—0. Dymityr yalyr fwyut'pnodoI yma^ gofyujd gajiddo ef f 
goapediję adjleduij am aanireddau dyn ne efe a voaed jd au^wl 
fel mechniydd dtg« y dy1«lwr. Pan y't Ewystwyd i aUeb o flaao 




iddogKlagiaddu jn-Lle.sbcnalpg.'clBdiifaRrffre'i'noliiri'ĮI- 
vaJtlindiiiryr, girel ImTi IB. 31; nnd rtandiLu ,vt .trglv.vfld rlrliimi 
jj — ^ — adviinuart i'riniiyaf rnincviri fynoo claddedigaetii 

aiOdo. DiiiDHis. 

, rhul vr ArstvySd a tymai ii ddrsliio if. Ncii, " A'f 
Alglwydd ■ fnddlnnid jn ei ^drylliad." aea 711 ei ((Inrybii ef— 
" -■ -'- -' -naidtnabrrliidTti IkcAo'/, mu "Rin onodo efe ei 



I3wji, neu ei himun. tanji y mae y geimi it 
aim yrpiTrfms," Rhoddei ybngafl dm driniiHni m-a 
n 10. U. Etc ai riioddu « hiin drotdn pcchodiiu 



1. 4. Mne yo iiml«s mai yr ArglKjdil yw j llefarydi 

boa byi y diwedd : bebSch mldavii du b^ddsi uliettli 7 mnsnuui 

TU ūfer. BdOTHUorD 

Adn. 11. O Utfur ei naid y giael. įe. Gi ddynddcūiidnii trl 
psngfByrtd Bspir, m gviinKdiinūty ffmvlh mncnnediį;. (ėl y'i di- 
WBl!ir.-IVio» ei aiibūdarlh. Cvfi»wnheir]liiw« iniri' y ujimdecA 
ahoaiief: Bivebtiios. -tr . 

AdD. 19. JnhgnuyihaHna/itidoTiminnlaBaimT.-Bea.ynii 
Bdotbbdvd, "Amlii-nj y rhnddaf ; inavriaD iddo of yn rhnn, il*r 
PBdjTD fbdd Turiną efta fel jnpAiV Yryvvryif y hyfidai iddaef 
nei uilvnidliielh atj niiiwrinn &'r gHllu«; neii ar dnfcvdd. 
nen (T y l»^h«lI^l^dd Riarar Kal^nng: hs r tiyddoi iddu gul y 
llfirodneth liflD fs] gviilirwy iV diiinddefliiliui d huD. 
PEN, LIV. 

Ado. 1. Anmhlttnladtrį/. Eglnrya yr Hm DestanienL I.nwTn- 
Yr oetld hi ntidi bod yn hir yn unmhiantndivy cyu marv-nlii^ii r 
Meniiafa. Miicciri.uicii. Yn y geiriau liyn ann<>|riryr(^iny> i 
■rfer pob yradrechion er ei chynnydri, uc addewir iditi y hyiltl i'w 
theuln į«el ei g)'iia,vddu jd ddiTiavT o iVai t unheilloedil.pcn- 
49. 30.31; aoary Dyliiryiiiiiy byddii iddi bi nmiKhDflo iin»T- 
ndvydd ei bieneoclyd ; cenys oi elvid ei GiracniburuT, d Pbri- 
od, a'i 6wured,vild, yn Tidiivyr lodileiroi] yn nni)[ mvyii^h : iHid 
yn UdiiT T C'enhedloedd hefyd : Vav yr boll ddidiir y gelwir et 
Kui, didini fmi yr aiiahiiniladicg yimyn dynodl yr ecl^.vi 
GriatloDi^l rn ei hiKiioedd Nireuif ; cymh. tini. 4. 37. ShI. IlD. 

Adn. 3. HiUHlha h du babtll; oifdl^ad U driull / Pulridrch 
ynTiy w mewn pabyll. lUiiiid i bob pabdl Kuel ei ganryd .vn lwy, 
a gn-neyd m^y o bdijll, i dderbyn a ehynoirys yr hna yabr.vdHl 
)CBn eii uynūydd dirTucr. Boothudi'ii. — MeddyKa eraill mui ni 
T Ubemuil, neu y balidtigytsegredig y mae y cy'feiriud rma, a bnd 
y gĮ-Sėlybiaetb ya darluaio diungiad y babell g.vBMercdi|E ! gyu- 
iuBVa y locrevdd nenyddiim a fyjdani yn ymgjrdm i adilcdi. 

Adn. 3. Alli hadaitifeMa y Ca-hnilaalj: £m K;inį1".vdd 
a'i a)KiatoIiun oeddynt hud natuiid ;r e^Avi ludite^iif. w^ ■> 
Biae eJB fd Ten yr i^iH^a, ju a,vit yn ^Mttiii 1 \iv,\iv«S.'»a^ 



jmrnloti I'ĮM. fir. M,.-. 'n... ■ - ■ , i,i -h tirian ! 

pyfrvw •rilH.ii.ipih ii;h ipsii chwi, m'BV RM[« j*iM»iiphI » »n. 
heJfoeail. u ihi«'!'l~liiHl.in rv [n.l.lfWim, ..n oj^yU efif fcilumi- 
iui»u gmi slhnmtnn. W. Iflo-rn, GiLf.— /Jii'įi*!. vr hu-n s 

livnv a clwir OAfrtil VU vr Vngtį-lhvnm pFi>ph*ji1''Umthnl, .I,;r, 
3IJ. 9. Rrea. XI' 13. ii. ii3T. Ū.M Hm- 3 5. Ciularnhilir ; 
Biilygiud hnn (rny yr ystrrisetti o M j;r •^oi'l nKinT, yr bon 
syl-i meivn cfnvIllM agmi hon, jniad efgolypifc'lludliofyn 



r.irslB'iii.l. .^[■iU.4.17 A.l.Silfl." 

\-[a. 1'J,14. Mv.inMo":Hiil'rriiiM.Ti1rm-M(.'IirfMiiiil>an1'l<in. 
vi Livu-inM vn' ii'. nrxli v McMICa Hileri»vi]<l n Elluiti.ir ilrui- uir 
i,iw iif llii'i'iini.l II il.i, l-nn hvnv.~r« llr •Irtm » ■■^f»-i iFi'i 



8.— Inriiui, Duii golEidurinrlh. Kphi'v 3. I. 
PEN. LVl. 
^iln. 1— S. nynnbro|ihB)doI!n(rlli fersin tiniadtrw 
nvon* Chralictiinedd. bo o Į,™l.tiU.l, n Inyr .lilifi 



cr 



Petį LVIt | 

im avdil bjTHrf cmUni, 
V.OD aV CeDhedinHldj 

Vddolyn «d w eŪ) 
B grymrauaa^ iraliH 

.. ._ , _^ . ±ra munteiuo] ■ t;ul< 

I VD IT E|ilwFa flrvj' v McMiub, Dui orui:biin4ii(A 
yr nriiil v CeDhedloeifil i i^v iKrvylioD uigenrlicidHil 58 ; 

" ' ' ' nvedig rliy«r«l 

iilJan D gytuinll- 



lae ei įvynieulgiieth nior 

ilrvfj. Mte ufudd-dod t^Ei 

J jr uiDDiĮaelhun ųmiui 

' eyfhflwidtiul ir 



Hlwii!dr«/rah. DeiU.'aa 1— L i . . ,..-„. 
a dilileii pob Kwahuiiiieth rba^g ludrtenon nCtiin- 
iuliiiigi^jnui eu CTd inirfibri yn na ){^lwyA, i'rbnn; 
huū yn Bcu gogoaeiMiu, Kph.2 13— 'J3. Unniiios. 
•^11 ua mcJi/on iw m niTc}i«I. Yi oedd bod yn di" 
jjiu] ej yilyiied yū Anūknd fūKr. iir lujfri jn mvtg ' 

-■Can^/„ nV i, di:ii fy BKluy..— ^ (linV 1 

p E.jp-.j> HiihAdluedd cyaliLl 4g luddewD 




Adn S-fl. Mribiut. 
tiirferiondrjgioūiisenūU,— I'r*« d ynviivuch, ymadmcid 
1 djrTiodi £il danhūiil, UjLt; a cli jdmunAClh rhvnu eiluD adei' 
!Mih a gwju Uabuil Bolliuirtjao ; g»e] Este, To. !M1. A* 
;Lil««hjn]:,yf <iedilyllw)ni«j>Į5oįifaBrL)njoBiiisnmK(1i ™ 
,»c|>ruieilan'iiddgi;ūth, )d Urnedil mununtial iilrirnt i gvf- 
«mpobibjwfflenldcJeniii jndcijm. Gwcl. Hū.. 4.1S.I4. ir. 
uvTa.—lisH laM t fiia>i(,lniy eiiboflrjmniu i MolcuA, jriyN 
wi^>itRlduiidl<Id^Di ^DbuulHnt; i.Ef, 30, 3; ond KavliHvmiJ 
uidJyai. a timii, m 3. 3 Bnu. SS. 10. Eeec. 10, 'JO. W 

Adu. a Tu mhobiil felid, nen Teini Il.vhiun įr ą/»n. Ti oHd 
' ludilevūa VII dra tliiieddal ^iKtterū^do ddEKtdua oovi gref- 
lilol eilun aildoli«eUii jn erli>n v ihii y ]le6tni r pronhw>d 
jm vn <lra llrm. Mas uortif arbcn a<rd»yt vn crybivjll um 
Iddliod B g> lU-ynid i falii a fėini Bjunredig mliiDtgjJd. M« 
J dctDgi'rarrnliuIdgtr.ldu oditia guMįtfayMo't iien dilLToii 
imsnliūdd D gyliu!; cololiiu. b'h cfmįfti lrwj lu hnneiiiiu ag 
<^w, fili caf-unryddtnn a dduiuul • tdūdiul Mv tddinti u, ond 
liil, fel uynsodiiu o būna* KI, fr hwn )r« lyUiBii jT.Jiglwy>, ar 
-w;dd mirjraf nodalig o girnid a ibnigumld Uuw. .^IVai poli 
n iiymlianal ei Tud yn r«; creryildol nac erBilI.innniiiii yneiai 
(5>c|(redigūguli!w, yr hyii mdii yu ildigonol i'm awni;iiiliur vo 
..riitiin. Ouddy»aid JiMiL-aiia'i.gcllit'idrlulnahii u ollun j 



iryr. M y omlyn 


i.-Vniiijigrhaiiiailai 


I y dya-r, 


'n y mae .ly 


/..n;you,yrhai 


1 hyu VB- d/ gBH«». 


(D«. dy 


gg^lb™, 


) iii." 




n a aliai : 


7by» eil 




.lolid nie«ū rby* 


ogof nii;*u gl.»n d n> 


ildi iddynl 






.■.dn. 8. J«»jftii 


lįdfyuuhUtldarpįi 


i(Ktf«od. 


tilt du 0, 


offad. 


-iu.;[li,!«rdel«iui 








i'vritlileldrUuv 


, Ueiit. 8. 9 a U. 20, 


-jH^LiT 


iaT.l<Jvi 


wttį.- 


i;:iriiulpartia.i>at 










A.ln. Cgfiiriiii 


:« fci/"..* 'y'bnnin aį 




brBnin ,* 




, iicufreoin yr.\i 


iphi, tadd^h uei. na. 


idd yr b 






,y,t.rb.g<.«.na 


iDl,ll«. I3.].Btt>THIU>VD. 






Adn. 10, rn nu. 


uldgJlwJdvr!)-^im 


"'■^yri 


^i-,Tia 


bnt- 



liub dy hi . _ . , „ 

įbailh.— Cf/ai.(/;/ifW dy laui, hyny yw, Ilwy.Uaist trVj ^r ya. 
rei:hiuū h) n i jmgjonal dr™ yr anuer prencnol. W, Lowt». 

A<tn. IS. Hu/' " ff-llf <^ll eufiamrjUr, drwy ddangiM ai lwyt 
leiiHnl a'i annheilyagdud. 

Ado. 13. Uii si/nnaUcuįfaotdA, dgd, \-\ ^^lįįaŠ3^\t iteak- 



11 BI į cvuiiDU'l a ddiUįįeUiI Iirse 

ta. 

U. Erlyn bįn. Gyltiriiid tt yr Brfei 



(D jn hidioniii ac egmo!. 

u y Sitabnlh. Boomauvu. L^ymb. l>eut 



["KEl; 



atign'i/l A Ii>iiiir4. Uaili™ bcoJit- 
. iH,\ilutiiiDih liun oditlKrth.fi ymurlnijcl ynui. 
luD flneiuilfD iteyriiuiiuį Muoueh, piu w<ld babnncKl >ii 
halierthu i Molneh, ■ ila«sr o ft'iiėci gKirim yii imid ui 
,yii .lemialnB gan weiiijddiii«li ymlilei'lgsr, u llyKUii- 
rreilun -addijlgiit: •/ ytjA hjny hefyd j bcrair i'r jiropli- 






TmariiTKld 



bjnuld 



lL-.iJynj 



ipLwydū!iaeUl. and Vsbrjd yi 
)r Yiigrythyf, tgjSjd Imiet f 
ni gVkuredJgvelJi iddi, i ddychi 
' CDhHtlnuia i iDe»ii. 1 



V.brj-d. ft 



uiDsg ein Įnljdd 



uewn KobBJiL aį^iddi dur; cjinli. Khuf. 
PKN. LX. 
Adn. 1. rrin y gili neb snimen ond nršid o'r bropbvTlldl- 
Mlh llutni'np|)w ;r bennod hoD ; rnyrhou v ]Bir[rci«dir eill»t 
r[ Lįtlivvr. ^aii O'Arcict bsd Dailinai AlinluiD iddi, yr tiju a MBd- 
" - ■'-■ — '■-■'■ "■-'--'■■--■'-lugoiUiloKiBiin.— Cliici 




P» LXI. BSAlAtl. Ml 

a'u flafr, n' lū^hljiuruiit ailriiadBetli yi fg1vi;>, ■ i*h>un]'ild i'ir 

Adu, IL 7>v bįrlh a fį/iidiint ffn agorrd t/nvatiad, yr hyn qy«id 
ililuTlUDisdol a't tiuigiieledd rbjlatd a rw;nha. u'r tyreliu iiiiiirr ■ 
frilillV e|į!wj'.. UrtL. 

Adn. IS Mogoalisl Liliamii aHama'lal. Mac yi smaiirodi 
TD iinryddauMii y byildai i*r ce^rvyild, ac unrhj v brraou entill 
i dyfoill yn l.tbiuiiu, odnyddu tr viueicddit u bunMu uml 
llu«. W. Ldwtb. Ondyrofrtd j prenūU hj n , v thii onhlni. 
jn nodcdig Hm cu goclidugruydd, eu dernyriiliiiiJub, un hantd- 
"i'h, yn i!)-ni:ryi'hiiilt dynion o alliiooild iiiiiniiDU,rvrhii(iildiBd»» 
u..lidog, rbinnfiMs.i hynod, a dtftij-ddinMcb thang, b uvfodld 
g^ii IMtin inaiddifi'vn.sddicnia, ad7<l>!an'ie)tr({lw}i. Miccuu 
. L.^in —/li'iiMa/ 'iiftd lt fu Hlintd. Uelirid Įdeml jn U( ])n» 
I ... i...t — . — u-.__r.. II -oedd y Stuiimiiti J ų'BBgi' 



ir 



Ij'flul', uivfh ben yr arth , _ . . . _ ^ _ . 

I .1 n p»Tlkyn>i ū angeuriūidrvydd i cocddrainu, fclly, 



—19. ffiU-pw.i,rf(į™/Bi.r, Miojnymd-IiinRnjfhd 






PEN. LXI. 
ii fod y pmphayd yn Ikfan 



friio nt (irist jn benaf; oljlegjd efc agymhKyiiai v uayn jma 
,1110 ei bimaii. i.iic4, 18, P<«[,b,— ri AtglmydHam li^mmi..M. 
tivy ddiHgyuiAd yr Vabrvd amo yn ei fadydd- JJu»rij.Kv.^/ 
f/r»D(l(iii>r*a.Harioirfc(,i>eli"i'r>iodii>n,'' ll.iHioH yu yr vvU^d, 
K>viu:)iDn yn eugulngeu linnaln. MACCUi.LtK.H.— !L\o^\un«'nn. 
rii iiaingyKbitdaa, J rbai Bis d}iį,a\ jr alhta"«tmVni.\*>;-«\ft.'i-'™ 



kordiiiud Llnvd<jj'n y 






r..UrE(linu1.adJi Un ddvlediun arLvjBollį;! 

Lcid cmliiiyriMon a rhietbrnntvnion, tiicjndd il DKddi . — 

rL;ii a htTiluund nddiwi1b y Leu}uū«dH a'r ll4Tlbi j prrUi.Mi 

i^ĮJuiiii D gĮiiiimler Uuw. yn ngbHibcdiRiieth yr ludiici 
L'Knligilicdia. Kbigfyn^d yi amgjIitaUa yma vn unl i 
■in Hargl«;(ld, Mun. 3. T —10. n v). 81— Sfl a, 94. 

Adn. l—e. AdiOadiKt Imfgd yt ht^ ddįFmilifa. Cf flavDi 

■■ KldyrliuldoBtai oBalBi.ui 

dinsnedd uiibL-iiLiHliE- tii 



ri^thjrreūūl pon ddjdiweJD(]d yi 



, n m. 



,r!? 



. _ .d, y rtiBi oedąyi._ ,. _ _ „..-^ , „,-, 

tu i>1;ili -^ df«'tAnu;d <■ lonKl ae aberlIniKt ifchfnidd. C 



^ri-ngv] gyuU) i g.viiauUeidfa.>i 
1\ tir licn CŲitiii/M g eeuvh 
lilidd. y cewcfa aiirbided.1 < 

l'dKii dvlil, du.'* Buij 




wyci," mcnn oj-ferbynisd i .iiif'sl<llf""t Id ; vr yMvr j n^. j bjdd 
u ir lir lįiiel Bi cyGmncJdg ai bembtpogi. BouTHi.ūytp. 

Adu. &■ Vprtodady feibiondffdtiji hya a arvydclA y byddūi 
įddynt elifeddu. a moddu awdiirdad jd eu Ur euhaūujn. r«l gvr 

Adn. fl. i. M»e y ayflelylŪitfUi ■ ddefojddir ynu utili <ii rbym- 
eryd wtdiwrLhy wyrjadwtiAeih vtutadol Ag^wi4 gau y 1-uiiuid 
yn ii|iwii>uiu1h y dfrnl, yn enorediit y oanloriūn, g»el 1 Crnū. 
B. 38.— GiUid cfi^vym y Reiriiiu hrn niEiiD miuld iirlienig ui 
weiui<loBiniiyrcl'eQ[Q'l; oml y uibc pob erijtiou meKn niMi.r yu 
•yliedySd. Gwcl Hcb. IS. Ifl. 

Ado. 8,0. l'anryddo i'r E^vyt gul ei bendltbiogan Ddu*, 
ht n fvynkia hdloctlLrivyd't, u lu a'l gvusiufitha yu lliiwm; cymh. 
I*f. Ifl. 23— as. Dmu la. 17. Jtt Nam. I». 1—8. Mcddyllr 
fud y geirlau hjnyu nyriii«y» ayleiriiid nt wyiiiui y blaeii Bi-Tvyih- 
mi, neu wy\ yr ud^m. — T^tiga^ yr Aiįtisįdd i'iE ddeheiAlntu, yr 
Arwvdd-Lun uiJla; yrhya nydd ji iia pvUi u thyuflu ijdu ei huo- 
un, Vl<b. e- IS. 

Adu 10. CįmaariTveh tnuy ypiirlhi eef pjrlh yr Bmi7»iūl 
d.liuiuioiiJ<l llo yr oeild yr luddeniin meini onėlliiKed, l'fii vr eIodI 
»UaniVg«lBde. bunain; gwcl peo.lS. 80. nSill. Jaciison. 
— PuTotlutDchJhrddp bobl; yToeoAįayn arferol a barutliii prir, 
ffVrdd ya y ^^ledydd dvyreiniol, b c paliDimlu trwy t^raid ddir. 
riiwrmii Bo bod jrit ■rfeml u"u gKUamliur yn llydain, wj i grobsi 
uunlSnold Heibejit. FobljEnutlcni a oyfbicfaUI vti vgclriuii, 
ary rbuiy eelviribarntUd y fibidd irbobli dd»vn l-u bUin. 
ffl'iFylhau i fcwn. BouTaiuirD. Endlui fod y i;u!r;.iii )mi yn 
volvgu Bytūmnd pab rhwyMniu u aliai fud ya att^jk nJJhLhuul. 
imi' v oenhailloedd i fern i aymimnideh yr euflityii. MAri'n.uicii. 
—-i.-<J«dach fanrr I'r bol&iU. pyruiiJul « Brferiini nuluyr o 
inod eu llnmiui i fynu, fel y gitybyildo y fyddin i bale iyiB- 
eugln o bab llt Vuat.li. 

Adu. 11. WrU du iach^mlierūielli, oen jn hvtmcb, " Dv lauli- 
sirdviT," lėly maeynyrbon furyafo'r ten K)-ficllhiadan,— FFi/t 

dalvdiguclli 1$.^ dag ur, a'r wt>br addyni &ydd u'idaeaiir." BbOTBB. 

PEN, I.XI1I 



Adn. 


1. P«:-,^l 


iicn, 


4r. Maegt 


Jysia'i'^ybdpiiiaid, 


ndra 




iz"^t 




-fcddhyn; d 






iU;Ll. 


ynsifo 


!ulli; 


tymlin-yiu 


y b^pll^ydutii 








vb:taia<!.De»i 




Kityd'liaelh c 


vrallel»li■wph^ 


'■ysigri 


i7d<i, 


h";da« 


dinvdr Jnui 


lalen 




mth lud4«-«^, 


■S^-^y 




•■}rrn. 


K,:?'T!ž' 


ddy Ibtluul CriM, 


, a rtvM cv <li 


SiAsV 


^-isi 


m 4*. . 


On. 


J,ym«lljddW4aumii!sf 




t\iw 


'"'■"' 


ol't^yittroti 


W uj-aaviii. Q««\ \Lu' 


:. •&. \>».v 



1 



imi.hwrdolijt 



iDirAilrioil 



yt iin iKlhag«rfi 
vyriui laeLh bon rn citėiria niiitfdiaĄ ytbiyAdi Crist, ji ija 
■ V'UI rlnrrKlHyfoilDl.ldilfilar AnnehiiK.B i'hgh rhyo nlloccdil 
■nnghriilioiild. Mmb yn belh digiin cjHnalin yn jr ysgrjlhjno 
i li'lvnoiJi gslvninn egltyi a phobl lMu«-, ilito i)infhwjliiieįhyi 
nrenuvl.ilanenmiuyrtiiopiilirin el.voion ■nnghvmiDDdttan i 
chvhntJ.lii. i UraeL Bynt Gu.i— LUifertr hjn n" Muf. jn 
ciyfi«irplrhvw.ly*y»i>glniMiig«li«rtLiii. o ddyniynio y B»Wl- 
oniiiiil.nRefyiiionBniillBiliolil; i rliagno-lir jn gjTsjjiuki! tm; 
hjū tiidiliiguliBtUiBii Crinnreidjliinntshryilul. JicuoK. Crisl 
jv yr bvra a ddarlanjr/n yr yiDoJhvddinij ci^rvyth byn, folarirT 
budiliitiuliseihni. m dychiielyd iv brif ridiniii, o dirygeli-n. 
vsdi l.iid ja njtadata ei rtd.voddrIUrliii, £^d6 Hobri. ^n 
I EttrlliiidryBh BOdidogmddi'glr gorlirnn cin «yliryni», jn cml 
■ '-■ ' ""-'idd.oud fBl giveithraljdd, 8'i Bdj 




iiwn, gaD ūid yr a|>OBUf1 wi!di cjmhwv» tIub M'r 
i hvD m yr Egluja dim yr unKtaryliuth GriaOMua-' 
■n, 61. 1 ; ■ Į!»el 3 tor, 2. B. -. 



Kn- 1 ei iren^dnieliialdib e,f. mtv Mculib, ]r hwn ■ 
Bfl c)Dddr>AJolil(*, udi bnsenolrteh, neu w>ncb 
I Hvnel. Uuw V« Hcled Tndda ef, Iiun It. B. Col. 
1.'3. Vruddrl ete ja irdajD in.niwin / Tjid.mM 
ifibl i bresFDCtldcb J>uw, ati yti jmAiaaigom dr(istjrlit> 

IfiiE yr Aien a'n dysadd htnyTil i/juiti »> *itl DM,. 
a. BonTEiuiiD, src»11J, T ihai a ddRrilcDsDt y giuh, 
newn madii holisdol. ■■ V modd y djigodd cfe hv^nl i- 
r, e^^ bug^l ei bninid^ y modd y gooododdelfa H 
iikld u'i reini sT." ftn 

J. f{lTWn'&H" VMtalucA. niin rubidnld uored, 
[uir yn ■ntydilo ipailiiiiiu : nme yn egliir fijd ynu 
; Mw C(h4, lr«y yr kinn yr eUi meibion IbuiI bot- 
iih UI hyd K««»>i^nJiii au M y dibgyu BDiriiil in 
r dvflrm inuel ndnusryddiBil a ĮpiriihwyBf». — " Fely 
nde^l i'r įlymyn i uruhiryiia, y (uradd Vnbryd yr At- 

Iniūyv y Btirioii hyn vd lueddu i dilangu nitdoedil 
Iir>ut M h> i> o hilInįfHtnli nuEuiiol .Ibnihun u Juvob ? 
iThuIl yinadrodiliun cykbynol ynprofieubod )B 

lu. i'ifuTHiH'JAnff iNint^»J;<>r»'.' neu "yguddehūit 
ui." Iaiktii, IVjTKaiAND.lIuoTHRnvB. Acteiikil- 
rinK iMiirrlIi ilij afii, neu, '■ i gakdiitiucaloiimniAc." 
1 ii«Teia.liu! yii aml yu smjddo caniaiiūii hyny yn 

PKX LX1V. 
ne v briinod buii vn harbail o'r hyn oe.ld daa aylo 
tluČ!iitn.L lluyracb Tud iailb vr ndood buli ta cyf- 
L 1 n UuMįii nnli bnsKiiuldBb yr Arglaydd, yr hi.n j 
'^^livvH Kiliu, Hm ymddimiįos o bouaw mcniL mDdd. 

1 iiDLJnteiL.'iii ^irrtliuryuebal I (vnvil^tuiu.^iv.viniiū^k 
Mar olliii'JH-.v yffyvp į dirtaniift. •>. ■«n*'.1 -^^ 

■ii fod JU18 Byltiriud lU jmaūnii4\\oWtA'itt-si4» 



L M»E Psnl j-n cyinli'»i'im yr >dodd hnn it ddBUrud< 
. vEi 1 Ciir 2, S, ^/bddaeth ct^ bon ■ rDddvy^d i>i_ 
Hi>tiitri, a tlim'vitiljTt hwy i'r rhū u^l i. dHyBgwj^ guD Dduw i 
■l'k'iill ncbicdiiciiljn^iiluth ini nriil, Tnuldotfaui ,Tiinipbw7di 

■l oBilileAiiliDn liphrojdivydotiulhiin BDI y Matnih m'iūm- 

1 ; piid fel sai] očddvul hni en hunolii m dsBl! vn grllaini. 
lifuHenL in ddyfil mn ddull yr hia ■ dnddodid guiddlnl 
I, irory vebr) doliulli IMvyfoI. 1 Tsdr 1. 10—13. Oml 
Thoddviyd |iolyįri^><i 'lt'" ■ chiSanD D'r [Kllim hyn i'ritui 
"ivjiy YD yr oen npusioluid^, oeddybt tu dyivvyl am ddyddunh 
T IvKl, Molt. 13. tS, 17. loin 1. 40— Si. 

rv/ur/snJdi arAtviiiviM (iimii, ac a itna gįifiaimlit : 
. _.rarl'jrldiAIlB«(in.idd^'rrhiiiivrDHlgyfiBirndsr.'- Nl 
ttl y7 Ar^lffydd ddim djiiimi odriiwjtfa j rbu m rodiant yn nii' 
" " '■ — 1, hj1iyyw, ^ ffvrM I}vw, fcl 




PEN. 1.x V. 
Adn. I. Mae J htonoil hnn yn cynaiij. •mddiSyni.J d jb- 
ddj^vl Drv tiuiį( Bt yr luddflvia, v rhai a wrchiKEwyd gunldo 
efūhlegpleiigBtlhniliiid. Ya yr »i1owl h™ y mac Itu" yn .l■^ 
^n ei Sml e! vm\i gilu y CeiiIiEdlneild, er Bmi oeddynl hwy vali 
ei Reino ef^ ocyn yr itdnodau nea^ry mte ttt yn tytfinLiurthu «l 
fbdef velti i^'rthDd ti bobl ei hunaiit ani eu goDimečldiud i ktvo- 

ida. 3. 4 Vina eryfavyllir oinryir engrheifflinii n Druiįįni'lioa 
pd^uiudd, PC urrntHi eilim-iiddidgBr, vyrh.^ii yri>e<1d y r luJd- 
«won yn dn> Utiieddfl cjaeii nuBiigLodiiul i BAbiloD- 

mm yiymudmi.! Kedi ei mimd oddiitiili mi pin fjddonly* 
rhoddi yn lledhcliieth o uiM*yw belli.a'i liaiHuil irnrircdūĮt, M 1 
^jndro\ i gyfrif nvu fėflDTTT byn Ai-oildenL JackeV- i 

Adn. 9— lU. TnyroaLl lliiv yu gontaeil y geneli Iiiddewi|; ' 
«Ii:anid«Įd omdillll, iV įblū i oySaKiui m ben tuldeviiltim ; y ' 
rhai hvn » fendilMiii eft i liKjddknt jribrydoL Dmlunii m 
oydivr įledvydil Invy ammvrdd y rwl«dydJ iDwymf tE^TinyTvUal; 
&iron, a gtyn .\i-faor, noddynl y kdaii bartli mcyiif BVwythlawn ■ 
Judeu. iwyi1 draenvagam eii pnrfeydd breiiion; ycynUfyay 
goriU>«ta, bob fbdya nhell o Ju^ipo, af 11^ i'r gnylediloJenchn, 
jB lĮiHi aig«l. »»num». 

Adn. 11. .lirfiDjiM4/irn/di>(6iB«w,Deu. " Gml. - /r ni/ 
maww. iicn."SIenL" Gaily cyntaf fodyn »rwyddu aawddiū, 
enwy Soien Int yn ArabneKi aYoIafyudynodi y IJoor, yrlum 
yr oedd ei huldaliod yn dru pbnblDLĮiddd nn^nitli \n mv'sį xt 
a-AiTtiM. Rabi Muses, Lavra. Ilcn ddefodeiluuu-.ldot^r. 
Bgmhelid neva imryiv o d(Una»ead y dvrraia, yn cnneiligyu 
yr AinhU oeild arlvyo bvrdil nr j dydd uiaf o'r flwyd>lyn, nedi 
ei huAn i phnb iby*- dduitdlfaiiin i > ohurpen tnwt ya Ilsini u 
vianevydd.erdyiuMli DudAilubĮiaTireb i'* dii«ia» iim aVwylh. 
lunrvydd y llaydjjn t, ai'lbid heilno, neii «i d,vni<iiiiiHl am ir 
Uvvdilyn dilvfuils] ftiil E'lly. Ao aribcai vr Unuliaid y cyfryir 
dderul, RMi addifli pol> Diitb s eiliuuKl, a, t)iy«ai:i dioJ uarymaa 
«rjriiehly»m«i.ly«ededig. in<m*. 

Adn. 13 — lA. Cyhneildiry bygytldin] llymarymayii erbyn jr 
annimiiilinu lir Imidavcni, y rhui a wiriwyd me^n inutld ofnad. 
•Kj yn y dyiU[yw Irvyndl a ddiulh u su ibnos a'n ctmldl. -Ft 
HjimulBua fvsIlaiUia chmUAtma ivu^flimA.-— Pim oreiįįynndil 
y Rhurelui^lJEraalEn), yr nedd jt IvAAKtia -įu v.n^'^ ^^-^ 
nf»ya a tfdiiul, ira yr oūdd y Cii Jionoglivtt, -j iaa. a »Aa.-«'»K«. - 
MJuatii>t!ril»tlr)til,yni.tiel en swa\t„ Be™ im\'K«ttWi-™*'> "^ 
rrApfly,ldtaDuw. SnaTT^A eiliu «i lEe.Mi". >« W"į?-' 



■ 


■ 


m 


■ 


BSAInfi. 


«i.tm, 


Aliu 


jmu, 






31.aS.nym ■ 


■-■.-i-.ir yn hd- 

i.-,noeol,« 

; „r itpersJd. 


r'" 





, , . - B dkrcf^diūil, ■ 

-alludnu naaghrJBtsidd nnli daTtod,iT beu unih tilmoa 
L rh\v)mn ai bwr« i'r u)-dew Ji WMlod. fe] -- — "- - 
«)icb. Cjmh. Mau. m. U7— 36. Ueb. iS. 
n><i/ni clinjlr. Mae ;d (idiiu na'a asU ] 
redocdd Du«Dadylcd«wvi" -- 
u. debvgid ydyw, nabydaai 



iffiV, 




j'i'l"il f.'l ^i ■ ,ie cghir fojy dAvj ImduoiI /mm 

VU penui lijs 1! gidivrui v įJonhcllnsld, lerydliiid yr onich- 
^ili (^ritLjuuugiil, BiiT;litiJiud)TluddovrongwnJiijiliodlg, »'■ 

L. 5. GwiiVi.lewtli air yr Anilmi/dd. Yn j gairinu hyn j 
rhai n tįTci.\i:ul įu y r IdehjmdvT, ut a W]Ufli]wyili]id oc a 

K^n cu broiljriiUDghrcdii^LciJ, yncBticacyUtrKh-^-Aitdffif^ 
:/, Gogoarddte ųt Ar^lieįdd: iiujeril ya gBlw yn HAndos ar 

'■ -nejd rhjw Leihanurftrol -"- ■- ' *■- ■ 



ut cti gUydd i ymfgofū i.* orlid, giu feildnl m Imd Ifirj 
)n gwiiBiithur givuniniuth i Udov.Inaa 10. 9. {"ihile. 

D&e y pmphvyd fol pebuoaaiya y Ils, yaoJjir«d 
ystr p»haduridid ya l^ion ; įSius / ddiads mi9wi] 

D (aoli!Lohj;DiBryd, «ii«n diuyTO iK plyneJ yu 
raurer y miriiiu hin i rliiųrfynaeiaaiiu »t Ar- 
t, Mntt M. 1—38. Lnn S. IS, be—JAfo'rdlmli 



lam&e y pmphvyd fol pebuoaalya y Ils, yaoJjir«d 
gncled dinysti pevhiidurliud ya Hion ; mus j ddiDU miou 

r diwertdyD (aoli!Lohj|DiBryd, a 

t:"T. Cydraurer y miriau hii . . „ . „ 

d laa Oriu, Mntt M. 1—38. Lnn S. IS, be—JAfo'r 

d JosEPat^a fodlkriwgl)WBdo'[dein1 yohyiUg ujn ei 






14 ^ich tigunlafiida nodiaaal fel Ul/ikaipt: ovIbiriHd 
niud llysiao tniy w™» miiethlu»u y g«anwyn. ilniy jr 



dvDudit byi 
d U uobl IMi 



'nlucHod udb galink vsbrydal. 
luw ya Mabiluii, fbl s.ip o 



1 hailfy«io(i 








-.r'-","-";' 


: yn ngerddi, yn id tagilj/dd yny 



. ii. Ac a . ,. 

\\iidi darUm Eolygiaduu 
\ą ur ytadiiud bou, yr ydnyiyn )pjriw meuaivj loiiy cyi- 
I CymmreigBHdurdpdiBlJg o hmii mor agira i'w luiigmi- 
Iduilleniad, v: mai jt yiŲr gywita( J* ]j! OTi4Vw<S^i\ 
■1 rr-geiriau; jrr Jum u famai ftjil vma gv\>;iIi8A ia.\j'iw«-i- 
idilyfr-gia Riki b fydduigundiljiil sng)ffwa.ni ^a tt'^i-.ti- 

r<u,iit.,tfrf,o ac ,1 ujiaūhaii, y i^,\\ ai uY į ttoS.. 



mt/aff anttffddf vrtb yr hyi 



i'rdjigj 



a fuynddinuiUuDttiBlii 

(kliii.i:.o<:rld yr bDD oedil Sff- 
buij liygivjnl jr erengf 1 fo 

i'r Heįryn gwreįddiDL AloKbi 
iild i'r diiTlI«niad ucboiL, *" y 
Mcsui'li" )nli>ii'u:h y dy]» 
ai ar onanuy Mor uS,- "" 
l'»rrydainF«iTr,yrl>ri 




p«B. I. JEREMIAtf 111 

Joaiah, a pharhiiotlitdrtey ytliid lei/maitiBii ffgtttrybbtt a drįffiomm 
JthaakitM,Jthmacim,Jicmiah,aZidteiah. Om inpaūi iiBy filį*- 
add a ėtnitin, rfi a įthnnldai fariirilicatllkaii Ihiu int trbiin «t 
flĮdwUdwYr ^lun aiUiaigar. Pvrthffnnf eirrigfiiiuįįiiiiaiii'iB drl^l 
■I hiimiKi ' ncHhtdloflUiiaiiar.ac yrafliliiia ipmadti'i/ a /itiial m 
phaa«*lal.ar rhan fuiifa/o haiunl a gvUA«»ini i/niipaifli 

ddinuilTiiriid JrriOikm. ae g elKdKiiit t rAui /kj/s/ p> bM y* 
gaelhimi i HahUBH.iuliitaidJtmiiiah gu^a titiailali j/n MitfA; 
ond tBrdiliaiitlitia!iiih,t't a d^ifįirįA l'r A;pU, Ui v bii]inpr»- 
^hmi/Jn. nd « Mįimid i,r /nddJiTDB f..<<o ^f( (J iabuJdio ifanml- 
aelh l/it Tapahttnra, liinan yn nffvltui ^ Aipbl, nn «■ ffy'idbrndtk- 
Slot v rhii fla'Aof uV rtan oI4< dV %/r £«<< yn fanUauitcl. o'r 

m s n. 9P a 11. 1.1. 33. Jf,in 13. 1. Zju 30. U. /'h» 4. M. 
Jxl.7.M. Bh-,f.a.V>. 1 Csr. 1.9n,M,Sl. 1 nn. i. 1- //'t. «. 
8— to. d 10. 10, IT. 

PliX. I. 
Aliu. 1—3. Diinii ngrnuilr'iiM D Ifacitly ll.vfr, ne j onriB 
dalivB msi įįiid Ėin }' i thug-ditadvrriL ; ](t hwn litryd, Tel y-cnd- 
ir. ■ cbiFiim^il j benniid aliif, Nid ynr d hn>ph»ydDllut]iiiB 
ws>li ta C)Ami mEim Ircfii oinierj'iMnl ; ne r moe y tieirniniil medi 
eolsig eu hagluro ir»-y UneriJrill odrtfuiurt srnjnliVi'efityl u'u 
goiieuthiir yn Uu.«M cn dc.ai. nnyiuh finl dnTl Huv.hit 

cudIvo; pcii. i'hvd M la.-i^.-ii. ^i.4ū. iti.n>.!m'a,.'n. w 

3l.31.3r.»i.M.'«1.3ll. siu. lJ-18. a 1-11. IH.n. 411,41. « 
43 44.46,jic 

bytnuh r <le urdilitiii, n'r rlui vr oedd y linnibMydiiluicth i Tod 
yiig..n»«}«di|{, r«.LK, YTii.Ulinųt™.iudp^dodiK.o'rMn«rhjd' 
l»«yfol. H «i.ci!l Kan Fal. 1>..». yrl,wii n i-tnd<lHii4?»iii «r ^'M 
d.lyuiil yn fyuych eyii d gnaa'doliaelli, a'r hwn y dvni^dir am 
daun yii adn. B.iddiiKyirord't B Kcniui y nroplin'jril nilar.pitl 
Km 0. 1. (icii. S. 8. a IK. S. .Itn. S. 18. ktKC. 1 30. tian. t^ Id, 
18. B 10. e. lO. W. lovTii, Scurr, Ndtclivvi. IliTiim>.- 

.4<in. S. Min'lli itdnalivmi nuu. "lliB'ih gymcrudnyBis. H 
R«rl.'iJdrv.Lpriu.lnli'r»KTd<i,".^n.l* IS. Kuid *!. (i, IJ.- 
SaHffcjJJinrt.fi; UCI1, "XBillit«aij itii'ni::*Bfthiui*iiiK:" H"!' 
Nuduu ar E«. 1.1. 3. Ima 1(1. M (lai. \ 16, \(t.— 1!' «iiV^\ 
tnM cav f aailil Huu o i linipliwidiilii:n\ivi jti vs^^Tiriii* '-^ 
™rr»^oft»P.n(.Sn-oJj;E,l, 3o.la.cymh.lnU.«I.»>. 



nngaitTiiTrieuuicyaSSim. IB. j. Mm 

4'iRgtmii: fel »rwrdd o'i 'jfįitefjiiia i'w mridd, nsn jn hjUMt 
•'i fnd nedi ei ddoDiaiv ja vjrUiuil gui I)duw. ■! Iba tf <B 
efil Krbcnil; Bugait lind, loet tu 6. T. « N. S. ■«> ).b1L 
U Ifl -Ilriiįw v'lh vudau ar (f HftA«IIu<U.— Dyirtdllr n 
lidjnion j shrjdol^ifĮ TO bod JO gnejd jr hm j nueut lU 
t>rophw>di yn licrluiii. ■ »neir. Oirei pen. la 7—10. En. A- 
10. MatL 10. I(j, la. > 10. 97—30. 

Adn.11. 13. Ovel Png. 13. j. Hu blvtenul erniui y pn 
■Imnn, >'n ei t^neuthur yn ^fi«l;biiigth dra gudidog o gjuiv- 
ibU faiian y projihwydo]iiieUiiHi, Mge y pim hnu td blodoio.Tii 
Ionai'r,»i:yn dwyn ei firuTlhi •eddtednrydd erhin Umsnk, 
Bieva fįaif^yid o hinundd dnym, racdd Fliny. &e. 

Add. 13 — 16. Cntchanbenoedic, er ifBoči llymdcry bamcdiE- 
■cthBU -.—A'i uv^i 'uiV gofliid, er dynodi .VDierodneth j BaN- 
loniairt a'r Csldeaid, jr hon oedd l't gogle-'-' - '-"■— - -'-• - 
'— ■- - - " --■' -■Uq fcl ngerdd tet 




irgtTvdd." Arbodid IsroeL meirū mudd tr.i ncieiUg, t 
lugolj-nidri, Did f^ymmaiiit ohl«|^i] ei^ doiihuL rha^orūb 
d, olilMyd fod )r Argliv^dd yn čofloei uncuidd gvfam- 
mgarrild a'u uidui, gwel Deni. B. 1— B. S<tl. KM. 1|. 
II. Eirc. 11. 60. 

fnift cyrercbit toli dtutvmdd lį lirul, ntn 

eo.l.]*. Yr - ■' - -■ - '- ' - " 

jroeddlluter 
0,33. ■ 36, 18.— Tir <Iiir»clA. « 
iHthd wni-]rd yn anythlBn-a > gbiruuyialiial, fel niul orddft 
bnuihl i d)r& yngyniiiil jfoddo ond dmpjr «jrth.— iV"o>l, ft 
kyn a all Tiid yn ddTnodBurl o beryglon. slkllu. — A chingod 
taii^H: g>vel Bb. b. 1 Sil.33.1. $r aedd lynyllvih y buld 
PHwn iiii>dd urbenig yn Bylubynn įBrud yn yr HuiiJveh, yr hira 
% wnbcthpm-yd .ya feda i> rh^i oll h ddHeUuaL o'r jliplit LobUv 
Ualeb II .PiMiitih. 

Adu. O— 13. Mf a ddadlmn/i chvitla: Ury y prophwydi, • 
thmry nimediĮtoelban ; mud ddsdlMis'.^lh Iruj y pnjĮ>liivKl yn 



ci 



Mof y Ci 



iiilynol.- 

J rhui ooildyDi ar dii y gortianio 

5ilwy™in. E ddiBhnn fo,l y rb< 
nll ftenhadlneilii ĮMĮfaiiaiaid, ■ fh 



ocdd cLim jn fivy ungcnrlicidiol yn y g» Icdjdil divyniiiiid iiih 

iddedd iDLiUlii irvnilDlį DEU hydeir da with y ly', unpl Ll|;ir. f, 
6. Ko. 30. 10. 3 Cma. HB. ID Nch. 9. ta. ic ais iialli^^d 
eiif] unrhyH B.va<ilvhioiKh tVy gr^ininiiii er dynnill y fil.ltm-b n 

Mkiniid. 

Aliu 14 — IT. Aisant/ditelinvll neii, "Al cn-ai ocilil Is- 
racir Ai dynia nedd et g) fl»r ciiileGg d? Onld muh ocilil efi 
TD hytriu-bP' Oni aluiidil Itun ef, bu imj yniddrgivld efe iiiac 
aurcli'vp.rub?— PnAuMiiriripciVin/in/ą^l Cyl^iriad luiilui! m 
viiuihgbiiiiiui I i1cg11nvth,yrbvDaai.-blyMrasid eisioeii imv ca 
ptchudnu, er rod Uun w<Mli ymddicyn ui ag atŲnl liwy lėl oicib- 
ioD, fluiiidrelruthiKD g enniJlanid trtvy [n6i\naH\\u^, iau «. 
irinmiHamainin.MtftJriiiiiannesidyn jr UuVit ttl ewA>™i\>, 
/,""■ if- ,,' '*~-^*'™'-J'''>"'i'''tJiirliinUii otii4AuBii\\aKftwi-i' 



vben;" ^hyn iiwiri<n'd tnrj' fomdafth Josiab, S Bi«n. 19- 
i, 34.— Pun įdardd drir^de ariBaia ar hgil gjlardd. Uu JO 
iHgjrfdrind ni jmgaiijT luddenim i ddiwjgio n 



L drje* 



.idwti«th luve], rr b; n ■ jinildui 
; d^tfaik-eluld y bubi « 



n. 30. Mi a derrali dv h 



1 : yiiiRdroddioū vn amjiito cb 
lir ik'i Aipbi ar AiByiia. Bom; 
M. Kf jau gatihium jr Aiplil 

b"*ai'h v piclnvd ;( gfiinil hpu ;>n jmnijnin na Lfar 
nmniih.piii fulilai Uiiii- yn eu K»»rtdu o'n tyfjugdii 
m Ijinini dVddluoii yu ri gyrumiDiid cf, Salm 78. 34— 3i. ■ 
13- -IL Ond v iDae rh»i yn darlleu y Beimiu yn id y LXX. 

iic a il4iv^^rdni&t, NihjildaF^ dtin avdprdod: cbdj 
iitiicl, ŪThun Imi) preii rieiliogj pitUeiniuf." DiT 
A.^1 91. .V.7r. riFii mitinu, (vf u t IW vr favD • 
; lūldir cf 







dd ua gobsilb IdAjai 



1 S». I 



i.l yil unlg ildu* K»aliUT]ol . >i mhn'j k«1:,(I, iihiI j ii liihiil. Jil.K. 
Ihrof hffjd, .»rb«ii b BjlVifiil fe] iiniidnT y Jlchulio-, K»tl 
Sreu. I7.M.SV>,al. 

Aan. SO. Vn 11* drrh'n !l«i.iit rtm^ r> budilimi i divrtarirt- 
iu,hoviilBiWBUtgHi!iiidoDir)dillanil>rA7gJ»rviia,B»ciaCn,n, 
-].3D.'21. BSaiS. Nuli. tl 101, Ut>u. m 3l)-37. 
Adn. SI. JrgticmliU nitm m". hjBj j-k, yr ydym jn fiiistri 



Adn SI. ( 



iiM!i,"nmniewn mll noadiediny \:r\Mt 
>l>'!crn'ciii' m nieddv[tr fud vmiiulėii. 
dd!r1 yn I^. 17. 13; ond .vr onlrl )>»b 11. 
vedi ei oAiymu iciluuud. lluuTUu., ^.'. 
PEN. UI. 



AdiL 1— A. NidiKddl'UMddaor>imi iini ysgariuclb, yn fiidd- 
ry.t,\vį vn oi c.vrhiiili Miiie>, iiai- >n nl įlefiiil ^ mlud. Ucut l^-l. 
1—1. <iui hyiit, lįn t'Un ni'ir uliti!i>i{ ;« tri.įinrcdil Dnii' I Er 
1 KHllsi ffc Mi L-viiiiira urtliuiIJiidBh udi dik-u im dnn iaii 
;.-i il:>.-ii i.r, i^ii efc a dy«iui .in daim ei UmM. ei f.Kl vn I. 



I cf K'l I.-U llai- 
l.iinjitiijlJim,vsaK)liinfynmwU;Kii 

><lld. llDUTUtl.lVII, Jbu 

wlin'ii!i jnipliwyduliwtli neirydii, jr 
u ar ulyrim fluBumil miMyudeliyo; 
iftii] Uvyild.vTi u freiiiulairtlt Jimab.^KM 
imi (1 rl'JinriĮiiiid oleukl; ool c^ViuVūi 






fhusrith; ūi EDyiuemJd r>'budd liwy ^ymp Saiaaria; oni 
yn ni^i Ary paiv įtrdden'hag H gadnudd JiuinVyr if^d 3 tj 

fjt^aiahnudd ti hint, \c; hvnv rilvo', TBidctiuiEoiai ni gv: 
nirwT] cydmariiietli I Jnduh, IcUv Luc id. U. Bl*ikkV 
H?1i] J^ulah /a pcL-hū ^ n erlij-D ur^i-lmcJrlifidjju trylatih. hvh 
rryd rhvbudd otfdivmh vr hyn a dd/mlderaaui l:niel am t 
iiil.I«liiu!th,cviDli.EiKc. k. ii. 

Adu. 11 'riiar ffagltdd. A>«.viiiiaM«liii.l)eTcliidai!d: 
Jln'jih. nEridjnt jn gomedd ir gOBiedd o Jndei. W. iji 

^<iiiw or TIr fianculd.d, ll'e yr oeild rliiii o'rdėg iJvjlh ej 

Ailii. H. -l/^/i u'cA priiidaii chiti, am hyny mj-fl a ymdi 

li^Eiu bidclc^ud o'u dcrbyniad i movn i'rti};l«TB GriBiiojii 



. IV. J&RBMIAH- 35! 

In, 20— ao. Vnfguiriauhjn y c/nn»j»:r dailuiiiail pro- 

iw ylJedi^. Uę y daDRoair y hydjlju i'r Arglwydd ar^hi-cikl i 
jbi p'u dryBioni ynymulnd igetyn BuHjddfsitn i ynadyn- 
sn eu tii a'n gireddi, hyd jn nwl yn y fen 11c y cyHawBsiid 
Qmweddui]. yr !iyii oadd angearbeidioJ, oblegyd eu bod wedi 
yndynii cynmiainl niB»B aniifiidd-dod i Uduw, au annglujf • 
in-eh ¥iiAy mw7 efe jn cu gwiihoddhwy yn rudawii i ddyf^b- 
rd alLQ ^r. gan addaw inoddcu eq (taniu'cildau, ac iocbaii fd 
JjHjsigrwydd. Bcott. — Oto^rOk b ^■njf' laS^r tvt tadau^ 
vid yreilrin BaaJ, mown ^rdd o wjirBdwTdd, yn Boihtth, 
<^y»ilvdd," neuHur/A.' gvcl peni. II. IS. tloa. B. 10. n. 
TU. Mac Bllurau, air oddolua BsaJ, ■ hoU ddunlau Syria, 
c«£j eii |^]« "yjieth ^anduryddnft h^iin'/' pun, II. 1.1. 

PBN. IV. 

5n. 1.3. Man yn oijilwĮj f""! y ri''*)' i'l'""' J™* yn prnhyim 
snnnd flienorni , be yo cjiin«js aUob yt Arglwjdd i gjSpi 
ei; M v mKe tesljo newydd ra tael ei ddKchreu gyd ar 
nlaii DiiDlyuol. UoDtniioED, Diviiuon. 
dn. 3. -4 l'mrmDa^uteh, Ji oedd epwaediad yn PTvyddoiFrau 
!v- ymailh lioil chnantaa pBihadnnn y cn»w<i. Buvnsv. 
dn, 5,0. Ud/tfnipc7i ttttgom yn ytir: — Macy prūpbwyd yma 
tf inro yr tt]iirwni, ne yn cyn^hcri y bobl i heiifio hejd<li4i yin- 

lauedd i:ai;rug, — 3/j d ditii^itf ttilritg it'r g'ig!ettŠ, ^kya aydd 
VnegiaEl jiiū oreagyiiiail y vlad gan NchiiE^boJDDtaBT, vrbyn 
mermiMleynmh™denBmlyiiEildurhiinainatQl.tl#li.'SraTT, 
Ib im vra freniuoeda BaUiloa a Clialdta fcl thai yil>vdj:[wl o t 
:^ddj ūi'a golygid cu scryllla ddaicirddol yn gi'mmaifil. nr 
arforol ar bvA yr hito y dynid hyddiDoerU o'r wlad hpoo 

. L„;C, . ^.ls,:...įį nunrion gmai aDialmh 

Euphrales urtli Taphsah. » 



,bt arforol ar h^dyrluto y dygidl 
fod yn aumliiHibl i l^ddinoedd 



«l i Jaden n'r lii eoalaidol.trii'y Dl , 

du. 7. KlfciD.HKf Neburhodonosor,hreniol»ctli . .. _ ^ 
hir i lew ; Dan. 7. 4. W. Louth.— «įftl*'w V ceiihaU-vM 

dn. O, l'i' A'T propkicndi a rgftddanl, hyoy yvr, y gsu hro 
■ydi. y rliai a Dddcfn..iai yr A^wydd i dvylio y bobl.-Ydi. 
.cdir fod Uuw wcdi twyllo y bobl hyD , pan nKwn gwiriouBld 
oedd namyn wcdi eu goildet i gael ea lwyllo gan y eii 
L>bwydi, guel Jien. 1. IT. a Rbuf. 0. 17— 19. 3 Thcs. :i. II. 
ido. 11,13. eiqfuf lįch gt vehil leoedd, neii ddeif-MyDI j 
Ir « gyūeilbir nchtUtoeiid yi 

7.1\ 



a DOethder. Meddylia Hmryn' fėuididd n 



»ti jRKebfiAH. 



ot y diliaethiKia ji tam vdd ddinntrio) i 
■din, a oi--" -jj:^^ _ i_ _ jj. 



fy wyd pif 

^idi^Dt. 
_. . . •MfMtidipi . , _ 

nim ecddym įvytu MT nfflmu BD^eddol breniaiBelh Judita , 



1 cytfelybiBBih jidb, 1 ■"■"Ę™ mor dJiDntiiol f 
■ ■■"ildeaiiHid^n- 



kia.\5.Ct,ityUtftlltdynmįpim^lmoDa.n, DuimpE^- 

: jj.._. i-jthi IT nffliuu Bweddol breniaiBeU: '-■'-'■ — 

Udirydcryii oacTei gludo oddiyani 

.redidfmyn m jp»rth«ii hyny oV wl»d ji 

I. lū, Cv^otddtffen ip\ erbįin JenMoIem, uaa, *' Cybi>eddwdi 

,. 17. Mcgh aidaa'd m 
y ino>»jdd agorai yn A 
įdu, Sjr J. CHlEDIl.. 
I, IS. Di/miidiiddTsiįi<m,j>ai.jnrilB' 

'■Y cyfryn yirdy adfyd; canyi ohwenJer jw; 
le, pla yw, hjd nod ai dj galon." 
I. 19, Gqfidu9 tDfffo bariDŲiUnau įj/ nffhatoH, paurjda 
mwi3iy«alDn;dar1unirv Hofid rn Bynlaf felįTieHėil 




JEItSMJAH. 



''ūdi yn myag 1lawBmeclil; nūd erbyn rdiyoh. yt oedd y įrrįr 
naurhefyd, oraol poli manleision dysg, jra gyliėlyb i yrįsia 
Liibyvuth, JO gnrlliiidcymeryd yrlsu, ae yo dryžio pob allulb 

Adū. B. i.ln0, ildiiU, a Uticfard, yriynl gjiTrljbiBctbaii ■ 
Idcfnyildii i ddynoii] broliu Babilon ui rydiilniiedd, y rhai s 
Id^rfeibtiDE bEvb nu titito, fld gnylltflod rheibiu. 

Aiin. 7 — 9. Yroedd iMini»eddiiii y bobi or nilūi ugaiuif, oid 
Mdd y prfodjiv}! D4'r nnrūhhodiLsoI yn cu plilh yn Rofalu dim aru 
Idineirdeb) a pha fodd y gaUū 5 cyfryw bobl ddybgvyl coel 
nuldeuint? 

adn. 10. Brinjuirt ar ef nunuu ti, neu yn oi ll»wsr o> bei™, 
aid goreu,"Ewcb i fynuyn erbyn ii gwinwjdilen a'j'lll, n dyil- 
■v-witfcJi," &f]. D^rlunid Iirul yn £mnynydi dnn y gyffuTyb- 
Šelh boa, gvel Siilm a 8. Bh. S. 1—7. 

Adū. 13— li.ddintHiaMRi.JViiiys^u'; byny yv.Nidgeiriau 
[>uw yiv y rhai hyD a dTaeIhir gan y prophvyd. Poolb. Ond 
r mac yr Arglwydd yn lyUio y roent bwy dctmlo nad rbyir 
leth fel gvyat yn myaed beibio oodd ei eiriau eTyn ngeneuDu ei 



. ^ L Salm 11. 4. Prcg. S. 11. 

-■H,liyva»>ehhyx. Trajr tHi.Uiyal yn adiief gailu 
uuH'.eio nid oeddyni yn « orni er,nBi:yn viryaLyiialo'r diiuiuii 
1 gylraumiielū inoi helucth iddynt. KtKrrnimVD, 

Ado. tJ. Fel eaacll ya liaam o adar. Mae yn omlirg fod ynia 
ivltiriad ut yr hixd.gaivell * ariėrū yr odanyr i ddaou yr cbul. 
i^iii ir ni^igtiiii. trwy rmldi adar dol yu y izan-dl. 

Adlį. 'iB. AeHianl la huml i Ktilhndaedd p •Itygioiua. Men-ii 
lysiH'dil bsrn gnoaent bendcrfynlailao mvy iTafnLiv] I'r rhai a'u. 
irtulinijcnt, nac a ddy^»yliai y cyfryH ddynion er ninr ddi. 

Adn. SI. A Igiradroeiliant Itwų ea ^aiiilh Airiui , ntu jn 

'iiiMi^aiit JI hwy i dwyl)o y boVfi. Vr «dd y proijhuydi mot 
įKydduiiieulia-ruirdnaid. 

PEN. VI. 



«4 JBREMIAH. Pur. VI, 

Adn. 3. Mae ■■niyv o'i bciraiud fo rboildi ejBtiitad M 
gwahano] i'r idcnd hon, ic j^n «el eu hamin { hjnj UVj loddt 
•ntyddntiad iw»hanol ir perwjdd-air, megji j Aoddir mevl 
>Di>7W fuiDao e»ill, Sd. ^ 7. n 4S. 9. «».— 

" Amcenaiiyr otphKyifa, ia.jr on ddjinnDol, 
O ferch Sion, i ddystry*." 

Ačo.S. Fdaiv y bi^iliaid.įc, kC j (jiryH^Dii CddHiti 
iub]'ddmDedd:gwe1pen. 21. S4. TC. LoiflB.Oiu. 

Ada. 4-^. Mae awyddfrfd ; r^ddia i ddyili7wia yn e*el tl 
ddyūndi mewn modd grymimia jma ; iii fihjmervDl «n hitttd gan 
wrca J dydd. na chaa nfilh o« j nos ; cymh. Gen. 81. 40. 

Adn. 7. Oąfti a djmodyau, hjny rw, trais ao japail ai jtloJ- 
iori. o^dynt ger broa y Duw cyfiavn yj^ddi bennjdd. 

Adn. B. TVo du tav yn ei hal, nugU caiciydd ^mmann Cr 
*oipti(Du, neu, " ircangenau," jn oi j cyfieilhiad Syriseg. Mia 
Diiw jn tjfarth J Caldeaid yn j gciriau byn, ran ardu iddjnl 
ddvchwclyd ar ūl y tro cyntaf, a choaglu J gveddiJl o'r triadLūn. 
cynmillir lloflion grami, gan eu dwyQ i gBeUuwed 



y gwnaeihBOl. gwclpeū. 8.28-30. BursEr 

fel pe buasai grocu yn oicbudiliedig drostjat, fel na'g galloil 
įlyHcd; vrhyn a "'■ "- ' " "- "" " ' ' " 

Aralwy(W. 



fyneut wreado ar Icferjdd jt 




AdD. 38. E/udd a lialarn yil.nii aur neu ariau, oiid yt ocdd- 
ynl, tredi dyftKl ra lyHelib ir mcUoIiKitd evraelif, t rliai a ddef- 
uyddid i lygru yr srisn uūr. DuYHBr, Buutbsotti.— Vroedd na 
liigj'KTlydd-dmyn gjffelvb i bren, au cyndyiirwjdd i hmam. 

GSDTIUB. 

Adu. SB. Lloiįodd ]/ ftgin, Mse fl[wa y fegin vediloddi gul 
tyro anBerdilol y lisi Birtėtid i geiiinporo jHylweddBU. Ciaub, 
liyny yw, jr oedd pob moddion a clhd ei ddeliiyddio i būro J 
liobl iiyn oddiinth cu humdiiinleb, vn uicfleilhlaJ. W, Lomu. 
— Uon din y dar/u y pUm. tJiui ihlb oiedd»i jr Hebraiid sir 



lo^yBid: m; fvl j ayasoiiilu j B;lwcdd jbib ynTb^ydd flg oriiui, 
Lc y'i m)'g-dcnhir yii y L^u, y mae yn elthafĮinadol dwūyd yn d1 
aitb y V:-^iya ei ri>d yn darfūd ys y Idū, yr byn ni't byddai mot 
iiiodul ei ddwejJ am bln™. s'oTti.irrB. 

Adu. a\). Ariangwrtlimivlig; rncgin y gwrt)iadir sriandiuenh 
1 dni'g ju i)iy»a dyniim, fJiy y gwilliuJLt y rliai bjn gan l>duw. 



Adn, 1. Yma y deehreua pronhitydolUeth nenrdd, yr bon ■ 
barba byd pen. 0. 23,athylui eibocl orediei Ibraddodi yaavnar 
vn nlieyniasiad Jebuiuuim, yr bivn a adferodd eilim-adduliavlb, 
wedH T did Joiiah Tad tmlrn yinilnchaori ddlfiidi eilim-iuidiiL- 
iaelh. O'rpiydhiTi d&direnodd gau bru]ihvr)di luomgi yn y tii ; 
nu yroedd yrbu byii yn elyaion anngbyniingil]awn IJeremidi, re 
hn-n a barhai yn ildtliull, duu berj-gl calli d fyiryd, i ddyn<Kt)ii 
ea gwir nndiii>ėddiad, ac i gi hoedlli eu clinyatr siur. DiTiDaas. 

Adn. 4. Ttml yt Ar^ltsydd ydynt, ncu "yiv y rhai byn." V peUi 
mvyoTtebyg yw, maiiūth y gau bn)phwydi yv y gdriau byii> 
v rbui gan gyfeiiio ai omryfal Hdeiluiiiui y deml, a baciaiit na'i 
byddai 1 d£1w vitbod ei bubi na'u rhodiU i fvnu, ar gylHf d deia[ 
oedd viieu]iliUi,Mut,2l. 1,3. IloniUBurD. 

Adn. e— lU. CnrynaUJiiitrnryran'BS yma, m bod hwy vii 
yinililiried i'w Ęaa albrawon, au yn djsn«jl i'rJehotah eu g«ar- 

Adii. 11. Vr ocddynl TU cyihcwid fliirdau creryddol i Tud vn 
odV^r aiinKhyfiavnder, Uu> a E>>"n» : gwel MuU. SI . 13, 18. 

AdD. la. eaigeilimi feranac ai:fm; cyflelybiaeth naU «t 
chvmer.rd aAJinrOi roi diiryd yn eu Biilwed\m«lii. 'Cotns. 
Adn. JO— na. Nu HKJdia droi y buBl hiiii. " — ■"'■ " —'—'** 



igludo J 






Aj:glwydd itedi |HD> 
AlafLh boDOi am farty 
ymominiB i'w onjllji w» 
■re]w;d.liaL1hal eF. U.vidbdn. 

Ado. ai, JthuAiiBohiKhpMlhiiįTV'maiaiackaberiliau. C}b- 
nnjrui y gcirisR b]!!! aKKiTDi amlicg nsri otild gecodiidiui Uata 
mui anhebgorol I vlr gttfydd Hg j m^dyliu ^r luddevoi]. Mtic 
ddivp'cnh ofiddjnl yn DgbyfHTyr Arglffjdd, fpl y gnlleaL olnviB' 
ei;ii e'j pnnhodrjmau atyr bbrnbaii byny.aryrbiii y cviiBUBi 

Aia.tėl.CanyiniildiimJiiliticrlhtichtadaummbotAaftymaii. 
Mae yn ddiau fod Uuv n-edi rhoddi gorcb^TD iiiewd panlifiut 
i bwtli ofiryinap ac abeithaii o bob rbyn yn m]PO}nU Honb, H 
am hyny meddyliurbai fodtliyw annghyMndeb yn 
Jil y jįi'iTJau bya.nuil cyfarfyadlr ar Mhjiw«Irfl ymtt 




^ffl^^^Bsir 



gobiiitb om drj'sornn ; į;aa yt urferid yo jr hcn ouseuilJ , ijlncldii 
UyBorau miLVriuii ya meddrocLAik breninoi-dd. \S~ix,l.lAm<. 

AdlL 4, AįttctĮIRptml htvy ac ni chudantl Nid 51!^ nt >'■■ vm- 
ddw.vnfelrhiumHiiiiuiaūIiir.yn«jr«)-fflwiiu o.girBB-jiiii., 
naici TiDdttcha efė i gj'fodi AnuAiabi. u; ani b}iid tfu yū ciri 
diokhgMiiūnnriiywKroihorlii7ondyrydyclith«i vedi cnymja 
lrwy Bii4 aiiwirBidiii, eU Leb aii meddiil am gjfodi Irvvy nlifeir- 
vch; yr ydydi vedi ccibu u* Ddun*. ao er ei ibd-ūf vu į;^iJw va 
dliioD HrniMii ddychiretfil.yr ydyeh Dhni ya parbsii i ymityii- 
djuii yn#]digwrūiryfet. 

Ada^ 7- Ni wt/ddūnt fantt neu nir yr Arg]wydd» yr uing ai- 
įtoinydd aūfliteleitig i ddyn. 

Adn. S. QArr yv pjn ^ ^gr^en^fUion. Vn pfer jt neildyDI vit 
jmdrAfloithu 1 ysgrifi?QU uilludau ūV ay/rairii, pou du's ^i^-nui- 
dBHJd. nu't dnrilenid, ai lu'i uru<tdliciii iddi. Keii, h»yru.:li tu 
Lod hwy ynuiel eo rhoddi ar waitli i ruddi cniti eaboniail ami; 
au ir gulygiiJ olaf yma y eyd ubh dailliiiiisd Ur. EonTunovu or 
pdriaii. " Vn ddiau, pin gui yr yigrifcnyddioD, a EyfDenidioild 
byn yu eeudab." 

Adn. 14. ^rnreM i niddmfl- itull Cw yfed. Meiidylirmiu 
rbywly»euyEg«eiHi'yiiigaolygir, i mg nEu dmylh jks uo,yr 
•rferenl ladd dynion,- gml Hob. 10. 1. Ac yma y mai' j Byffel- 
ybiadbya dyuodi bonKduracIbdu chwerwūD, dmysLriul yr Ar- 
glHvdd. FoaLE. 

A'dn, IH. Sylnai JeruiMK fnd Nebnclivlanosor ncfli dnruttanf 

Adn. m. renHliaiafa aell- Imbio. /įt. tim yr aiuwr yn yr 

inhorihddvfūd tKidiKrtii ein cyngrbeirwyr : iiiil ydym gaditcdiei 
mae ein hull olieilliian wedi Iroi yn siomedig. Boothrovd. Gan 

am iv AiphtiaidddyfiKiiVautaieda oddi »nli Bnrchuccdil'aflh v 
Caldeaid drosodd. Gili.. 

Adn. 33. Onidoadriūi/liinGilliid? Yr wd<l lon mani am 
riniceddau triški Gikad. jt hun oedd falh o lud a ^id u bren a 
(lyfai vn agns i Jeritho. V nieddwlytt, ■' A yn- li liarchull yn 
onreddygyDiaelho]? Oai cllir cael meildyg? Oi dcs ilriagi a 

thy6ygwT. pa Tu'id naa ewe1lheid S'ion ? Ai-ni ei hunan y mai: y 
Eli, Li a n-itbudodd Ibddina ischiiiid a diogdnch. 

PEN. IX. 

Adn 1. Ono baijy mlin yn ddvfndd! neu yn llylhytencil, 

"IVv a rviM i'm įvn ddj'iroedd ?" Mae Cv u^^ū itvv^^N t^\^*^\ 

..«/;ei».Keftuodr)aeran. A. Clirke. fienm ■st.^-s5.ia\TO'.<' 

yrjuli,iKlbwynpenhyDa\i lieunod aaEaOTo\, a!\.'jTv\«'i-3'^ 

c,d,r mena rbai araramadcu. 



Ado. 'i. O M bvidai < 

Hur^Et. BoOTIlBUl-D 



miatiBei Utis ffarMolūm! 11* 
yn bBTDD msi T'ii'Klvjntiė 
Lyn ; lu: it gulfaralitii y golji- 



y llefutjiM y: 

iii.d™y)Thvna__, __., .._ 

ii aiu iliDO ei^iin yu un] rd un >n pnuwv] 
Kui lufuii yo oi daU dyalon, cfe & ddymuaa 
.nliEibobl.felDa.BB'^Uicudni^arfcriunr sc yroeuiijci 
uiiijii amnaid iddym ya y geirUu byn y fauoBU pateli nKVn 
wi:h yu Iwj dymuūo] guiddū yn bmeūol, Da'r dpiDl yit 

a.1.'Wdcfiii<'eulaMihu>vnl. Mae y dull o bnio melet- 
yii 1111 (iVcvHiLjbiaelbnu b, dde&yddir fynycint i ddypuS 

O. aj-aO. Esa, 1. as— 37. ZnA, 13. S.fl. DiTiDSOH. 
n \i—U.Onii]im<iiclafū!iwipitaKi\iir,l Yr noild niKUr 
mnircija tu inr yu |;yflawu, sc uedd ya briocinl i Uda' 
t'ltd ib^-y; am byūT yr ūeilcl yo vecidm iddtut gvfodi cri 
■ ■■ i ddyfod yn BDTlieilh 




da n ūViidlDaiiiib ; no vn cj-Mj-UlinUg ■ iyn y iltfynnoiiiii JT ų>- 
oBtoUPiuilulii. 23,31. U»ell Cor. 30. ai— Savaididig a di- 
mu/aedčdig.a.gyDJiTyi^hi6lvjiiy ihal oU fdynt nddolvfrprofffak 
ediE ir Arel'vvdd, s'r rhui oll > vannHlJuDl cUunud; Gjmh. 
Sbuf. 3. SS—aB.— V cenhcdJaedd H eavi'iryiiii,addyii(idanl Et 
yuion yr Eg1wyb yn gyflredinol.— ^V r^i ojj jy^ yn y e^rr^K 
tilhaf, ucuyn nl y {larJItūLui irymyl y dd^lcn. " A dur4'yil cyr? 
nungimfU;" yr hyn. meddn iidd ddarlDDiiid oymhvys n Af- 
■biaid y dUraeibircli, y itsi s dumnc a ugvolU yn k«liii, ur u>' 
^dedd i ryw ddQW a. addoliaL Cymh. lUT. 19 S7. a ^1. A.— 
Holl dg Iiratl tįdd a rhahn d^itamai^tdis i dymu y rhrairni p« 
inufl y piirid i Isracl ddynfldef gyd n'r rh«i dieiiM aniedift. cunji 
ni luiu euwiudiu] CDHvrddl yn imig^ddioi; g^irlpea, -L i. Kbuf 



Adu. 1 — 6, Gicntndeiceh y guir, Mue yn Ae 
hfiD Kdtl ei thruddpiU ya y bedwikrcitd flwydi 
Jifaoiuchim. DiHLBt. — A'a dd^igmeh jTanfii v 
aadd y Gilde«id, yn mysg y rhui yr oedd y 

bolili ochidujnKryd su'iliūua i'r uuihyw'eyfĖiliu'tiiui]ul<jiį;i>ilii>. 
—DiddSaav M/i/ciU, nsų. "UefodiLa cybKursLli^ y (1'mIii.'<II' 
oadd," i^if At/fnfA/. 

vw oi^ ofeiedd,Teu dwja:'"ii, yn oi diižlct'iiiKl ll'..mii).ii'.. 
l(uVHEV,J:u. "Miuiypreucihiinanyn ^i-ni .>f<!iv<M.'ii< >i ,11. 
UU0.1. Mae r ieSaiiA lir bwn y'u Jlunti- yii c.Lricddi >iirvrlia v .id 
euhflddulB-yrynuihel; g«cl Malm llfi. 4-7, Kai. 41. II-HU. 

Adn, &- Ariau vedi ti yrit yn ddattnav, deliiyddjciit y guruu 4 
bob pnb 1 sddumD eu hviluiiod. 

Adn, 10— le. Mor «'y<;hy mne tTaprmluLyiicyri'rliymiy k'«ir 
I)iluw ttg ciLmLi>J yn y gcjriau hyuf rmu (Idjin^faa LuiE ^A-iii-iilLMir- 
u-yry delwau UrniM tinif ya lyVilydiliii ivriJi fcdlnl iiui pitliuri 
JifyvLVii ydjiit y inihau hyn a wneir gMid.ljui ili>i jii "iih- 
ddryuhiu addoliiūl eucyd-ddynionį ond mgr ddednrydd ,vw ^d:!- 
"1"jr y giiir Udnif, y rh;ū'y niue LluiiinT y grcadii!i"'ili v" 
iiiiddBT ue yu etiltcilIiiiBlh iddjnl!— /inirJ vui ninalrn ,r ./i,;'- 
cililiarlh cf; Iiyny yw.yroi,Tid y gtnodl huu ffcdi ei m H.I...1 .■. i 
Udaurifuil VII air«ldiiulli ariKutu iddu ui liun, fi;] \ m ill .f , - 

%l,i. JT.lel Cany/o'rllrdg/arMandUaelh. t'.-įtivi-'. '^. - 



I. Xtl. JEREUIAH UI 



Adu. 18-^a. Mm 



jpropliwj(I ja J p 
iUlii«iiincini.wdrl 



. ibi ei dref 
bUB^aiete 511 LeimlDluodil 



Cotuld esnddo iDennlIin, < drueltiu j' modd y dolguddiiuiii 
r frad fiiTiud guryr Annlholh ja ei mbt n. — A mimum ocMam 
fHoenneti/uiiaeh aJiti/oid i'uriflid; ymadroJ^ " -■— ' ' — ^- 
loli aavjbodoeUi bollDl un ai barvEl; '" 
loeillgol, Analhulh, lamiii f rbsi oMy 

. .. JKBd'" 

i. 10. 30. 4. 14 
PEN. XII. 

Tjnnu. W5di peri djrjmch i ffddjliati lla»etdiiwiol,rn emvedig 
' rhai ūeddvnl ju bjw dui jr hea orucbreylinelh, ja yr hnn jr 
ledd addsiriiUon n bjEJthian Lyndiarol yn DHddu I1Ė uidImh; 
rael Sidia 73. 1—32 ; ■ Uf fr Job : ac 7 mue yn an]lwg fod byu 
i cryn ddyrjBwii 1 feddwl Jeremiaii. yr bwn jma jn dra 



foilrngedig, a dd^inuuiu cgluraad gun yr Argtvrydd jLr y cyfryv 
imdilygiBiL— A'i in/e/oin diumld ui. Muyu dsby(;mai iaiUi 
- '--"i'Kon Bnūghrediniol jtt ygeiriag byn. fel jie dywedasenl, 
o nanaar o bwjB oa. fodd y byddiTO ai byw, m nid d« 
n- o bwyi i'v Tudal ar rygylbion Duwyūhwaith. caji,VB 



lyn-yodobygy gofala. 



byn y mae Du* yii cyfiirch y proph. 
........ ... • - u ddyttUefaao 



^ , , -ddo Dad ocdi _ 

k odilinnb fygythion u malain ^wyr Amubolb, , 
ydmari&eth i'r byn y gorfyddai ei dflyuddef oddiwrth dyvysoę- 
011 yr Iflddenon, a biaenoriaid Jenisalem, gan hyny bod yn d™ 

'uddiQ j oi:hRl ymdtiiricd gnmiod yn ei berthj'najiau ^>»uf. 
Adn. 7— 13 r •n^cfurlifcddiacthimifet <-lirįnlrilb. Mae 

Sair a gyfieilhir brUh n arwjddocH«d ansicr, ac yo dygirydd Ju 
'e hKn yu uaig ; nnd ctedir d fud yn tarddti o TvrvLddyn aytld 
D arvvyddo lliviu, neu ystacaio a gwBhanol liwiau ; n mediiyliai 
vdvyt dyagedig yr L^bouiad a 5wir " Kshoniad y Gymanfa." 
L fud yn dynodi adcryn yu1vfae(buR,lliniicdigagwded,yr byii 
edd yn gyOėlybiulb dra pbriodol i ddartiinio eu uodweddiad fti 
encdl wedi ymrni i annffbrediniaeth, anngbydaivndec traia^ a 
hreuloadena,—Bu^eiUniii, Dyviodmcihvyr gwludul neuegluryy- 
(, |ieo, 3. a. a S. Ifl. a 10. 21.— An ntuj oti, neu, " Er byny " 
iiiBemibnn ti ffi/iRcriid ai eiiialon.—Artir liūUJrgaHHi,wia.'jx 
.// KHsiad'MiJil, pea. 9. 10 ; y (lannerthau hjny o't ame\.''<>£ti.tnA 
id.jTbai nas gTr™il6iaiid, ond oeddyn^yn\jottcv44,i»-. Ift 



FsN.SIIl Y' 



. Ua d y brophnydolioeih hon jo 
hymmnd į n ihicg eraill i't luddeVH, 
im ad a l^listiuicl, ;n erbyo jrinl 
K 47 H 18 u 40. BC Ėzec. a«. C<» 
L udah mergdd y ctnlniloa^d rjiD- 
UD ^n ran o'u tir ; ond y oae l)a" 

dd EED b»7 Sjrdd ei bobl, iraj 
w B fieiibian ef. Boothbhū, 




°ER. XIV. JEREUIAH. iiS 

LiiLh pfichuilaii,cydDabcKl ei g^ūnivacleref, jnidilBrMlw]igin?wE] 
t<lir«rivi:li, erFjn nuKideuanl. b rijclinel^d Bt ei odilaJiul n'l vom- 
iniiBih ef, jnlle diystyni y gennsiinri « dJygai y prophnyd ujiit. 
koTT, — Uga i chwi dam eieK Ir-ud lerlh v mi/nifddttild li/Kri/U ; 
ly&iiud efuIM u jr ogufeydd a ddefnyddid fcl otoddrpydd, u 
injraoh iDnI o<ldiwnli j[ lUi pBlh y dflfiiyddlwyd y gyfllilybiiiHih 

'ydauKoadua, Uu.Se.B.lD, N1 byddūpdydc gideuni byib yn 
™ddio i' r ogofejdd hjn ; pod jo Uinra lynyllncli bob anii». 
DiSioaon,— Cyn i cli»i gyfarfuJ a rhsvyiirau įmūrrodol. Clabih. 
Adn. 18—91. Eutaidwch i lawt . n\cwn ugiredd Hiimu, Eva. 3. 
JO.- Cani/i diievnodd tich pr^idtfinatlh. otai. " Kfe a hair Kvijmjio 

satiĮ—Disamaid u dihau, leT jDdciih,m^ėlwiT fclly iD'ewii oyd- 

(n nml JO dynodi VhoddS i tynu i Budurdiid on Bmll.'gn'el Dein. 
33, IS. B as. 30. lSBiii.3a.li.JoblS.il. Sal. 78.18. Cani,iH 
b'u dįiiffaiM hiej/nl yn dįftoyioffion. ae yn bm amat- pBn j3lwbdd 
Ahuzam Tiglath-pHi^a IV g^nnonljftyo. ac y"i ihoddei ei bunan 
dan d&yrDgvd i D'FDiii A»yria, efto a ildysgūdd yt Asayriuid pb 
Todd y galleūt ddyfud ya reislri u ui wlad bf pan y myutol, givi^L 
1 liren. 10, 7. i CroD. 28. 20. W. Ijjbtb, Urygioni y bohl ■ 
slygir yn beaaS, jt byo ■ faBtndd Vi HullBllnog djnu ai nuwdd 

Adn. 'H — 27. tt hcneudd amU" itif an«iiiT<H (/ nos/ftiPiri </^ 



ddnyn polil i gneltaivred yn DOeUiion, ekcI Ksb. 3. 17. u 3U. 4. a 
47.3. Galar. 1. S-b 4.31. Nah. 3.9. Vf-Lav/Tn—Aiieicidiavr 
Ethiaphd ei gnen f Defiiyddir yr ymadiodd yma t lidynmli 
eyndynm'ydii anfedd^lniaeibo! yr liiddowon, ao i ddangm no,, 
byddiu ua moddion cy^dia ya e^ithjol ar eu diwygiu{ y haiuai 
mor iGiymoL dy^gvyl y gailės d^yn Elbiopiad trwy ynmym- 
iad, i nen'id lliv a gnm', neu y lleuurd i ymddioBg oi Tryiihan, 
a Uiybi«d y biiosni cyngtidrian yn tneada yr ItuldeTūu 1 ym^rtb- 
ūd a'r eiliiiiaddoliBeui aV anwiredi3Bu ueddyni wūdi en dyifgiir ae 



jeddynt wedi ymgynuelino. r — 



Ado. 1—8. O uchot y dnidaaiailh. Mae y gnir Hefa-aeg 
D-ilcarolh, a gyiieiibir dniduniaetb, yn ntvyddo uiuliad, utu 
rwystr, hj uy ydyn-, pan fyddo y nefiiedd wedi ei chau i finu fel 
nal.jddOK»Uw, Uem.11.17, I KnB.7.3S.—A-ipli-irlh aCis- 
danl, y pyrili cmblynt y cyrch\eoedA cyhneAdn3,a!tio?Ai-«\ 'i'" 
f„d gnlag lietg alaiua ar y rhii,\ a fvnyeh gyriAKOl. ^t\\iiV>n'.vj 
f. ""J", f "į" «' galar ttisgnedil duonam a^nv om c>')\»-^ 
'watįd ^.ranltia a Sdymhajadd i /ynu, ojtornaA cK\Vii ■*: 



I eyfjng'lcr o cifiiaiL dn-fr, yn onron eu tJu&t e 
w gyrchu ū'r tfįnhoaiiu. ucu y pJdewHQ — ^ ~ ""'"" 



jTBrfunu.Yroold.. .__.„..__.., ,_ 

Kilai higsel dlni|i1uwel1t;Dnddiirr>'ddaiycvfalyinBjii hiui.si 
liprchQCi«dyw y rhai hyn vrtlieu rbu baiJi. bii rąf"" "^"'" — " 
Acl, 1 ūJjvjfla am ^lytNULlntUi yu rhjMe orall, g 



liprchQCi«dyw y rhal hyn vrtlieu rbu baiJi.bii 

ad, i ob«ifio sm u-IybunluUi yu rtiynle orall, gsn su gijlu 

Toddi Hugn iddjut o ddiSyg ymbarth iddl ei hnnan.— >4'r oijinoJ 



ftfv'^'ĖrfU, u ftdffff^ ditf^ a uint i bui y bTyūiau, lle yr oedd yr 
(iwyriwrHr, Hc ft tugnent y g«yn1, Poot.a.— ft/ dn'gitiHf dywM 
rlifti natiiriu4Lwyr uni Kjm mAwrrQP, jr Brfemnt yni godi yniiyiĮi 
• miano yr awji i inewa ua nrisu beniurdd, vi in»yn t 

ojllB. Bl.lTNEy. 

AdD. 7 — B. Gvmadiir nun^H įly mk?: tynv jw, eirei 



KiS" 



l'sdiuuhydedderdy enu-, Ėuc, W. 0,4 



I 



o^^mmF 



rapliagda.'rųirciriitdSiifvd, tliJil gn ony^IcAu > i^ir i.aii ad- 
atrumL M*e tn debja mii yr ystyr jw, fod jptoplmjdi ar 
jlbATiaid yn aurTod giidi^y diuauedd. a GfaTwyEb'u me^v-ii liti#dd 
4»Biib» «e Bnfiygjfeh i geiuo eu cjnhaliamh. Clsbbh, 

Ailn. 19—23. Naftcna i taun- arudii/ii dy oenmanl, flriliyt 

fcy aoiyair JeniMiLem efnJlai, ond yn beuaT, v dtml >n JerLisa- 
,jthūnabBlogidgan(iQnglirediu"iyr. W. Loktit. Si<iyw 
jt vmhol[oa fayn yn rhoddi suil I oi g 
vrthūdJodah, na bud y pruuhwyd yn cr 
didieuiu y proĮilnryii, ds aail jdoedd, i"i 

wnh fcddi 



ŽmdrinA] mor Itym-doat tuag ai 
dd ■ - 



AflUruv] yn cae ddn' D magddo h 
lusii m llavn Lūs n dioa g iiw 
br dryga oadd d yū irogi uw 
nd vr uisdd b n groe mnad 

fvnad iuttdd vedai n: bnanai m 
»ydd anan s ao n h d rioe 
bbhymbasai ugiru 

it W i Sam U 8a m 99 6 ti 

Adn S B Ju: uiDoj hyn w d 

gal a -hI d n w goAd edd a po 
dd da add d^aebna h bsuyb dda 
d a giui ifi ud ac H u] g aelbu H 
d 4 J AwUa Aagn ui Ųmmvd 

i N oes D na a w neb y ddaiii 

n n anadnab dd u oiaen v oaniM u Lump 
ac Aid u> nu n dd niuvy y h d on b 
Dd nd mvn -ineddua ■ nidd blT b -d 
rcjcfd h a din au prvan lodcenbedlut 

h Hld le n ar cnvydrau bwy tt. yn hyn u 

oi thb n cael i hyflavFDiyn vttayn. id a < 
bmv, II u b d bedd v o r> nl b Duw H 

utdd^ n y hag n D ft dd^d a ar ba b 
V A il a ymar nad Ag ddo ad y g\ 

n ad dm y U w odd e hi bods 

tdda dd n gn i B n 38 ^0 a%^ % ^. ' 

du e S/a/! JlRauyn d f a hnu n u jn a 
B, jm biaiUoS ucg a LXX Hm s k- v, ^^ 



3M 



JEHEUIAII 



P»i.. XV. 



(yflii»ni ti fygythino, b nh«n y mau jo mruejfd folU, At^ela ti 
f.id TU odirvhsn, sc sn ea goddef. Cavsii lanml bruGid ilni 
aHAocdd ū1 hir uddefgar*<:li tjifitd ftg n oIdiI ei ddjunDi, ond jr 
nMd om«r ei mJdsIĮįnvch williyiil nr ddariod, Ewel pen. i BS, 
ao. a IT. 7-10. Gm. 8. B,7. 

Ado, d. Di/gaiš amyitl į/n erifj/n mam ]/ ciej/r iettainc, fj?u, 
" DygHiaynsliyn ea n1«ni-ddjiiiH 
[Indenlieilig, iiiDiIiiiUhiigaiKil djdd," BnotoioiD. 

Y Tam ocdd JenitiiJem. prif ddinu y gcnedt, cymh. pen. 0' 4. 
fB-el KsB. ao. 1. ilos. 3. a. Y dBwliieiiig a'i hmriffthia oeU 
ti^htithadoaasoi. IIuybey, BooiHsuni.-lJeu, " Yn erbju Bi»ni 
y br»M d{icwuiedig.' Fciole. 

Adn. B, IV ftm a AIun/wU (aiU B IrighaiM. Hjujvdyv, 
Jerasidem, er Unniocred d meiMnii, ni chailf n«ild«i oddiinthjnl. 
]II I. domt ymiilli, ri baul s Ė i lanr [ra mge eta yn ddyiiil, ar 
■an] a dJiūD^nl oi m^ioD, a gwyinpant trivy gluddyf y gcljū 



Adū. 10. A'i lucaiš, ae ni togvi/d i r 



i«-dJ o ddedilr 



PIP 



g falh, Tcl ag i demlii) y teilhydd sjchcdigi ndHcl ei Boniil gvvir 
CibI ddiay>Lryn iiinl.diiadd;lanwadį^bulhBaiguciLJwfr, inevra 
IIb ■ tjid ja ymddmigns iddn ef fel llj n. pun nitivu KB-rrionedi 
UI lirdd jno ddiia amgpa du i;»'usUjijdd ū dynod JLosetiliK, 

Adu. le— 2]- UflUiil raHidwl iitih y adriBo hyn, fcd ({niddiB 
D *m,i'ddioa Kvnhgiliul ar y propta^yd. neu, o leinr, unipharod- 
Mtydd i i dradiiodi y ijeninilnTi Odwjfol. DoBlsai ymneilldu- 
iUĮd],paDt>HddEidd,vle(kwji)dyngof_vniitdud'l)iLgii]i yngybuChidu 
yr untclau i vbi rni y'i hy^brydoluid. — (k itnelticeli, yna j/'lK 
idfigaStamiaKalhiaKfia'rh'itroii. Neu, 
"Ot troi piiabarwyri (i ddycliwetydp 
Yna y leH ger fy mnin." BooiHiLdYii. 

"Ob cdifuhai o'r ulymddiriedpevhBdutus yma, acLySnivni dy 
■irydd, myfi a'tb giidwa[ yuildi ; bc <u ymdKvhi yo fiyddlBirii i 
Bigyboeddi BIS EtuiilL rhBgrithnyi diygioaiu, bc i gyium y tainl, 
yDBv'lh Oū^ydūddirlel gwir nvpliwyd, Oūd, ccryitdu hwyyn 
l^ddlBUrn, n dBriKl ivng hoyi u'Udd-dod; oc nachydd'uniHalin^ 
te na -veniciLltii iddyiit yii eu harTerioū pechaduriu." furcA. J. 
I]sowKa. 

FEN. JtVI. 

Ado. 1. eairKT^iv'u^addiulA Ai^vdallV' Mac y bropb- 
irydaliHech a ddechnua yma yn parhau hyd y ISfed adnod ar 
iHanod nesaf ; ac y niaa yn debyg ei bod wedi ei cbyfleii ya 
ddigoa pi'iodol, gan fod Keaym bob Ue i eaaglu «i bud bi M y 
b«nuud daenacnl Medi ei cbraddudi tau dei£rcii leyrnadiad dryg. 

Ada. 3-4. Vr oedd y j'rophwjdi yn cael eu guliv idclysj,ni y 
linbl yn aml tm'y ymddyijiadau «. gvEitbredoedi lu-nvildcKcaul, 
Nid tieAA i Jeremiali bruiui, am vr ini thBs*ni ujt a gmiii ui gan 
Paal, 1 Cor. 7. 3d. Yr oodd prijdaa yu diu uiirbyjeidua >ii 
i riiai anmhrliod a<; aiLmlilanr^J. 
_, M nad diraygm. Uau yn ddiau 
foS CKBiIli uu or dynlon niwyaf cyhoeddua yn j flad, fel y 
pn)J.E*sil. yn dB«i> byw fel hyn.yn tynu syln- eyiTredi«,il, ac y 
byitiiu pa*b yubanKli ofynuabclh a barai iddo ymildn m yriv 
falh fuJd; ac efea amljįjai hynj'n'disol i bawb, ftj ĮX!iii vį 
dnyu punhynas a pliawb; trwy yrhyn yr oedd elfe fui ™r.ariiydd 
Įiarbaui o Saeii eu llygaid, er rhybudd iddynt i ymbarutloi eibyn 
v r»eilig1udiud. 

■ Adu. S— 7. Gorchymynid i"r prophwyd ymddn^n fui yr ym- 
ddygadyi.ioiiaramMrl.la; iMjb im yn >«i»io ei ddiugeUtU ei 

l,<!ryd iieira' •rnhyot eu iuDuin, a Mdao\ j muit* ^iiio co. Aai\i«. 

Mae t gyrebfa i "dygalat" vn v lįnyrMttbrou 3ii aHa^i-Ai 

Crr. II. 'Y J ■ 



rcK'jiiri fiirvr, Biūattry u«»t u gyfodirgHnddtBL GnidpBi.!. 
]7~22. MnrcO. 3S. n louii 11. U^Nid nmdorTir ae nidyti- 
/Hiir.gwelLrr.lP.I8. Biridy mancoliethau mor l]LnH>}t,rd 
nu bjdd ntnier i'i arfcrion paBBn^Jd gn BhmJdedig hjo,— . 
tarniNl iddi/iil fioyd rirfipn gotiir, cjfciriu] b t iiHėriad oi^udo 



otrid ydumiih, fii 



^'ilil y ptoph«yd I vmuriD a bv/j yn cu gnTEdd- 
A J byildiū « jTnddygiid yn rbyboad i bnib i 
-'-"hiiml nt daiasnu. 



ri ryBrthion uhKtnoiif (« 




'n XVII. JEREMIAH. 3M 

\aiari,.iieotwinii adammU. G»cl Job ID. S4. Yr DEdd eilun- 
icldolitteUnrediciielargrufffliilii1endwy ar Balonnau yr luddinr- 
>ū ; te iindrecheul i ddjapi ta piant i goleddn yr unrhyw barch 
;> dero^ui ; ac fel hjn rr ucdd ciliia-addolinBlh wedi atl II* 
ririndol dediir Oa«. Deul, II. 18— 80— O /v myaydd. mite . 
{juryn oael ei dilcfnyddioi ddyiuidi Jenunlimi oll, gnel EuS.S, 
W. lflWTH.— !,« y moM, iVc- " O fj mynydd, dy olud jo v man, 
i'LhholIdrytuniii, s rnildiryi) anrhailh."— F^cAciCeiitfif i lecAmj; 
' Bj^yfrirpechod." Buthey. " V rbiii ■ ddolnyddid i bethoil." 
[iltį:. Bimidui yr smddiBjnlejdd i tjnu i'r gėlyn, am hecliod 
ludnh. DoKiiLi.. 

Adu. A. B. A Kprlo jjnaujd yn fraich idde ; cjfdriod at oIIb 
roilnTaidil vr Aiplil. Suicmjte. Mae yrymiuirodd jn amydd' 
>.Dįu jinddiiied iaewn gallimeiid djnol, o ba ryw bynnaB j 
hvdiionl, canj» c ddernyddir cnniod weilbiaa am vr byn oll ■ 
tiėrtbvn i ddyn ; cj-mli, MhU. 17. 17. Khuf. 9. l.—Fil y grug ya 
]/ dijrilhuieh; neaiti y pno deiHedlg aiy diflėitbdir. Soinm- 
HOTB. Y Įpjlvgiad yw. rlijw blanhigyn diShijlh, H«ii ei blaoD 
i.,cwn lir diffiTvjlb, Uth fod yn Mcll cr na Ewlith na Bwlaiv. Itr 







■i;,:n;dd, 




-■,nh. fel 




Vjį-ai^rid 




ivjddudc 


^, K 


.fl Uect. 




1^3. Salm 




. Zapb.a.B 






Vri 


Kdd i;ylilr 




v M.it M«» n't 


Uai CAch,a 


tbao 


fam' u A 


rabia 


Uareg™. 


yn dJiani-lh 


ubl«Kydy,l,Uagyii 


Jiwy.- 






. Pj,khydni 




alen, m 








h, h.,- 






dun. rr,I 




(«rfll HMoTv.rib. 


la.H, i 




--A:n^i 


"'.'1 ' 




wedi II 


Ua«.MWrlhl 


idiitr- 


• L'JJ gi« 


', l'l" 


'r'a-do.'. \ 


i^inv 




. dymuniadau 


enaid 




1. S 






d-licl^Ui 


l^itfii.: 




« jn 


rtdrw(tia 




JtooTIIR 


UYD. 


..j.ya 


;iad J-^v 


, M r galo, 


r^i 



...^ Ilhuf. 8. t.—Mui »r Atįiagdd lydd yu cimilio g 

gubm : loty ei onichwj'liaetbaL iJiųluniaelbol, y mae efe yii dy- 
niK'thi atuumld IbcMil dyn, ac yu proS hyd yn nod ei rcddyliaa 
iiifen-nol, yr byn a amjddniTjrfc wrth }t ymadrodd pn,fi yr am- 
ficiu.- girBlpeu.ll.aO.aia.a. 

Adii. 11. Maeyrholl ddyigadjį^ diu.'eddB[ hyd y gnelaia I. 
o'r faro nad įKlrlu dn (jnlad ui h olvgir w«h y geiryn n gyfieilbir 
julrii "II y teslyn liwn ; oiid rhyw aderyn a eislcddai ar wyau 
aderyii iital!, yr bun pan ddyclinelū ai curai yniailU, or nyih a 
drei^odd, ar cyftyw adctyn. -vedi ei fw™ allan felly »ydd dni 

■Beirioifodiiollitnge 



J ERĖM I AH. 


Pr-K. XVIII 


U ddogradd J <t g o i 
im nBWilhBjf b dogeli. 






Pa». SIS. 






JEREMIAH. 


841 




m<jd]( 
yl»y 


adua 


sr ej Kuriad perffaiL 
y niM ei gyliHvt 
■W)a,l yn y byd 1 
le.id hvny a bareli 
bdd. a^ 8flwjddiaii 




."yllyaynd 
tjmlKirol ar 


hatgyfianudar. Gydą 
,der pur *! yn ead « 

misi ewyl)ysefyoo1 
il Ųmboroisry rhai a 



Adu. I i— 17. Weli: JI ya Uiaiio dmg Ceh trbpi ; trwy įyagtnt 
a gweithrediad eu gelyiiion, Nebiicbodoooior a'j gyūgnarjaid. 
Dy wedirfod pobpoth yn uūe] ei wuflyd gaa yr Ar^wydd,aramai 

ewylly& tii hua yo hollnl, pan Tūe<D gwiriDūedd y mae pub drwg 
vn iiael ei gyBaimi gan nlitrvnau drygionui; gwcl Lbar. 16.4. 
Khof, B. i7— IB. Niii «-i nbiilh, gwel Nod. ar peo. 3. M. Eaa. 
i7. 10.~FMw]/i Iff.i.i.- į.į]wii S geaedlfcUy. am ei bod wedi 
ei neilldua oJdiirrtli y bvd paganudd, i vasanaelbu Duw m 
unig; pvD.Sl. 4. -iV'H.'ll.t. FandrdenlateiluD.addoliaelh, 
yrneddyniyu euog o anlfyildlondeb i Dduw,¥rb»n audvuedd- 
ia»i a« ef ei hun fel eii Priod. ViŲiadn. 14 y*. yĮdyMai «ynw jr 
ejflrediaddya i ddewis dvfroedd pnr y myDyddoedd) oflaen y 
eyfrrtr a elhd gael inewn dvfT-sialKdd, neu byliau, inewn gviad 
rrwd o atb Fidutirie to f yw ydoedd);indJygiad Iiraelyu 
ymwTIiiod a Duw b w am od y bai nid ydynt ddiio yn j 

byd. Maed oiHao d ndar n y geinau yo n ahanoi , ac i'm lyb 



n w A d «ud u i 
g» hadam h e n 
edg g re w 
aha»«f g. erfd OI 

Adu 18 23 Can 
ps dy uediueiit, ti nae 

bmih frb™oaJ""'™ 


da « i.aniddyrr(™ld.iieilbr?' 

e a oer. wliywlol Ubanu^. am 

heiddw f A«rlbydunjff™rt 

be Aeseealoaefeyrbynų'dd 

¥l v gŲraUhgaH yr /^eirlad. !;:, 

g nyn oSeiriaid mill heUatf Jere. 

bw B bainwyr doelbiim, mae B™. 

a J remiah. liIL[.-l'ar«i™ 

d mii»^DI.>ddr>'gamdun<>ag 


lued cid y ptu b« d with fyrio mor anhacddiannūl 

h >e di» a n HuU> Jd gi ai Id yma yn datgan yr aH^ydd a 
»g,lldan n ■ dyltm g h aadyw y cylry™- ymadro-ldi..,, 

daJ «» aed n aeth aicr oroiliui ^i'^^tei'^l'i*^^'^'" 
o«A/ -a erb u / uiiiuH o 

PEN X1S 



JKliEMIflH. PBB X\. 



.bcIrimilVnu. Gn.1.. C;inh.c«n.96. 17. Eu<:.S.lI. Ao 
iriaiil hefy'a gvel. I CroD. 34. i. 

irin. S— 8, Bnd y clotlUn Ja menrino, b lidynoda fnd dytliijn 
ijnntiligMelh dirfufcr Sfrfi duJ y tyfrur un, 1 Siun. 3. II. 
irvu. 31. 13. Cii.itaT.—Kabn',iiiotiidJadah.h3iij-įV.siw 
tiol o honyuL, megu Dofyrld. Au, Jehonnphiil, Helninh, i 
lob. niLi.,— rto«i m mn"6i™, g«l Lef. 18. 31. «a Bttn. 
III. -')nJ Iljįj^u"!! llaitilfn, mcwo ciiiiL)rui>di"rfiuJdogoli«Bli 

idii,7— U. A mi a annf }/n vfir gynghffr Judih, en pea&eiljū- 
i bti.'lii' lala tejmgcd iV CaUE^ii mae ya dcbjgA oIjk^ 

, jr hjTi o nmifj'd jn ll/ii.frenol. Giil«r. 3. 30—38. ■ 4. lūj 
1 ! nidt! Jeeoue ynsyltri i hyn glel d En'lilhEui yn fvj heluth 
luer, ifuii TCarchseid nr JemtBlein gan FeapasiDn B ThiUii, 
L4ln- lU -J 3. Fnay /orHf ^r i/fllcn ; yrūnlil tom lle«ir pdfU 
^vETtl vbiiieih bri'itdol a ūAioystr hijlol, cuuya vedi et don"! nn- 
ilh, ui r- ^FUit a «neyd yn tideruyddiol mvjaoh. W. lfWTfi. 



Adn. 7. OAnlici/iliilia'm (ir,i;u;>(,oeu,"Ti a'm pprswadiiiijil," 

fiuicu. M»e jn dra Ihnhyg fod ;■ priųpluryd jn cjreirio ymii bL gi 
imhafpdrK-ydd i gvuiervd ttinny rsrrid b[ophwjdi)U. "■ ' ~ 



ctei..hre. 




vbyililiuita o'i wHe]edd kI m 




irB«ulh. G«™Lfj-| 


S*į 


1 JT Ąrgluydd y cjiidynr 


wy,iž,yn„ 


nr»-r 


} rhes> 






yuf cHluD(igiiwl, BC fd hyi 


1, fe 1 pers 


.wBdid 


iymaf. 


iBl yn =i *fliOi, u: 


iildtl sso ya n^banol . 










-l!l. 


H Ifl. Ifl, 18. g™ hyn 




yr«a. 


nudhn 


>" J"eJ7i""7' 




itĄ^I^^i",^ 


^£ 


s'iS 


Brbenig Llua- Iudk tili 












.8. Mllcaml■y■ 




rBeLiohlytirtl^yr 




abeth 








d arrsrediBi-^Cany. pa br.d byr 
rlivntnis, ncu ncjhu&ddat anchi 




Lfaro, 






SS!? 


IDMB^ 


lir.v^ArĮ;i.v,■,i 


djD 


iruleldroii'nilierbyD, 


yn WBnidwydd 



ei ddigūlondid s. Bchljmrid gan y BwrthiTyiiebiBil cryf u gyf- 
d Mdo, HB Iffnmi nurynch yn eoir jr Ai^lwydd: npri yr )■»- 
doliBElli Dd»ylbl mor rymni yo ei gymhell, ai frydiiytod 
aa in.-r d^uer, fel na'i gailai ymouiJ er muiūl a crlidid amo ; 



rhiredūiH am bcrygloii a*i tyjthyncnt yn mhob man, fcl y byddai 
yu aicr o gaul e> durri yiosith yn Risd ; ac yr oedd hyd yu nod ei 
Byfeiilion jn olhi y byddū efc yn eael «i ridysteai yn fUBB. 

Adu. 14. Slelldigtdiji fuddo y dvid Ų'm gantcįd omo, ^c. Gil- 
aniaJnicvndidlbanldoaaHl.cyfl'clyliir etddo Job ' ' 

fjtli ag a nrfLTid eii «anii gun y pilar-wraEe.ld yn 

diryreintolj felly yniB, gellit ystyned yryoiailroddio , 

KaniudlrabanldiiaBH'] n i>fiddwyi,agalar ingaal. Oad y m» 
S<^oTT yn avlrl na diljchon uniiiy v oddid butonai gyūawnbu 
įlyn i a'rfiir ymadnirldion annyoddeGHac anniolchgar, achyhacddi 
mclldilhinn ar rai uad ocddynl cri'oed ircill a niA-eidio. Uutl hyn 
fi«I jn Dddeibl niewn y«i;rilenavr cįffndiit, ond uid mcan crvd- 
rJJiifu ^fbr^s/itfiff. Riae yn ddi'au mm dyben ^t \'iirs^ WA.^ 
j'n cy/iarrlili ^ Rtth ImneariK dangos pa (alli ydjTf j iojiev\ o \Ęftj- 
/■■" .Ij'num pna y-,, gade«ir idilynl eu humm-,»^ b( cbA* M' 



:;il JEREMIAH. Pn III 

•n iiiiildij ir roth tnrdil, a'u blira t'r fitb bnilMiescUuiu. GnI 
] l:iu-ii. I!i. l^J. Silm 73. 12-17. Jonah 1. 3. 8. a4. 1—11. 
I)|hii iiii<lilv]i.iD rvj'IinulH-iaii gneiiiou llmr, nu vchnithei 
Lg>i:ii<i>1i ; eiOir dvirm va hrlrach ddilvn aiimhlddKarvrh n 
.nurifi'iiBjTaanMuhlcL i tiii petion yn unigy nrne jr lipjin- 
vTHiL \ti iirimEiili niutvctldiBil di bevhuil; y r iitdd pHwb vtjiiUrD 
i.aii'.fiii.hl.'t'i'iilHflLIįvr inllilhio njcnn IJavcr ■> bcDuaiK 
ui I ^11 dim dainni ddEinio o )iogB» afer iV hBmddidi'ii. 
FEN. XXI. 



KEdi ( 



cbim 



in >' fun htm ; lu.- }r ydym ;ii i.'ael lle i ddcill oddivmh ; i 




irearĮilv^r llaniave. i'i hadeiladau uchel 
id KKa mvvaf ogednvvdd LibauusL Kwel 
I. Ez«c30.4«. Zech-iM. W. Ldvth. 



,An. fl. Uilta^ wi/l i mi, neu"trwDffl; lrwT osodiail Duj-fol 
lyrnaMbreninoedd.pen. IS. S.—Ajitien, iieii"grib"Z.iJBiii«. 
eod aeddy riian ehryllilnuar o'r tvlail, h Llbsilnsnedd j Rijii- 

n breniuul, y įba) « d'dyrcb^Casid l*r' uryllfa ucbsr yn j 

dwriHcUl. BUTNET. 

idn. 7. Ug lUcirlJ Beimmdd, Ui m thrigolion. ^V. Loutii. 

cl Noitaii u pen. 31. 14. ¥ Ualn brEDiuol in hyUuh, a 
'nndid ynia drwy wdrwydd Ub&uuH. Bdothruvd, 
kiln. III. IVacu'tU'e&dr'it vmiric.ie. ielJaMiib.droiĮiiiwn 
^yfodid guUr Dianr. 3 Cron. 3«. 31. Znth. IS. 11, Y mue 

iiih yn ddcdvydd; nnd wylircli tmJ^HainT.iir hm'ii^d i/i 
liiil, noii nedi myned i gaelh!Btd. CyfpilcHld y lobi .TehcNiiinK 
llywo.lraelJi Kr lanrolBcth ei d«,l, 2 Brai. M, 30, 2 rn.ri. M, 

.\iphl, lle y ha efe fKm, S Bren. 98. 94. IVinLE, Mi.e jn 

yr »dd}siir hnnw gymur.vd arno yr enir Jehreihiii!, nipgii y 
-fu iV Irudyr Eliacim a Maltaniah, evmerjd amiiil yr enuraii 
ioiaciin.8SedcclBh,3»ren. 'iii. Ui. a 94. 17. Di-ullno u.i<ti- 
Ui I Uron. 3. IS, Tai i Jiisiah l'uK undl a'r <:aw ,lohaiii<ii : oad 
.nschrybvvjlliraindaiio DiH-yBch, mae yn debjg idd" l»r« 

\>\n. 13—10, GmatyjhHmaa'tiladotiittTVjiniiiųihullo-n. 
■■ B«f[biMry.h y Kae hnn ocJ.1 Jeliuiatim, vr h«n r«fld to 
riJu^ii y prj^ byny. Gili.. Uullid n^ii oildiwrth yr Irvii n 
/wL-.lir ynyriidiiodan hyn, fod Jehoiaeiiil Jli freninim, giirm. 
I ; jn Įpiriciili y Imbl i'w varanaetlui yn ehsngiad ac iiddiimi;i(i 



'Jiln-fli iHb yn ynidilidynu, onA M 'j ■c<«'?w™v 
Id, M .vromlyĮpryd yn Jnsiali, *a6 į S,'!' \ww.--- 
1 ari/ii f/ cieddiT tf: hynj s^.nKi AeAim k*-' 



A.in. ai— -JH 'lhi«si i iJ^-'ai, ic. Libaniu a Basa 
ft^uiaii • airrclujiil tiiiiB Amiji-io, o'rlle y dy«gwy]iai j 
uii Bin (tvmmlHiith, uc ji aeni ncitliitui, fel y awBlwn ; 
10. 7 : HB yma Aaaiigir Jenualem nHvn modd gwaw 
f/nail i banuau j- brfuiua ucliaf,a guaedili un aynnortb' 
UIT. rnoLK.— (Aintff dlniftlralid II rliai oU a'lhgaraiU, 
ft ymdiUikdeut jiuldfDI, oūldyiit wed) en llnji u 
vcinl fumrtil iM) ot. Ditimos —Ti vf '*'"i "lit > 
Libama^ |fh nįtlhti ^h jf oidriei/dtL Yi oeddjnt ya tybj 
mordill-igd yu Jemnlem, irerytyDci njlb yii mriK 
l.ibauui, ftcluui hyajr yr ncr1d)'Dt .vn dirmygn gairrr j 
oud yr oedd ditiysu-ya dvfud amyiit fel Knetyr arnn i 
■(•k; k ^oyr amujlcliiiiil hwnw, byddai iddyn[ ddm 
fuinl o barcb i'r AiylvvddT a chymeryd oniynt ymd( 
oityngedig, ya gnO'diiuI, a bnd yn drugarog vnh 
eDrihnniMlii; nnil ui liyddid 1 hvnr raeflaenu eu din vi 

Adn II -SO Q wel g\fltLWniad y brapbwvdoliaeIh yna 
31. e— le. EMlū m'si Cmtan ydoedd eaw Jeconiab a 
a bodMllitedicihychmui^u at ei enir pwi fi pri 
rrenin Fel yr nedn efe yn nno linach ty Dafydd.galle 
y buafiai i'r Argivydd efalu om dano nicwD nodd nvill. 
cfs a dyiigudd itldo ei han, pe b>iaiai Coniah iddo ef ū 






I. JRKEMtAH. a II 

PEN. XXltl. 
Mbb jn unlng mai iįniĮiliHydoliMlIi nEnjdd j* 
r hm yr oedd ei phrif vnhddirch ya cnheJ], fcl j 
. ja DUnrlo] addiwnh n^ yinudroddina ynddi, Wrlli 
iiiSd y golygid bwyddugion gwMol no eglKj-iiK- 
3, t. Antiagai^tufiBidil'UJimliabla-rliaUičtidi/ddlliv 
, ^. .-U hwynL Msavr udDudait hyn tn cyuuvys^ oddenid o 
■dferiBd i'r ^wcddiJI oV Jar]dewūn, a'n hAi] Belydliud ya ca ^w[ad 
eu biuiuii; oc u'u ijoDjdd a'u llnyddlant iaa lynodniflh a 
brfforddiadZorobabel.JDsuiih, b:>ira,aNelieiDUb,yriidMddyDi 
jn cn I1ywadrDctbu hwy yu ofa l>m-, ve o dAū ly^odrdelh yu rai 
yr oeddyoC ya by w muwD gradd o hcldvch a hyder: eti>, Tbdiil 
fod hollol i^flavnind y bmjih vydoliaeth, yu nyliirio st aimeniedd 

J r efeūgyl, u Kwir clderud Ciiet ; >u l'w diogElvuli hullul, u'u 
ydffT sHuctuidd ynddo tif. 

Adn. 9^ €- DynnB iin o'r uropbwydo1iacthau pwyBlcaf am J 
Mmsiah dan y Dadw«lJiBd o PicDin, Burnwr, a, Omucdur. 
Mue JB ddinu mai Crial b olygir ymi mth y fclajjuryH cįHaien, 
■m jr bwn y dywcdid memi niun arall, ei fod yn »Yii]cii o gyff ' 
Jet»e,a bUgiirvno'i vruiddef.— i>.4r]|Jw^>iiicvri<iwiider. Kr 
ra fwl ef yn disf^yn o llif/dd u mn y ciuird, dfsa ei fodyn Ja- 



ir.6.18— 21. ... 

Adn. 7, 8. ircfc y .fjfrfiIJBn jin •ff/».«. ht ddyroiUHd y Rlu)i"ryu 
eyfiavn, a'r iuebaA'dwTiuoth a H'eiUirvdid lirvyddo ef: jniiiFcbiiHd 
v viore-ligueth o'r Aiplit (e\ pmb dyUadl mitu eydmuiuth. 

Adn. e. 10. Mue y prųibnyd j™ yn cwyno cAlegid ymddyg- 
iadau twyl]udrasy gau liropbwydi.^/'i/ hoŪeiigffratt]iri/nant,jc 
oedd y g>virbmphwyiliynti:inilnyni!dvrys yn am] gan tran'.virhii 
o henvydd y bvRvtIuon v'u aduid iV cyhoeddi iiwi;bban eruill, 
)>« ei pen. IS. la Kia. 19. A. Ileb. S. 8.- O kincuM iluvH y 
gulidiii'M a dilaeat ,wnh SI bjn yn bouaf y golygir aunudiiiiiauUi 
ynrn, Hbs. 4. 3. 

Adn. 11,13. Yafynkyhi/u'iv^f'^'' '" dn/įioni bavnl: ttl 
eii beilun.<idiiaHiKlh;pcn. 0. 13. uT. 10, 30. a a lU. a l-L U. 
Salm a$. 6. a n. 16. 

Adn. 13,14. jJrtrppAicvt'i .SoRariBtl^lctli'jtA^inf^'^ <'{''"'. 
neii Holineb; eydmara y pnJuhivyd beijudau j- Brusbiiidi hin o 
pJjeeJiodau Įiropliivvdi .lerusa\em, », ftijua* ^oi. ^i AA.-v».V^-s^ 
;rch)Jt fla'r Uacnar.— PiBphioilJoimlit ijn BiiiiI,'b»».'^'<^™*,.>^,."" 
,eu cm-y IfaaJ.— Cv.monli»su .\vni-W" 1 ^'I^S^^^^' 
stilm įKnlm! Įwb rhyhnddi.m.ivM 'MAon™^ ''S*? 



djliKhiT lliiK, ac ,vn tnuithu ei red<ln'l ėf vn dd'irag 
nid niD iddyiit 1 i^vHu nicvu gau beddwch ; biiaie 
l«id-lio pechHcliinua 1 <Įdychwelyd ai jr Arglurjd 

Adn. !3,3I. Mu DuirTiniTn darn tyitiulael]! 
Iin « hiiiian, gto d.vbūolulhu ei fod ei ya Danį 
mliull icyn Bgoii; M iib'b gsll gweithredwyr ui^iret 
t ymenddio, pu mnr Awvdflu« bynaug v i^dlloDt Tod ai 

Acln. M— 3J B<t<ufduyiiait,Sic. Vr ocdd Dmi 
(U-fer ainlygii ei ev.vllya nenn breuddnydlon. B tbi 
uLhau ; a chimerai y eau brophirjdi .yma nm.ynl 
bod yn mn'ynhau brciidavydioD prvpUwydoIiaethal ; 
ai *T AT^lwi'dd tT«y yr jLZDCdn oedjd gaudd^Dt, nu'd 






wrth Baul, Ond nid oeddyrh; 



Adu. 33. Brlh vm ! 



ei yii y gair, eaa 
ih, megys Ahab g) 



'Ma. ?:ti. 

idEciaiL—Ililaa cmatU bJ^ųi, y thili ag }r ufeienl ui udrymu 
■1 bhieuffrn-yth įcerbran vr Arg1»¥dd yo y deml; p«l Deul. 
i. i. W. Lu'Tta.—aui .ir Ktria-r s-JaM, lef y Įirif flelfydrt- 

JiiJyduciUl.'relnii'iK^iiL-btitiirlBu i'r liobl i Hrūiryfela yncr- 
jn ea hm^lvyddi ne»y<Jdion. Bliinky.— Sonm Ur. Sua* 
m dri maLh o ItiBy*' y <^yii^r a'r guraiu yn ooddfi^d yu Uehctia. 
r ail h<^l> l'uJ yn ueddt'ed cyn An'sl. a'r trydydd yr bi> u ni'> ucdd 
sla o B»bl ūūiliei(hr hnd y gainf yn dra Ibyndienis, a'r įxy<i 
yny fe'u ceiglir yo y guniinyn, ¥ ffigyt dncį iaicn ocddyūt 
u y imi U Įpi^-ell, TūBC yu di^byg b olygent y rhyw olal'aDiHlvyi). 
u felly oeūdyDlyD l!wyr unuubyliidOas i'w bofiryniu i'rAi^vvydd, 
;«n eu bcid liedi cu co.|ilu cyii su bod yn aeriditfd. 

Adn. I»— 7. YrDeddllavero ludriewou duwiol wedi eu cselb* 
lodo gyds, ueu o Ūnen Jeconiab, yu myag; tiai yruedd Daaid, 
lieaS:,ha G»el Eura 1. l—S. Don. 1. 1— 7. Vr oedd i;y»- 
uddiau y caetliion w«di eo cjmhB'yao iV tywj« hwy iedifiaruch, 
tn yr oedd y rbai a Bdavid sr ai vn cae\ ea caiedu yn tvj. Scott . 
—Rhoddaf hEjyd M/fui įalsn im hadnabod, cjaamiirvd bvn 
noAnmesiitynyr ainacrau wcdi y ooPlbgli.dii.il, |iaii Ijiiiii yr 
tnddewan viTlh to crct'y<id yn ddiauw'a<lHl, ac y giiT^k-nt yn Jjn-r 
iiii vingB{)w rbag cLLuii ad^loliaetb. Ond cn'bibcir v bro|ihu-i'duL- 
oethymaynUaverperlIbitbiauh ursiircnnd uySTcdinol vr l'udd- 
;v,on. vr. LowTH. 

Adn. 8—10. DannoMt yn y feiriBu liyn y byddiii i'r rliai a 
4ynieiadwyeiit ymddyKiad Seda^iab yn givnmeryll Nehniii,id<Hi. 
rant. e byny yn groea i orehyniyū yr Argln-ydil, gael ea dyfiiba 

.yinli. E/.cu. a. Vi, Ond yinildygai Jiuw tung aUyui ui<:,jjs ti 
cii hyliufiaJd gutlbrj felgar yn yr Hnialwe1i u r bluen. 
PEN. XXV. 
Adn. 1. Mucy'bennDd bonyndilyn |:en. 23. >nae yn licbyg, yti oE 
trcfn annnydilcd. Dyvcedir yma i'r prophnyd gael y daigucidiail 
a L(yIinwTna yn y Euryddyn g^'nCaf i NcbtmfaodfjiinKar. bynv vw 
yn ui dull p I>idilswon o alrif, y rhai a gyllifcnt nr anii-i-'v I 
ivliidHvd I DvrrannaEiu'i^Uyn y tVualniuclh, cyn iddu uvi:b- 
wvn arai ry^el-gyn^b Sytiaidd; ond ni'acyMfay Oabiliminid fud 
ei freniniacth ncdi dctibnuii byd yu mhioi dwy flynedd ar til L>n. 

d atlaek ehui ti hall l^vu 

,. .. J j,..yr.,.-i, .r> ..- —p . aHiAlwffiwiVfl 

li.u r b/cij^u'ydea, yn cvfaefii a itT*sm\c4iv^ft^.^^. 
2-J. U.-YrocM Diiw'*ecl\(\eh.s4«vo VU'scr™ 
ii- inuM.vJS". iw palvi- i edi{e>rwoh-, e«> Jt o>i*» 
H ou beiĮau adJi,liaetli. 



Adu. 11. Ar crnlaSlocid i\yn, ji luddeiroD, ■ chci 

niiie jMirbrcūin jn tMleiarfcryiiamloni resuljl 
«rf(l,u>oai.vlBjihiicufreiiiniaclt W. LoWTn.~-j 
iM a ihTugoiti, can giMf o aniser j bmrhnjdolii 
herturarold tliryrMyH i Jehiriacbini, pan EM'bglu't")! 
•rull. Du. 1. \—9; hv<l y fl^yililfii gj^nur i Vįtvt. 

Adn. IS. Cabt ag ijĮild l/n i/įmfimdig Ųnti Uj/fr Ai 
■ unĮ'ctdooš Į pniįiliKTdidiMthau rneou pcnliynas i 
i»l Balaiiin, tirliyny gundr crylnirjlliid liyr jn rt 
bciinoit liciii ; ocd tt ddsilblfinr ; Djfr in Uuun j^n p 
J rh»i a HBLir .vin» j-n Ecliylieilhbd jr l.SX. 

Adn. 14. r,«lKdlorJdlBinra ArrnfHacA) ■iainw<i, 
iaid »'ii cniHTlieimvr llnoiaH-B dan Cytni. 

Ado. 13—19. Djma cimnĮil bcDderO'iiol Rid rhyi 
pirchj-mjiiiil i'r prouli«vdi tii ĮĮHIieuIliur, jn cae! i 
iuewii imnid gBcIcdTgBvlhnl jn iiniB; cmiya pvy s ftii 



k ejmmjig. j tfiu a aneddeūi ar gytBniaii Mor y Cflliiailir, u' 
į.Oonh. BLinisr, W. Jjihth.— 7 l.oll fm.inucM gwU<d 

PB«iOT«8iCTBeilhir Brenin, ya brioii"!, yu Hra-vdrio «el 
\ frOdo siBMn ainiu rrind.— &ir/(;il (Ti, r.>^i)d yr beu nlail lle y 
L^obgjTkl^yrhūū ūprt(lrBūdArubiji,tttriiiff]ilflH Idiimeu. A^i: 
f.* ^ cnBMia/K Ai(orf, yrhon ■ wiui)i:bu.id gynmamlftBn 
I^Hdcui, bnaihi yr iijjbl, inewn gwiirebau u na* mlyūuilU u 
■ i^, TbI j'i Gvmerudd, nad nedd m peramaMT fwel] d4c yų; 
B 'ttauliedii.— J/rrninKi'if I^ iw^i<iHfil y rAai •įilil ilrai g nit 
f fronmoedd y gnledydd urforonl. y rhai n orwpdcli;iil sr i 
į Hor J CikDūldLr. &g,— / 'ra'^ fremnoertd v ffufflutd, ui^a 
' ■ ■diLymf'rgdulMid n Jadea '" 



i tfurpben d ffvrafUi, yr <mld bilhau 
i >U(1di] l'et nn'acrrDdu mvy. F< 



vjiuethiul bwy yn cUtiin 



[ uyatmi 



Mue yr AnUrdil >ii caclei 
B pliuniJ i adifii Ei ymlyriPlh, 



a gyinmiunt ■ bod y geinau 



iaid a'u nraidd, y rhid oeddynt ar gaut nn dyfčtbit o Imt^j 
irysloni.— Ar ri driylt, "yn clbyn ei drigle," Jcrnaaltu' «.' 
judili. IlnDTiinrivn. ^r,ncii lel y mup y gelrni yn aml 
wydilu, ■' HT ny IV If,' nen " er inwjn," ei drijĮl*, iHsi ei amil.ii 
ei Kglwys, S.lin IM. 14į au y mae jndebygnifli riyinayr 
fWyaf itmrilii] iddrj yma; canys y tnai: yn ainlw^ foil w; 
barni;iUgaellLau a f»'bneddir voia, vn vrlivji yr hvU ijcHfit- 
a'r rhai Htual"»"t- IH^f^-l f'l tl"' W" "'*'" IH-uiTBirin. 
fydd.. J ii«yreiijityr vn goipben (■ynhuiiiirruBrawn«in. h. 
bloeiluiadau įHirPiJciidiiM yu iitihel mat hen; ac at v ■ 
flncdilladauyDvniiiryma. G«d K-u. Ifl. 0, 10. Eiud, : 
K.—ri,iiilaitirlkiiei:hfctUtilrdiimiiHel,mii veRbrunr, į 



llli.-nrgriJii'4j|;u'erlhraBrurūbiiT.-£/<uMntlu>'W'U 
11 lino: ftMlcw yn gHiliieV i\aiiBJHN.nW.a'K\ ■" N" 
(rilm. VII llavn oynddaievVS m 6Ta.-si.-i -«^»«■'«i' 
w7Jgiyfi,BlIjupa\v\)oifto«a. L. Cv**-'^* 



JEREMlAn Pbh. KKTI, 

PEN. XSVI. 

II. >. Suft/n nĮh^tiMil ln tr drfliriįiU: j cynledd aDucd 
.llc vr ulėroi J bobl jtnjjnnull ar y gTrriiuu arluaig a 
liu nū. gojly pebylJ.ebllu, ) triid(iddwvd v lirooliindiil 
L{in; can^A u y bynyw jiuhlyai 






a Jeniulem bcfjd- Dootub 



Ailii. 7— U. Maoj'n dflbjgi'rgBiriail hjn giiel ea llefiuo ge 
bruTi I > iiuiiŪddru o'u uenDoellikia : 3 Staiu:iitim, erillui, yibuD 
■ si^lviiUiid, Kum. II. IS, ne luirenuid gua JekMapbuI, 3 Cnin. 

SŪ. U. Vr oetiii Įirnph"vdi mei™ uiiw j-n lluoing jn en bW 
lu: jmrjlinn KDdi ou nttyūl" i't ilwyū h«j i fynu i't >«ydd,(iD(i 
n ii'il vTi cu plith rai prD)ibHTdi E<rinuu«dddJ. yr ucdJ 7 Tbu 
iBiuf ^B-ildynmaiiy w!»^B>'»™B'*™8- J"'"'i"°/ '■oR 1 Breu, 
lis,' -1. ii ii, 6. Ifr DOėimud «'r prophivjili oeddynl cyhuddKjr 
pL« vd: v ITitytūgiūu, ueii gjnghurMir y bruain, g. ytrit 
L^iiai'm ?■ "-luilBriiitlh, ocddjnl yn g^utyd i fyuu y llji 




Ii. 



lljwjil(l y wbul pnn gypiemjd y dilinąs gan y CuUeiūd, 
iwčlpeii. 30. it- a'U. S. Pūdui. Vr r«dd claddu prnplivjd 
'a mmlrluii f cjmuliu, f n unfri uid lijchim aiDU. tjutl :i Sam, 



"t 



i^\ L 



mdd iiD 



trt 



įjI h 



dd ; 



Ll 



ub dil I ) Jedd ) mbl h) a hedlntidd. E Ih 

ylJ r d U b |di yd lljdll uliuil dl 

« h dinnld kmid ilglBlbJrEmh i 

ah y N fl lan i E m 1 \ 
)n u dydjmh bdygu 1 h f 111 
hlyni d1 ed dyl«l IirmcI] i d.- 



y Sy I 
ot ra v t 
hedlatiJil y 



ph 



, mrjnu i »m jddf dm b , , 

ga tl uu ) uni «, ii y hui y h mid 1 1 I r- 
jd m h HH pruuUwjd r thj t luc- 

y bjdd h U g I dloedd gDet danui g luj N ih- 
ud lAU — Ai nf Ii U Hnc y it I g r«l prapl I y 
g Isg h ) m įfs yiuui 11 1 cdig ddy nd pub r 

ce hedlncitd miui rh ynu gefV au byny d 

trorfdod Ętniia I glyw ai. nt gy iy h I j m 
inl rrciiinoedd a gakdydd, au iiiai yn y dulI hnrniv yr oedil eite yit 
unfuiieielinau; cauynuid ywyii dubvgiaini y buasaiy ccnhiuJ- 
un yn cynuryj y eurūith *riiyul o gludo y tbeaVaaii ar i^t-jv^io. 






JEREHI&H. Pk 

_ _ ... K Įjartref, uc yn oraliii i diiarlm . „ . „ . 
idnyr.diiul! rhjreildol.y jiraĮih»yil yn ei IhriddadL— I 



n Uduw, vn jt him y bjiMai i Balrilao gwjnipi>,a£ i 
hreiun ui ubiilil bluiiiu gul eu du«lwDK yu g^ieiliiin 
.-hwnnp wyr Nebuthodniunor y dyili*hwerwyij yramhi 
l'.lilliiuiiUlil her^il, Uin I. IKI. 

.\ilu. 18— Si. Yrooild Neliuohodoiinsor ucdE pyniEiTil ai 
u Imiri dewiBDl y liund i Bnbilon lain gfmno-U efu y Min ... 
Į>)iitii iHododd ere Sedeiūsb ar yr orudii, uc yr maid y guu bn^ 
wjdi yn i'ymHyd aiDjnt rusfyntgi y liyddHi ir tbai hjn, Ji 
uijhydB't ūibl įKyncnaid jn (ticiiiion, įtupI eu LadfctD j» fuui. 
iind y lEint y Į^opfaitrd yn rbybiulfU0 y bubi i b«idi« itindJi pvc^ 

vriSelii Irn-yeirid nibyddū i'r ^'«tdiU u Ilkiti ar: uddi 
Urudl:iwr y deml ga:! bu dn-vn ymailL. 

PEN, XXVII]. 

.^dn. 1—1. Ni idliuii dim fuil yn fwy cjdiia«M > rfym 
v bulil na'rrliilh broplmyduliortb ymo; laujs yroediiyuiyn j»- 
ivntd Ji^Luiiiah Icl eii bteiiiu cyrieitbkfn, qd uid ualdyiil j 
Į;ri!yKi[ ei eivylbr SoJeciHh namyii fel rbugluvr i tnnia BibiliJ 
" 'n ddyinunul iiiwD gunddyni glynnal hofyd, TŪJ ' 




I. JEIIEMIAU. ilM 

PEN. XXIX. 
4. DjmiieirinuvB(i|Aiir. Cjlunryiir y llylhjT jain 
1 gaulyn o adn. *, hyd y 34iiin ; iic raBs j-n ™iur maj 
I !» v Bweddill, a yų5rifeuwjd ur oi L»n. Yr i.Edrt 
L DieiMiiKody ttūhaOonigrjbitjllirj'Hfldii. S.^erii 

11 ilivjij llvihjr SuDaah gyd» liwy u BotiJon ; ptd 
J, V niae un trBws-plleiid yn siu nyBtiUiiad Di ; cau- 
I. IS.rugiUeDU ailn. 31, tei y idm jn y cjflfiihiBd 

H.vjti.iuivD— .^c^(tfp™p;mv*; Eserid h Dsiiiel 



iiiiu ef ymweied i bury 

n ]i yn dangos fod y ly«■y^- 

dHv|i>l a loduid iddjiii. 
i iifiulUhBu ir iiaiHuui.nhsu 

rllyUivr. 

I. 22. l'el SedLCiuh ap Jei Altab, y riai a rBiHodtl brcnii 
'fiitm lerth y tan. Y įboi hyn miu ya dcbyg octldyot y guu 
[lhwydi, f Biv-yniu Jeraiūsh o'u herwjiid yn udn 9 ; au ynia y 
■tfe yn diwaidii ti lylbyrlnvy rogTyii^eu dinysir. Niil yw 
uunhebyB idilynl lyHhyrtuy boM i nnliryiėli, »m ba achu* 
<luliwyd, uu y'ii Uadilajd. gua losBi eu cyiphjfneu iddyul 



..^ ... n oedd ya in!sarir_ , 

niill,gcE.bi vrhall uau brophnydiincu eii ciiril.uru : 
;yinlicl1-i 1 vniddvyn fiUy ac Ji;remiali,utBjfrify llyih- 
uuti d'e i Babiloii. Uy»cdir mui Senūah gcdjyrulf- 
imr, B S«iiliam«h ocdd yr aii, Įjan gymerwyd Jcrusalnu , 
H; oiid Iii G Lawu nir o sun yno aiD Jehoiadab. Dar- 
Imniali y [Ivlbyt ymu i Jcrumiali, ac yulau a ragfyneuai 



Mc>siaii. — įsrati, y iiej; ii\vMn, a gaciniiiunasKi gan iren: 
i:i, ac a ua-garasi(l yn niysg y ctenhediecdd. — A Jiuiuh^ 
įj;iel)igliul;;.s:(l i Habilun, ar dilau aniscr g\va}iauol, yn gyi 
dt.'yrnji-siad ,'cconiah, ac yn ail dan Sedeciali. gan Nebi 
osor. Clauke. 

Adn. 6, 0. Llefdychryn, ac nid hedilvoch. Cyfciriai j p: 
."it gydwr y bohl ar ddynesaad y fyddin Galdeaidd, a ho: 
<?au broph\rydi, y rhai a geisient bei-swadio y bobl mai i 
fyddai iddynt; ond yn vyncb arllwysiad y fam amynt, 
7 dewraf yn b]ocd<lio fel gwraig mewn g«ewyr ; a'u h^ 
a ddangosai eu liing tuleniiol, a'a g^vcdd welw a d 
ea hofn a'u braw. 

Adn. 7. Aviser hlinder yw hum. N i buasai iin dyd( 
c.yffelyb i'rdydd ynyr h\vn y dinystriwyd eu dinas a'u tei 
arweiniwyd hwyUiau y n gacthion i wlad y gelyn ; etoadda 
aa*8 llwyr ddystry wid h\vyut yno, ond y'u hadi'erid yn oi < 
i'w tir eu hunain. 

Adn. 9. A Dafifdd eu brenin, sef y Messiah, yr hwi 
felly y n aml, am mai yuddo ef y r oedd yr holl adde\vidi< 
aethid i Dafydd i gael eu cyflawui G>vel Esa. 65. 3, ' 
:U. 23. a 37. 2i. Hos. 3. 5. W. Ix)Wth. Mae y bmphuy 
hon yn aros i*w chytlawni yn f\vy holla\vl yn y dyddiau d 
dan (leyraasiad y Messiah. Mae y n \vir fodganyrli 
arweinydd yn eu dychweliad o Babilon, sef Zorobabel 
cenedl eu hunain, ac o dylwyth Dafydd, ond y naill a'r 1 
Tvarogaelh i'r lly\vodracth Bersiaidd A phan y dylynw 
gan yr unbennaeth Koegaidd, yr oeddynt bwy yn y eyrte 
lwr: ac o'r divvedd liwy a syrthiasant don iau y llhufeinia 



JRRBMIAH- 



BaotKtoriį 



cbyno)TiihivyBinioiWioa nuBlii™ 

idduDiBisrniiiineihuiDlrtnBeilitBi.. 

riadau.yr Atphli.iiit a'r .4»yriaic! ind Dilid, / rl 
vnunl Umel liivrer gvailh. — f rliui a'i alk ytMut'V 
[:>lileiiil, T rhai u'ih ndifiual di. n ddifEir tfia y Mwt 
nisid---^fAanrAci(AlF|n-ifia/W^"'HN otrrAnilA: Jt 
'TBubiloniaid! jBBhiloniald iV MedUbl aV IVnukt. 
Mu'rPeniiiidlrGmgiiiiddiui Alcunder (JUM*. 
' V golj'BiadmfffBf hninei vw. bod p i/diim, B>^t. 
dmonėdd Jndah yli KrlTredmnt, a llytoodil, neu hthi- 
rion >'rĮ»iidi!Sj(iūii ilntj y«lnd, 
. t.'Bijt pm(r ĮiiB hmn, a luiįt raldodi ri iraloH 1 rirUHI 
Mae yn^rdfatyn ya tiieJdu dn malriyliau i alreuf 
Jinr. am jr h>™ j dynedasiu \i Arelnydd '1 J i™! 
uilnnd lii.li y pnrd eri- iil.l.i rif...iii a (lylrtd nito ef. Cm- 



lidUuiriud mavr, I«r. 



21. I. Mae liirnedipičihiiii LIiib- ar y dryirinni 
rloit cglfffa Uduiv ui luditmliavtli yii yr aulalvcch, 
PEN. XXS1. 
Tr nmif r ftirnir. Mac yn »icr (bit y riiaRfynegiadan 

uUl'lbiii ėm. BuTMiT.-flffiAf tt.'Bič i Ml J^J^ 
'. Ni «lwrixl(i neinniasr, m r^roild ii«l) ..r .ten Hn-yih 
lt D'r i'ucthinol. nnl Fu'u dvi-fawe1tr hnilhaii, gyds 
Jiidnli iL beaiumin i frcniniacili j Mesuali'i Jtburil. 



]. la H. Exod. IS, ItO. Bam. II. Si. 



eu hudfeoi i'iv uurdel) gjnl. Voaais.—Ji: a'u mioĮin 
redlit: cyfeiriad alj- (fy/iiiilh yn Egh.vicliprennan ffn 
"idir plannyddfBjtuioflrivylheigoe 
' '^ 'i eu įdanno: Let. lU. 

u i'r thui hjn i gael ei d 

_ „-, „-- iTeglKysigseleidodi 

'ydd : yr hvn s bUiiDai n gai fnynbau Ūru 



hon y gwaherddi 
hjd jljummfid d«,iuujiL nt 
oedd y ddeddf rneun penhyj 
oedd yn angrym ' " " 



'uliesr' OT fyi/dd Ephmim, 
^ Br Itoedd achel i gibots 
■ ' 'yhyddnipaubyii 



Ilyaeddoedd. — tiwod 

ikVTyd<tifin vn v bcjtlivhav a'i 
Kwel Baru. B. 7. I Uroil. 13. 

Ada. 8. O dir v Hoįlfdd.ief KubiJon, a gwladj 
I'.KyMU B idBiBT. gwlcdvdd iiell Puleslme ; yr c 
llwjlbwedi - ■ ' — ■ ^' ■ 



r. 21 



/- 



> i ' 

Fkv. XXXI. JEREMIAH. 861 

er yr holl anDghyfartalwch, y byddai i Ddiiw beri i'r fenyw am- 
gylchu, neu orchtygu y oadarn, y Habiloniaid galliiog, Mae ya 
dra thcbvg mui vmudrodd diarel)ol vdoedd. A. (Jlakkb. Macam- 
ryvr feirniaid en«og craill yn m('d(hvl Ibd yma gylciriad at gen- 
hedliad goruwch natiiriol dynoliueth Crist, ac o'r cyrryw y gellir 
nodi PooLE, Gili., Pearsun, a Sutcliffe. 

Adn. 2tf. Vna y deffroaii, yr oedd y prophNvyd wedi ei adne- 

wyddu gan y ueledigaeth hon, fel yr udnewy(ldir gwr bliuedig 

gan g^rsg mebis. W. Lowth. Efallai mai mewn brendd\vyd y 

. rhod<lwyd y datguddiad hwn ir pvoph\vyd. 1*oolb, Clabkb, 

WlLLlAMS.* 

Adn. 27. Hau ty Israel a thy Jiidah a had dyn ac a had nnifail, 
a ddynoda gynnydd a Utiosogiad dyn ac aniTail yn eu plith, neu 
ffyniant a ll\vyddiaut yn mhob ystyr y n y wlad. 

Adn. 29. V tildau a fivytlasant, <.^6*.; hy uy yw, y tadau a becb- 
aaast, ar plant a gosbir. Yr oedil Duw wedi bygwth ym^reled 
ag anwire(ld y taduii ar y plant, yr hyn a fu yr acblysnr o'r ddiareb 
hon a gynuwysir yn yr adnod yma ; ac yn y caethglndiad yr yd- 
oedd y n cael ei chyrohwy5o at gyflwr y caethiou, a'r cystu<ld a 
ddyoddefcnt, yn benaf am an\viredd eu tadau, gv\el (Jalar. 6.7. 
Ezec. 18. 2. Oud pan symmudid y farn hono, yna darf\ddai yr 
nrferiad o'rddihareb hon; ond yna byddai pob un farw am ei 
ainriredd ei bunan. W. L(iwth. Claukb. 

Adn. 81. Y tįtonaf gyfammod ne«;i^i/d, yr oruchwyliaeth Grist- 
ionogol. A. C-LARKB. — Newydd, mewn cariad digyfl'elyb, mewn 
doniau agra.susan,ac w'edi ei gadarnhau trwy waed lesu Grist 

SUTCLIFFK. 

Adn. 32. Nid fel y cyfnmmod, ^'c. Gwnaethpwyd y cyfammod 
hwnw a'r lnddewon ar Sinai, ac yr oedd yn dditTygiol oblegid 
eu gwendid h\vy; ar Iaddewon yn unig y g\vaethid bwnw, ond 
hwn a'r Iuddewon ar Ccubedloedd. — J'Jrf// modlynbriod iddynt; 
cr ei fod yn cyflawni dyled8wyddau prio<l tuag attynt, trwy eu 
cy'nnal a'n amddilFyn, fel y gwna gwr a'i wraig '^ 

Adn. 33, 3 k Ciau dd\\\cdyd, Adnabyddioch yr Arylioydd. Yr 
ystyr y w, fod j»ob un a ddcrbyniodd y cyfammod nevvydd yn 
adnaboU yr Arghvydd, ac yn ei gydiiabod cf fel ei unig Arglwydd 
a Gwuredydd. Ni's rhaiil iddoddy.sgu o neb cf am y g\vithddrych 
vma o \vvbodaeth; yn \vir ni'.s gali v nuill gvfranu y wvbodaeth 
yma ir liuli. g\Nfl loan 6. 45 1 Cor. 12.3. Matt 16.17. a U. 
25 — 27. Mae byn y n rhaporfraint berlhynol i'r holl wir gredin- 
wyr yn Nghrist, canys y maent oll wedi eu dysgu gan Dduw, o'r 
Ileiaf o honyut hyd y nnvyaf, cymh. 1 loan 2. 12— 14, 27. Nid 
addyi^gydVedinol a olygir yma, er fod Vvvtvn "sitv wvi^^^\^«»j^v^ "v 
dihrbyniud y »vybfxiaeth oruvvchnaVmoV \iaxvcv «. xj.\^vc«\x ^xa».N 
canya ui ulJ ncb adnahiid yr ArKUvvd(\,Vvft\i C«A^v\ 'S ^v>.vjJ^^^v*.^ ^ 
ivdda Duwo hoaA\v ei huu ; Khui. 10. 1^ Kr «stt\sc^^l » >^ ' 



JEBKHUH. 



iddoliiOh, ftllfcbadduluiiirvnhslaBT j» nllIlIirtM ti- 

itiliill ijfni iliii II II II I ililii lĮiliii iliiji. ■ I iifj ilj Jb ji ffiir II ' 
HL-Atmcb htF tKigf vir EiMnimt Sta^nUmtnmM' 
jmafynal, sr dniadi ji ĮMjt gtdumlitūl yn r jMiu n t ; U^J 
ata yr vnudnid<liun byDjn AtDĮįotheBSer miįtt Dvf »Im^ 
nimarelbollgild.vnrvi'vdd.ddaituri tilo er eifbd ngocMil 
(eryddu am ei gam-'edilaD : &'■ bu-Ddrvrdd i hddcu idib. 
Adll.31, Cy/vdittneeiIdiinijrorJd. Mihs yDunlirKiiHljAjT 

KfiMinol y gBiriiu hjD fv, Nml oedeol dd^chnulj-d ityVAr. 
., "yditi oul oid rw mor he " - ■ • ' ' •* 

oHKiidi Tfiiu cr rjirimrjdflyd 

d ftnngbyJiuiueddo], 

1. — J „ ;_-... i._n j.„ gj|„ 3, y BMiliElūd 

ll^on, rsl y gtOIuit vybod 

^_ ddyc^mlyd yn ui iV gvlad. 

Adn.Sa. Pa hi/d tr gmgnie^ri I J Ooi sn d; Teddir! ySonld 
hon DBD v- dbnld įtriill, y pidmii o berwydd yr Bnhavruderaii II 
Gnrdd uyfluHDiBd y rslh Oailh fiith, i'r gi^lynita JliicMinE y bvild 
niiii i Ii ymryBOū u lniy^fr Atįlri/dd b griadd btlh Kitrydk a 
y •Idaenr. Cyferoliir yr liiddim-on yn y IlincU gynUf fel inmk 



yuyi 



ifl**!! £w1edydd utngbyJiuiueddo], a JJ 
ut fod y prophflfyd yn v gniriBu hyn j 
Hyiiedyoddyliily norddy udy^di ua 



' 


^^ 




l».XXX[. JKBBMIAH. »9I 


■ vr holl ■ 




lijrdJii i Ddiivbcrii'rKiiivvim- 
1. y ULd>il.jiiiaM BolJDDE. Mteyu 


VJchll, DDK 


, <mAr/gi. r BodMT 


r<L thob.vj 


mui .mudroiid diiu 


i*l,oI riioftiil. A. UiiBKB. M«am. 


f w feirnri 




1 muidM-lfrKiymiigyreitiiiilotgen. 


Miliiul gnvi 


\iwcii nmiiriol djji 


joUaeŪi Cri.1, »: u'r ųfrj^ j gtllir 


ocli PonI.li 




■ Bnicumi. 


Adn. Sl». 


ruagdifmuii.i 


r oald y prapbiiyd wedi ei lulDe. 


rrddu gan 




n, TbI JT mlnewvddir g«i blinrfig 


?."d!P." 


.eina, W. I™™ 






. ir prophftjd. rM,l.K, Cua.., 


tflI-Li»iia. 







Ado. 37. Hau tS Imol n Ihy Jmlsh I had dyn 

ddynoilB i^ynDyad B UiiiHagiad djū no Hai ftūl yn eu pllita, dto 
VninntallnvddiBUtyniiihūbyiilyrjny ft-l«d. 
Ado-M. rtni' ■- 



udūodyūiB! oc yn y coeūigludiod yr y 

■.ztii. la. -i. Oudran symiaudidyr^mhoncyna darfid-Iaiyr 
irerisdn'rddiliuc^ilina; ond yna bvd.ki pab un funv wi u 
M-vimddeibunun. VV. Liiwth. Cuhke. 

. y jiontaf įyfamiRod ttemy-ld^yt omcbvylJBeth Grisi- 



ngol, A. L'LiKKB.— Nga 



u Į;n>cndid hwv; ar iiiddatrna yu aai^ v gmKthid livDir. ond 
>Mia'rliiddo»-niin"tCeiil:edl(Kdd.— iV/,B^8rf/yB*rtorinid^>|l,■ 
^ ui fud yu cyRiinni dybulKvyddau priul iiiag aUynt, triry eu 
ynnal a n amddiHyii, tėl y Įpina Į-nr n'i ivraig. ' 

Ailn. 33. 31. ii:mi<i.\v^e'\\a.A,lmbsddiKlivT-^l«'į<'d. Vr 
styryn.lbd |>o!i un a drlcrbyiiinld y cybniniod ncvydd yn 
rluilmi yr ArglityiUi, ac yu d fiydiiabod ef fel ei unig Ar|^wyi!<l 

liiisrcilydrl. Ni's rbaid uldn ddvBgu n nob ef am y ga'rthd'lrynh 
ran o KvIiralanlL; yn nip ni'scall v naill Bjfraimy iT¥l«J«e[!i 
ni^ii'rlldl.guid loiin t). 4S 1 Cor. 13. S. Mau 10. 17. a II. 
9— V7. A1iiehrnyiiituicrn'[>a<iitbenhyiiuli'rhii]I wir grcdia- 
yr yn Nebriri/miia r nuenl ull Hsdi eu ilragn gan Ddnvr. n'c 
uiaf ■> boniiil hyd y Hivtyat,csin\v.\ Uia ■4.■Vl^^^,'R • ^■:s;;A._ 
hWig gvil'icimM a olvsir vmn. et Soft 'tv'm T" Mi-!sm.*w^f>-^ ■ 

r«"įaJl,.cba,l«ab.Hlytrt.vRl«vAJ\.\v*i^Į*^^^^,. 
'««u»(.hon«fl,eihiu-.Bi.at.W-^*- »*«»^^^^' 



, ŠS— 87. Ki'i gallmiid liiirlmiio SEiMitidiolnrjiid f tjfc* I 

.i.lona*lt™. CiviDios.-jM Aatf Z,™* a'tai* « Wl< 1 
: u bolil nbiHl yD lubl n-ahnno!; a phii mor wKW " 
g D fj licliiiii g nm lie, dIu byddanl wnll ea cjfnujino 
, At y niiiE hyii wedi si į!wIi1[uui tne»ii madd lii| 
II hm. lir cii Wi wedi ta l>wnt ym^th ftl c^i — ° 
irfcl pulilyuhjuiKi.iMsiil i*yF -HTflmdifyd Jt .' 
miu ^luoiuu « gnluredipiMh Duw ya (Wi— " 
I. SM— 10. Y'n J gariBU liju feMeilield; 
i liiul urltiludd or ai Ayebwttluid j bwti o 
11 litu Ihcbjg fod vim gyfianad at gyflm 
'U urin cg]w^a Udu<v, yr hun neva nsi 
. lPuw,''ii'r"jCTU«ileioN'iiwyM ■' ' 



Bu bjddm T geljn -m giTBrchm ar y di 
i {'hj-meryd, ]Kn, Sb. 1. a. Ohd hyny 




trw Kore yra 

ed Hctli nu Bib 

4fn^ ffi/ mJ Mae ym gy 
ud cd ft Ū;rfldūed yt 

wi uan on spi p jai 
¥ &flitl)iwi jB gjrmuUior mĮi 4 <iwv 
noda umgaSfttaimtatmlt u MlD,0iid/n 
re M m m im w gwel ra man loil 



iMh af N 



Mo. la. iMMuHiuri-amiibiBnauKtrcIifdfyiiel 
Met.eh. Girel S'al ar 3 Brm. 33. 10. Hie vn il« 

rhftai Vvn<.T, Ira fyddd irull jin cu lloiigi yo J tib. ' 

Ado. slj— 44. CyniKcvn y (teiriau h.vn hmphny 
o'niu njtiir H'rhnD a^icn ni yn heiaethach j'n pc 
Diae T ([ncijdill a auhiiliirvd n I.rucl vn pif Rolofiiail 
eddi oml y mae id AVM-Mit fnl ei di.vflairniad hi> 
oi.— P»»nioiiai-BriJfunU,«vddynitTncidi nnitrh yi 
ddiglai) tritridl. Ilvrr wnbannl i nndnrddisd r įleui 
Em. ii. 13; gciymdili'g^iuldynDlrj'ir TngyffrediDO 



ddoDisv ei srai ns vubrvd priiphwvdnliuf 
nddi: ar y moe yn 'Idiau y l.y.kl Mdn cfulc 
■ miiiiani hyny men'n g<nir ffijdil cunilrin. i 
UirtbaTi a rorldes ik I'a f(l«y>. CitmHrua 
^^(lph»l■»rtolilleUl a Kafuild Jertinlnli ir 




I. XXX1T. JBnfiillAlT. 



Ado. M— II. i-tlyei/laamcy/vpflliilaimiiaaddraau iifj 
Ami. Vihj'n B adilcnrr j'u y geiniui cuitynul, j ijfoilid 1 dj 
ĮMVdd Flagnrya tvIUicniier, tm. UnaTHUiTij. — li^foJuri j 
Hraaiih, fc vldtvid a fiiiaiihpBvd irUdun, ArL U. S3. Db. 
BitSUdoi. Ttiljniid y uuUliKcd, Mtc. 7. B, be, ?.epti. S, 
Ue,^., Jet. 18, Id.aVa. 3,Jte. A Cluki. 
k Ada. 17, IB, A'j pMla i Onf^Jd kt ^r niMd ar Jt,<,\,,-Jaxnr 
^UnA. DuTunir gonedd lalDu aeu IrenJniiiMti L>»lj.I.i K^m y 
iiaįbwTii M jn gjiiiidol u ^lwj. l>du«, i.™ dejmiu. nulw,:ū ; 
ma TT oold jrr DlTefriald i'c UHaid ) u gyogoduD o luill (l<IiJjuw 1 1 
Griat ; g«el liu. UB. 33. Dst. 1. U. a SU. 0. Uivii^suh. At- 
wvdilai ; gdiivi lisn j b^ildil i liiiiliilscili Dnfyild i'r oL'ci'oid- 
Bidlį burbau. Weii y caetLgliidiuil >r oedd Zrirabubcl u iiiidch 
Uifydd, ne v 11.01! yii dra lhtb< gol fod y Thiui rivraror unliDiliiir- 
iaid 0'r uq fjineli aryrocbr ^erjvHnkJd, byd pun KjnieiAdd tirr- 
odFanTbnflyKiad prihfu yu Di.V'Kyc iDddEUDa i » luu ei liui., 
dcbygid. HD fcl bfu y cadnyU j I'»DUii»elb u'r udiiiiiutevth, h)il 
Dui di^Kelh jr awiu«wr, yn yrhn'ny'upuhitic; acui liunml oi 
InmFl^iiclbdyisbiirol.B'rDH^iiliidaeLh Į;}3iodoi. y aiAf y Jri.'iiiii' 
iiiėui k'r ofiifiriiuUicab v>bryilolag»-iriuiuslJulyu[iiirlidu. Uuaiiiu., 
AdD. ai. Umi ItaJuid, nnb yr byn ya dilUu y gulyj^ir Ciūl 
kI hnd yalindūl. Ciarek. 

Adu. ii. I'ahali v nnc ;i ImM hjin ini rilcliin; ĮĮcIjnlnu >r 



Iii,y ctuwy rn;iiiniai:lb, Igrscl š 



Adn. 1. rHTkglilayuirbffnJemmkm. Cjnnwyiii y beui 
hon ddffy brupbicjdiibucUi vobunol : y gt'^"^ ^ iioiwrul ] 
nidd MeJiucbiiiluiu»r yn eirai'bae ur JerunuUsm, 4 diiiusui 
Lachii ae Azm-ah, uiu diirnlil y Iuiwlėd Huyildyii i ^Kckuiiib, 1 
yn dabyj; : guu niui yii y degfcd inū o'r Uvydilyu bunu y dntai 
wid jr gn-uTibiui. Yr nil hiophirydoltiiclli ■ lii-udiUiilvyil 
in^cn rbyu' yi.|wid urul hyiiy, puu oedd y talucaid «nlicyli:i 
(;« nnboe. a in.vuigl ymuiUi i g}Iiirliidbyitdiayr AiĮiht, yr bm 
} incldaiiį;(wii ti.l [ic b» riiiilaiiai įlynnonlivyo Jeraiuicm. Bnur 

M\!t.i. ii;i ai Ui/13 hi a Uiuhi gwcl y cyUBnuiiid, :! Ci 

ndn. a. J«n«i,'(/iiirW;r. BirelSBmi.aa,*— «. 



^iii'jir 



aboith! mae yn ilrtiju i.iilyiil drtjfiid i'r pemierfjn 
jma ira yr ocUcl y CuiaiMiil jn giian-liafl y wmi1i į 
ildlnua; ac iild.vm u) inu'tJiinueuga-eitHina'u ranruji 
uuD gilioilcl y ryddin a'u luiciuel va IloDvdd am ysu 
lx:n.S7, 8-10, 

Ada. II. m mhea ia>lh mtynedd; tvta. ■■ O fenn . 
«dd,' Chwe blynedd p>ILiwi] obAd yr vstudd y frud 
rbyw Hehrevr Ibd yn Routliuai i'n- miniL ;" yr i-edd j 
Eyhiieddi yn [hydd vuagymuliiK }'&('">'' Ji y aeiilircr 

Adn. 17. Dyma angrym ufnsilTiy iddynt tbd yr Argi 
dv&rfūd a tlialeilijEiUfia am cii iLVjndilvįdddaii rfaaaritl 
uVudd ; mae v <ie(nuU u miat lir (t:dr ihnldid ;n r 
unvaith yn brydK:nh, ac vii dru aranydUvn. ilae M 
ryw amnaid i ni Tiul holl lUirytuiu mtiuriiil du hviūioca 
rh«-ym merni lainAar nn ) r Aijjliiydd, u'u bud yn 
H'do ere yn ddu eii gullM'iijf, i mULTuar ei elynion, s cl 



Pkic. XXXT1. JERUMIAS. S"7 

MTihl ergu. 2, jt, niiuCiMiiaidarddynt arrp>bU*li! d L-.niit 
oc y decUreu įo y [han huuo d Anbm a elkid lir U lii^ w > 
niueyn ilnthubrgs] euliod nbiliiA|jaDlhJBIlira Udtii nt.1 įtruilh 
Mas», acD Unlub, ;r hfia a elwii ' Ceui, neu \ • ^ i<4ul 
Cyteb. Niim. 1(1. :JU--«1. u Bara 1 le (il.ll \ Jii wUh > 
grybwjlUr)pniari» jr liwo J- iliuiiinsM Jehu y fulU I un.li iildo 
a Bren, 10. IS. Uu jn j oi,idaogu= n fod efya dm .-■ liLigiild ii 
lim hurdeb utoeiuu si hebl, lu. am hjuy eit a iin.kj<lil ulilyiii 
lwjT ymiill*! oditiH-nb wln.— Yr osdd llun-tu iBialelio tlil iii 

Sufimeiliga thy Uduv.ia vuaūneUv yr oSunuil ar Lciu rl m 
ua«t-, «o i im o'r ynafdlnEdd cjhūBild bva, ^ Aii> ittiarl^ 
f*IHftiiBl#iW«v'oH,Uywoi!fa«ti»i'r J iiobl, ncu t Sailulnm 
yr D«dd;i>nipbn'>d i ildvyn Aou įjautu ^ JiccAiihi \i uiu ea 
liolllffiaijobiolirjr.i wne»d i tp™wf ymu am\nt fil j hi IJai 
yrsrtiirieo'ioejdi vnhjiibjaf finraion JerUHdtm apb nniiiib 
laUl guliiaul a DbTffyddol jr Benedl.j tliaj ereu bol iluu rejiucil 
{įįmIlDIu Hitnarnin'v i iitiiadhaul orshyniyiiiDii Uuu du iiIifiI 1 
yBndtaSMM i ĮjiuI* i^rJiyiiiymuD cu ūd, ueadtDi cr bu<} mi 
u.wyi ddibru o bugynt. 

Adu. Vi. ISi yhiiUa i Jsindai vvtb Baluli lor i •clnU tr Su 

mTOn l/a driij/ii<eį/Jd. MuBjr yoiulrodd jmi vedi m luniliviia 

oiUifFTili ddpfudau llyHiedd bTHDhiūri) ao va cjonn^if c>lviruid 

d 11 ar amUii iM ed d od |!« lUOB ant a,l j a 

yn E. ffreiU vn H Doftam .ji I 



dc d dd yu > 



"ISB 



^sm 



UI JT aa ur ddeg titiindtu rynuf. Ar hjti ; mne Mb. WDLn 
jrn hjlKi jit ychunneįol,— " Chni a £iuijj>iflwch wr1i^hjn fed J 
Kublii dyw«ladi8 ya ddiyųog yn a fcil«l nat liiŪoįiBliI 
ll«liaVliiid Dcild yrbai byn, Actiyd y d,(dd)iKii nid jfBiii Kiu, 
■o niil OKS į,aaaiyni u EVinllan na nux. na had, nrd y launi 

Eliip) mennijeliyU fcl yrAniU»id,w! JO llBythi cntjoredig. 
icnl VII i-nlaiuyBcadHivrnatli Muki tr»y dnufdudiiul. Y 
Nalibi dy" edeilig hcf) d > ytty rid yi eo w Kheiber yt un a Hebn, 
jr byn u ddyooda eu deUiiid o'r Ceosul bva«. 
PEN. XXXVI. 
Adn.a. Cr«iiier i Ii blsg UįjT. Cyitiriiui aldduUyt hMufisid 
o yi.gnlfnu « grwyii, y rhai i blygeol yii tliuUu !'•■ i-mlic— i> 

yr bKii yi galKcnd i'r airyiid bmphn-yilDliuellicil. lUIyyrabtd 
tfe wh1I pruphwydo yn brcKnol dron jsp^d liLir^jlyiktildarbiijc- 
■in: aii ^mu r«9 brehyniynir jdilo giu]<lu jr ]ii)l bro^bM'jddliDELta- 
au I druilduduiai ete o tewa )t }'ti|>Bid dyn t4L'd'iį| u amaer, a'n 
hvsariluim vn un llyfr. Gneipen. i. 1— S.aM. I— 7. a*). 1-1, 




Pki.. XXXVII. JEREMIAIf. 3M 

Adu. 31. A'r bteniii oidd yn liilfdd gn į gauaf^į. Vr oedd 
nu freiinDedd euhHTilHi BugaasF^ii, kwi;1 Amas 3. 1G, OiLL, 
YstareU gvnues.gj'rudcliiai'r tymlHjr. Mae eitu ar y ddajar ya 
mii Bhag'fyr yn lunl jn Paleiline, er aid erj'i yu hir. 

Adn. Sa, M. Tair daltn uu įfJair, wrUi jr hjū yn adiau y 
golygit oolūfūiiu, neu adranau nr plyĮcllyfr. W. Loivth, »i«- 
^gy..— }^na f/r a'i fon^'J, ssr JefaudL a i tūrodd wrth DrcbyuiyD y 
brenin ; yr ošdd di^cfaint y Lretiin vedi ennyii, nu ete addnu. 
genu ei ddiyKyrvPcli ar eiriau y pnipkwyd, a'i oDUghrediniaelh o 
fionyat, lrwy beri llMgl y Ujlr hūb yn ddaru, a hyny yn crbyn 
la« ddeisyflad Iri o'i gynghomyr ; ae am y IIeiU oi gyngiiornyr, 
nue yD ymddan^ fiii bud bvy mor aniDharchua d bir Diiw aff 
oedd ea meiUr : <:iayi! nid nrnasanl. ai ni nvyguBaleu dtUadyu. 
BTKTdd o alai am y falh ymddygiad, 

Adn. 3S, Ond yr .^WU a'u cuddioid Au^nl .-— Cuddiodd 
DaviiKynt ya « la^aiiiaetli fel ns cbaTadd y cenhiidoD hyd 
iddynt : a cliyn pea hii llaniryd medilyliaa y brenin ū gofalau 
enall, fe! J gudawodil efe lonjdd !> projJiwyd a'i *aa. 

Adn, 30, A'iuflaixrfafwrir allaa t ara y diiįd,ac i mi y 
K,i. Vn Syrij, a iiliarlliaii e™ll oV dwyiaiD, y inue y dv.ldiau 
vnftm1,aruu5wdllmiivnrh=Bl)d. Hiuhiih. G.vd :11. 4U, a'r 
hodiadau. 

PEN, XXXVII. 

Ada- 1^3. Yn y rbAn flacnafū'T beuand Yiaa, y niae amryv 
ffeilhiiui rimgortuiniul yn tael eu hadtodd. er no-U yr amser ar 
acblvsur o ai] genuadnTiacIb Zedcciah at Jereniali, adn. I-A. 
Vi oedd Vam<a td un o't ihai a anfonasid. Uerbyniasui Zede- 
ciah y freainiaeth gan Nebuohodonosor, yr hwn a adbū i gyfam- 
. luodagef. «edi ei t-adarnhau[rwy lwynou«' Du» larad. Yt 
ucdd el'e dan rwyniau i aros daa deyrnged i Irenin Uabilun, oddi- 
wnh yr liya ni'a galiai gael ei ryddhau, oddieithr trwy canialliiad 
Brenin flahilon, neu ddalgauiad o ewylly« y nef ; gnel S Cton. 
3e. IB. cyinli.SaI.li;. 4. 

Adn. fl. Maeyndrathebygmaiygyfailirachaffurfiasaibrdnia 
Jiidah a PhatBoh Unphra, neu Apiręs, fel y'i gelnir gan llcrod- 
olu>, afuogal y prif achin iV nudo ef i feiddb y Balillnniaid ; 

Ignrei Ejec. 17, la. Ymddaugoaai y fyddin Aiphtaidd fd pe bni- 
iadaaai ddyCud rh^di i gytodi y gn-arcliae oiditir Jeruialeni, 
onii hwj a ymdtlygentyn fradvrua at Zedeciah, tanys dycbnel- 
agant i'T Aipbt yn fuan, heb Ceiddio ymladd a Nebucliodonoior- 
Pe'u bcfir am eu Lwy]], ac a'n rhybuddir o guabedii^tb wac« 
Ezec.29. 8.7. 
AJn.ja «/rrfj;wj/rarcholleiig, nsvi, ^e\ -^ ™«- ^a ,5*"'^;^5^ 
tryddo, " rluu nedi eu liy waiia," ^"ju-į ■3'« ,'«eS\ ^'į/^rr.^.^.as 
fitrvroL Pa fodd y geUii cae\ ■snuiAto4A\'«v Wi\«K.-^ 



ha d i.- 


rii;;s 


-iym«ekda 


'jT^ru.d»etl 




ti U.4I1 <.'i 


fh> 


uyr.li 




crmali-n 


: TTO.'.ld . 


■kHi. 


■y<W»u>«y.ldyw™,"l 


ia.,erfiidlli!l..vrl(Ui 


brenin «> lynijMipou, ši 


.Wr 




uon 


leucjfe 




Han^iah, 




ilorthyr 


hwn ■ ragfy 


,-.«:ct 


Ui iihlo VD 


,IJ«- 


i.™llyn 




cjfrifh 


oy.—O hencvJJ 










■n gyffraiiii 


lis, yn įerthyn i i} 


<f*t 


nyd,iwvr 


■ g,"fr-ilh. i 


cidygir 


dim g.vhu<idiiidBi 


u'uhlicn 


i>«ddJ 


rifc^d 


bKUitluJ, a 


\^ 


yi gmo 


duid JO y 



Hylh fc! ąvnnoū/ 



ont yn yKtafclInedd gnaluunl i' 



rzT- 



m 



■ rhui hyn; gnrtni't Ueihiiiii bj-njildim Br 
uhlegid vr cvdcfyiit nredi ūBflE pmTioD lU- 
įjuliueth Jeremiiih tTwv y cyflnKtilud m&ntil 
}mphwydaliaethJLii. Oui byay, yr oeddynt 
I ya crbyii Dj]w, «tlb «rlbud ■ieiliiAdwrt eį 



Ebw7d, Bc amlygu dymaniiid i ymddvyn yu dyL_. . 
87. 31 i und yrofldd y tyvysūgim virdi peuder[ynL 
Į. ;] .: JJ„-. :_ . :j rj „ i :„ 

ifcn. _.._.. _ _... „..,. 

iytHOi ond efe a'i rhnddea i fyna i ddwylAW ei dywy&eKir 
■■ -—13, Lbnl™! ■ —■■• • 



ddyBirywio; u nid oeild j brtmin yn wi dtgon 
i, ond et- 

. r-13. 



, H phiuT>drwydd ybrenio i gaaiab 

Uid, yn d^uigni jbd y ddiin yn i;rčdn ei eirian ef i 
UaddyliB ainijv mal Negro k ildygmid yn gaetbira 



/r Ebedineleiih yniB.— l.įf«roddii«i« (Ueriff wror Imgsm 

ggda tlii : ft^lir i^aaglu oddiymA fnd y brcnin ya pendurlynu' 
mynu ej^fodi y proijhii yd o'r daentdy yma Ctkj rym, « boiuai y 
lrwr>ogigQ yo oynnjE gwnhnjOBbu hyoy. 

Ado. 14. Tr IndyM eįoledd. tlaj! yn dra thcbyg mat yr u 
gvnfa o dy y brenln ("r ėoml a alygir yma, am yr buu y OTybftyE]- 
ir yn I Bnji'i. 10. 6 ; canya y mae yn aiibj^oel y buatiai y brenin 
yn cymerjd Jeremiab, yr bivn oedd yn ngharehar yn nBbyuied<l 
y ll>"aigya sgefi uno'rprif fjnedlaani'rdeml er misyn anngby- 
ood'duHrVLTydd, pon y llenwidymynBd(ihm hyuy 'ya wola<lol guii 
yroffdrisida'rbobl. 

Adu. ii. 0>titH'ii«iZ(wi,DeD yn bylrach, " Ni uraodeu-i di ar- 
naf." Yr oedd pariiad y gwan;bae yn edėitbiū ar fcddwJ y brcii ■ 
iii, yr hwn oedd yu awyddu3 a tbra pbrydenu am wybod btlli 
fyddai y caiilyniad; eUi yroedd y piophTyd yn sier nas gur- 
undaivii efe ar eigvnghor ef. 

Adn. 18— S3. Fel mai bgic yr ArgbcI/dd įt hitu a unacth i n! 
<ir meili iura. Wedi i'r lireniii ririhau l'r pnipUnyd Unv 1»- o r 
iuth rn7ar difriM nu'a nin'ddid ef am drtiddodi y ga'iraine.Ld, y 
loaey proulm-ydynrlmgrynegiyrhynagymeraiie. Oa ytnrcidU- 
oi y bi^nin i r Ualdeaid, yr acbedid y d<irua:< ; oud. u. Am^u. > i 
cvinerid acy'i Iloagid, iio y gunelidd nrragedd a'i blaniyniaii ;h 
^!;elhian. Uellid nieddwJ ar yr ymddiddan fiid y btenin yn i.u I 
.1 dUHldu 1 wtleulhiir yn oi eyiwhor y prophujif; ondtnvy giji- 
^ynovydd y Uaenoriaid, efe a benivndiwyd i ynigyndynii Lvil 



am (od Duw wcdi 



r ymddiiiHiai ydiDujH 
II gunhod. — r toTn-yd 
e\ ta gnnejrd yo muiis 



Yr oedd y . 

dvfiryndnfni a muldylir nu 
ran n'r ddiius, yr hirn D«ld 
. con'f, AiUi v Ciildesid i n 



admu fryn, S 
J rh»i yr ciec 

ydoedd y paj 

laidai ar d.l 

EOsodiifiaDt CLi bimūPrdc yduthaat yn lt 

bdl ddLrtaa; gan hyny nid oedd dim gan j 



biiffaoIynyddloDi 



r 



JESEUIAa. 



eyOa'n^ad prophvydoUoethui J^nmish, cjMaJ a'i gi^'r^hor i 
Zedeuioh, wedi caeJ oi hysbyBU i Kdmchodonoior gua rai >j'r «a- 
cilKj-r, aeu nii a EjinetMid jn gaethioii įcedihjny. Cubu, 
CoBniH, Gili, 

Adn. la -18. Traiidoduyd j liropbwydo1i«eth dd.vddo™wl jm^ 
i'r yitofellydd enredig oyn cymerjrd j ddinM, ja Ad'incd uol gw- 
iintelh Jeromish dV diictrdf y mtie yn dphyg, E ddiehpn y Bill- 
oi fod Ebedinelnnh yn afni y esMtid dBmIo oddimth yniddiul j 
tyvrytnĘim, a bud yn dug^htidiol iddo orn y dydduin'cb a 
šeinj-ddirynHiBr u.wclu n feddwl. Miieyr Arp»ydd yn ticr o 
nrhydeddu J- rhai a Bnthydcddiiui ei sniMon ef. Mae ynddym- 



PEN. XL. 
Nifl yv yn yoiddttPgos fnd Nebi 
in^r>vyd ; cind yt ydwyf yn rae< 



ac ar oi iddn ei arwain ef Lyd Rihlnh, idrfu (ldychwe1yd i Ranab, 
ar iinfon ajn y pmnhwyd iw dd«yn atto ynn, fel y gailai efe roddi 
ei gyHawn ryddid iddot ac e ymiidengyA iddo gael ei Arq-aiii yno 

Adn. V. Aitt i ehwi becim: nid JereiDiah, ond ra gydirladii'yr. 

GlLL. 

.Adn. t. Amfeeh heb ddgchurdad ; neu, yn oi rbai beirninid, 
" Tra yr uHld ere etoheb roddi un aUsbiad. —DucTuikI ai Gcdat- 
iad; oddiKnhyrhyn y gallan gasgln d fod e/ wedi viniiiioi 
Ge<lalialio'rhlQen,Iyny eyfymn-ejiadymarlijiigddo athywyBOg 
jr llii.— ^ jdiMoJrf Mo ef (uBiorfA a rhodi: ilmiaeih, seC yr ar. 
]wyi>n augeiirbcidio] i'ivgytiDal ary daith i Hizpah. — A thodd^ 
vr hvn nedd anvidd n harch m«wr. 

' Adn. 9. Yrnedd amrvuiol drefydd oV eav Mispah; ond yn 
mrvniniaelh Jiidnli vr nedd vr oii a nodir yiiiB ; gnel adn. 1:1. 
Geiiid me<ld«] ei bod yn nerUiynii i įKyth Beniamin, s'i bod yn 
j;,>rwedd bia deunav nilldir i'r de1<ui o Jcntulem ; a bu nnicaiih 
yn enu'oi; (e\ prif eisteddle addoliad creryddo1,yaenwediffyn 
iiyddiaii Samuei. K ddicbfui mai hvn yn benaf a barui i G^dB.lv 
nh 1-o.lrii y hIaetioriMlh iddi yti\.Te!*at,\,v\-™i>-%»>-*'~^"i^Jį^^. 

rf^mis^''notaidd'vn'Rame4da.«, G'Ke\-cwv.»-^:^"^^i^i:. 

-vfreiihlain, cynnal addoV^A tvVo^ft, ■^^^J.^į ,^-.-.*»-.- 



AiId. 1(1 — IB- Mus JT iiauini ilinii « KtDnwj»» y 
OD gnDlynuI mor tetiir, Al oid ou angen un In 
LejįlDThoot j y prif anhawbd«ryvTca«J allanpa b 

1 : — J J .. jįĮį f(^į Omigan ei fod, 

fJlai Tod 



iiddiHTib pen.4t. t] 
Ruirod UD lieb fod ( 
meiliu )' wliid, ned 



noljrncseUiddyrrt 
'D gynur oll. Hwyi 



ynuDcanui. bŪlad i 
Caldcaiil. oedd cii lii> 
Onlsllah ht ei buAvt 
Iliibilun yii eageuluHi i 



T ; ood f^alIcBid medilvl na i 
ttl am y eyfryiv jiigelerder. 
iM'Di cymmiiint u druba ag 
anulichyg mai mTerjū yn 



IrKylotVuddiuctliCedaliah.uiid lluddiai. adfni^ 
llcbreaid i gyUnr <»mluiriaelbu] o U.iddiaiii n 
Irvy yDidilygiod doelb y dyn earudig huuir. 



vr oedd ytrusiniaidiavnliiauiitva ifnglyfaeOi iddyni ninr hi 
iirKniTbi'iiraiMisai: cynih. Oed. 31. S4.Ba Sam. IS. SS, 
Aiin. 4, S. Hrb ncb un gicj/lmd ; wrih jr lijn 7 dosllim U 
gydalkavalj bDd uiDrdrH^udl.fel na'a Eslladd c^'ninuijiil lU 
n bkid Gediiliiib, y rhu Deddvni yu Miipsli, ddiaoc, i nnc' 
peth ju hjibyt- Sirft™, Si!u/i, « Sunuiria, oertdjnt drel 
ni»wriDn,ney mieJleiguglnsnhnegpii j pedwsr uRainwi 
faod h*T oioiuf įrn myig jrhii mwytl rhimtedJol g't trigol 
Vroeddyot »«di ymuno mewn adduned, deljygid, i ymuij 
^wedd]Di a£ offrymmik abcTŪLUU ur ^frif ^wydd tn ccatAl-, c 
Act, ai. 3S,31, Ucblun y duU cyfieiLhUvn n vnlygu Kofi 
g«l«T, yr osddjul Kedi gaimyd lūriidm yu eu aiBwd yn ui 
J ĮuguuHid; — defod iv&harddcdlg gui yr ArglvyddiVl 
G<rc1 pen. IH. 6—7. 1 Sna. 16. 3». iTeut. II. 1. Bvyruh f. 
dvūlnnhyfl ja myaed tTwy Mispoh i Jcnualem i alierChi 
l^eddau y deml ; oad neddylii erull mai IJe yr allar ■ oi; 
Mnbdisrjlrįluiltddi t mDddyllent fod OedAliUi wedi cy 
Bliur i'r Arglvydd yn Miipah. ya oi duIJ yr beo iBtavy! gys 

f bolil. Diviuiuii. 

Adn. O— tu. Guii fftrdded rhagddo ac wylū. Mor ragrilbio 
■nnniriul yduedd yr adyn yma, pan aJlai «fe gymcryd aiiio 
daru ir pvyr h jū, a itynalk dagrau rhagiiib, piin nad oedd 
llorhiddiai.th in ei galou! — f'miic įiiiym ni drytor ya y n 
Cyfeiriad u ddcfod sjdd elo yn arfuredig yn y d«vruin o gii- 
idac ulen'.yn ymacs. DKun vuddfeydd ttia.ddaiam) ina» 
'Matl. 13.4. Mas-i-i—rptid™ b tenotlliūi y bnmm Aia.t 
ef<t Baata. Mae yn rbiM Sni y pyden- taivn yn favt, utnys c 
tvnactUid gan y brenm Aaa i gudJia yr holl drysomu gw«thi 
a bcnhynKat i'[ ar^d i'r dml ynddo. Uavidsun. K! 
giiauetbui yn hytrach i dderbyii ilivfr gnlav n'i gadw, ie. 
byddu ililTyg dwfr ur diigabun Mlapuh, yn y giraichm a u 
Ahs oddivrtn Baasa breniū luaeL, pan giidarnhuodd efe Miaj 
cymh. I Bren. Ifl. 18— aa. Esa. 88. « —Mmiud y bnnin : 
j-n dL-byg mai merubcd Sedeoiab ocdd y rhai hyn, y rbai a oi 
hid dau uLa] liedaJiah, Į>an ]addwyd eu brodyr. V rhai byn * 

Adn. 17. ruBinV/aCiin/ioni, rhandiraroisai Dafydd i ( 



A.in. 1— n. FeUi/ hnltdsusiDffimv llu. Gallem feddivl w 
Beiinadvirioelb vma aaolbnai y lyaysiigion ai y proĮihnyd, I 
hobi o fvuhan i tBWt »«d\ ea diunyMu^ \B\'a'SD.,BE.'i~«^'^''" 
rifl VII M„a, •iriiilrihon i •iTi.\t.invT> Vku« t^-4l 4i^^-«v». 






JERKMiAH. 



I. XLu:. 



JD J madd murjaf difrilui : ond hjBod mor dvTllodrui jw f 

įtloa ddynoJ ; yr i>edd flu hymljnnd nrth ji Aipht yn llnffH 
iQ«j lid'iiElvmuDJiul un TjDRu įHidd i Dduvi\ Yt o^ddyni bfj 
weili arfcr dm ymūd jTūddiried yn jr Aipbt, ac jn meddu ul 
■dd^ydcryfEiddsradiuKiiluiuddfllgBi. a moaiiu alreuliudd ji 









hyufyr oeddjnlyn ci ' ' ' ' 



yndp 



«DKlyĖlfaa'utiainfyrchia^aa:mcyroedd yD fknleisigl i ^yna^rd 
jBlyriBetbauilifriKil jnddj'DlfgBunadarferai Dav^lod yn hlrlii 



B. m r mm im irfįfar gtrii/. nid n 



■1 y dywaliii et 



ngDtiicbmy)i»Bth ei 
cAiDE drachį/n i'eh ffiplat 



i'r dybioFib a gynnvyiir md y ^rthdd 
^aiDūd Doddynt i adoel ot — '""' """ "" — 
Adn, 17. FiUy ]i hiidd <-' ' " 




JEREMIAH. 



jr (Midd gwailh yi sncilnryt Iudile*iĮ( jn niyneJ yno, yo 
ngtn vrymctdiridd oedd gaoddynt y n nhinuadnb PJianuih, a'u 
įler Kr ei ĘureriicT'rjfdJ tu .... 



Ltt uiiddodiad i Jeremibh gael ei 
adia i fjirwo]ulh jn v Am jaijL — A chudiiiit hv^nljfit u n 
ir adi/,1 briddf'in. Friddfeiui oedd^nt y jirif ddefa^ililiiii 
erai JT AiphUaid jr — '--'-■'■^ '— =— - "- ■ 

i'ierld hreiijnneE^d a]iiwri0ii ya yr lieii įLEnierbedd. agm mnr 
UIS Ilgyn- dincuoedd yr oeioeud diveddur. Byvedir fod Uy» 
biion yn bedilr piilldir o angylcliedd Vr nedd r pmĮriinyd 
ei ivfDdi i ddilyn ei gydw1iidwyr uiflbdna, yn partiBD i V rhj- 
idin, ie. yn yr .'Vipbt Hbiud oėdd iV iraiihyn rboddi rtrrig 
mion yo yr gdyn briddfum b benhynai iPhBraoli.rod ya 
[Imi lylv, ■ uby^i yrnholiid y rfaiii neddyat ^doahyddoa s'i - 
dl o'a dyi^ irwt gySelybiMiiau ; er na hiiMgi yr AiphliKid 

Ar^l«"ydd, ei fod ef yn gwneyd yr hyn y mae yr ofitrynmi 
mi>de[!ig ganddo ef j gvddwni y gvaithf m ei wnevd trvv ti 
1 pyDmiliBeihDl ef; gw"el p™, 17, OT, a21. 11 s 49 S7. s'SO. 
—Ac a'H cieHiijluda Anyni. Dangoiirgiriigedd ac ynfjdraydd 

lain i ga«l ta taethglndo a'n dyitryvio ; cymh. Esa. 4fl. i— J. 
5/( a siaaiv « gatad yr Aipliį ftl y gutitg bti^ail ii ddillad ; 
ly yw, « fydd i Neb-H;hodi>nosor gymeryd lįfael yn ngolnd yr 
rht, a ihTM'yddo arddangūB ei wychder, eodarnbau ei lyvoilr- 
1, ac eslyn ei fuddngaliaelhau. mor nvj'dd ag y paretina hugail 
onhi a Įį^ryJied «i hraidd, Ac wedi iddo yni1wyiho megis, i 



dn. 1—10. T dinasoedd a enw]T yma, oeddynt oll jn gf'dyni 
^-, ac-vm hyny y'u deivisid gan y pennaediiaid ludde'ivig 
Dhion i driga ynddynt ; nnd fn'a rhybuddir yma jn ddifrifol 
llivyr orerafyild<iliddyniddi.4gwyl y gailai dim dmi heiliUi 
y Goruchaf rhog duigvn amvnt., m.mA^\\*. 'ftua tk^'***"™*.- 
jr, rfinaa oerld ar y f vn^dd i' i MoU o Gstuuav. »■ t3'*į-''r''^ 
mhd^efyllb honn yn agos v Tav>*-Q«.-^«.'>-^>^"f^^ 



JKREMIAH. Piv. 

I— in. Vr oedd y gungsdd jn fanuid fu atn 
Jinelb, K dcuti eo firyr jn mliuca I * huDddil^ , 
d, oiui ddvtdjd jn nmjoib įwm Dynr, tJ— iiii m >» 
■ >fr p(» ar o JrMu uUh o-a «(M«;MBor|M 



yii c. biiKvireiidBU oeddynt. fd y bi . . 

clerfvDidd truT ddulteu jn^Tgudiu ea kwjt mairr di*T J^ 
■KMifid H Heilicnt beitHo : a didinu etlnAl nu tra hutUf 
VII parhui i .Idilin arlttrion r cenhHlIosdJ rn aaiR, fn bmOk- 
jwyd a llvyddiut tymlumiL A'r gwtigMd binttkaa a ^'~°— 
vilt, ĮįHit ofyn« ^ keb eih ffto^r y /'flucfAiHit iu iddi Ai 
i'iD /•adJoli'lii t Va n] vyfntth Hdh oi'a ([aliai gtOį 
r^rchcd, Bddunedu tulduned i (bd jn rhvymediR antjat M ;■ I 
vrybod i'w j;iryrn«u eii rlūeai! ac r niasyu itSjg iiialatlijn; f 
y 'cyroiriem hwyihau .ima, gan ddadfcu eu tnd hw; ;n rU'U'J'i 
Vn KviiaivD yn eii cySavniadiui cilonaddolgar, gaa ea bod jn ta 
cyfluwiii lrw» gydaynied eu gvyt. 

Ado. aa. A'u 'iicir /r cniD / mnŲoch o >wh AoU nliBi fr JifH, , 
yiiH^fimuu;irrfirra ^lif/aA. JMu U« yi ArgLwydd jd djDoA I 
•icmyddpcrffuiih y pelby Ųngiram diuo, ac fellr jityr jr ai- 
nod honyv, y byddai i bob l-jddewynyTAiphtRfteiaiddyitjTW- 
iii.gaati fad VFili arfBClhd na's godderai i atb o bDDTnt huo^ ' 
ei mt trirr gySesn ya rbaimlbiol iddoer. Cym. pcD. «L 17. 



i e<b dlaynL yn ęifiiiįju ci 



a l^oLod irvtj yr aiictind ai daltniau ^^iifug, Ond yr uūdd ^ 
oyliyv obeiihloa yn dynodi yibryd immliriiHlcI, lu-' y ueUilj'ūi yn 
ifrjr B&eeyaiol gan sud uHld oud nnrlittiUi a Ihruniii vu lui y 
Š&il; csDysynMdiiguiiddaddigon auzhaii i forlyn diliulcligiic 

me fe aicrU Uuv y fgadiih 1u>d iddn r1iLigUi.». yo rabulc byima|{' 
y bydd^ ch yn ymddih^o o hįny oLlod^ Davidhun- 
PEN. XLVI. 
Adn. 1. Gair yt Arįlav^ Y' idiuid hon yv Kili cyffrediDol 
f prDphvydoliMhui ■ gyuDwyuT ya y bensod hon, ar punip 
cuilynol. y rhai ■ dnddodwyd gBD y prophicvil u vihunul 
■mserBU.— 1" «fl)MrfAifiirf, y«r y rhai a. grybiryllir yn ptn. M 

Adn' 2. Y,\tt\,ynnTAipUt. Trail<todwyd y bmi.hw.vdolUilli 
hon yn erbyn yr Ai[iht, puii oedd Phuraob Sechū nidi dyrchafu 
y rreniniuuLii i lubsfliu^ niunr. \x ocild eis «adi ggrtbryiįu 
byddinJiuImvuddiirulihT, b Uad<lJ«iiili. 9 Cnm. 31. W— -J?, 
l^leiiaethyiiadioedi mTthH'yucbu ^lūhr NfibiichodunuKor i Syr- 
iu. \V«li (lyibHiLiUl Curclinipiii, din» lanT v luiiiuu yi Kuphnu- 
ta III agm iV bymuniad i'r aroa t;bBbar, ovikrfuvyd et gan y 
fyddin ililNlriiiuiOd, a gDrcbTygiryd ti ^'dilju ti, įan ei dlj^liu n 
lladilfn utiKvilii!. itluųjf lUCĮjiT yr amgylijiiail ynui yn y bro 
t>bwyduliutUi bun. et rliyliuiUl i i fuddiiwon rbig Tboddi eu liyin- 

Ailii. 3— U. ViibydiK uiwn o'r uroubiiydoliaethau sydd yu rting- 
ori iiKn-ii EiBlbiuWĮ{niy.ld iuiiJi, »i: arliwi»d b^diiunul. Vi. y 

B Mi.'id Į!»» yr Aipliiiaid ir rlylėli lieu yiils, gcliirir mfl»ll diill 
Įinandlcitiiul ainynl i bjimlli.i i'r rbyfel; ac ar yr iio prj.l 
rbcBlrlir aiigfym yuia nui nliT fuddū iioll vimirecliiun y lydiliii, 
a, lu>ll ri»l l'liaroidi i\lai.'<lit'[in>ldeb yn ngttawdiuiUi yr V>«r.>Ui- 

Adu. 7— S Uaeyn ainlvg addivnh y geiiiaii byn iA Hon 
Pbarnub Ni.vbo undmoHtriielh cliimn, nt ^mvji »»«»»». š\\*j- 
1.™ ar Ik.!. Jla.v. CvHėlvbit b\ a\V, i ^-i« »S«» '««■' "*^ '^^T; 
j[»J<i/J. Hi,(li!ieJKiUihiinaii, \fii'«^ftAi«i\."\'^ "■ ■^'"^^ 



ItdųdA -irul.u;;d,l Ud. 






M hyn nieicn miidd 'aihtDift y gelnir 
Tr Aiphtiaidaeildfiithiindvuion pobl d 
diliireddmr hwf b'd tiTrlkimt Vr oedd 
ĮRiilaiVf— frhvnnnld bravl' iunLws nsd 
t'i reiyiliiii Td llym, >rtdl eu llwyr fwnt į 



M rerrililii rn 

>'ir iruhlnliKHf 
itui n iiniondib 
Tii tT TabTvmajniniI, ĮEvtl Esa- SI, 0. Kzėc. _.. ... 

Mii. n. DctifpHuii/ilfi-l. a«(d Nod. arpen. 7. 1T~19- 
&3a IS— Ij. Gelvir jrr AipliL yn /nruiiiN, o benrvddy bnniu 
hi na's EunbiyKuid hi erlocd ; gmi Kia. 17. 1. cvnih. 3 Drrn, 
IB. 21. Al irbed M yrnlBeJ yma amynt i fyned i ym.lįii 
bntiD o ailrod, Kedi ei lnuncaiiii i dd.vtgu t rhal a ĮįTforrhid. iiui 
vn nimg vr luddenon v c»id tt uni|Į fcddį-Įoniiieui a allu n 
B*cll«,— Mf Įpr.vlHidiieUi HC uddoliiid y j(wir Uiinof 

Adu. 13. 'Jylliiivn»vd yrhjii & niįfyn*Kir yu y broiihwTiiil 
iuth J^oa yn mhf^it tiuK iin dvDūitd ar bymlhcg ar i>J dinyit 
J«rusalem: gun nedd JehoiBtIlim wedi bod nailh mlyuedd u hug 
ain yn y caelliiti'ed ; cvmh. Kr.i^c. 30. 17. 

Adn, M. PahatK v įurlkiadd dii rvi crufianf ncii, " Fa fodd ] 
dymchffel4?d dy gaducnr ni aarmld, am iV Ai^lvydri ei w(hlo e 
i 3uwr." Efdllai mu -^pi^, pnfeiluny aeįiedl a fūynd WTth"; 




Ado. ttl. Filiiirpl,,}tniivilluiwrib elhjniM: nid, fcl lleir, 
jn rhDO. Eralbi l'uil irmi lufeiriml u iH'^Diryr, jrh^ni.idd 
tBiyrdi(Cunnillnriūli't«Birjiig*niiddiol; u: os felly, msevliyg- 
vthiBd yn gyfattcbol i EaB. U?. *. Eu griddfBUDBU Bgljwid, u 
nid bllKddid ii g&l. 

Ada. 9S. £i chocd hi, CySAyUaah grSndia i ddjDnHi gofr 
mavr, ued ddiiuutondtS inAwiiou y^Lud. Yr ucdd į;iiij yr AipbU 
iuid lOiU u ddinsMHidd. medd OuDiiDi; onil yaiiL rbagryoegir, 
įieu yn hjtrath giirtlijBiyHir, canys yn y modd pnrahyiajniil j 

Adn. -26. Wrle, niufi a imaitlBf ū llaaun No i nes " ig Anusoii 
Nd." Thebea tw r ddinat a olvgir, yn yr boD yr ocdd lemt vedi 
ei hBdeilMlu i Samttr Uamnou. nu o brif ddDwwu yr AiphL Vr 
oedd et a j^araon wcdi ei bwriajlu i V djitry uto^ rn nghyd a'r 
[liai dM > ymddiiiedent ynddynt. Gwi.-1 pea. 30, iS. Nah. H. H. 

Adu. M Ailfernyil ei banuibyiiiaiilh Vr Aipbt ^n Dilien -leu- 



Adn, 1. Cyn i Pliaraoh dari Guju. Pan oedr] Philisti. mtwB 

Chiircheinis, jun ddugefEJudeBdnū wBrrogaethiddū. W, Lowth. 
E ddywBi<i yt Iudde«gn mai yn yi njitfetl awyddjii i Sedeglah 
v bu byū ; oad y niae yn tvjy Lcbv-g miu ar ūL i Pharaoh Nei-bu 
iadd Josiah y bu. Cil-i.. 

Adn, 2^. DarlLnirgalluNebuthodnnosordanygyffelyhiMlh 
f) aroa fuwr yn gorlifu gttlad, cvm. peii. 4ti, 7, 8. — Gwendid disy- 
laicayddsrvvddlun priodol o irlb mauruc annuwiulileb, 2&U. 
4.1, EM.3S.3. Eice.7. 17. Heb. W. 12. M<>rolbadwy otdd j 
dycbiyn a leUiai mirbiadau nalut ! Oud y fath jdi«dd y brau a 
gvnnyrehjd gan a«n dineaaail byddin Babilon; UTthyrhjny 
|;aLIwu ni nvled Tod diuaswyi Gaza yn ddigun cyduabyddui ■ 
threuiondetau rbjfel yr hen anaemečd—jc i ddinylrit o ZV"" 
a Sidan bob c)(BHor(ii£Jj/ier ac y isdd yn KgireddiU. Ya myig y 
rhai, debygid oddiwnh yr jinadroiid hwn, y gellid cyfrif y PhillB. 
iaid. Mae yma gyfeiriad at nurdiaead Tyrus gan Neburbodun- 
inor, yr hyn abarbaoild dur blyiiedd ar ddeg. Mae yn debyg 
mai rhvw bryd yn yspaid yr aiaier bunvf y gnre«giUHjd«M.t. 
jany linjnin hwnw, jr Ima ji oeiii jn i^C&bS. ^Sesjoi:^ ^--i^s^'f' 




TEN. XLV11I. 

AiUi. 1. yr.tfbjin itoab, Tibir fod y Įnophw}'ddiwthtu bjm 

(II) y MiniliinM. yr Anmiiiiilri. ar Edomuitd, yo ugtavd !> ccn- 

lioliimiil cvninydii|niii I cniiL •redi eu cyflainii toa'r dd udnt 

■'[ ImiĮiiįvyiliiliiinh im y Hiilintiud jn y Lennod flienoni]. «f 







htliĮUlLuwBi d ūrubjmjniun ;□ dyddlaVHjiii bu, 

.\dri.U, 13. Muai a /uammnlhani. EcDai 
boD and htchmi, yroeilil yn han, yn lUijimklibyDo 



MombiniJ »«ili ejoDjddu [iwy jtia 
dnfjiijjiadau ■ canhrymdsnu ; uod yn ašį rhuddid >i>ryih 
trnii it CAldeud.y rbnl a'u mudeDLo'ii IrcTydd 1^1 ^Ilhūg g 
ii'u lleslri, gjin ddryllio y coMreUu. neu Jagl il dirw> no y 4I1 

Adn. 16k Uiinn a toddid gan M«« i'i l^iibcaiDid. y tba 
rhai»iiii'[G>dlDtrl,Jgs. IS.U.IT. fiiilnU Rutn vr/ud. b 
vw,me»n irucflum-.rdd, ik ungraonlf d, yr h}n mld^nodlri 
V maėlybiuBUi o ųohed. 

AtUkUl^rSL lt «edd ^MT -KKAi «i doddl i tiid, Kiim 
iC^JhmaiUiiic. VrMdtHhwUu MaabyulIu.iuHK 
bvūidiljgiiil iiiHg Bt Iar«elytieūwertiK K«digidi»- «ni fiini l>i 
ddingjn BTnyul ; ucyu u»ryr oeiH Uuw ya niynnii il;Jii 

ivincdigyr Arglivyddj EBtl Zv^b, U, H— 11. 

Adn. !» (V™ ^^ n simlIirKiid; arlėrid tunivii miij 
lUiryddbiii o undurdud m^oinol: hv yfgyUiru y Furii u ililiin 



AdT. 




■i7. u«d tti... aa. la. Hkb. a. i8.-^H.v,rWc 


.^.tf »<Uni 


.? Nid MftrjĮ Igrael nnliiū miiii..i.«ld i.y>.[.uiN 


,l,1^1i. 


dM« 


ubn*.-uugeii«ilBrall, u«i.n>it«i.i«arai,v W.^,l 


Inntl 


■ruel 








nTid,f,Kji>d.bir«. " 


-t Ibi 


, ;)3. 


KuhtiMilntuibuJdU'idūnt. ni bv.bl v .'ifriv. fl 
yii cii pliibaBin snisenynhui.al.afbjiimillli. 


~W-il> 


vir'milKruidda'u syfrdaiiHi. Vaekuiust. 


Ad" 


,yd ( 








.;;„M(u«. uwrtri.ln.LiMisų(J»d.Lm. IVk.i.i^ .i 






-)iini«,iE>B.iu.a,». M^LM.aa. .\Uit-2.4. 


Adu 
Ut v 


infi' 


LTvr, ues. 4». £3. IhuL :». iV. 


.\,it 


I. A 


i\. Iiivnl Kau. SI. n.— Ui h-jamliad. .Mui- v 









Mt, 



eljh, mui Holmn aedd jr amddiffyufji p-jfaf jn Minli. lo 4 
bjū jr hon J cjlėlrį»i y gcijn ei rymjirOBf! nin bu schnif į 
J n nihiui D ddysiijw jiurfejdd ocddvni n pili jniį^uBlu JML 
Adn. 47. Miidylit fod yr «ddcirid rutiwn lion ya guljnia 
rhjildhšdo'f e«elhi»ed pau gjmeni'J'dBalalūOcinCyrui Oul 

u^iol: B rhuid mii en dydiwEliid iV Bydd Otiiiiaiiacgl Įl 
^f uncimy bnipbw;dolisFlh bon. CuBKK. Mm cn <gW ■ 
JeremiAb wedi bcuib^ra lliiwer d ymndroddiaū a gjunvyiii n 
y bvniitKi hou o Kuūab^ Sittclifve. 

FEN. Xt.lX. t 

Adn. 1—9. Pon Kwbwjd y dog llKvlb ■Jn mj pcchodu, tnf 
tu cuibgludii, duth eu gnlaJ 3° dūda rytiaun y ddaii !wyi 
■ seddilluid; ood cyncmyd rbiui o bcmi gui yr Anuiiiiiiiai 
jr hvn (sdd, nid ya uuig yn weiUind uingbyfimn iiivo, <a 
hefj'd yn wiit1hred nnnioldhgar ii«n; cauj. mnialutid iddfl 
hwy [yw yn dunel yn y pcrcbenbgMlh 011 lir eu buMin, tr^ 
orcbymyn Dow i Iirael, ir bwny rLuddn eJii GsaBu n> M 
fcddiuetb Oin hjny, fe elvir sryprojibnydi gyboeiMl &i}(l 
mr yr Aannuuimiti, au byjibjaii y rhDddid cli gwUd hxrj m Jia 
idD iV IuddflwūD, a ihUlvddiiiuiii&eDt bu'y.^^i, nid yr un J 
bau H evniervyd gan Josubb, pen. 6, yr bna nedd ar y ui gd 
Ifeniūol l't luiddonen; uinya yt oedd holl nlad Ammon ) 

,^A ., ^ „, .I„:nr^-i„l Pn., rlHinv^-l/l Ąj. by JdSl yH Hoira*^ 




VtK JCtIS. JEREMIAH. -S8ff 

riiill OEn Bjnled ag y H»e]oul TKrygl Jn ne»ii. n Kodnnl cu pehjll, 
ii]»;thaiileui!iu>]e1i]d,aFiigi1iuii<di|yriid«rai!dd yt anijilvvrli, 
ir ŲBod-Ieoedd poelhlyd, Lle na's diljnir hicyni gAn u«b, Medd- 
jlia erolJl BiAJ i'r o^fcj^dd dj^Diin j'u haDnu^d i ifūi rhag ^ 

ITiuran." ^^1 Bara" fl.Vl &on"'la*'BrK«i" 3 "((,*1b" '^ ' 
Adn. II. Bad dį inudd^aid. mjtfi au eadwaf hai/il ui^ /»»■ 
Mnu jn lledanimsdd ppufleriyaa pibeth j-w .vitjrįradnodlioii, 
jn oniredlg M'nh ei hyUjritd yn ei clijioyllliiid ar oyrilcjlrn, 
Uliinkv addarllenai y niriaa inewti modd Tmholiiido]," A ddi. 
onlar 6 fyn-fd (Ir %niii'!ūA.7 neu. n ytnddirleda dy weddvcin 
įuotST Ond ItaaTBBoiti a romai yn hytrich fiul Kduia yma 

KcsaI ei gyfvcb Ad un o iiilioBueth Abraham, ai annog I gyf. 
yno ei Mnd^faid B*iwHdwiiii i oful a thrugsredd yr Argispydd f 
0n 1 byddai i'nr Udaa a'n gwjr gnympo d flipn y ieljn. 

Ado. 13. Wtli, y rhai nid aiAi m bara i yftd i:t phiol -, jr 
loddeiron, y rhai y buasid yn medd*! y gallBsenl ddyiguyl 



EanddynlhHY vA\ jaiinaneb amll i ddysgn'jl [nigareddl gt 
ūd wedi en dewi» mcvva modd neilldiiol gan Uduiv, i ddeibjn et 
ddoiiiaa av i fod yn fcoditb i'r byd. Ac m nedd <!<i pechodaTi bwr 
vedi ea dsrtHtvngi orfDdyfsd ot^hTol, pa faddy gullai ranhcdl- 
oprtd cyffclyb i Edūiū, y rhai a livyr imiiodaBcnL vr Arfilwydd, 
rtriyBSWiiyBBl)eDlhBy ddiaiiui cvmii. Diar. 11. 31. i Pedr i, 

n, 18. 

Adn. 10. I'f Kr JiM irficiii yn oroi ynghromlcchi/dd y graig, ae 
yn Tneddianim Kekildtr s bri/a. Mac pob Icilbydil a fu yn iillnr« 
i dreiddiab>vy IdDRiea.acioIrhaiu cireilioD eoT-Kį-eh ei jihrif 
ddinas, yn eyd iino i dyaUu en syndod gan yr "lygfii. Arweinif 
i eisledclie jr ben ddinĮia orwycb ar byd rliyw nanl gni lirofin*; 

gorwycbder ya}j1enydd, wedi ei bsmgylt'bynu a'r cio^K^ni va- 
gylhravg ac anbygyrrb, ac gnneddsn, bEildrodan, u Ibcinlau, wėdi 
cunadduyn yaUyMii y creigian .nes ei bod yn ulysfa synedig 
liros ben. Ge]wir prif ddinas Edem mevrn gnahanol icilJiuedd, 
dan enw sydd yn dynodi Csiici. 

Afjn. I9,i0. FellteaŲdaivi/ymaddiarlh yitrhwi'U yr lor- 
dJnnm. Byddai y bnydlRod ewy]ltinn yn cset llnchei i n y cocit- 
ydd adyruiilarlannau aronvdil; ac felly y mynyihid glaiinnu vr 
lorddoncn gan lEivod : ond pan fyddai yr afon yn ) m, bii j d<lo 
droš ei cheulenydd byddai y bwystfilod hvny ynennlio in mi i 
drigfeydd dynol, ac yn pen dychryn s ilinyBlr yii mvag i pu ». 
wylKyr; ac i byny y cylfelybir dylbdiad Nebucbodono^ir i ores- 
gyn y wlad,— A'il/r mi a ant/ ulils reilrg y,i ddiitimaiUk <ti,>.-.- 
arlhi Ai; "eii in iiyltach, ■■ Pant liii lEit^ -^^ &^« ^■w>-*'«a. 
Cir It. a B 



flD--™A, iin " u prif .liiina^dd. 

Ariu. 23. Ynia » mne Svria elo vii c.iel ei iWvn o fli 
1<!. a dedftvd o <lri)mth«i:li»d ofiiadai- jn caul ei th,vl 
vi phpn hiCbnn. 1 iBinniciu oedd ei phrir ddinas. Esu. ^ 
Dariunir ilinysu ga-lid vn hdiI tnry un ueu fvy o'i p 
iMdd. ejmta. nln. 13, ^mn* 1. ».— r miu furūl nr 
" fel ar y mflr," pan fj-ddo y llong vn luado, sV niorw] 
cmd Bngoa o llaco en llyg^d, Scott, 

Adn. 2fi. /Hnm molianl. Dunascas, yr hm oedd 
jn ei benalinKh, ei galud, ei gvycbder. ii'i neith. P 
•rbeilid y faih ddinatahon g>n y lelyn? Utll. Ei, 

Adn. 3.7. Biiihadad, eDW cyffiedm ar rkDiDoedd Si 
fel vr oedd Pharaoh ar freninoedd yr Aiphl. BLAr^i 

Adu. 3S. Cidar oedd fab i laraael.jr him a vmu 
Anbia OamEDį;. Gen. Si. 13; ae efe a rDddei ti ei 

gijluog. Cl.rkh, Gili Jl/oior.— Vroodddiaaso'r 

yn ngu'bd CaDaAn, Joa, II. 10- Bam, 4, 2; ūDd 
ddiDBgAiuhiiiOaiTegogoeddbnii, Gill.— Yr oedd ' 
fftii dywyRng]nDĮ am hyoy y'i gclanr yn deyrnamdd. ' 
—Meibion y Acyra-n y gel«ir jt Vrabiaid yn yr Yjgr 

Adn. 20. A'B J/mb,, sef llenni eu pebylli canj 



y fjddiD ■ gyt- 
•gddicud Bei, neu 



ifydydoeilil Hlun aivag. 



liln. 1—3. Yr orda Bubilou jTi arahermliacUiBlluog, yn hi'l- 
tiu si hadūodilou, .vtnlelu a thiriogaelhiu, yiiyobwiine)ĮU vi 
liiPoHd, na jn ymdiljrehiifki i enurdgriiydd jo lirjsur, pan 
,d E&cUBh A JertiuLjih yn v^'faobddi pE dyiitry^ Inpjad], Yr 
A tua cbicecli ngnia inljncdd o mntier Uezeciiih, įihd dde- 
auddii H^iaEiih bmĮ>h'pydo, hyd y d^rvddyū gyntiif i Ncbm'hoiĮ- 
■sur, pan y cjrtiafddo<l.i Bahilon aelider bi llwjditi8ii[. Gan 
ij, y mnc o bisji i ni i gjdmara j propliwydnlinrlhaii hyn, au 
yried cu cyflawiiiud manol, yr hyn eydd, fdyr iMideftr.yil 
itiolutli animdadv; i wirionaLil Uwyfijl ddiiIgDddiad, — liar- 
■jmryi BtbUei. Cjhoeddir yr snicvliihiad yma fel pelh vedi 
traejd, a mai ar jt im prjd j (hoildid gorehyllijū i- įyloAl jr 
fydd neu y lluman o«dd i Bjunull yn nghjd y fjddin ■ gyt- 
hyn yn arfBiediB Bio? 
n aotraaledig, 

f ui yT hwn yr opwid eq gwyr mawr, yn ūT diJl y 
an ngfyn<<gir mtymp y cenauloedd paganaidii, (e ddangoair yn 
rbcoig ddioyalt ea prireilunnd.eriU'gcaffD ar feddyliandymun 
Blyrlartbau dwyBach «'u dlddymdfa. 

Adn. 4—8 rn ff inldiait kti-v. Hf anuer didyini.'hTellad yf 
^nlienoi'lli Fabilon^dd.— i>on srrililci ac teglo įr dsl. Mue 
.:^rA a Nchemlab yn tystio i gylliu'niad y bmpbirydoliacth bcn 
n edifeintch yr laddewūn, a'u hodferiail iV gwlad eu hunaln 
r yr ams^ nodadig yn f broĮihwydoiiaelh.— GIjfflM'H icrt* ifr 
'r-jlu-įdil Iraii gyfamjaad IragnuiyMid. Fc setli yr Iiidde"mi i 
>Taminndinriid<l1ian i ddeddfUuv yn anuer Mehemiih; KO., 
: as. a 10. 1, 4c.; erallai fod yma gyfeiriad yn ygair-cyfuniniod 
-sgy^-yddnl," at y cyrammod yr aelhai Josnah ar b«bl iddo, yr 
ii-ii a annghofiįvyd acdroscddmydyn fuan ganddynt.SBreo. S3. 
; ac yma y rbagtVncgirybyddai iddyntadoeiryitduy cyraiDmoil 
ann-.gydauhenildrfyniad 1 beidio a'i ani^holin mivyaBh. — h'n 
.!,ohla, (« rApraiild ctlledig. Mae yr Atglwydd yn cael ei ddai- 
mioyn y pciriaii hynfrl pebydilaiyntostntlulystyrMdn'alloduii 
Ijitnnrol ci bohl; gan lėioaroully«ikira«Uiwyrandyigan-dTryr, 

įhiki yn lle coraiu am danynt a'u pnrLhi feVpniidd l>uw, fel y 
'.bL^ent, a'u liilhiitient i eiliinnddoliaelh, no lėlly a fuuunt yn 



■UI argyRibonioddiwnh nuiawn BddcAwdsx t,\^-«-iSA -j^ it 
MilciD, i alicrlhu i eiliinod ai j mį-mAioMi. ii ■''*=**'^¥^(; 
•,.vmoi(((hynyr(H;d(lyiit«e4\eu. Atf&AV "»* '^^!^"^^- 
frgnlMig, i gael eu dyfettia. gan ca »'='':i'*^>™-l,<^. ^*- 



oddiu unrbyw'lioffdBr u pefydd nac arferion j Ca 

Adn. O, JO. CtioiailliidJaaTiliidlotddmaimimB 

Tr oedd byddiū Cyrus yn gyna^ys^flig oFediaid, 

rSSliilm, CnBBm. "" '"" ' 

Ada. U. Mae gormejn'jr yncae! eu cyffelybu i 1 
iannui, er dynodi niae yn debyg, aad ydynt ds 
Gyfiawiider,H(». 10. II. Aiiioi4.1. Ondymaeer 
y than ūlar o'r adnod belh yn wallBIia1. " Am eu bo 

hyn dfibvgid y gūlvgir eu hymddygiadau irahaus t 
Afg!wydd, 

Adn. 13. Eich mam. Babilon, *icb prif ddjnaa, 
Neu. ■■ Eicb gw1ad :" Poolh— JFefc i/r olaf o> a 
anialac):. GaU mai yslyr y geiriaii jb, "Hi a fy. 
•enhedloedd, yn anialivch, &c." Scott, Uootheuju 

Adn. 13. M-i},rawv}irhi. Neu,Di'a ailodeiUdii 
Jeiuialen i gael ei haiUddlailu, a'r Myniosnedd 
gan unbennaeth BobiĮon oeddynt i gael en hadferu 
■deiludid BabiLon. oc nid adfcrid 11ywodnie'Ji a ma 
brth. — Hi aftjdd i cyd yn auRahyfansudd. Mae bf 



Fm. i. JEREMIAH. M» 

J a\v\iwogjAd: ne fellj f>i i fUriau Baliilon, y rhiii ocddynl yn 
mm cim Wo6iltBiW o uAiltr, a haiincr cbtiI o led ; niJ įies u huu- 
ytit hedilyu.- ond brvncyn oUuniuiad o įdrciltan. 

Ado. 16. Torrwčh umailh i/t haiacr b Bahilan. Vr oedd Bsb- 
ilDU yn dsbroidi i nlud vedi miino oddiamgtkb iddi, Etdinui 
n dyviid HEEODaTisfDd y rhagrura'i haiagyluLu! yn dii ugaia 
nilliIirD hjil; Deii, jn alSTUBO.yn wytb a'dcHĮįami ai^yrcedd 
- ll«Keria«n ndir o [ownyraniB'lnhiBd ]iwn yn c^jiinjTuhu fil į - 
M y dvB-adai Q. Cdbt[ih fod cUęoo d yd yn cofl ei Rynnyrobu u 
fi-vin ei miiriaii i gynoBl ei thrigdinn yn amsf r e^archaf. Ond 
yn «wr. fel v gudir odriiunh y iyl»adau liiaeiiurul. v loūe yr 
!iaawrnredi d doįrioBabnoii.gan ei bod yn dditraclhnih livyr, 

SdD. IT. Ai dirtęymadJ, neu, n gačlodd ei esgjm, fel ll«w. 

^dn. 18. F't yr ipnmlaii H brtnin Jayria! nid SdmaDeser. fl 
bivn A gaetbgludaiai y dflg lJw7th, ond un ololynwyr. (Ihynili- 
ditnm.brca'm niaf AiByrin, jT iiwn ■ laildsryd pan gyūienryi 
Habilon, yr byn a fuaui cyn i'r brophvydnllielh hon gael ri 
ih:ad.lodi. Gili.. Y pnd bjny symaiudirvJ oisieddk y llyw. 
lulruelh D Ninari'li i Biibitoii, a ninld yr aniliEradmeLb, y Fob- 
ilanaidd. ac nid vr Asstriaidd niwyach. W. LonTH. 

Adn. 20. .Ir ė" V dįibUau hu»v- Mae vn dehvg mni amaeraa 



AdD. ai. GaUd Mmthaiai. Mae y galr Mcndhaim yn nr- 
uyddorciui gKitbryfelsyt, nen cbwerB deraii ; argair /'««/ yn 
arwydclo yiū^eicd, neu ymacitad. Maa yn debyg tn oedd j 
>:eiii:iu byn yn eDwan prlodoJ ar ryw fTiiydd nau ildiūasncdil, eu 

alBabilon, ar. mni yr hyn aam-yddoceir lr»yddynl yn, PiU yr 
ani»r i ymntlfd ar |!wrtliiyrel«yr nedi dylod. Scqtt. 
■' Yn edivn tir y ck,cerwdira>i Uos I fynii. 
Arno ei ki drigolion, ymaėl, O gieddyr." BuvNBi. 
"Dos yn eriiyn y w1ad dra gnrilhryrclĮĮar, 
oync ynei ng lon sy yn ucosegac^^^^ 

— .<r(ii7i..If.rry«i,-neueu hiliogaetb liwynl, Esa, 14, ai-SS. 

Adn. S:>— 37. Cymh. Esa. «. 1—3. a 13. 10— l-l, a^..*A,^s> 
hall ddacir, jef Babiloa, yrhono.44roitt.f\o&i ^i >s!S> sk<^^- 

nodd y psrodd Duw I ystij* C^io* Wi -J-R ^>*C- -v^ ii-^- 
rmc^d y d.linflj. pun nad oedd 5 VetAn -na^ į;'-;'„,,,-įA^''^«' 
a J- falli b8th.-I>j,rnuch hi ftl pnUiOT i,d, » >:^«=^' *" 



Ai. (iitel lisa. 23. S3— 20. Cymcroda C^-rui y ddinM Imy dnii 
flyfroodd vr BfuB EuphintEa, jr huu h lifelilai Irny gnial y ddin- 
m ; Bc efo iL iicih i fe«n i'r lidiuu jo y nm, bt hyil B« elj ųsL yr 
afdū. Qaū nud hdfenryd tt afon vredi hyny rw raedFa hrvdtit, 
tii n otiitndd yr holl vlid h\ uad o«dd yn 'dhdidiivt ^irell ui 
raorfA neii gor» jii [oan ; a hyn yo Dffhf d a llidafa Jiwr y trig- 
nlion, II FbantyDiHdi,u Dineidiul enill o gyneriud y ddiniu, ifay 
raid cyotaf it diiiuyitr y lle : a'r įbu > ddai.-U]iint yo TciiiriBid 
nmi vedi hyny »'l dlnystriusanl, neo ft'i hcsgcnliiMKiiit. nes (i 
i1vrQ mor iad o't divedd^ fcl Dod yttyriA mo btjtii yn dda i ddini 
<md i fod yu helfun i freiunncdd Pcnū ; oc mor dnryadl fu u 
diuyalr, ftil na'k j^llii peiiderrynu gydą llava litru-ydd ya b»- 
lonnl pa le y ssfui v ddinu ftiUT honu. Ffllv v Ąytiirti'a hoU 
clvūinn l)uw ai bobl.— flH.liw*, cyflMyhiseth gjOiHlio o bm- 
ūMIldiiid gonncaiil, Salm 21. JS. 

Ada. 38 Lle/ K rKaj a SiiiMani,įe.,K( yi laiiieitoo ■ SiHunl 
Hr ddynepiDad byddiu Cyrus,flc įbrymrsidnti odrodd y Bervydd 
iV brpdyr yn Judea. liiriDsoB.— Vr luddrnou ar m dyilmtl- 
iod dV cartbincd , «'»ii eurbyddiūidaimCyrut.yiilliįveDddiilDU 
dial Duw ar Bibilou. Ruli. 

Adn- at- A fAj agyjuttuafdČTt įn f i ddinanp'id ,at eft adJifn 
ei ho/t ajngtilchoedd ej- I^u Cyrus yn anrbeitbzū ūriogaeOiui 
Bobilon di-oa ugnin mlynedd tyn ei ebyoir- ' "■■ 




Ptti. u. JEIIEMIAH. 

dry{\iwjA yr aigaeau, b diavalrlv-yd y dyj> ddDr;iu, i 
&AgywGtTiwyd uio liūnvnt mwviioli,yiiidiiėDiKld>dv£r< 
vlw o'r lu iaaf i'r ifvn, nei d gunejil Jii U\b o ( 
bruphv; J doliikctfa. 

AdD. 12. Crculaumįiiiffnl. Ar ail gYmeriul Babilc 
Duririi i dair mil o'i gw^ i^nufir gatl ea rhtKidi i 
Kiaab N«»TpN. 

Adn. »-4fl. iriltycįUwv</uu i Anii. Macy 
roddi0Q ag a ddeniyddivyd o'r hlaen am frcnm . 
gvEinyddoT dioledd Du^ oc Kdom, 

JI^Bsii'Kth^cvffclvb jn B.'bjT^B^il" 
10,11. Dm. 1,84— BJ. 

rEN. LI. 
Ada. 1. FflCrftjmv 

bon oedd g«Dnlb»nIi)Tiinhorodr»eUi, an ja ej nnwyi rnif wrUi- 
wjnebwj'r y Duw byw: gwel pen- flū. W. — Otei/rU ditii/tlrid, 

Sw y gj'ŪėK'biatih b d'defiivridir j mi i ddynodi m-m dinynltiol 
yddiūtudJugoliaetbiuyu'goi-esByngvrlud. G«^ įien. 4.1], 13. 
Adn. 2. Nilhanr, neu ayulyllii-} r, y rhai a yaiarent yr jd 
ciddiuTlh yr as, jt b«ii fl dilygai y BTynt ymaitli. Fd hyn 
bvddai i Cyns ddwyD getyninn l;uw o Sabilon, pen. IG. 7. 
' Ada. B. Mae rhai yn darllea y rbBD flaenaf o r sdnod bnn yn 
irabiuol i'n cyfieiihiad įTrcredi); Di : — " Vr hwn sydd yn imnelu 
ei r«a, ni annela ei awyach, ao nid ymddyrdu yu ei lurig." 



" Oūd eiJ gv'Iad hwynt aydd yu 1Jawii g gacawcdd ynerbyn Sanci 

cyBawni meaur eii bariwircdd. Oud nid oedd Isruel a Judah vedi 
BU g*nhod yn y lir hwD BoornnoyD. 

Adn. 8. II ei haniciredd M: yn byuaeh, " Yn ei choabedigoetli 
hl," Tel y mae y gair yn arKvddiKsrau yn aml. 

Adn. 7. PliMaurtcdilgabilon, neu oflervn gQr«yih n ddial- 
edd Puw ar genhedioeild erull ; cymh. pen. 2*. IS ; a cb;m fud 
v rhai hyn oll werli diodilef Irujddi, fe a darlunir oll yn batod i 
ymlaweuyc.'hu nnh ganfud fud ei Ihto hitliaui ddyoddef ucdi 
dyfod. 

Adn. 8.0. Oeln'ir ar EyDgrhclrwyr Babilon i gwynū iddi a'i 
ebynnofthvtyo; y maehilhiui yn atteb eu bodhv-v ■«tJi ^^\«>;^ 
cu gorūu. ac nad oedd gandiIyDl. hwj Aimi \w 'si^i&'į^'Ni^i'^ 
ond dycbvt^lvd iw cartreil. , .. .. 

Adn. 10. rr^rgiaydd a ddtig oUontin c>J^^^■u'™-r r;^„J^ ■ 
»-, fcfltoddiaJBodd Uuw ein bM^iUK-, tan^s e^» *■ '^*'^™*^ 



IREHIjI 



raiib y n 



bwy yn į^fluwa wr11i dd4ruAtwng HgnFthrvnjoiu. jr ladtlew< 
rbai na't unnieUicnt ua lam ū 1iwt. Seon, DitoIDK, C la 
Adn. 11,13. Vr De4il J Babiloniaid wedi penderfynu jm 
■r y Medioid, y rhdi a ^mboroLtacDi iV hdmddi^n eu bu 
lrwy geibiocjmmhortb Pizitiu, yr boo nid oodd mid Utd uli^ 
byi byd y pryd liwii. Am byDy f gelwii y breninoedd nedd^nl 
yn blunonybyddimiedd.yD rreniiioeild y Mediaid.ani mBiHin 
cyfrif liivy yr ncdd y ibyrel, fic msi biryDi-hwy DCddjnl y boU 
rh«yiif odu^yddua y pryd byny. CyzuiCfnhivytd diuvbyin a 
Ptibja hwynt i byddla ii ddcDg mil u bugaiD ū v jr, d^D ^nryt- 
iad ei Tab ei bun,Cynii.yr bmi nynmiiaL 4'i evyihr, Cyizon^ 
B clnir yn yr jagrjlhynm, Darim y Hciiad.—Di/rcIiij^ch/inir 



BiMioa 



c jn debyg, yn j 



i't dy fr-ffūBydd Uuosai^g oėddym 



14. Jllrjfii d lindi/i, livny jdyw, yn aseirif, Neh.3.IA,IS. 

15— 1». G»e1 pĖn, 10 12—10, lle raaeyoyaayb ijn- 
n cacl eu dBfdjddio i ddaagOi y sifrwj-dd y byild i eilmp 
LiL aael oi ddinyBlrio. SJue yma y rbeayroau layfaf yn 
rbuddi i gefūogi eiū hymrldijiėd yn Nuw, ac ' ——' 




iy«a. u. JEREMIAH, 

iDKJB I1i>sB-frnjdi], a ddjoudd y futh (^mniatth u. Uobilnn 
piLnodoldefa bynodivr bon drwy cr ib\ iircu eilau-aildaljai 
įgnd eoeMiLiit, a IIitot d Ihtiiii ai thp ' ' ' " " 
gjiTfflorfcj'dil laaer, Cjnih, Ein, Oj. 1 

. T_ no .i--- . » .1 rt- i< El^Frain mri .,_ 

. .. i'* RuJeiHd 

yn C] hiuUml bi eynimahi: uautt enstcugyiah'syt Vvdctayd^o, 

Adn. ar. ^™raf a .Wm»i, Armmin fvi'yaf a lleiaf. W«h.<.. 
ehtniu ydcallii Hochaiit, Pliiygin a Thrau; rfum o'r w]aJ « 
elnid guii HoMBB. Aitun/a. Dy wedūi Shnofhoh Tad Armeniud 
a Phrjgiaid jro myridiii Cvrui— C'yn uniM a'rli«Jj/i bleuiūį: 
ja lliui»adirra»r, ra diuy.lriū poli pcUi o'u hlasDsu. Scott. 

Ada. 91. BluJegicr a reJ i gįftt'fnd i rludigicT, Vniedd/i 
Tionudiiid i gael cl nTieyd o buli tu i'rddinai. Famitd CyrDi 
iV fyddiaymnuiD ynddttyilDUu.a myned i inea-u ir ddiitai, 
un lan o'i naill do ar byd gvely yi a/on, a'r UhJI y lu arall nr 
byd gwdT /I aToa, net y cyhrryddeat TD T coudI. ag yna nrrl i 
fiįirn i't ddinai tnrj y nyrtli orai oedd yo lUiroin o'r amrytriol 
bėolydd ir afoa ; m fclly bmffychld y Irigoliun yn amrytid gyraa 

l>ob psrtb lle y givelid y Pcruaid i bysbysu y hreniniii boJ 

y ddinai. byildui y cennailuii yn cyfsrfod aii gilydd yno, ae 
vn cjd eil eynii, y naiLJ gan g^'ūūudivTi y ILall, wrtb vanfoJ 
fod y ildinos ncdi ei ubymeryd ar bob paith. Uvnaid IlERoD. 
oTUsfoJrliiUiauijeHafy ddmas urali eu cymen'd cyn i'r rh^ii 
uedilyri yn presBylio yn ei ebanol wybod flu jierynl. Hyiio.1 
ūLor faD<u y rbai^odvyd aiDgyluhiadau cymeriad y ddinas fhvr 
can Yibnd lJuw Irny a narfon y pronhsvydi ! AmlurnyiT, 
mai hyiby! i Uduw ei watfaii>.locd<i oll eri^ed. 

Adn. i». Amar ei Hyrm hi a ddtulh. Yr aireriad yn y do-yr- 
eJn yiv dymii yr j'd jmi y maes, yn y fan nedi ei dnrri i lawr; a'r 
modd yr arferant ai įblyniu yv 
drosto, nsD. drwy yru yuliain i'w Tu 
yn lyEeilhu y Reiryu yn y fun hon. "Amsin- ei aalbtu hi 
ddaeth." CALvrH. Fiscatob. Athyn y med'jrliai Oill hcf 
fodcyfeiriKdygeiHan. 

Adn. 3t-3(t. Vn ygeirisn hyn persnnolir yrluddcit jncity 
fan rbag Bonnei Nebutbodonosor ; a'r Arglivydd yn sierliau idi 

.Idu. 37-43. Yniadarlunir glvldeit a meddndod y Babilr 
iai'l.yrhyn B fu yn acblysur eu dinvslr. — Vt (« a<urtt, *Rt'j 
fjdiJimlneiJi.i-iDirreioeL gan v.in, myti anMAa^ -»\>^\u\.' 
■irall i<Mvnt. J'oolB. G>icl Dun. 5. \, W.— ^""r^>. *"■; 



Sūt JEREMlAn. Pm. U 

Al J II iL 'A mi adyrmfo'i Eąfnrfyvhyn a Igtieadd. Wrth jr 

H ore^^vuo-Hi^L oeyn fvyial nEi\\'\an\, j ZIeatri crsiiFEredig a g^- 
«Mii.rn'rrieinlfDJeniialein,SCnni. 30. 7. Uan, 1. S. 

Aiin. M. Rhag Ukl Hgiifiiiitl tT Amla-jM : nrth vr hjn j- gol- 
jff.\l y linmcdifsellKii oeiMfnl ar dJiigTD nr Babilun ; vr u£gi 
VD i'iiel ei enwi imi yr elEiilh. 

Ailn 41 Ar nattl fiandHnn y dta cAuWi ••cmyd.i, oc nr eJ 
hl/ij/ cli}rcdl KiKj/dd i llxi/*lm "rali. Vt ofdrf »r Arulmydri ja 
ei dusmrl Mifeiilro! yn rhvbiiildio ei liobi tn-y m <mirh»yliBett- 
Bii rhagliuiJBBlJial.i iiime o BaHImi cj-n i'r dinyritr ojton 
MKH^n sroi. Yd įniilBr nE<rn amrarnFUan iinnfhL Uot 
ruili<i tv vd mal) Kchni3iadcni«Br g-Lin un b rynaui liraviJėddtUII 
yruncld; ddiI !lail>l<r>il b«n<r iredi'n, a diifadHyd yreliMil 
■lyf«iiWa«ū iv oraedd. Ynu darth y Bevydim ddyfodiad CjT. 
na i orusvn yr<nib»wlnietli: cfir a nn:tif>'gadd Belnnai BTfdd- 

rn rjn y įprarehM:, n'r fla'j-iidyn ar oi hjnj, uwynipnld y ddiHl 
iMn'.vlan'ygclyDiDn. DlTIDSOK. 

Adn. SO. Yma yDueyr JuddeiMm gw»n!(1ol yn eacl euByDueh, 
b'u linnnag ignflo addeKidyr Argls-ydd nm eu dytliireliad ynrf 
draubefn i JprUBLilcD] : raaa y gair Ifeved Jerutakm yn dch nf 
ehtpi. yn arH-yddn oymeryd mtid<Iiaij' ~'- ' 
wrtbddryi:b eu d j miiaiadaa ; cyznb' pr 




Adiyg ir Bemiin Ljn a.iol nu h)'ch«iinegu gan iiįfrireir.rM j- 
btnriHlĘflnl.viuJi yrhwn, Mj' Uniai anir/w,ocilJ EiTj. (jii.i, 
W. LoUTB, UooTaiuiTii. 

TEN. Ltl. 

Adn. 1. Afoi: yn amJvg Tod j licimihS bau veAi bi bychvBnegii 
Mlffr iirDirhn-ydaliuetiuiū Jcremish, nr nl aniKr y prbiifanydf 
enivog h»fu« ei buo, gan Euni ciullni. Cjunirysa hnrisi hirum 
rcMihgludiid.bronjnjrmigeiri^asynaBren. 24. iU— 30; 
■ pheu, ^6: ^yd af yvhydlg ych«aii«icūlnu- 

AdD. 13. ^rvrfi'KII'JįJ^iJi.Vnli. Vn fl Bnn. SS. 8. dy>rei!«I 
JBBl y KithfiHl dyrU ,I<da«ild ; «iiia rbai eįbodI hyn lrwy d,i hied 
nū BT y HithfEd y cy<^hwyiioc1d Nabuzsradan o Kiblili. imt miū 
K y dųĮfcd y fyrii«ddndrl tSi Jcrdsiilem:— emill, cl fiid pfnedl 
^ hfd r d^ed ^"^ •™"' leseuyru m^m 

Ado. M— 37. S<Tiu'ilA,D^riidDed.lhwB, id DMyruna)(yT 
figrireniu^ Jrremlah alto, pEU. Al. SP. SoTCtlFFE. Ele • 
Byinerwi'd or deuil. IJe yr ncldcfcyn gitajaaBeUia, neu lle » 
auisuieliaimidmffthvcb. Gill. 

Ado. a8,S:l. Njniaganubanosamy ciiclbglii(liad.iu liyn jii 
SBrcD. 34. U,&u; erfud giriliiuiiuith iDawr vny rldf; und cf- 
■Jlui niai y prlfmhnao hvuy yv. uu cbrybKyllir ynu uod am y 
dynion ]>eniiuryn iioig, a Imd r bnbl gyŪrcdiD yn cad eu Rolygii 
yno. UiTiDioH. Ond y mue enill vn tyhkil m^ trl oKtbgliid- 
!ad lliii, u giuhanol ir rh:.i a grylm-.vlliryii IJjfr y BraDiDUHUI, 
a nlvgir ymu. Cutbgludvryd rhui rn y Awyi]dyn eyutuf o'i 
devmuiiBd d, Dan. i. 8-6, aUuvcr yii yr Kythfcd Ivy.ldyD, 
» Breu. 31. la— le; a cliyuienyd JenuiiJean n y bed»are>Id 
flwydJyii sr bymlhcg oi iluyraiidsd ef: oiid y rbai a grybwyliir 
yma, agaUbfflLxdwydyixy BuiihfLil, j dtleunttvfbd, a'r dryiludd 
flw]'ddyn ai hii^n o'i deynuuiitil ef; ac tejly ni'i gali mai yi uu 

•Ja. Oi 



. ..ebin )□ UTL-h na'rdcUoylkill.rd 
ureb idiln. OiLI. — Je tfe a HeatdiBdd ti gurrharaiia 
I i r btciiia midi gniig nevydd fddu ef, i'ul yr arr^ru 
. a Įihendefigiua y d«rrBio įmeyd a'r lan'l yr en^ll.i-s- 
iyd«!du. (Janiiitteid iddo yt anriii-ieSAVaS-i^ «**^^ 

■J.-auIy iirtuiu. 



GALAKN\D JEREMUH. 



GAI^\RNAD JEREMIAH. 

vLh/rhicivrdicarltiiiuiioddm'TlIi c! ffjinuKvi, c/ M- 
i. Mw įfn rglur oddiiBrli* amrįtiB i/madrodilion j^vido nrai 
dlnvAlrJtnuttlemy'ie^auiftdHieyd. VosbaHkicyd y Ut.tr 

-naii gi/fati yitdJi ši Auiofi, wedi tiihtbarlliiti Hauarhigoit 
milini, yn ai nifir lf|i/*»™iiiiu « w^dar Hrbrtlg: apfts* 

•tijfi-hb i Šilini IIB. Th y i^ieu tnnHad gsiilaj. iaih- 
t„ih lu'naiii ,-M'i lyihgrtn trriadotf* chyrwieį/Ma duir braieh, 
■■ - - -- -■' -—-" J--- - adjioijat.f^i 

1 aAnudiVk. Y htduiffTrtid htt 
' iiafffillb ir laiTfiattiiril n rfl» neaiir, oiirf j/n unv' ""ii' ' 
I į"^ "' plitnniUiau, Y btnnt^ alaf nid ya nudi ti 0U.1 
U yn <il IrįfHiad ctBydilotab^l, nnd y mtte i/n gfffanmditte 
uUlandau/nich arfuMiir bi/racli na'rpiHniMiaTiblamnl. 



Pm. r, GALAUNAD JEHEMIAU, 307 

iiI pIcHT mcwn m«7nhiiu ei bsuabdion. Gvsl Jcr. 48. 37. Kil. 
137. 7. Ezec. 36. 8—16. liou™ito»D. 

Adu. 9. JiiilūA a fudodA ųmailh luii /JrW«'. Froodd JIubui 
mRVt ft dAyaeBanA y litddc^ė. m y cenheillucdd cyiDmjrdoga^lf 
JB enwisliĮ( t'r Aiplil. gaa dd.ri^j'l cacl Bcrrphvjidrn jno; ond 
pii eii bod Bedi ĮĮnrtliod ea lianig Soddict, jr ciedd cjCjDgdiiM 
1 gvmgfcuon jp ciui am danjnl yn mhob iBBO. 

Ailn. 7. ^c n chvan/Jaianl am bot ii •aibolhaii. Vr ocdd f 
cnihtdioedd jiinrfcrcjhiirfdoyr Iudd«won o ddiogi a Holineb. 
)o eu gwBiUi JD tudft- J Sdbbolli; gan bacm eo boii Imj bjnj 
jn oJtiUu J Miibfal nin o'u liunsor. Nid riijiiBij cenhedloedd 
; mcddiidiu llon] ucdd yn gj-uyllliedlg ir dy^diau o Drpbvyira 

bwy edbuUHin yndurigatyroDuirbriDdDldebiddygt bwy wawdlo 
jrluddBwon, CKUjsy maocrefjdd j Įneauiaidyii Kjūredin jn 
pjK urnynl i ueillduū ilaver inwy o ddyddiflii, uid jn unigt 
Įcguryd, ond i annghynmdmldeb, a |iLob rhyv bleutau anghjT- 



Adn II. Ilun tt ri^JiaaiU r« )t^ bailiau am fy-yd i iiltKlebru 
lirtnaid. Vr oedd tu cvdngdery Iktb. fel yr oeildynt jn tnyll. 
yngariyinadaclo'tiUysau,a'r|ieŪiaumw}'ard}'niutiul a foldent 

Adn. 13. Ynm y mac Sion, yn eist«dd te] un yn galerų, nicgit 

dnMiiriii urtbi yn vi ihalcdi. Mae TDidoiiad aydyn y lyrurchiad 
vma, vn drs Įiliiiodol i oiod allan ddU'yHJer e) golid; R;! pe įlyir- 
čdasūi, " A nes mndd i UEb ganfoil fy ngbulid lieli deiiulo loaturi 
luag aiur."* Ncu ynU. cMlai ei bod hi yn eu galu hny i yuvr' 
Wd ei chytinr bi vcu cyrHt'bny eu hunuiii, gan fod maniL'd^ei 
dyodderiadaii hi »r aclios o honynt, yn rbvbudd ire iii:hql i bu»b 
i yaiKnbod ag eiliin addoliaclb. Gan na's diangodd SIuu rbag 
caal>cdlį^vtb, mae gan bob troieddin- acboB i ofni. Alcddvliai 
Sancthi f»l eyltinBd yn y eeiriau nl yr byn o itgreffid »r fedd- 
rudau, gan ddevhrvii gydą gaiuad u y teiibydd i Mfyll a dariten; 
ne mat beddurgruff J«ukiI«ii vw yr byn a ganlyn. OiU.. 

Ado. H. ltliwiįmui/ilim/gnįl>amaiiidau. Mae lon ncittiiau 
vn įlyliadi cgsbcdigaeU.. ond yn fwyaf eyffreilin.cerydd, ncu gus- 
iiudigactb, Heut. 30. 48, 1 Jtren. IS. 4. Jer. 38. 14. ¥r oe<ld 
yr iau, nid yn uui g vedi peri iddi gwynipD, oudmorutnieiol.rul 

Aiin. IS. Mae digofuinl yr Arelv.yAA 50 oaA (\ i^MVsiviV^J^ 



i 

336 Uil~\UN.\U JiClIEnilAIl. PSH. H. ^ P 

fmn y imlj-gir hilnt. Uur iiiitiKnlueUi me^siKi^Bi boranoll, I k 
«'r piii[i1>w>dyaei gMlUli-nuarJiciUiinr diUoii. Bonaniiti. I ! 



^V',"':.. 



PKs, n. 

.V<ln, I. Ac Hi ehtflmlii killi'ii t'i dror^, #s. Oi 
Mf,.."! I >ii .ImiKlcJuc Osw, I Cr»B.3S.3.iu]iD. U 

^l^vyjij, i^un ymdd/gBi Vn |w li,wUUi vtciIl BDDghi^ 
orv'dil, uiilrnedriūpcl 

A'lii, H. ¥ lorrodtt tfi h-U įwn Iirml. jr bnll anr.vddi 
iirJdiif II munroilil atKiufiiiii f t Mnndl; g»el Luc I. ŠS.— 
ii.lr,nn,Mi'i <Ji)iAe«liiwint>l M n'diii'rMi v ifrltffl, n^U *i ti 
liHili.iv riliiin, Įioii beiiUal a'u LMnJiliffVn mnjach įbagm 

nufiU ii> liibyn )■ geljD. liil.L. Yr olaTy* giilygisil HooTlIil 
AAd. S.e. Efi a lancaAi Itmrl : let bKvnfililieibiHi tu di 



, Iir, OAl-ARNAU JERKMIAH. 3U1> 

Kdn. 13. Piindi/HmUlcHl e^ AeĄeiiliBU yn my«<ef n moj^miu : 
ly yw, pan ilicDKE'it iTBii mynvasui, n byuj', aud aiid , jsd 
icisio sngaa lironaii naMTot niidl lycliu i fjinu įjud j iiewyD. 
iinr dJuetii'ia iMiId y Titlh ulvgfa i Aflomia. tyntir. 
\iln, la. Cantii/iiD^i iį d^inijitr.BKa "dy r»ygTad"T(Ji,fbTrr. 

■lmiBcynad«fp,ftlriDorinawr,yrhii-ii ■ ymililnugniBi 'i*r 
iiHjluia, memi lled « dyfnder yo oūfB»iir>.l, aa Bochs-iliadn.) i 
VQ i «ymh. DeuL 30. 18, Da y gultai efo ofyn ju ei aW, 
BU alh iiiehol Neh. Uymli. Jer. 80. 18—18, 
Adn. U. KillirlMig a mUaidi Ii Jtichim B^myHiį, ae onh- 
■iir. lical: nfii,"H«-y n rBj-tj'oepiMiol i U Ibichiaii oferėdd. [.;in 
diUi ucJi iK- fnriT uilim." Kdotdkufu. Mse bekhiau veith- 
1 yu utuyddu ĮiriiuUayLUiluttbuu trymion, (gnel Jer. -iS. 83.) 
idi I mus luiftii yu urkiydtlūi-au ĮirDphviydaiiacIh, ya y cyffidd- 
. Mae yn d^lsiii įDui liuiiid' I y pruphiryd oedd, fiul gmu bre>. 
HFydi ncdi uylodi hyil yii nod ^1l Diyrar gaatliglad yn Mabil- 
i; it'.veUet. 3i). H.SJ,Ss,83: oad oid ordd y rlioi byn įo 
l^rya.d i iachsit Si'on : Fimyi celwydd a diSgira-.rdd ucdd cn 



i ;icin. 13, jt hKo s giintrai y ęuii fcrophw)'i!i amyin ii liaidyg- 

Adu. Id, 1U. t" rbtti'iiU u rfranuvunl y fonU, jv. Muriml 
ii ri"l cvAht larnel. paa oailii paifb Ibi hyn yn cydiino a'u gri. 
.i,... i-w KHi.rucWy.icif, ! Mao Jn duiUiiu o «ylw lod ;■ nianrfti 
meldai yr lu.Ideo'an ar eii diiioi ToĘiir »ib dinų am]], a liyny r, 
;rny>Id rliigDriueUica {.-nKMfiadiui creYyddn] a liertiŲ-Ut-nt i'jr 
' u- bngauianhj yu aduabrddDB Inry y givlialycld. £rbyny, 

od iddrnt yn cu biuddpr^ v Tutt 
u t:i llnyddiaut; cyinb.'Sulni 
1. 2, a «). a. 

Arln, 17. Ae a į'jfltiKHuAl ei air. Dymabrairf amliTĮjfud hen 
rnphvydoliacLhaii Mntniiin yrad^'d a KyfarO'dd;ii i n;vil>i(>ii 
.ravi yu mel eu dndi yn nyildian Jereniab, ■ bud aiu;j.viri.iaaua 
'Iiihi9 a^i) uyfUr^'ddai yu yr ovaiiDiio; yn eael en goi^i^uvn 
vtir^wniud r> honyut. 

Adu. SO, A jKįtlu II 9«>t<i9^'' i'J*«'Stli luhajit Witligyd. 
.nrci hyu i. pen. 4, lU, iiyui a itelKti fod i»uw Bedi dwjii ar- 
vnt v larn a lyio'ttdasai elė, lxi. 36. 30, Deut. !8. 63. J«r. Vi. 
' \\'. UnvTU.— KuB( n rfff/UBonl o Aj«/.- malli d ymadrcKld 
arlicl«J, eiailai, am ryKlittb bjchan. bkivoio^*, 

\.lp. I. .!/«/! crr J, BKr.iH.ic.cl.lJlinJ" ..'*=- ■^^-^I ^J^"'-^'' 



MO G.ILARNAD JESBMlAH. Pw ITl, ' 

jn Bdgūffu i'w gj-da'ladKjT ei fod ef w<>iJi girpled s phrafi cjm- 
EūAiūL D gy&liidd n neb o hoajat. ac o ^nlyniad ei rodcf rn dvil- 
«n« o'u gwraildH«iBd tvydiari fn «u hndlj'd, gan ei Todp 
meddu gvjbodai-Ib broSidoI o dv«i<M fiKrrr iann. 

Ado. B, r tradd c/r, ae p n<w ^c yn Imi ti iow. f c. Ni.1 uū 
iraiih y iHTMOfld efe fi. uud diauberi) a tliraehefb, gua bar4]iuii'io 
Įfwia1euodin ar hyd y dydd, 

Adu. b, Vbib mae j pmphiyd ya ei dilnrlimio si han fti 
dinas v>'arcbBedia, a Unw Ccl y an airhapvr, vii adciladnnrUi- 
gipddiau BC amddiayiifcydd ū'i amg.viih i jicnsod amn! ondimt^ 
nen druCDt a btindtt yn-y gnrtligloddinu lito 

Adn, 0. Altvm t]jtvffū kottid, ^e. Vniaiirod^liūii ya dai^a 
ilwy«dtrei gy&Dedtr, o r hitli ni'ii gili ub dyn veiui ynu™, 
niwy DM y gali gjfodi y manr d't cetltdd ly iryli. 

Ano. H. žft a ;aii allan fif rų/anldi. ^mddiingimi yr Ai- 
glwydd ei hunaū, tr^T ei ncdisd i atteb, ft-I jic bnasiii yu aujii 
gtteddi rhug cyriiaeddyd gnr^cdd ei drugart^id. Oud ūidywj 
ejftryv gN^^yniui p angciirheidnrydli yn anryddo tinymdAiTipi 
ya DEhariaa b gnlln Uira, fel y mac yn eglur w!diwrlli' aiisanild 
raeddn-l yr l'sgrlfenj-dd, hd va llaner eglurach D,liliwrth Salra 
«i. 1. a. Job 19. 7; c\inh, ag iidn, 33—27. llylid golygn yr 





Ada. 18. Darfu otn fg nerlh ū'ni gobailh odiliiutlh v Argtai/dd ; 
lOii, "Yr Argln-ydi! a dilinjatriodd fynertli a'm gphuth, " i'r 
Fdd rhuglunioclh Ddw;fo! wedi ei ptiilililkdu o foddion nrferol 
i gyahuliai^th, a'i obaith Hm In^dtljUDl yn y Fudtedd boo; yr 
ijn yw jpellinedd gsodilonievra goln-g ftt j givdir yo omlug 
ddivTlb ; RyfdEaljli ; sc niii aerth ystrydol, b gobaith idi BaSi 
)dwyfa1 mciTiilij'd snll Tcl y Iihiub rbui UBDyny mie yo am- 
wg addiwnb yi hya b driywedir yn mtaeD, fud et eiuid yn 
nj-ddo yn ddiau don ei biafodigaEtbaa tymbDrol Iluneiing, am- 



Adn. 31, Hni/ri«i«JĮj/'uBtia!^oflo. Maa y prūnhwj-d yma 
□ deukireo ymalad iDewa defnyddiau amjncdd aiiyddanwch: 
tav ya ddiau mai y peUiui a į;anJyu o^d ^^i, ac yr oedd d 
"" — ' ^ " "" " \, fel y »onU Bjo danynt 



w bnamu vedi eu biuivi o'r blun ; i 



Adn. 27. Dfl jiui i un- (Utcnn įir lau ^n «' iaatctud- Mae ymu- 
eriūu daioDUB, a dyig^'blaeth ioreiiol, yD annrbaclbal ^rerthrawr- 
K. Cluikb. Dayw i nn eiti ei atfer j-n !irydliiwQ i aiialiadia 
^iiddiol. Mae pob ymiulnidd yma yn cin barvain i feddivl fod y 
injphwyd wedi gwellau yn fawr o rm ei enaid yn ei brofedig- 
i«lhau biaenorol llymion. Wnlnld«7n yr iau vina J golygiryn 
idiau.ansandd jmosŲngajy gajon i Ddu« mcicn cyatudd, ae 
iLd diodilef cjstndd, ranys yr oedd llaneroeddogydivladii-yry 
)njpliwyd yn (■otfiid goddef cystudd, y rhai *r hyny ni ihaivKill 
inAyw bra»f neillduol o raalonrnydd Uuw. Yr oeddjnl yn 
ittThau jn anhvwaithmegis eidion anarreredig ar iau, DiViDBOK. 

Adn. 28—30. Iidrych a ors gobailh, neu, " am fod gobaith." 
Mae jr ymadrodd yn arBVddo prydcr yn hylrucbniCamheuaeUl. 
ut^dd JuNIDS; eydrybodolrn^yda n aiinJieiivugiloiĮ mavrt, nid 
inrhyUBinheHaciho halaelbder Unyfol ros; ci>inh. Ex«l. 33, 
V\ .(o%. 14. 13. 1 Sain. 14. 6. Joel 2, 14,— £/c a larnr i gwar. 
idaydd: efe aymoatyngįyiniavtel danbobrhyirddyoddeBadau 

■■■ Ihddyn; ao yn ddi rKcn.-'- - '■ -= ' ' ■ 



31 — 33, Yn yraduūdau hjn. fe nodvi ttiJįss. -jTMiKiTBt- 
•ayneM: fel annogaetli i'r tstlMimti lii (A'jVt*"™-!^ 



OALARNAD JEREMIAH. 



d*bvg ttuj! ai 
Adn. 37—: 



39, Vii >■ g 
Adn, *I)-S1. C, 



leypoph 
aadnrg,. 



Fi a c*B(7i»ii einJTįrdd. j 
J lln-ybr i grmmodi d Daw 
ebydAg adddiad gustyngeiLiį 

leruįdd yr adfjd a*r goHd ■ 




?K!>. iV. GALARNAD JEBEMIAH. 4011 

Adn. 3— Ū. Nid TW y iirQiiliwja yn tyliudilo ui l.o'i)l o farbar- 

, ..■,- - ^nrini, feLynmeyn 

-' '-'- -'-ocldef- 

lu grediirau crylul, a awydau Lymrir y iialuc ddyno].. 

gyfi«iUurj-aGra. 1. SI. " Morfci'rcb maiirioD.' Maeyndeb-I 
yg Bid )■ mir jd golygu yr hol] fotfilod hjny, d weinjddūiu gyn- 
faaJiaetb i w rfaui bauh Uyy lugn. Mal yr irlr^t yn u-dedig tun 
vi bynadsEiud o'i nylli, ar ryw achosiūn bycbsln hta o aln, u 
K«itluamii'8dTcli"ela o gwbl, men erys mor biroddivno, fėl t 
l>Tdd y wyKu v.«di myned yn ll«yr lidūes. Gnel Jgb aw. 14^1(1, 

(eido brcdinol, EaUi. 8. 3.—^ gtifleidianl g lnmjiKni/M.giai or- 
w«ld araynl hwj yn lle eii CKrpeisLia'u gli-thau ji^nifladgor- 
vych.~rr hm -ii mfodJ, neu "ni fliuodd'' Hauj urai. Nidei 
<:h(Hbi a^rmes KtiUTyluI uddiurrthddyn & giUriiLd Suduma; <nid 
(iiu Duw a'rnera'i djfaudd. Dinysltiiryd SodaDiii ur uuwBilli, 
yū ddiayimiiwth, ond Jeruraldm ar Iadi]ewDU uvy hir- warciiAe 
ii utvyn [nat. fuly biiBnai coBbedi^tli Sūdoma n'r dduu jd fwj 

Adn. 7 Rhnddjd mawr Iri ar y A'd.rarFdi'd yn gydrcdino], aa 
efullii fuden dnl] cynitiedia1bw7 o ijir, yutueddu yn fnnr i 
chviaoEgD aten hiectayd id hsrddwi:h iiwy. Uitii>«>», Ood j 
indc cmii? yji barnu moj y-puii^digjon, ociiMūbdig- nddjin-di y 



dveiad i fynu, įfolud, an urddaa, 
r.'noillduol. '■ " 



BmtHSOVD. JtllVNEV. KlOLB. 

Acin. i:f. iVi cUfeiiatat breniaoatd įį ddiKar- "NVrtb ybt3-Hcd cad- 
rrnid JcmsBleDl Imy natur a chdlyddyd, uc yn env'eJi<; nrth 
isiynrdu) haDcvydiliseili ABenorol, yrhoa a Eolbodiū uravdilion 
Iii.T fod Artlivydd lluoedd y ucfoedd jn noddvir iddi. MŪc llt i 
feddwl oiidiwrth vr jioadroildion liyn tody fam jullcd gydiedin 
yn my^ pennaMhiaidy gwledydd cyramydoga*!, fod .le'nisalem 
įn anonJitįfgoJ ; ae o ([anlyniad, jr oedd lUydrliuni y iliai a 
ivaichuiicniami, bron yn anoysgMyliaUBy Iddjmhivy "«ii hiin- 



Adn 14, Gieibiasant fel deiltu-n vn įjT heoiifdd ', pgji i'cddyntyn 
duiiuncubyvyd, Di'agwydd«nli babl hned.—I'imlilijHįiTiiu- 
iiiit tfan tcoed^ Llycbwiaid liwynt gan. vifidi o ^s^^-įi^^ ^4»^j*iJ 
osdd v lluddcdigion, ac feUy te'aSaio^ mw™ "S'^V **>'''^ 
g«L-l Nam. ig. se. W, LoillH, CB,Tnii\ti:\B5Mi'i.'™-i-^*;i^^ 
^rS'Viri'Jdai.-a'u Jladdasant,2Cwro,3a.W -, oVi-*: " 
'ęgr^'r ej-fryn- liaJogcdiįaeth na'a Į,eii.\4į>iai™-'^ 






ui chaat arna yiDa. "Ganeu bul uerii hud mor t 
gwaed.nL clionialUi y Įiuguuiuii] iindded iddynt; hn, 

Adn. 10. Mue ja'deiij'g mu'i y rtaui cytiun-ii a 
■dn. 13, yvi y rbši ■ ol^pir ntlb yi elliirUud ■> A 
gūrian byn, } thai ■ erlidid bjd sugaa gan y pntj 

MD.n—m.'fTrtlieįiHudlo/Ihiiittllaitln Juk 
itid, yn y rhai yr ymddiiiedent Mae yn debyg to 
•mm itj;lwyr ar udulfaiinui y wlad, yn dyigs'j'l 
yrAinhtiudi gytodi ^ '^-- ' ' ' 



yfodi Y gwar 
gyntea «b_j^i 

1— 10,— £;b 'di,ddia« ni , _ 
TĮgftneĘasid gan y crophryd 

En£inli>ff yr Arį/lwifdd, 



jjfliaddotdd : aeCy Caldeaid, y rh^i 
■ny>lrioyrluddewon, ynyspr^'- 
, ctfii.' --'-■- " 



tinliedloedd: HTthyr'h 

n debyg, parbau ifod įd eu c.vmehad gwlac 
ceuhedioėdd «ild o'u hamgjlch. BooTBSoI 
1. 21, tl. Bydd lawfi a h^n/d. mcrch Edam. 



BnKenrheidiau tifiryB. 

toiiihn cin lliia iV Aiphliaid. H.vny yw. bn nid i'l 
lai a aJSanaasenl riąg j UaddLį gjffrediūol ymtgddi vn n eiriom 
ra gMihiūD i'c Aiphtiaid, ubu jr Aisjriaid, er mwyn vjnhalmolb. 

Adn, T. Nimiflv rydrf yn dujni tu coeb haynL Cymli. S Bren. 
L II— Ifl. a 33. 20, 37, ftc Nid omt^dyM yn d^vedydh^ni'a 
' dn, ond i sluru am bechodui eii Ud&u ofalal ą"! 
1. BnoTUkaTD. 
, . tnhj/drtoifdd an tin heimea, 3[0, Mae yn dobr^ 

l tiod mtvt nnaml aE mor weiriiai't, acactyiit mena pifry^S Įur- 
"initly'Įifilgar, B ■'■■■-' — ' — 



-» MUilKrJi.arrhaij-įruIlid. 

:.^ Adn. II— IS. Dirlijūiayprophwyrtin 



^^MuTj/ro 



™ydJ€ 



a^HbiuI, 



gw_vr ieiuiDc a ddarostjngid ir g 
plBOt i'r caledwaitti creuluDiir, ne 
edd-dra yn UBnw y lir. 

Adn. 19— 3i. Ti Ar,jlwŲdil a b 
y propliB-yd. fod yr Arglvjydi yi 

■ ■ Idef; acoidisr hvū y niae efe j 
■yol, eu dyiJiwelyd uUo huDui, uu 



ruddid ac a gro^d, a'i 
;tb RwaradKyddaBaf, a'i 
rudd-der •-'-' 



ighyfan- 
bglli. Dyma ocdd cysnr 



I ūoBo hwyol, ei 

LLYFR Y PROPHWYD EZECIEL. 



orJdJe 






L i Babiloft iigdit Juiioi- 
nnou yr afoa Clabar. 
rrtcddJCncklfeUir- 



_,,^_. Caethgiitdiagd y prophiBįd kv 

achifn brenin Juiali, tv! fe'i ^ffdlivi/d ar 

įfr hoH tj/dd yn ymarltmifS i'r Euphratcs- 

ir-miah yn offtiriad; ond odetdit ffiBahattoi,gwei pen. i. a. r^jc a 

dikclireaodd bropliai/dlį yn]/^'"'"''''' Mu^į^Ji'i'n o'i}aetliiiludhd,alM 

yn ei/flawni y lai/dd brepkaildtiiiuthoram oddtatu u; ai'n mlyntM. 

PEN. I. ■ 

Ada. 1. rn y ddegSed ^UJUddun m liiųain, v^ ^ \''*«''^ 

mie, J-c, o ddechreuart leyrnaMai ^^^i>o^a^''>■■' > ''^. O^i-, 

m/ouosof, maeyn dcbyg, yr Vn 61*4 "^m^ f'"\;> 'X" Ni-i 



:d Awyddįti o gacLhghidJfiil Jehoiochii _ _ ._ 

C/.rįūf. JT UD yn oi bus 111111717 ag a elnireio miUiTrm» 
kJiabour. jThan lydd ya vmaril hvs i'r EuphraicB yn agaaiCu- 
clinnli, tua dou can milldjr i'i įoOaid o Babilon. Onei pon. I, 
ifl. K N'c>J ar Jer. 46. S.— -ijjOfV"* Byoeriii.- neu eo hardduiĮni 
i nlii-c y propbwj<i,yrhjTiDctliijnanlicbgorolioewntre&ii'w«lJ- 
iiugi I ĮTjmrud v Ccrubiui], Di^ii y Sfictuoh. yr axvyčil-]iiu o D|r«- 
kui y i>i;«iliiA. Pe liuuei ulb yn sichofEiriiuI, efe a lUuii giil 
■ i n-flcil tmwail)j yn y auydilyD ^ ond ai'a gsjiaad U) djii d 
Hi:k<i ur hm sroD Chebū. nac rn iin mui aratl o fevu e»ledyilil 
• i-euliodliicild. (iddicittar ir neCnedil gael cu lugoryil. Mof hn 

jirnpliivjd, a tEntyrido ef i'w eglwyii yn mhob oei ! DitnsoB. 

Adii. 3. TbumaieJjliciid^sniiĮatlkBbiiliial B hreitm Jikaiach- 
im, opcld tUTi i:liwe blynedd ujo dlnjalt j deml. yi hyn a fu yn lt 
iiiifcddv.-yddjiiūrrtdEgiVpljTi«rBed«i»h,aBieQ. as. 3. fr 
įiedd yn vterllifawr iawn ir caelhiiiii gnel gwelediKaclh«u y įSji 
hwn, i'w cvmmudi a'u halllodiaeih, canys yr oedd hyn ya bmrf 
nad oidil eu Duw hwy wedi ei gy^ngu o fcwū y Ur sudaldd, 
OQd y t'jįJLni efc yn luvdd i^D^uLhur gvlcdydd pi^auaidd nioV 
evs^ffR'dif a'r deml yn Jnnfialem. 

Uylid cynili«yBū ogwyddor deongliad dan 



ryggodLiu,a chylTdybiaelhau, ya fanol at weiedigaethaa o 1 




PiM I. EZECIEL. M7 

'jAdAd U Sindi, au « arvyddocDuent fbd jt ua Duw yn djfod i 
dalo tnabeiiiKiuiIh i dnueiMiiyr oi ddeddf, Sc-dtt, Maa enUll 
yn b»tnu yn hnrach mai amiygii tengiimld oedd jr amcan jn y 
»eloiligaelh,giiū maihjnja amlrgicTjTi j Cenibiaid, neii ognn- 
luK Uuw medi ei ddBigoddia i ddyirinn. Mie gnynl jn uirydd. 
loil arforo! o rymmuader jr HnDalIaag, įt hwn a fiiasai jn ochu 
gnntiddiol, nid yn unJĮt o'r hyn oll a amlyeid jn yr olygfa hnn ; 
Dud ht^d o boll wtltbredo«ld gnsai a ^niMEin>g y GonichaĖ 
Anadl yt Atglwydd a flurfiii y cumumcf manr, yr Brwj-dd-liin 
priodolo'i OTonianl.yiiHiiredigpiiii fe) yna, to gynowysedigo 
no fflam gjflawn o olmni. Gwelni y pmphifjd. yn gynUf, gwin- 
nvl maivr, yn cBel ei yno Įom «ynt oryf; ic yna y cmnaiivl 
hurnir yn yrodniri ar gnwaiiJi jin filam danbaiJ, fel yr aur dys- 

ElMtiaf yn nghnnol y galenni (.Tyfaf. Mae y civniniHl rtiyfedd 
wn,yn teilyngu ein hjBijriaeili rwyaf difrirol.argyfrifei bwy>- 
fiurrėdd ya y wsledigBeih hnn; canyi y mucynamlngi bob 
lyliiadydd yatyriol, na buaiai dim o> pettuu rbyrald a ddatgndd' 
iwyd yn y Keledigaeih hon. yn ntlsdig hebddo ; ar Mlj y mu 
yr hoU bflhau a gynniychiolir yn y WDledigaeth, yn ddylednaara 



cinnmirl jnddysglaeruoamser.ondlelamyddnr ffiiir Ddwyf- 
ol. Pan oedd y cKmmnl anyddouciol yn dyandi digiifaini. 
Diegia ir Aiphtiaid yn y Mor Coch, yr oedd yn dy"iyllKeh. 
D*»inaoN. 

Adn. S. Cuffcltlbnciiidibtdlearpeihbyiii. A[wydd-]niiiBU o'r 
angelioit. y rhai ydynl ysbtydion gwassmeUigar i Dduii- yn 
fp1iL-dwarpanh y byd. Scott. Nid angelian anly^ir. uudyn 
hvlrach gveiaidi^ion yr erengyl. Onei DaL 4. O— H; ai^ adn. 
32, Ite dyvedir fud y tfHrfaTen ar eu pennau, neu oddiarnynl, Ira 
mae yr angylion yn ydiydedd nef. Iiii.i.. DuUimotdd idilynl, 
wrlh yr byn yr arofyddočcHd mai creadurioid rhe.iyinol a dcallui 
ueddynl, o'r hyn y mae ffufr ddynol yn amydd i ni. Scott. 

Adii. fl. d phfdicar inKnel' i ioi an, wrth yr hya y dynodid eu 
doūiflii au noditeildiidau.— j4 phrdair adcn i hob nn. yr hyn s 
anvyddoceiu eu cySyndor a'u bywiogrwydd tEa»r yii iiCuddhati i 

Adn.'T. A'tt Iraid |p^ draed uniaa'n, wnh yr hyn y dynodid 
grmlcdd dini««]drwydd, ac uniondeb; a gwadR e<i tracd yn 
'* " ' anilail p^« a^al^ i ara'vddoMiy,*! *M- 



Jiirdeh petiTiiilh, 



, ,. -,- 1 J- hjn ST HtlSao^ttš 

lyrnydiJa'uhunldasgoratlicl. ScoiT, 

Ada. S, yroeiiddaii/imi iyn odditon «ul«i. 



irjnJJ ii'udebeDd«rya BU holj i 
initij-iii jn nug ogoaeddRHr, _ 

^V^lh fuA ?D luvlea>-i[i] umdi cu eyuiilllit, jtmjita'fl 
;u debfg, eu LunltydtgTn'.Rlil pŪK^Ik; i^MįįI ■įlt 

»n ufiulddod. I ■" -' 

. VroBildhadgancIdynl tpymt (fint, yn dugoiei k^ 
KBvbodaetli, phigBcIediatl, doethiDeb, U ' - -■- 



4 



II* iieif, ja amy ddo eu ti.vriint a'o Įnjiu JB lį^ 
, I>ūw.-irKnEi fc*,oedd vnaiw/dlta«lA 
1 diainn, b'b diun™i«rwph.— ff^l If- ■ 
u^cuiimu jsiiridol, »'u sCTtbiBdiiu ncfolBidd, fr rW 51J»; 
ddjrirhureuteofiin^liuobganhddrjchau rj*edig aiy^mm 
ddiicrecdiKosaDiTUidunryddudedvjddvch, Sccrir. ' 

Ada. II. JFc<UiudBiborll\'iuddiarmidili n«i"«llhdili^* 
jn oi y SaEBDncg, jn Brffjildo tu parodmrv-dd i gj-flaionĮol* 
jmrn eii MeiiU; sidds; aguddiai eu eyrpb, osddju in^ili 
eiiticid>n ysLyried ou ffwaded<l a'a haufuherfiflilhnvJdJ fl>^ 
l>re»!dn)Jcb logoaeddus cf, SccTT. 

A-lu. la.rrlUybiįddaii/rvil^Vii'irJ^eJ. j/bb yr aiitl. Tt 

BiMTiiROVD. E ddichOD beFvd fod hyii ve artryildoccn boJ a I 
emiiniilopdolh yn ig BmnnHElhBar yn ilytiodraeUiiad ThBjliit L 
lanhūl J byd, cr inwyn auhoi etft^dd, u il«yddinnl yrtsl-Ti^ 



Tmv.l. EZECIEL. 40f 

iawnder, uniondeb, gwirionedd, a daioui Il5wodraeth ragluniaeth- 
ol Du\v. SCOTT. 

Adn, 17. Ni thr'iknt pan geriUcnt. Nid aent byth yu eu hol, 
er dynodi nad yw rliagluniaeth yn gwneuthur dim yn ofer, ond ei 
bod yn wastad yn cyflawiii ei hamcan. W. Lowth. Tybir fod 
y r olwynion yn dynodi chwyldroadau rhagluniaetb Duw, j 
rhai ydynt y n rheolaidd, er ymddangos yn ddyriis. Bootiirotd, 

Adn. 18. Eu cantau Jie/yd oeddynt gt/J'uwch, ac yr oeddynt yn 
ąfnadwy ; arwydd-lun amlwg o amcanion ehang rhagluniaetb. — 
A'u cantau oedd yn llaion UygaUl oddiamgylch, mae yn debyg fod 
yr olwg arnynt fel pe bnascnt wcdi eu britho odiliamgylch ar 
gemmau godidoccafa gwerthfawroccaf. A dyma yr hyn a dynai 
sylw y prophwyd yn fwyaf o ddim debygid ; wrth yr hyn y dy> 
Dodid mae yn debyg, y wybodaeth a'r ddoethiueb anfeidroJ sydd 
amlygedig yn holl oruchwyliaethau rhagluniaethol Duw, Bootu- 

BOYD, ScOTT. 

Adn. 19—21. Fel yr ocdd y pethau byw i fyncd lle byddai yr 
Ysbryd i fyned, felly yr ydoedd yr olwynioii yn ei; canlyii, canyt 
yr un ysbryd oedd yn cynhyrfu y pethau byvv a'r olwynion : ac 
er fod yr olwynion i'w g^veled ar y cyntaf ar y lldwr, y r oeddynt 
yn fynych yn ymddyrchafu i fynu, yr hyn a all fod yn arwyddo 
fod goruchwyliaethau yr Arglvydd ar y ddaiar, yn gyssyllticdig 
adybenion nefol, ac oll yn is \vasanaethgar i achosion y r eglwys. 
ScoTT. Nid all ail achosion ysgogi o honynteu htinuin; ond r 
mae holl ysgogiadau yr holl olwynion, yn ddarostyugedig ir 
ysbryd, Cobbin 

Adu, 22. Fel lliw grisiai ofnadivy, neu " yr ia ofnadwj." 
Gbeenhill, Boothbotd. Yn eglur, yn fawreddig, a dysglaer^ 
ac y n gymhwy8 i wneyd argraffo ddifnfwch a braw ar y medd- 
wl. Et'allai hyn hefyd arwyddo fod gwcinidogaeth angelion yn 
hollol ddarostyngedig ac anfeidrol islaw mawrhydi a gailu Duw, 
ScoTT, 

Adn. 24, 25. Fel swn dyfroedd lawer, Tra yr ydoedd y pethau 
byw y n cyflawni eu cennadwri dan y tfurfafen, y r oedd s\vii eu 
symmudind yn gyllelyb i d\vrf dyfroedd nerthol, neu daranau ar- 
8wydus, a olvvir yraa yn 8wn yr Hollalluog, neu tloedd llu, yr 
hyn sydd yn rhoddi i ni ddrychfeddwl ara nerth a lluosawgrwydd 
yr ysbrydion gvvasanaetbgar hyn ; ond \vedi iddynt gyflawni eu 
cennadwri, a Uaesu ea haidenydd, yr oedd llais i'w gly wed oddiar 
y Ifurfafen; yr hyn efallai sydd yn arwyddo cyraeradwyaeth 
lDwyfol o'u g\vasanaeth, neu roddiad ceunadwri iddynt drachefn. 
ScoTT. 

Adn, 26 — 28. Wedi arddtingos arwydd-\\mvA»L o ^ėvTi^^^'^^^ 
hwnadau rhaglnma/ethol l>uw Israel, y ma»T\i^'W ^v^ ^^-^^^k všv 
ogoniaDt Dwffol yn cael ei roddi vma ; oi\d ^ xcva<e i^ ^^"3 ^"^"L 
esrJur na r hyn a fu eiaoes dan y styrietkv. '^id o^ž^^^l ^ ^w^^^'*- 



\t 



410 



EZECJEL. 



I 



yn g^^eled gorstHldfainc yn wirioneddol: ond cyffelybrwy 
sef, darlun o awdurd()d benargIwyddiaethol y Jehofah 
j)eth, ar yr holl fyd a'r eglvrys : ac yr ydoedd fel giPfledh 
saphir, sef yn dra phrydferth a godidog. — Ac ar gyffelyhri 
orsethl/ainc yr oed(i — megis gtceUdiad dyn, neu "Adda," 
yn ddiaii a a ddynodai y Tragywyddol Fab, yr Ail Bers 
brindod sanctaidd. yr hwn wedi hyny a gymerodd nal 
yr Ail Adda, yr Argiwydd o'r nef. Šcott. — Yr oedd gwel 
gorff o'i hvynau i fynti, y n llewyrchedig fel yr aur dy^l< 
nghanol y golenni tanbeidiaf, gwel adn 4 ; a'i aelodau, o 
au i waered, oeddynl gyffelyb y r ol«rg arnynt i ^olofnan ^ 
dysglaerdel) cjffelyb i'r hwa, yn ei flfurf a'i olygiad perffe 
ac yn ddiau y mue yr Hwn y portreasid ei berson, ei s^ 
ogoniant, fel hyn, y n cynnwys yuddo ei hunan amlyg 
fawrhydi anfeidrol y r Arglwydd, yn ngbyd a goludoedd 

faredd a'i ras tnag at ddyn ; cymb, Dat. 1- 13-— 16. a 4. 
0. 1. Esa. 5i. 6—10. Yr oedd hwn yn frenin ar ei orsc 
ac yn arebotFeiriad a phrophwvd anffaeledig ; g\^el pen 
0. 1—7. a 10. cymb. loan 1. U' Heb. 1. 1—3. Ni buas 
amlygiad o'r arvvydd o'r gogoniant y n Israel erioed y n c 
hyn. Yr }irwydd gwelcdig oedd gwmmwl dysglaer yn i 
drugareddfa ; ac ar rai achlysuron anngbyffredinol, yn 
deml a gogoniant : ond y mae yn debyg nad oedd y g< 
dysglaer yma ond bacb mewn cydmariaetb i'r hyn a we] 
cciel. Ond pa faint bynag rawy neu lai y llewyrchai y c 
arwyddoccaol, yr oedd e bob amser o natur ddysglaer, an 



genedi ef ui hnaui ; nuirs d^nu uedd yt Bddpg & gytnmii gr 
dyililmu Koah, trwy ^mddaagosiad y bwiL: jr oedd yn nni'ydd 
gwiHf>DflddoJyainhobūesBgwlEtJ, og3'iDmwyDB5gvwi:hcjffr«i- 
įjjol y Į)iiwilūd, A chjLTi d fnd yn lun^lchynu yr drsedd. jl> 



P?". 






fnSBfyugjfailI idilynolr. . , 

gfvdDy^Jii duioaij hPil^l^ch, a Ihrtigaredel, i hoU dy1wyth y ddaL- 
ar ūddijimi- A Ihra yr ym^enynienl fal hyn, rbaid fod ym- 
ddangu»iadyb»iiyneynounbv.-y ni»wri'r rhBidnclhion ynmyng 

Slimelisid i dilennijrli yr uinryHHol brophvrdDliueUįan am t 
essiah fe\ Giivcdv,r y Cenhedlnedd, cyHlal ar Inrldvnna. 
Canyi iailh efflnr yr olygfa hon oald, " Ar y ddalBt Bngnelėdd, 
i ddynion e^ryllyt da," DaVidson. Tr oedd j ^eledigMlb bon 
yn arddangoai^ amlsrgo'r Gair a wnaethpiiyd yn gnan-d, onaani- 
oliaelb yr hwnydrwHail y cyfaniniod odnigfljedd Dūwtqagat 
ddynioB;flcyroeddjTBDry»,Brwyd<ionuneudnign!dit,yDliynod 
o bnodol i'wchan!yii,Du. 10,1. LovnB. — ¥bua,5doedd itiwydd- 
lun adnabvddiis o'royfammod gras, yn yr hwn y cynnfycbiolid 
tii.iinre.ldaohariw1cyffiinniodnl Diiw iV bobl, mc^-n cymmod 
perff.iilh ai B>'li«""i"l" «'i '"'rdeb ofuadK.y ; a bnd ei freuinriicl). 
vn cae! ei K»eiayddu, gydą goln-g ar, a gofal am 6yflawiii y cyf- 
ummod nevydd' Scott, &c. 

PEN. II. 

Adn. 1, 3, Mo* diin. Ge1wir Da 

waith; ODd Eieciei ywyr unin brup? 

deiiba3yry»brydioii,'gefl>roūyroiw(idfaine; ond nid uįdd bj 
yn aebos iddo anūgboHo mai mali dyn vdoedd. plenttn i Adda. 
LTcadnr pcthadurus, nmniol, a įbranisdig. Scuir. Llersmi vi 
Arglffvdd lesii am dano ei hunan yn aml Fel " Mab y dyn. i 
ddįūodi ei_ fod tf wedi cymeryd ^ ""į'' ddjnol -'~ "■ — 



a gyfercbirTn gj 
wedi ei ddcrliyn r 



nerchid gan yibryd. 
arnvddu, Itl vgolle 
Cjmh. L™ I. aj. 



Iropini'yitaM 
'adit ar /įf Khnied. Yt oedd y pmpbntd 
fnebynol dali y dnyreinvyr; oiid^efe' a 
eu " allu" Du»-, fel y mae y geiryn yma vn 
n'rando a gwijeitlhur yr hyn a urchymynid- 



1. la i 



2Brel 



• Hlj 



igbod/alprophayd įn cn myig h-rtM. Bydd y 
Linlvniadaiijn aiub i'th rag dilywediadau di. suyn gn-neyd <i 
vvdiirdoil yn ddiambeiiol. a bnytliau yu ddiesgiis am beidiu 
nrraiiilo ar dy rjbiiiidion di. LnwTH. 

irBljbiaethua cyffrcdLn i dAartamo 3 'i^'' ^*>^.*C' •;■■ 

" -Tiol ynmysgdynioo-, gwc\ ĮiUoiT. ^- l-'i^^vf .:-i>iS.;i- 

j-sg(«pioiiiaii a driūn n «"«», O"* "" 



QC.&;s.^' 



IS. 16, IH, -n. Dot. 



1. lu. ^ 



brid ysitril 



■u piygu an 



m gyni 



:i ysgnfem 
r fciatv 






111. UI UI ii:«ii jii iinig y hj-ddenl Kedi eu hpgrifen 
oedd hwa wedi ei y agrifeiiu oddJBlJan h«ryd, i B.rwvdflc 
fbd Ua-Kti o'r Bngylchiadau a barent alar, a sridd/an, 
SfDKi}d lla. 

PKN. III, 
Ada. 1—3. Mae yr un ireleciiRselh yn parhau, ac e/ 

Ki^u ei fod yn bwyiia y plyg llyfr, ui lod yn feius ; 
ae KiHCiii yns;^lwi fod yr jmiulroddion hyn » lefa 
prophwyd, yn rbji ar ddeall iddo y dj'lai ete fjrfyiio yi 
yi hrū B. fyoegld iddagsa Udu". 

Ado, a Gwtailhumdv Kį'^byaBiiif. fel na'i c™ 
na'i llwfi)ieiil eT ger eu bron, pa ibdd b'unag yr ymddj 
tiugaltoel, Cymli, Jer. I. IB, BooTHBorD, 

^D. 13— IS. Tr yibrjida'm cvnmJd, mewii gveledig 
rhaii ond y mae yn debjg iddo gael ei gipio menn į 
Irvy yr aw>r, ai djodi i lsw[ n-nb driiįiu y gaethgl 
Act 8. 30. a Cgr, ] i. 3. Tia yr uedd yū cael ei ddw 
re!hyn,efeagl>bu.wncyn.wf:r™Mf, Mae rhai yn 



7 proĮphwyd yn drsllorlm a phrjdpna 
ij oedilyat iV gjfar'- ' = ■■■' ~ 



gjfarfod jti ei >Wjydd, yi 

-■-'--'•--B igj'fioihoU 

fvdtitū «i KDbr- 



BlluooJd e] feddiv"] ; oa liyddM yn tfjddlį 

wy; ond oB ya aoriyddUM:], ninr arnodAj u i'uuciiky udu^^ u- 
iadau ! Mae rhai yu teiajo defnyddiu ytymūiroddjon ynmer 
ceihngi eu gu^yciod y dithūD i lai uvdi ea gw^r iidgenh«]lu, 
gnynlpo i beihod jn y TuLli fūdd juį i rodynĮtoliedigynyiiiweiidj 
ond y aum jrn iimnli<«iii!>l cjssoni y fuiJi olygiad k nsLor y ujfam- 
mod tr(iAywydr1ol» ilwyful cETciihinldeb yr Vabiyd aV ^'irioūedd 
yD ūghiikhiriau plBDt Di[w,yraddcwidioaDDiUduū1 b nHldir ]d4- 

a B thyitioUelhiiu pendonl giiir Dow ; bwb1 .Tei. 33. 36 — 11 . 
1 10. S8. 1 i^i& 1. S— S. 1 Idui £. 37. b8. S. Heb. S. 
10—30. Phil. 1. n. Ac 7 mu yn dm liBTddegliirnyryniid- 
roddioū B gynnvysir yn y i:7fiin!hiBd yiBB yn eilbaf tyaon 
a'r golygiad o baraad v suinl yn y flyild, hyd Bnįuu. Feliy Bviii 
a allvin olygu Mav y» ilefuru ymn, ft) y g«iw yn gj-flVedin, Bm 
y rbsi »'u pruffescnl eu hiinaiii yu gyUaMii, yn oi eu hyinddung- 

enogioi 

ddyi;li«el7d,oDd ai 

Kisfolnyllo eu cvd-ddyi 



fTvrtligiliai 



E addcl'a p 
011 cyfrif gs 
|wnhgil 



1 eu būll gydnabod fd jiervfa 
'f, 'nid"T brid SXcu' gvi 



haelodou; yroeddieehyd a hit einioea jn taūlei addaw yn anam- 
modol i'r iifailcl; ac afiethyd ao augau yn caei ei fngnih ar 
yr nnufudd : ac nyni a nydJoni am rai a syrtlūasanl dan jr 
olar, heb lod yn gollcdisiiragyifyddol, megisMiriam, Aaron, b 
Mosea. D*vins(.s,-«uB/a™i y iiHMi/a™, o augau anamserol, 
os nid avy loriuddiaelh s Uirais. BfloTHRoVD. — A rlutildi o lienof 
draagviydd 0'ijlain,y cyfryra demlasivn, ocu acblysuti bccLod, 
Bgsyddyn c}inerydllc įa aml yn ngoruchRvIIaelh rhagloniaeth, 
B^hyaygallem.acy dyltm euguuhclyd. tdly y mus B<U>į'lf. 
hanrddiyrf, yn profi o ba jsbtvdj hibk Si^Ti.Mb m ^<Al tv\.-vį-" 
belipu yiMyal eu huuain yn mcMu cstsaSaars-ji^^ ^'C^'^'S-^ 
lesol i >i,lrn. rto Irwy focl ei aalon rf moi a.Tato.-i* »■ į^S"^ 
maaity-n achlymron i'w duBn 1 ttusv-aA fiimaA-ceiJtoA^-njaj 
: beriiddo adael gnirgrelyddi B«=^ "Bim.^. '^'^■^^^ * 



y nerhLidduDInawrūbfeD 

1 thj D fel cj n h rdJ umo 

hm J ydiLil y m 1qy w 



■d d UE g s '•' 

e ha » 

i — H 'vdd htfgd ar dį y r asHfff yr mdd cfe 

h bliu dehunjx!n8.3t Nd vdvs ddeE ud 
a d un cd /D yr alum yiaayii ddibmll dros^ cr mat 



. ond -a un g Ti y oyflai 
' 'ni o bo d " 



dd ug y bydddi din on 



oediy ff h tf juh/ ]į a p irdui tq/a rr poh d wrEiod 

yanry Jun h w du fj j^ luid oi np ja fmu yr yspB d a 
y d n g3 nLū. c d ma nd J ubnam pau dde br uE>du e aq 

vyddyn y cymerttyd Jerusidcm Oau NebiubDdonDBDT. BaurU' 
iVD, Nkucdmiib, Scott. Ac rdiu^ain »(i*r.mi y gorlį-ddid 
pmiihuyil onredd druchefa ar ei jiliįt ddehau, oedd ya dynodi 
d<.'ii;^iu nlynEdd o onuer y dlwy^ud gui Joiiab, Lyd taollol 
„laJ.y/amiHidiad y wlad, aV udioa mityaf miiiiūgj^ri.bol o'r 

irodrii'ydd i A-Kydr. \i. LunTH. Gvel Eu. M. 10. 'Amcau yr 
n^iroda yw dauį^ mor barm], diwyd, a chydym, y byddui y 
ddcutd yn dwyD y gwuiGhde yu mlaeu, fayd ani chyinuruiit y 
iiiias. (ilLL. JtAnUdlį ravniou arnaf. Uynudir liid Uiiu yri ' 
vneyd jr hyn a nnaed meHn canlvniad i'w orchymyu ef. (iwel 
■ pt'ii, 3r 2j- HūOTUKuvu, Yr citdd agwcdd y pi4^wyd yii daii- 
is ūn>wii modd IrHgrymmus, mot annlwilhiūl fyddai cyHivr y 

la y gultffiiai d] n wcdi eigadnyno gaa yr ArglKydd ei Imiiaii. 

Ailn. 0—17. Gorchynynir ymii i'r pniphiiyd ragdduoiįiiB y 
:wj u s oresgynM dd^olioD y driiuat yii ynpaid y gwur<:hac, ae 
a mvag y cacthioarCH'y y lluniacih oeild \'vr gymer^^d tra vn 
.viieyd yr arnydd iddyut. Yr oedd yn rhdd id'lo ivueyd ei Tara, 
-hwii .«.!.! ei gvtinaliactb bennaf, o ami-į^vA ^■s&.m-™-^.-^ 
,^l.js .;4-Ji eu cyiKymmjBcn-, ;ie «vt5Ol0n.-j ^^f-i^^^^SS-S^- 
iivu hmyi wneydbani,od4icil.'hiKt».-nac>»'>«'^ ^^ 
■iiian- bj-ay, oid oedd ete i iaiora^s*- '^'^'^'^ ^^ 







-".rM'^^ 












yd i'r prophwjd ri rnvino yn ei i)dre,IH pebui 
rod rhuD D būna cilvcilb i giel ei tviw fi Iii 
do, T FffHlitUl a aduKvyil ra v trlod dUi Qe 
įlaiigos t^l pe bunsenl wcdi eu lerydlii DMini dic^. 
laddvyd liediiliBli, a'i gncdildl yū IToi i'r Aiphl 
iDi<M<il en hall obiilh im heddwch. ScOTt. 
ia. S— 10. Vr Mdd «neiil Iinitl nedl ei neillduo t 
■edlneilil Entill.s'i chyfleu mcgierDiighiinDljbyilui 
yi hj-nj ; ne Udini l™j J įboiui Dav ei onurlau i 
įimljaū » liriunileb mwrBf Luii|į elljiil. ■ chyfliiwni . 
iLbrcdoedd rlijlĖddiif, ftl yrHaDobfddidei eaw 6i9\ 

rrcbu j'i cEūbedluedd ueildyni yn ettledd mevn lyi 
^dd Hij hymddygiud unimviol H rhiigTiLbiol yn fwjpeC- 
ijslriu].— .< Al a urundiūdd/n manadigatlhau i dilrm 
n-i'r ceulitilluiild, neu"A hiavnhryCelodiliiii ddiygU 
n Ty mutnedigūelliaii yn fwy na'r oenbedJū&ld.~ Bodti 
m I cAici amUiau gi/HV lar MRJMlrmM i^Efil a'cM o* 
*idj-otwediidVnBdininbelloBboddiwn3nOTiiymjnfon 
mlbinHD Seidd deraii yo lWy nn'i uabedldedd eu hi 



llacdil : hyny viv. nid oedd cu bymdJyginil Lkv mor gi 
lĮT Ains J n ir grciydd. ne afnasūi voen&dloedddrosun 
pcn. 1«, 47. Jer, 3. 10, 11, W. IžmTn.— ^ jimn^r s"" 
■, oicnnfUum, DC m", gunafcifalh milŲ. Yrocdd dyoi 
vrluddcnun Dddiwrth Nebuchcidonosor, Titus, ac Adi 
^vfielyh. NEvr.oHBE.— .,1 /icylaul v ptanl, įc. G»e1 
ei fvEvlh VU Lel 36. 37. Deut. Saes, M. 57; s'rcyHa 
t Rren. 6. H 29; yn yilod gnjirLhaedigselh Nebuchoi 
įlat. 1. 10 ; a'r gnarchie liaii Tilua Vespuaiao. Gwe] . 
r jįfclmtld vr luMtaim. 
13. Uyd< ■ ' ' "- ■ ' " 



!. Ac ymį^tuTof: benthjcir ymadi-oddinn o'r falh ; 
ynddcKi"'''" " Ibeimladau dyniun, y rhui ydynl ni 
■nnryUiiiad iw leimladau wrlU ymildial ar eu gelyo 
nym ni yr un syoicd cywir am briodoliaelbau natų 
nlodpiir.eiddull o rod, s'i ddull o KeithKEdu; 
fynem ymdrin ar peihau hyr, yr ydym du hd| 
i~w duJuuiodrvy tvrthddrychau adiu.b<jdduA\'%' 
■dI. I'an tvddo ilju ■«wli ciw\ •raio i. fc™.^ 
■surii, neu fe e»m«3ft«u « ^'A*'*''-,'?™.^ 
-yw ddianAjdeAd. 'iT «44:ii^>^<>^'*^ 



Jis EZECIEE 

luirbyilalilii l)ii« jrn ddirfairf. spJlari . . 

enis- sanclaitU efj onrt jr oecid ei iuimii ef nrajnt y n arnljjn 
fiwrh/di, oj ]iiiEM^)ddrw}dd ai gyflHvudct.ya ciui ccjictuii 
uuliUyr.ac ;n dichvElji! anrh^dedd i'ir ddcdilf n'i ulilub 

Adn IB Paiartf'""eiifarii/iilddnFįi-ielliaumioiiti. Di 
d 1 U hnnldonaol Bodidn^olfCiru OhUsui ae«}ii god « m 
rtr»)' ararv* iol ffjrdd trr? loniMiaiil, cenllyig, tjniliMŪiB 
■}clil«r tei. BcKrrBBinii 

PEN \I 
S. Vum/ildiKdd Itr-eU CiIenHai 
" -"- — "oRleldlfuaddcjfflMlicDi 

r Ai.g 11«]U) Eoel eu Dietli^luao.iiiac 

htoilyr caeūigludawl, SlosaB. Mu 

n ucl ei bjlareb jn Bi IbiiBolioii 

rolvIiioeUiiui ] s tnyniiddaeaii a'r tr 

mnBr ) lutnli/ilil ar rfuflrįfBMild a _ 

«, uu - ihju nelmdii yr ocdd eufliid Judam 

jn J f) 1 d 6 OL /n lel in eliroesi gan dUjlftjuoBUd, .1 

iHiu inEdtvcLl Euid 13 17 lJcqt.S,3a. Bso.S.l, [Iitimiii 

Ada * heh htul ddelman r riui a gj-fudiuiM er iuirb;ilal<l 

lieal W LoKTll — O /la™ <*c/ siiunoJ. Ue y cjfls^nuin 

«t inlmuddoKacIb juo eu ileddid. Gili.. Hnynuih d ' 

i I ulic^J lulamnoddcd Calmbt. 



n'Vi J mndd irbcDin Tol s ule Idltuadil cifflulitD] eiliii 



s vn 


EZECIEL. 


41S 






r uil Bdnoil yn cail cuhuil ejlrnild 
h diwcdd. BC jnddjul J mue J/imM 



Uy^ 



ywūrfraeth: 



ūnjad cyfiuvnider wrtli arohyoiD ei at- 
lUmlig^HnKiiifr byuH eruhirlddu,— 
hl, iiylL-inad, hv/įnu^ ai un givybedydd 
iljy^it n ^vKgo^adau y gelyn. uen an4awdd 

e jn debyg nui jruyr y geiriau jw, bod 



jn w«di JlnjrfuddDgnliaeUiu- __ ._.... 
Adū^ 10« Bladeaodd y miaUn, S^. NebuchodonosoT oedd wiaien 
1 U<iw,(b:as. 10. S.J B thyvysus balch; ac yr oeddclėbron 
barod i gael ei ddefnyddio fel oBėryn Duw. GlLC-Vabyl- 
:h, gniateu traha a diygioui, (adu. U.) aydd ;n Spiua yn 
■»g yr liiddeffion, a'o balchdtt yn oynnjddu. NaircnMBE. 
je yn dtbyg fud yr ymailroddion hyii ynanijddoe.au cyii- 
nnnhyliiivindcr yr lnddewūn, jn iigliyd a' 



iol, y r byn a 



. haddfcdodd i 



Go&bcdigacth . 
cha (Vynhaii 



Adn 13. Na laaetiiieiad p prynar; cai 
mmaATo'i Ibddianau :— uc na f Ariif lied jf j. 

A<in. 13. rrhaiatddyekireUml.įc. Yn oly ffyfVaith.byddai 
iiroedd a weTthid yn djchwdyd iV percbeno^ou cyntetig yn 
vyddya y lul^j ond Te ai blwydi^ii y lubiU bnbio yn ys- 
"' ' ' Dilyocdd B Ilulugaia y cBetbgludiail. Gill. — . ' 



i'jrgfha aeb ya i 



a guli neb ei amddiffyn 



1. 14. md a M* i-r rhy/d, 



Adn. IS. Ffl c«lamBH>d y di/fryn gn sr!d^an, Mae ycolom- 
,>rl er irigo yn y mynyddocdd, yn bod' o fynycbn y dym-ynoedd 
inivyn tacl dwfri ac y mac eu sivn yn gyffiedin yn gsvynfenu!!. 

Aiin, 17. ^ <iat (in ddiv/T. Gan fuinl eu braw, bwy a ymdodd- 

Adn, le. fc'u AariaB a doJUml Ir /leoiddd.cĮuiei W.'swS.!i-t*!: 



it£ hynv yn cael ei gadamhan lrw; 
idyisiiniKl,— OAeno^iid- -■ 

I u yn dra Ihebjc 



irddmth'ef a etodo^H '/e 



f p • 



Ma. -a. Fį Bįfįilfa: nrlh jr 






p iddi : 






id oedd eid' 






wir frli.v, am iiMynt gj 

um gludid y '- — '- -' 

Adn. H.' Sai yuiarthaj y cnheJIordd : i>eu"gei 
Uvn ;" gnel peu. 80. 34. Y Caldv&iJ ueddynt ; 
oroietivyr u dyihrjn y hyd ; g«el peu, 27. 7. i 

Adn. 33— ST. F'ia y etuiimt irr!td!eitlli gan y pi 
ūmt Ppjbodpahydy bydd yr edlj'duu hja i burbti 
PEN. VI n. 



Adn. 



!. Mflc jt 






I vili. 



rZECiEr- 



fell/ cfalUi n dyadUu Abi^, jr bira s blngai minmad allDrhm 
;r poethnffrum. n'i goiod ū'r [u KoglHJdol i'rllluru noBeUiai ul« 
VU oi ryniiun yr un a vclaal eje yn Dainaiulu, J Bien. 10. U. 
B'ioTBHOYD. Yr oBdd hyn yn branf aiiilwg o iumuwlQldiib ■ 
rhv% yr oflėiriuid ar bobl, y rbal ■ feiddient usod eilun yu vm- 
yl sllor jr ArglwyJJ. fel yr otdd raiil i bawb n fyneiil amau nt 
ĮT alloi-, dfiyfud hBiliin i'rddelw, ne fclly gMl eu lennio 1 ymo*. 



. rhj fBūh 



1 ariTgonai 
ndiiyiit n 



.... .0 arinio i ystafrll djwell, n luoiaalfl ai 
rEiltiJI f>į;fiL'tyd[]. neu griddf^ydri y Mganiaiflt llfl y uyflavuem cu 
ilL'Ju.laii TDivyiLrdLi'gelaiddpThai q barai PEddynt onattirry (^oidc 
I oddsfy K"la>iiu: Emil Eaa. U. 16. Eph.fi. II, 13.— ..1 /ii>Ii 
f iJuncJ Iff Itrael wedita pirrinlada ar įi pared, o atngylth ogijteh. 
•■ ■■ darluniad i ■ .... 






™phwy 



t wM U 



i«)f<. 



n- ddarl 



ilioeJd, ar ruriaii y riiai yr oyJd Uuiiibu beiidd o*r lioll greiidur- 
laid cyuearedig yu my^ yt Aiphiiaid, Au y mae y cyffelyb 
}lygr<vdd i'v eael eu> ya mcig uilfcilian y u-liul huto, mena 
cynrgMir i pha nn yr d«dii larael arauiMT y wel«digaeih bon. — 
Ar tu etiftr htoj/ntt nf ai gyfer yr eilanod, y įbai oeddyut uedi 
:n partreiada nea su cerfin ar y mur, nid er addum yn uiiig, ond 
i'ir ba-Jdoli ; niil gan yr hull bobl ; ond gau y deg heuuiiad ■ 
iliriugaln, y rhai, ond odid, a wnaonl i fynu gynghnr maivr y 
i^nedl. Yr cwrfd y rliat liyn oll vn gn-ellhredu fel nd'siriaid, ti 
liyn efdlkl Dedd yu ^esi Ibd eu vamn-edd dlrgelai.ld ya hj 

vsgeler ; gan fad rtiai, O! — ' " "-■"■' - ' —- " 

•Tvil vf.wydd. DATimoN. 

D. 13, U. ¥n mglo am Tniaiaiu. Yr oedd gwragcdd yr t 
pngB''"""' ' ■ ' ' 
, , I oi 1 

__ , iaidd. a elwid 

gan ddvryrdraith bugBDHidd Tel gn-rkaBDC leg, agerid gun rcntii. 
ond s laddnyd can Aedd gnylH vn Libanui, lie y larddai rr afon 
Adonis. Cynhclid cylcli*yl flynoddol (jan wyr s gnrogedd, i 






i'r der<H)Hix ffieiddUrya vD 



larferyd ar yr acLlyiuron hyny ; 



rji jninsiirngt fod yn biitein\Bi4\ Ai'jėi'iviviA™ 
gys3Fgri'l ai B-usarmelb Veniu. ^»ft eK" ^ «?" ' 
V, >n rboddi a^iirym aifel i o> o namViiftį^' 
a ft.'fl«"-nent yr y^gelcrdetiiM fiaiiiiMS^"^ 



Adu. IS. IB. Prin j gtilld meddnl am Tagrlderau ffidddiiA 
Da'rrbai q^ybw}I)įr yn yradiLOdau blai^doif}!; <uut pDū fnidjl- 
HHD pwy H wdir ymo, tfijluj bod tiEogrvydd eu byiiid[lygiBq<iH 
yn voelb iift'i ciddn y IkilJ, Caoys nlil ;n yn annliebj'g iiuD y> 
MFchuū'eĖrlud, h pbeunactbi&ic] y ppdn-ar cjt^ ar haguia n dBhėf- 
iiiid, y rhii ■ werūltnl bBimydd yū y deml, a oljgid ; J rbal bjn 
(leddynl a'u cyVinu or v lifnjj, 1 <idynodi m dirmyn u y Įwi' 
llduw, i'o bvmiiMyiigiad i'i haul Brei Ryfndiuj.meonioifiidd. 
dod iV Eyfreithiiiu suuc(«iddiHf ef. UtvimuH. 

Adn. 17, 38. TTcU h-cy H" «<"<^ hlaifuryK įtrlk eu fru«n. Cit- 



pui jn gweddiQ n flum y i™ mulaidd. STRino. Pan 
ptt^fiūimd yn odiIoH ou duwiaii. hvy a fyddent vn dal v 
(li'r coed cysKgredigyn eu dwJlHW. SpeNt:t:A, KoskNui 



r UD gwnbd(1i7<;!h lu b ymtdaii' 
trwy y piophwyd. Scotr. Oml 
riim y ddlnai neimu. Tr oedd gu 
ymddaaniul md 
■ ' Tr efddo Di i 




EH. X 






EZECIEL, 






43J 


;^,,i 1 


runiDl, 


ddedlVyd q lani«iiKaelb ar 


Tbob 


1- BI 


bilio D-> 




J^rqasl™.;au 


thoddi h»y i fjnu i 


Bael e 


u bu 


irbBilhio 




■«iB«t 


1 engei JI 


uon, ficūTT. 










1. ^. 




iir dokinau s dįnk 


«, *C- 


Mae 


lln^er o 


dsrtlou 


ondit 


iidd wecl 


Ii bod jn vr oraoed 


dnaeil 


b-mh 


tibio, pu 


«>ha. 


illuai 


yDDdji 


JU.B BJMriiui ai Kt- 


3.13.1 




djsgir fe 


idye»ii«ioBld«ed 


ie> dB 




BT 1)JM 






libiou I^< 


,iBl,^arw,dd<.ad 


iosdH( 


■li.pui 


.nnldjr 


"B^V 




DH-jo in 


*v w]Bd )T Aifbl. 


.fulf.i 1 




ylcitio 




eiiadlnt 


i:iijfli«llo ymair^oeLlienlc 


»ddĮ>iig;iiiaidd 


m«j2 






m eM Y Duw u jul< 


ioloi.1; 


M y 


Eelli. Jn 




liuthu rl.«iiR adJūlw)T J nuill eaun 


sgBd. 


Llviity 


UJl ya 


, Indi 


Bbjdr 


djdd bWD. UiVi™ 


ON, Jfl 




> l«kia» 



I. GoelJn.se.ll— l&aW.4,e. Ac ar fy aghnuegr i/ 

d»iti7»iiwcb jrhenutisid jB gyniaf, yn 

'^ ^riaid, y rhai trwy Hwdurdūd ac 

„ : evnib peD.aS— 12. 

._.... i. O^rgla^d Uduv!, adJyfelkidi hMueMill hrad? 

EdėiihUyr olKgary Ikddedigaelt ar y ptophmjJ, ac cfeaol'aui 

1 bviidai i'w holl bobl gnel eu tori jniailii: acvDyr ndiimluii 

rr Argln-ydd ya atleb. mai maH'n.'dd eu di 



lechrmach j Yiyny yn, d»iw 
nysg pa r«i y c>nnwyud p 
:sBmpl a aunogeot y bobl i I 



Idygasi 
ly.h.- 



ic JO ) 



cjf:im 



ddyned 



yddog oedd gyda'i goni c 



cysu 



pbHyci, 



Ii guneyil meįa y ganbyiDyuaiu 



Adn.l. r« vffirMfn, mm Duw yn Irigoyn y goleuni, Sal. 
11)1. -i. 1 Tim. 0. Ifl, Hc. ; reUy darlimir gonedd Duiv ymg, įvedi 
>i gH-aeAl i tynii o oleuni. W. LonTU. 

adn.il. Mae yr li«bonwyr yn gj'lfyedinol jn gi.lygu uieuiml 
maruorUDlIyd ary ddinas, yn arwydd(Kiii>l ai irDsgiad ū Ibaa 
jan y Caldeuid: oud aae Davidsoh yn golygu yn >subBnul,uc 
VD duJIcuyn gryfdFDiBl olygiad. Lreaiylu'saiaifcl gncinid. 
>e liendith yn unig yr ymddanBaial y gnr uedd Kcdi ei uiegu fi 
liuin. au idilo dderbyū yn pen. 9. 4, genaadn-riaelh o druKaiedii, 
ir byny cyfaUebrici wiae offeiriadol yn rhagutol: cyni. Ltl'. Iii. 
1. Gan mal dyeiihriaid nedd ychvte snyddavbyn.mseyiieglur 
nail iH.'dd yr -iSimai hwn o unld Aaron ; ei Loll nuth uedd Iril- 
^^redd ; efe a ndlai yr holl flyddlouaid ; ac vedi i r Bwycidogion 

He/pJaiihiny, fcly sylwai HoUHLfi in.\nWAA," -įt v-sf*. ■i■-^ 
\yy c^fi„liU,s i snydd «ffririai fttliu\. ^n- ^■*'"'^'^^*JSS5 
Miin-'hyny djlem gotio tod y vui\™ii-3-Q.taK\ "■to^^" 



EZECIl 






, B Tueddu y vhcilR 
mūiid uuncilMūuI i galozmfri y prnphnyil a'j fn 
jn yr ArBlwydd, jt bwu a Tydilm vtj sicr o ofalu 

iddoH.riiJio.---"-- ' ' = 

ripbnr< 



iq Ędreru JeniMltii 



bi.3.4 



rfc I 



gl*vjddp trff-y y fath jmdtlaa^oijad. wec 
įleml.EiDa. 40. 31—38. Itf IS. 2. 1 I 
S. IS. 18 : ne yn bbt Inry yr un .ntyd 
Br ymiubel o honl. Vr oedJ y gogouiiu 

y uvnleJii pesaf i mevni -"H^ -: '™-i i 
«f Sdo y b)-drf»i i'r Arg 

Pooi-B. 

Adu Ii. Sicn ainiydo 
C«ailh )-ii enrtolcdaiu Isvrsfn eyflswodcr a 
I>nw, yn f gurui:bwy1iiicthHq nrnoduy hyn i neu 
uū daūjnl yn myiiR ceūhedlūcdd pelJ. Sf ott. 

Adn. 12. VVim/odycr&iduriaidbyir yn llai> 
aV olwyaiao, (peu. 1. 18.| RBliir dynlleo B«vliBd> 
cu Ireiiidpiracb, doelh[nuli, ud jmylL Scdtt. 

Adu. 13. Oolmi/n.' neii, "ayminiidnddiamį^k 



Tmv XI. EZKCIEL. 426 



rhai hyn yn wyro unklas ac a\v(lnr(Iod uchol ; meddylia rhai mai 
y r un gwyr oeddynl ag a grybvvyllir yn pea. 8. IC; a bernireu 
bod o gynghor y brenin, ac wedi ynigynnull i un o'r pyrth, i yra- 
.gynghori yn nghylch amgylchiadaii y genedl. — Nid yw yn agos, 
hyny y w, dinystr y ddinas, am yr»hyn y rbagfynegai y gwir bro- 
phwydi ei fod yn agos ur y dr\v8. — Hi yw y crochan a ninnau y 
cig : cyfeiriad g\vawdns, debygid, at weledigaeth y crochan ber- 
wedig gan Jereiniah, Jer 1.12 — 14. Ne ynte, yr oe^ld y geiriau 
hyn yn ddiareb a arvvyddocai cu bod hwy yn penderfynu cymer- 
vd eucvfran gyda'r ddinas, deued a ddeuai i'\v cyt'artbd. Cymh. 
pen 24. 2—14, 

Adn. 5 — 12. Amlhasoch eich lladdetUyiony <!j'c, Wrth y rhai y 
gol)rgid mae yu debyg, y rhai a ddystryvviasid, neu a ladilesid 
trwy benderfyniadau bai*nwyr annghyfiawn; uifer }»a rai oeddynt 
luosawg mae yn ddiaii, gan eu bod yn cael eu crybvvyll mor aml 
gan y prophvvydi ; gw'el pen. 7. 23. a 0. 9. Jer. 2. 30. On»i y 
mae eraill yn medd\W fod cyfeiriad neillduol yn yr ymadrodd yma 
at waith y tyvysogion yn cadw i fynu ymrysonfa \vaedlyd a Bab- 
ilou, trwy yr hyn y dyoddefasąi torfeydd o'r ludde\voa yn harod, 
acam y rhai y geliiddweyd oganlyniadynbriodol.mai liaddedig- 
ion eutyvvysogion oeddyut. — Uygaf chwi hefyd alluii o'i chanol. 
Mor gywir a manol y cyflawnw3-d hyn, gwel Jer. o2 27 — Ar 
derfyn Isracl. Felly y r oedd Riblah, y r hon, er ei bo 1 y n ])erthyn 
i Syria. oedd ar derfyn Palestiue, au o fevvn y tir a ganiuttasid i 
Israel yn y cyfammod Abrahamaidd. 

Adn, 13. Tra yr oedd y proph\vyd niewn gvvelediguelh yn 
traddodi y gennad\vri hon i'r tywysogion, bu tarvv Pelatiah, un o 
honynt, yn ddisymmvvth. Yr oedd uiar\volaeth ddisymni\vth un 
o beiinaethiaid y bobl yn un o'r anijjylthiadan m\vyafpriod()l i 
broti bod y prophwyd mewn g\virionedd dau ddylan\vad ysbryd 
pioph\vyd()liaethol ar yr achlysur hwn. Pa belh a ellid ei chuilio 
ullanyaha\vs? Priodolir amser ei fai".volaeth, debygid i adcg 
cyfarfyddiad y cyngor yn y porth d\vyreiniol yn y boreu: ac ui 
buasai raid bod un Iudde\v yn y dJiuus yn auhysbys o'r lath 
fiaitb gyhoeddus. 

Adn. 15,16. A hoU d y Israel y n giold; wiUi y rhai y golygir 
mae >n del)yg, y caethion oeddynt eisoes yn Mabilou otUlieithr 
meddwl o honom fod dinaswyr Jerusalem \vedi myued mor hyuod 
o hunanol a llygrodig, a cholli jmb gofal am y gucddill o hres- 
wylwyr Jiidea. — l'mbellhciuch udditvrlh yr Argliri/dd. ymadrodd 
\n darigos cithaf dilfyg o gariad at eu brodyr, a diofahvch am eu 
ilesiiad yn y byd h\v n ar h\vu a ddaw. G^feuvA. ^\ \-i>Kv\\ ;iX ^ •Jss^s^^ 
fvl r i/e yr "ymJiy/rydai Daw e\ um\^'c^v\ €\ \vv\\\'5vxvNv.$Av^■A^v>^^^;;|^^^ 
mJjc'll oddinrthi oedd vr adfvd TnwyaC \5:t Vnxxv^ "^^^"^ -f^'^ž^ • 
t■y^yir gyfarfocl Salra 4i. 1—4, a ft^. \— ^- "a- ^^^ - ^>^is^^ x^^ 
^varadnyddid gan ddinaawyx Je\vxao.\^m ^^^ vv^'^^'^ 



im EZECIBL. 

(ĮiclliKliiiUiiii gj-aaJetemish; bu ui H.vlitn ni jn 
IjnylUuu un-niiirain duiyct, njui aešn-n Ic i fėdi 
hvy «'Jil y tliai <liiwioliif o'ii ramudl ; gvelJer. ; 
buMu/ jfu ngturgr AiFCtait UUgnti ncu droi fCbjidlj 
H fj-dilai VU DmKiId M amdiliavn iiMfnt iIhm jt ub 
■'■>1 Hlilri.t ro.l jn J CHthiH-Bl; Gymh. Esb. a 
■HiUu'iii ]T Aiulw;ild KiU lil'l.vai h»y j n llc ri £ 

' Ailn. \1—-ia. CmtuyA mn-ro IViiirr o iHr ddc 

rhu ■ <l.l.vi.-httGlw.Til oVimUiįved i laitt, nu k 
iin Ktulu-illoiiii tr na Jctsiinh, Ibi y mae yn eg] 

inyil dluD Bililoiiuv^i'uiigiiiiaidil o l>>9 yi luddc 
vru-liTiUil.vnu UniCy muK lluicer u Ėibtmityi 
Mnin hyn;n (dilen'iil irni ililyvliii'cliBd d< 



I-, wl«> 



ui;Lvfliiu.-th fT Eftng.vl. 



jriDHnia uiiw; yrlinuaymuliiHiu&ibublnlinuT 1 

i'r Aliuui. Mynydd ;r Ulenvydil 2 Snm. 16. 3«. 

Pun jmBd^raortd goijniiiaM ir *ų{lnT Id u'rdcml.' 

ItUBldl vr IiiMbitūd uartlnrūi Ijn t Ii v d (1 ai' 1' 
dddui fynych" j n n Id L m megys bofyd ; 




Acin. 13 Mi a damoj fu rlnCįd urm tf- CjfBiriad Bt y dull d 
dddlH ipvyllLfllodt yn «iwEd&D( tAax. Nevryn ū«dd y rhwyd yn jr 
hun y dulinyd Uja breuiiiia iaAt\i.—Aė ui atirfc hi: uuiyoe 
dynwyil ei lyeHitl ef yn KiUub, 2 Bren; SS. T. Uiimsos, 

Adu. 18. t'cL y a^ineįiinl ca luillffiiiddniįv mgig s ttaheiU 
mU. Fal y i^ydiaoiil yn yr holl iriedydd Ils y'u gyrir liw.>Bl f«J 
y [iiimedicBeth<iu o'u (Įoddiįvcdilodd vodi eu teilyngu yn gyBnvm 
trwy eu ffindd d» dirTaviT yn eii boll uivtTeddBu. Boutusovd, 

Lo«TH. 

AdDr 18. Vdui dysgir y propbvyd i BT&rBrwyddioD crajIT, ar 
dangos y brBw, y prindLT, s'r nueni, b addlweildii ei gydgenedl 

Aiin. 22^m rii'jililmuaf^imBi/d,adatfil am hob guiskdig- 
ailh. Ve) pc rlyuttlnanu, V mae Dnnyn arferoedi cįiAsiini ut 
fysiiliifu : ^1 iri,\(lbl)b fyiU nio J iielediBi'ell' hon, md yw yn 



ocddyiU 



PEN. XIII. 

A brophaiydaril o'ii calmieu Aun: hynyy«-, 



Adu. 3. Achcbaeloldm! aef heh gael un welcd 
Arglu'vdd. Nyni s (iyrarry<idwD ■ i unrby w ddull 
Esu. it). 10. Gulat, 3. 4. 

Adn. i. Fel Ilicumigui gn yr aniataek. Meddyli 
n crcudura eWis Jackttl.sica y " llnyuis bycbau," i 
v rlini a unaant eu llo^besau menu isa Hdlėilio 

y rbūi hyn dori ir gninltannedd, ac ytnbortlii u 



\<\n. 6 Ni sit/nMMh yn yr adieyaii. VmHf^niddiiii 
l>ei,t)ii't.'ii od.liunb urferiuii milvniidd : ac yn diiiluid» > j 
>vydihyi' 1^1 rhui licb );i:ihlodIag<:lwth v bobl Uny .:u .vi 
i iiKlIau r« HVrdd u dnb»elyd a, yr Anjlnvdd. 

Adii. ». r« «yl.ujri>i,icl; aca " Vn nghymiulleidfii fy i 
ni Uyddaut." hyny yn, f»<1ilcrrydd am duayiit.»D ii[ bvd.l I. 

//Ain/enirkiiigBl; cyfiifid liw:>ii«,(e\ cii!Į^\vi\*.,-į\i'av-*>>«' 
•LlKUUis fa mvKguoliUKiEViineilinst ^TW■'*l*'į^^'■ " 
rl,..H- aflivj-rid idwv K aliai en cjt»Ttoa,e«. i»s. ^^*»- " 
oudii hyay, i'r hvii hefvd y'u \i'«s'4i.«. 



Adn. 10-18. Ub aadtiMai biir'H. te Wrtb yr hym pil' 
)g\A ymilierhiBdBO J bobl i BTih^ytieūo eBjUjs dyiguiUiffllĮ 
Dun', Lrwy {[iirOa tjtuttaacii i'r cimhedloedd b'u haniĮU'li.li^, 
HC Mly iieiun ymuenliu yn 0. Iiya T C'aldeaid.a'Tibai v hiKF^ 
ia.1 U'ivi eri HHilii; nVgmi hraphvrydia bHddeat^d pMTvaipiiri^ 
lirit ei dviūheniTtnrj wflūkeilfaio iildjrnt Tuiieytliwy f^ynb^ETAfr 
Dun-, yrhyn s barai <'w porgthidduii amil-liirfanl fed jd eSulIiiol: 
ond TO J gvfleljliiaelh hon. jr hun ■ gymerid orWi'»-rai y nuli 
i;»iiclufiinii>yarbn!Įii»ohired,d:u'luaitmi>rareiaor"-^'''' 
a ryddai eu holl ymdrecldlidgil. 

Adu. 17. UBioddy vįiui i/a crign tncrekot dj/ bold: 
phwjdeFiau įv^i ranyj fe] yr nedd mnndied nievn ih 
vn ineddii iTTir yilirTd pTOphTrvdoJiaah. ihe^h Mirisul 
k Hulduii. ren. yr bM enill a gymemit unirtit en 
rediji^ai.i. et ni'i meddent. megi* Sundiah Įn amtor 1 






■ftw. ZIT. 




BZ1'.CIEL. Ufl 


nhuvnebm,' 

Bd. Diui «edi 1 
badanient. Bo 
Duwiondjt 

Adn. 4. ylll 


hjw .nhdl 


in uniį jn gqgwyddo jn Brjr»l6ili.u- 
eu Ui, d flun eu hvjnelu-r, h\ }'u 
M>e jn irir y djli.i pob dju juiofj n « 
; na fydd dim cjfgihrach riijngridn ei ■ 
IrythanUl yn fnyiiBO ef. U.vidsos, 
, B dUrls, ira Bl amIdcT ti tiiuKod : hjnj 



Adn. U— e. Vnu ft'u rhybuddlr mii )i unig Obrdd i ochel y 
bunedin^biui oIniadwy a gybueddid ar yr įmediiciriD], oeild 
dmy Mitėrtuiu n dycbvelyd si yr Armlvynd a'i ivaiunHctb ; ao 
■m bob un ■ yniguledsi nu:»n annairioldeb erpvb TlijbuiUion, y 
gwnBlid y cjnyir ya liumpj ac }'u ddiiireb i buwb n'i biidiviiciieal 

Adu. 6^11. MyA irr ArgticŲild aduDlIoddi/pnipliici/dbtiniu, 
neu k oddefodd iddo gyteiliurai, gnu ei aduel jn gvfiann in- 
ddallinBb ei buDui. PooLt. Ac fel yr osdd y įbai a j'iuofi nent 
A'rgma hrDpbvryd. yo uni^ am gcLiiūgeeth i aroa jn ea bejlun- 
addaiiatlh nu haaauvi-icildijb, arfel jroedil geljniaelh cu ealoiiau 

J n erbyn iluvr yn eu parglloi i lidcrbjti jii graesaivii* vr hiiJul- 
lelhau tnryllodnishjn, fellj- b.vddui ir Anil»)ddBH cuiUimev,a 

hya a, auddai y pra^w.i'd luyILcdiį; a'r )iiiDl^'ii^d rbaįp-itliial. yii 
jr un dinyiilr oniailn r. htto byddai i'r fath dniter at Uersunaii 
neillduol fod yn iėndiih i Ay J Braėl, dnvy «l rbj'boddio i ūcbel 
elIuaaddDliaeih av uwire<ld, ■cymraddlynMlnewydilol i Tod yii 
bobl i IMuK. ScoTT. 

Adn. 1^—30. Paa lydilo trigoJiun gwlBd iredi •^ySuniii mesur 
ci] banwir«dd, ni'a gali yr ychydig gyiiaunbn a fyddu ynddi eu 



Karedu 1 le, pe byddenl y cytryv ddyiiiaii tų; ydiici 
niel.aJob, Vroedd Naab yii rhagori arbB>i>>ynL 

ffydd, unlonilpb, du»iulfrydHld,«:ufudd-dDdlrwyai!li Uen. 



^yddaiar, Gan. 8.8—17. b?. 1,30— 33.ft D-S— 17, Heb.11.7. 

Fe dilerbyultvyd alierlb lE eirioUsth Jub dnn ei gyfeitliun. lob 

13.7-U; ■cruliiydriDddUaiiiolgydBUun' i gael datgitddiad n 



muH'r i Duiiel, yr hwo oedd yn y oaiiūiind er'a pedair blynedd 
BT diieUt eU) nad oold y fj'd bwn oddiar ddrog mlvydd ar huįį- 
ain oed, gael ei rratru yn myngy >wnliaueinni«bsov I U^™.'- 
uithv^eddas'ul aiBT arbcnia agnlietattiVi cb^ASvbi-!!'!*''^'-'" • 
A.in. 31—33. Pafaiul o.i«u f y» Bvftu'Kvi ^a.-S^ *''^*"'''S\5. 



ygu vr Arglwj-ild Hm •rt«il ūili; Ip'" )' gveliiuteu t 
ĮiB'ii dvilĮiiga eu Unlyiiultligiuicliliijiillirj'r. Datiik 

PEN. XV. 

Adu. 1-6. Rba^fynejpKld Kztiiri rfjjmrin-eliad 
Itity lu8wso gj-Ilėlj-biaelliiiii amriMioelhul, megis [n 
o iviinjhureiiiguc'h, pen, 4 į trwv cilliu ei K-alli. a ih. 
hunaH vn ddarnuii, u llutĮĮi y Thaa arull, pcD. S ; tnv; 
yn jr Imn y bcncid eig, jieii. 11 ; iruj Uiroitni offei 
peD.13; Bi jina,lrw.v gotdy sianydileD.- 



inrallb &i choed incililiil; nid yv yu g} 
ll<Mgl yn Bjnnud tiiD. 

Adn. ŪS. Yma y fSTii ni (tvinli«->- 

oeild Irigoli™ Jerumiiciii yn gydi^lyb i w i 

m fel y nybyv, indi eu Įiappw)i.iio i'a . 

uUI lun, J byddsnt yu strr o k» ympn i 

PEN. XVI. 



rorpr.™ 
(rnlBRollii 



pKif. XVI. EZECIEL. 431 

eryd y gofal lleiafam dano. W Lowth. — Nith gyweiriwyd chtvaiih 
d halen. Dywaid yr hen feddyg euwog Galen bod yr henaiiaid yn 
arfer golchi mabanoU mewn d\vfr y n yr hwn y toddasid halen, er 
iiiwyo gwneyd eu crwyu yn galettach. 

Adn. 6. Uyivcdais uyrthyt yn*. waed, Bydd.iytv. Pan ydoedd 
y baban hwn yn gorwedd y n halogedig yn ei waed, yu agored i 
gael eu sathni, ac ar drengu, yn wrthddrych gresynus, ac yn ffiaidd 
yrolwgarno; daelhyr Arglwydd heibio iddo, edrvchodd amo 
inewn tosturi, ac a ddyveedodd \vrtho, Bydd/ytv, Ex, 2, 5—9. Luc 
10. 30 — 37. Ac fe ailadroddir hyu i'r dyben o dynu syhv dwy8ach 
y darllenydd. Scott. 

Adn. 8. Wele dy amser yn aniser serchawgrwydd. Bellach, 
meddyliais ei bod yn amser priodol i mi dy ddy weddio a mi fy 
hnnan. Mae gwarcdigaeth Israel o'r Aipht yn cael ei ddarlunio 
inewn man arall, t'el amser eu dyweddiad gan Dduw ag ef ei 
hunan. Gwcl Jer. 2.2, &c. Hos. 2, ]5, ]9. — Fna y lledais fy aden 
drosot; hyny yw, cymcrais di dan fy nawdd feJ y cymmer gwr ei 
wraig i'\v harddu a'i hamd«litJyn. W. Lowth. — Ac aeihum nievon 
cyj'ammod d thi; yr hyn a tu wrth Uoreb, ac felly hwy a ddaeth- 
ant yn bobl brotfesedig ir Arglwydd. Boothroyp. 

Adn. 9— 14 A mi aih olchais, ^c. Arferid golchi ac eneinio 
morwynion oeddynt i gael eu dyweddio yn fuan. Gwel Eph. 6. 
25, 26. Oddiyma hyd adn. 14, yr ydys yn cael darluniad o bobl 
Israel fel boneddiges wedi ei harddu a'r tlysau gwychaf a arferid 
y n yr oes hono i addumo y wyryf ddywedd'iedig ; trwy yr hyn yr 
arddangosir y cymmwynasgarvvch a'r daioni gi-asul a amlygwyd 
mewn modd'moi' dra nodedig gan Dduw tuag at Israel, yn eu 
gvv'aredigaeth o'r Aipht, eu setydliud yn Nghanaan, a'r Ihvyddiaot 
a'r harddvvch nodedig a roddwyd arnynt yn envedig yu nheym- 
asiad Dafydd a Solomou. 

Adn. 15 — 22. Yr oedd godineb ar bob achlysur yn cael ei ys- 
tyried yn fai echryslawn yn mhob gwlad, ac yn drusedd marwpl 
yn oi deddf Uuw; on.l y mae yn neillduol o atgas me\vn gwraig 
agodvydac a ildyrchttfwyd v n y modd a ddarluniwyd, Felly, 
gellir golygu eilunaddoliaeth yn butteindra ysbrydol mevn eraill, 
ond yr ydoedd yn odineb yn Israel, y n drosedd o'r cyfammod pri- 
odasol, ac anniolchgarwch gwrthun y n ei ganlyn, ac y n branf o 
agwedd halogedig y galon ; yn ddianrhydedd anrhaethadwy i 
Ddnw, pan y r oeddynt yn dyrchafu y n fwriadol yr eilunod gwaelaf 
yn fwy nac ef ; yn ei annog i eiddigedd, yn di'ofrydu holl freintiau 
y genedl, ac yn arwain i bob math o annuwioldeb arall. — 
Scott. 

Adn. 26. Ffurfiodd yr Israeliaid gyfathrach a'r Aiphtiaid, y rhai 

oeddynt yn rhagori ar yr hoU ^eii\ve^\Qe^^cJ\iViasB?cį\^^^6J3c^^5i^ 

^/«/-F(/'f ac eiJun addoHaeth. \m«io«x:\«\ ^x Kvs^vvjčv^ 'ecv^^ 

fsbryd mawr,yn ddoelbion a ^«iV\t3LO%\ oxi^ ti^J^^"* ** ^-mub'^' ^ 



rd<i hjnj , «-hi. 4(1, 48, .i7 ; paį Jiinvn y pvfteiybi 

fldidt^.fei » pauatlli vr Inddeitun. W. Loutb, 
A<In. 3B— 4(1, Yr uedd įoiliTicb eilun-edilf.lliiri 
i»f 11 \ n bsthoduii u gosbid n roornoliielli i n ui y g 
21. ii. Lef. ao. 10. Dem. 17. S— 7.—^ f Aorfrfųf i 
UidiotLgruydd ociiddiceJd; cjfctriad at y dicfreid 
u ™[ i w Kraig « dding dybid o liid yn snffyddla' 
7nl1ed«rr,rhaddBil)uw«giid i Jcraulem IV y 



efct'i 



'P'^r 



a cbjfBridB: 



anteitii: dymaydoedd cuslfedij 
BcedebjĘi" hefyd fod jma gyfHriad ai j 
B ddefnvd.iid vn y gv-srifiueHr JrMiMlrai 
AflD. 41, frj t'f0^/''f/ ffu-Fagrdd lauter, s 
flddiungylrh iddi. Mbavi "---- -■-- 
nid oes rebya ffieiddiopmriiimii- jH ihj iih gwn 
eallBot lui nau ysijried eii tosledignetli km jn gjfi, 

Adn. 42. Jt Ri ddisiafiKfoj,. Nid [cmadmiidinD 
ejmmodiail >wy rhai hyn; ond tliai inarKidiloy 
įk iin nicn ymdJial yn nslijd ai espfuluBdiH o i 
ddi'atrdd ncdi hvuv. DAVinaoN. Md vmdnl&i 



liocilran ; )T ordcl biynbrifdd 

AJD.4S— M), ^mldtf Ifgurjd ; I 
llwjdtliiinuu.."— Jc ui c*fii/;iaodd 
Irvy tdnfddu i'w c^snro. En. 3f>. 3. t, Eu Iiylbrj^ anlloujgar 
a *JirauUwTi. a dynUa ! wlrionedd y dorluojad ymB. Uelwlr 
pechcHl amvydui Sudun yn fficidddru, lef. IS. S3. Nidocį 
gcnymunprHvf fodpreiiwylwyrf gwiiflladeddynei]uD-iiddD3vyr, 
y u hvlncb yntdebygent ircynailuUi«iiid coawdol,BC i Hnflydd^ 
iaid KnrDp, y rhu a ymyuydKent yn Uanoddivrth nrn Uiiv 
a pharch i ddyn. cynh. tiUuh. 3*. M. Jod. 7, a Datidson. 

Adu. 61, S3- Ac a atįjiavnheaitt dy chuiorydd^ Hyuy yw. 
Ijdl a ddotigofiiiist atd w cu beuo^nrydd fawy gyinmaint n'F 
eidd(iili;B'iiboaynfwyteil"OBo*aluirlwdB«UijdirBoCTHHOVD 
Na oedd u»b m»y piiod i Sirnu k cliondenmio y Sodumiuid, 
v SuBuisid, a'r Canuneaid, iia'r Inrtdmson, er bud tu h; m- 
ddiBi»dBU hn-y yn twj yngeler OBt rliiii a faioent ; bg feliy yr 
iHddjDt yn ea MndEKUiia eu IiDDBip : uyinlL Bbiir. 3, l,3,a3.1N, 

Ada. 68. Paii ddi/ahicelaį/f ™ caitkimd hwi/iU, įi:, Vina y 
deehnu* prūpfanydoUaMh am odfcriid., Jr ludili>iiDB bV Ceu- 
biiiIlDedd BĮ Udow a1 icaaBnacth tmr; gnila yi af^nsyl. Vnh 
Kodgm yr ydym i ddeoU hiliogiinli yr ychydig drigdian B d-lU 
EnanKint rh»į y tara s ddingynoiid bt dilūiBsoedd y mtsatodedil, 
.vni^nni'digy MuiLbiidda'rAinmDDiDid: cymb Ku 10. a. n Jl'[. 
i8. 47. l)*viūS0N. 

Adn. S&- Contfr,TiĘa "er Dod" oedd mo^r ton am Sodam dy 
ehieoei" vti duina^v* tiį/dd dy falcfider. Nid cwddit yo meddnl 

VTi ymfdk'biū mewji baiiaa ddiogu]wch yn aDuer čy J^yddijiiu. 

Adn. 60. t'ti nghyfammed. Er tu boil hny Kcdi mm r'i rvf- 
amiDod B6 ef, y mae e-'o jū adJaw yn raslaMugddivtigyrauimnd 



brcgtiLiud y 



hiv. (ii. fun dikrlytMch dy chaierydd, į-i 
djib»clir gjda Ihi, a yiuunaut a įhi; ųHaunnyd Lji 

ibiui daii y MBMabeaid, ai yn eniedig irny b 

efiiii;jl į Bt yt hyn, tebygayt,y mae yiadnoduu 

Adu. 63. i'un dJyliudJer, ncu " pau betldychir Ii a Ibi.*' 

PEN. XVII. 

Adn. 3. Hvd'0i>ve- cjatljUieMi, aniVę,, ^*.at -s 

ff^rciMiol yn flrivyd()oc;i;mi tV.V'«\ieV\i B* -j «^*k ^^^ 

^nirJrr i gatl ollan ei ysiyr RudAicft^l. ^"**^^-.^'C. 

Ado. 3, AVįir iBomr.set Ne\mct«)iWtiDMii,'e*'^^* 




■i blagut hi, fe. Ty 



;dd ennug un ei tbraTnidiaelli t KKledfdd j 
mg y Tigris. jr Eunhnilei, a'r cuHdr Peniudt 
Ado. 6.0. llady lir,StAiii$ii,\jnwiJthoite 



Adu- ?■ ^r oedd hfjįd ryvj tryr H K iBr, Djmi 

Ehwn B gjnniychiolai frenin jr Aipht, mtta r 
Sedeciab am gvuūorthirT Tn objo bnnlD B 
C r oedd y wiii»yddui, Mf SededUi, jn pljgu.' 
irrw ei cheiaciAu tuu tUo. BooTiiBoyT>. 
Adn, B. OnifAfn^Jbfvnudil tif [nryddlį 
— Ei ffrai/lh, pluit SedeciDh. — !>«[ (i irį;, jr 

• Blladd Sedeciali ei wncuthnr. Cujiet. 

Ado. 10. Mueeicj/Kl y daj/rein, ncD WTiit t 
inddlau ptiudol o r^dain ruddiigDlinetliui Nebt 
18. 11. b38. ^—Yi rkiį(^aa tilkicf t gietva, 
wyddcn iion i gsel ei tharo gsn j tymhettlirjal I 
vrdddio o'i duiac ei Iidiud : ac M\j y bu i Sed 
ymddiried n bonnv yD yr Aiphl, a bod yn auHyi 
odoiUMar, (e ddygayd ei gonin oddituiiD, nid me 
ynagcK i V brif ddiaas ac i'w onedd, Boothu> 

Adn. 12-15. Mae y propbwyd yma yn e 
fliMDorol. s chyda grym ira main yn dynoMbi į 



dynodi durastynaiad cbUu bc awdarclūd Scdcciah.yt Ai|ihHaid. » 
Caldcaid,ncuunthjwalludoiarol b fjddg jn «lbi»yncb i gjf- 
teithiBU v Gonichaf.— ji prcn mn, efsllnj u HnvydiiiKaBi jr un »> 
blagiiryn IFūCT, vr hwn j rhaid idttn Ūa^io inewii ireidd-dra 
traKrwjddol ; cymh. Holni 73. 18—20. DivItitoN. 
PEN. XVIII. 

Adn. 1,3. Pakametniichūr/en 
holiad jmayutjTinK ■* ■ 
un uctun iddjnt i orfi 
goaddjTIL hwj ; gnei 
ag anirtreddau j tadau ai ; 
unig; at 6i*i cvfyngit yn bi 
feleuUdau. U.timos. 

Adn. S. l/i bi/dd i ehtci mu'ff ar/(ru ^ ddilianh hen j/n Janai. 
Yd y dinjutr uvy į Babiloaiaid, fe iraiEilodd Iiuiiy rha) a'i gmu- 
napthenl cTyn ffyddlaun.acnid neb aroll, ua nial uoa byanag jr 
penlirneot iddjnl, gwel pen. B, i. 6. * 14. 14, 30, 21. Bootur, 

Ado. 4. tfrle.trMl cmidiaa, tidiaffi ydįnl. Creaduriaidi 
mi yw J naill fel j llall,o ganlyniad layfl a ymddygaf luag altynl 

Adn. & — 0. Canui Oi bydd gar ya gį/JUuea, ^e Mae y djied' 
siryddaii ar rhinivcddau agrjbvyllir yma o rj»iladol, a^tlid ■ 
eii iTBawni, fel y gn-nelid bcfyd jn anil, gan rd na'a ineddent 
iinrtiyw cgw}idor »ir gtefyddDi, Trwy gjflauBi y peihau hjn 
vj- DEdd d/n yo ayūswn, ean belled nė yr oedJ y cyfreiijiiaa 
gwladol hyny yo cyrheeddyd ; a Ptiw fel brenin Israet jn ym- 
twymoi'v diogc]u.— Ilebfiffiftlaarvmifni/ddGeddt se( bwyUao'r 
ibcnhau aoflrjmmidi'reilunDdyno: naek^odiei tygaid atlynl, 

Girel fef.SO.IS.— A'ouor/AmnHMi, [ii.a3.21, 25. Lef.lO, Ubui." 
— (lanfyui Ų(o/yiW6y(B, h,y.,meddGii0Tiu8,erea ddiogKlifrliaK 
y cleddyf, rbag haini, a rhag newjn Būotrrovu. Mae eruili 
yn dadloujngryffodyiiiiiai™ jma vn golygu un wedi ei gyj. 
iainihau trwj ffydd yn y Measiah addaaedig, jn ptofi ei gnirion- 
cdd o byuy tr»y ei ufudd dod trwyadl i lywodraelh y Mnv gyf. 
iaivn; i"'rhwD y mne b)wyd tragJB-yddul yn addaiiedig. Daviib. 
Adu. iO. Yn lltidr. mae y geiryn yn amyddo un yn [orri Iray 
Amaii i dai ; aeyn taiTiha]lgyfreithiau.Daw a dyn i gacl ponhi 

)1 dedfrjd cyfia«uder; ni 
ddyslryw ef. 





1. 13. £.-.% 


nird 


«rudd 






eddau:ne. 




















1, 32. m c, 


M, 




ni ehyfrifii 


amo; 


bjddanlmegi! 


i įvedi I 


iuhnūn^ 



lltl. 3i. Onii.pan Jdveharthi y «]f^u>n oddiicrih ei ni'HtiniiH. : 
lyliyil bvnnng vr ufoddhan lijn iV ddeildf, pm vi tnuBidiii 1 
y AdytoA jn Bilun-addolivr, yu jsDeiliiTr. ja adiiicl™i. ftc, 1 

■ ddisddersitin ei aamiEdd. BooTBiiDni. Mae ihoi 'infi I 
i yo FCiiiodM^a jr adnod bau i bniG. y gali nu į*1lg<( 

DM y cyfr)ita)'mcd»nwnhwj'ni!brrWiiUo1ftelhiuiniiitBfiKliB 
o ūEoir buw ; Kwel Jm. Si. S9— 11. Iran 10. a7-a9.'Hel<, I. 
-20, 1 P«l( 1. fl. Phil. 1. a, 7. 1 loan S. 37. a 8. 4-lt, E 
.dylid iiufld flu! y pTophvryd yn soB am fyirjtl n mnnrolanli •!- 
iiydūl. u'i oyrryw jn CBelei ddjfimn i bob un yn iri si icniluk. 
»dd ; aco goiuvnijul, e& n lufura am ddynicHi y u mnlygulnrjt 
gimiiliredoedd Syn, ea bnd yn gj^asuūBujinidrygioiiiu. Si'i 
laedds yr tiwn iiydd o ymddsngiiHiiid yn gyfiaim iiu rbcsivB i d^ 
ciLhioam fynyd^ DddicJtliF pnrfaau oiioiiHvbyii ddiveildni ddv^ 
ista i broil ncfū] dhiddiod ei cgwyddūri(m irwf ei veitLTedindiu. * 
Ond ni> giniaod hyn («ii«Diryw a ymdduigiJtent su pvfinriipil 
ainy cyfry» nl!,y nme ynddianiniouydaiBeiiiroogittiiiliiidoBld | 
yo annlgotiol ilin>lt«a bimljan aV Dodireddiad ■ gynemmii I 
fjnu ; ao o gunlyniad, na'a geUir eu golygii fdly gua Faoijiid ' 
FVliJiKn yr hūU ddiuiir; nei 3 Vadi 1. 8, 0. lomi 19. 1—8. Hdi. 
3 13—14 B fl. B-8. IilVlI>WH. 

Adn. 31. Hii:riiack(Miirrlhi/eh tieh AbII įamatdilini. h'id» 
iinlgpeidiKehaphechnt; ood bnrinch eTymiiitli ■Hnrn dintiuiit 
rclncthlfiuiddaaiv<!idiut,iieu faicb B'chBuddd. .Puolk. EI 
■llu aai gnell (ddiii e>|iuiiio hyn aia fwrw ymaith vu hciluDic 
irny y rhiiy caiii«-eddenl, gwel pen. 20. 7,8. Giir. — Agicmtar 
i chm galBB Hcicįdd: dd o briodulileiau edircirnch diffuant yi 
ei rod yn j(09ih! y gatoa yn erbya ei phecborlau ei huiuin. PooL 
Gorcbymynid i'r Israelinid u-nculbur y pelliau hyn fcly'ub 
gyhveddid o'n 1įi'grc<)i|!;BCIh, ea hBnillii, a'u tniem cii hanaio. 
y dysgent werthlUwrūsi adadleu luldevidion Uuw. Mae y ryft 
pyiigboriDn yn gylTtflj'b i^r eiddo Criat l'r vtiif o*r parlv)' i gj^u 
;i'd ei wely i fyuu, a rbodioi gan ymddihyati Br^'nnortb>i': 
bwa s rod'lal y poruhjinyi], elb a gyniiygiui unuldhau. ac s'i ' 
fiddal dliiui \Diilluogigyflainii yrbynuDrL-hyinynasid. Sc 
Mneygelriaii vneinnayaaiiiniiiio'udylcdBnydd i BTiidi. 
Uduvrodili i ni ealDa liewydd, mcgts Darydd, Salra fil . 10, i 
pati y nse Dun- yn Rurebymyn vihj'Dsydd anmhoasild i i 
Bvflanm, y mut ;a tiii i:!Tar"yddo i oryn gadddo efiini 
n) ; ac am hyuv ini;»n\\':o«i4«'i'\\e^».wliiiiaa rmldi i ui 
neayčd : B«cl'v>eii. '^- ^'*- 1iwn'AM«v,, 



Pen XX, 




EZECiEL. 




.137 


afiivo 
ddibjni 

1f 


3. f-i 1 






Mjnmjsgb^i 


islfilI^'V 
idwyi i'r 


iieith, a'i downier,fLl lloui 
!l Gm. *9. 8, 



eild, yr Aiphliaitl b'u cjiighreirniT.— n ^ij/ic- 
»d jnOenia dr""" ------ -i- --■--►- _ 



ht:gfte)aBi™.23. 33, a 

do.i. r ■_ 

nm'a bjddiu 711 mibandd itidynl ei ddonntvTig, gau nad ūedd 
yndfin •DoagBethddiRDnDl i bari i'v bobl d EcfiiDai ju b;b\T. 
Arfn. e-7. Va anil, se( Jaboiatliiiū, ji hwo o«ldonne8wr 

Ado . Š. DarlUnsr ;r hann yn 9 Brea. 34, R. a ! Cnm. 3fl, 
-6, iąo , IJe y cajr yr vvpDTJiad gtntiu ar tirian y pmphw/'(1, 

phnyd pfan gyffelybiaeOi »r»U yn darluūio cvflvrr dedwydJ a blod- 
■BDg ei ■Ifld unw^lh, !> oadd yn ŪHiyUilai™, yn mnynhau ei 
brflDlnoūdd a'i daddJan ei hno; aVprj.d hyny yrydoedd r«J gwin- 
wyd<ien finyllilaini: cindyii owr,vroedd hi fcl un o brenimu yt 
tnial<i.ch,jnn'yw«diBa njtbljd.-Yo yr aJnoi oJatci.ftiiit iit 
Sedeciuh, SuoraBOio. 

FEN. XX, 
Adn, 1. J'KWa(,fli«Brfi'»'nigacthBludiad Jc«miah,alhcyrii- 

uhnvdnline tfiūii Eieoiel Kidi ei hamaeni.— / jmgijugkori ■;> 
Jrahudd. Ni hyabj-sir ni am ba be^ yr ocddj.nl yu dylįnl i 1111- 
gj'iighnri; ond y mac llo i gasglii oddin.nii yr hanes. iii;iL 111 
nghvlcb rlivn. bcth aniiihiiodoJ rn rjprl pnbadurua. Bootjtruii'p- 

Adn, 4. ^/tj.nį.nc«"Oi)ifeniidih«ymr OniddailJciii di ,\ 
h«'ynt. gan en i^rjddn a*a cuadcmntu am ea hcilun-nrldoliatih 
h'u ppchodau llnosan.g? 

AilD. i — B, VroedilBn tgdan ynu.nhryrelgai ageiliin aildii1"ur 
yn yi Aiplit; Blo yr Arslvydif a'u harbalū ne a'u hai^ub..xi cr 
mn.yn si cnn ei hnn. Boothbotd. Maa yn eglnr oddiirrtl] y 
geinoii hyn fod Isniel yn įtra tbneditol ut dlun-^oliacth yr 
AiiihtiaW; ac foellidmsKlu iiidoiygivlbeu diwreiddJo am hjny. 
Slao yn nir na's crjbti.yllir yr amgyicbiailau hyn gan MnMH, "iid 
nyni a H'yddmn fiid yr Argln-ydil ucii cvrodi mD|>hwydi yn l-:i 
mysghny yn yr Aipbt, nic^x Josepb. rbieni Mokii, a Mcikcs 1:1 
hunan ; uo yr oodd cu gw«th yn gwneyd y Iii) an rn ei addoli 1 n 
vr anialn-eU vn branrodaedd y bobl at cilun-addolinelb yr Aii ttl- 
Ui.l. D*vr-- - 



'u dyfamcHlJ 1 farw jn p au 



-tm įtr hjny tr , , j 

eiKic o BTthrjfel, (ei y hn rsid i Mosca bjaiirau iddynl j byii 
i'ff had gilt] tu ctetbįloAa M ^r boll genhedloedd am su h^ 



ra ndgadk i'r tIuū a ysBftSyobD^ 



ncholta ffiaidd, B , _, ,_-,,- 

myned i gj'ssPdr Duw. Bootbboitd. 
Adu. »i—i8. Eleh bicriai ni hydd ddim. Yr oedAyal br; 
' ' " " ■ uIbii, aq ymitttdiyo hulii 

UBgylch; ond y mae eff 
ŲsiiD y mjnnai «e ei naangtu ei nunao jii D<iaw iddjnl trnv 
cox\)i.—Amahcrhybiiblonld,aityiaaiii3wcboeid tq udIiviiiid 
oguelhyCBldeudiL'rceuhcdlDeddenimjrjBg y rh<d j ^čolii 
yi Isruflkid, medd Micuiilu. Bikitiiiuiyd, Oud, aai olJ 
ymadroitd ftid yū d^^nodi c^BtuddJan ju gytiredinu], y rhai a ddf 



jdilir yi nn Kj-aElybiaeili nEitn maniinB eraill i diiarlupig ceni 
■wcdi ei (uūt&^ilhjo. Eis. ar, 24. Jer. Jfl. iS. Ze.:h. 11. 'l.—Oi 
? Mfle jn dcbyg eu bod hi 



ir hyu a ddangosii 

ei gBriiid Bt ei bobl, bc hefrd UBil o bDnAW ei bun yr ocdd ere ya 

Vetaia. ond fel y'i iiynhjrfid gnii /r Yibryd Glia. Cyfiawnwjd 

y bropbwjdoli»eih bon pBD gymerTyilJenisslem. DiViDSos. 

PEN. XXI. 



Adn, 1— 7. Ymay mafly proph«yd ja eyhoeddi yr byn Bddat' 

loniasBio'iblaea trvyygjroelybiaethogDedvig, bebgylTt'l^bijielh; 

» jn dweyd yn eglur y hyddsi f glraldyf y gelyn gaei ei ddy- 

I noštlii, Bc ir cyllaKu B'r drygioniu, y preu ir ar pren tyeh 

gwyiBiK> tdao yn yr un inE>dd- 

Adn. 10. Fmac^cįK dirmį/gn giciuleit fy Mab M pob prfn. 
Nid yvya givneyd gwahBniBelii rlinDg y deyraniaiena choeil 
OT0redia; rhwijg CBOgenBU ū'r teulu breDiaoJ. a ddiagyūaseut o 
DsTydd, ac a Biddelniil gnn Dduw fel ei fedblon, ( 3 Som. 7, 14. 
8alm89. ae.| aVgvaclBTu'rbabl. J. CguirN. 

Jlda. 11, Ii. Tm rvddi įti Uaic y lleldiliad, NefauuhndDūoaor 
neu ei fyddia.— rom laic ir farddieiid, arirydd oilanol o utld 
dwj»,Jer, 31. m. 

Adu. 13. Canyiproliadjia, byny yw, byddai i fomedigBethau 
Duw lrwy y UaldeBid broli yr Inddewnn. pB ua b wnBeūt ai edif. 
Bthau ai peidio: M os dirmygai y cieddyf deyniiviBleū Sedeciab, 
ua betb a fyddai y cauJyniad ond teifyaiBd i freaiDjacLb dymhoro] 
Dsfydd? Eraill B ddarllenaiil, "CsDysorofcdig yw;" yroeddy 
cieddyf wedi ei brofiynllymaeo ddefnydd da, wttb d<lystrjwio 
ceohedloedd eraill, ae os byddai i'r lleiddiad ddiystyra UyrDwial- 
GD Judah, rhaid fyddai i'r fremniaelb beidio oddiyno. Nsncoui, 

BOŪTHBOVD. 

Ada. 14—17. Taro laic arth ha, arferid Iiyn weithiau yn ar- 
wyddooGd,pea, S. 11.— ogyoddoredd, Num. 34. 10,— osyadod, 
pen. 22. 13; oad y mae 11awer ynmeddvl ei fodyma yDarwydd 
a RBloasgiad i'rCaldeaid. Nsvcoiia. Mae laru y dnylBw ya 
ogliyd.ya y Dwjriin, yn c jfaiteb i 1* ar«icrwrddo ryw beih; a 
thrwy yr arwydd bwa dangosid fod y gair w<Kii niyaed allaa, ae 
na'a geitid yool. 'BoBSi.7».—A dybler y cUddyfydmMdioa'ilhi 
neu, "adwgy deddyfddwjwttiiii-,w4'«KE\*Jwi'BHiš.'ii..' 's.ūkvb. 
«p,D.-/n myncd [•«, hvila/(lWda,Ue-3 S«>?^«\™ '■'^SS^ 
gKeI 1 Bren. 33. 24. W. Lowia. OKtla \ (.■jd.i-'ii ■! ^»»«*' 
' ' ' ' h. Da-vVMijS. ,, v^o^io.'; 



jifrifcncflig iirikj -, yna tvuld iid o'r rhui hyn a]luii ar ' 
Li'rfynicl y dcJdiU ; ond m yr un ocdil beb ildim y 
arjli lirlyniiid, byJduL raicl j{wūti^vd pmnf druchern. 
Kliyg i BKii, j^riftnid eansu yr Bnii)-w)ol ddinasui 
idynmadamyntaTgynnifuro saethau gnaliaiiol, ; 
inewiicawi'U; ao.vnapu un byonag a dynid allan 
(yna y pcLb ai baddiaaai ymošod gyntaf. St. Jbboi 
ur lim dj'iiion. y rhai ocddyat vedi eu lluaio ya y f 
gailai eu hoJeiriaid cyfrMjs rodiii attebiad ir jm^ 
ynt, a'r (atb yma ocdd/n t y r anclau piguiaidd. — ^ 
n/u, llu, raju, neii ocn, a luddesld ii perryl j o* bjij 
u't atuynddiai-gio],Dcii}Dafliu:b,Deaei fodvedif 
ei agoT, yitjrid byny jn anc jdd u aflwydd : ond m 
*c.,yityiid fod hyiiv i n Brwyddoc™u liatenviic!, de 
llvj-adiant. Gili.— J'n ei laa ddrhaa yr aedd dim 
iikm. Neu,"Tiia't 1a»- ddebau y dilgynai dewinii 
Jcnukm." BoomKoVD. Ii oedd ei holl ddevii 
gyfeirio lua'i ddi^heulair, vn erbyn Jeiu»leiii. Gili 

Ado, *8. Fcldeiciiio icicinlatlhgaagidd, *e, t 
luddcTon v deuBiefe tbanido i dd)'),ti)-» i" eu diou 
v pioįriiiryd va siirhau y deuai efc k y coabui r rlu 
c.„ l\io rfydJlpodeb iddo ff. Boothkotd. 

Adn. Ti. r-ch dtUr d tbiw,ma: iwydd asycym. 



l^PtK 



Cymh. pcR. 30. 4. a petį, 23, 37, 49. b 94. G. R. 2 lli^n. 3). lU. 

Ailn. 4. Adaeihifit hf/d nt dy Jtynydiloadd. \'r nci^rl amscrel 
rlialedi] a'i uhiub wBli di-fodTn Rrfiaivn; ciDva yr actdii □vrpnii ei 
huuviridd vn I]a»n. ŪivinBaN. 

Ado, B, Bobimunriallaidi/aallIsieafa.nBa, "Pob nn jo oi 
si (llu oedd yn lyniilli gvaed ynoL" BaaTnunvD. 

' ■'- " Atkreiai/r onM ^nof, hyliT yw, rliai jn dyfoiaio gau 



Hjhnddiiuiiiii jn erlijū y dinii 
Adn, 10, r dalguddi—' — 



ibddidCth" vm'V^d II OBlvUotii. L.Y^, Jliuhk. Booth- 
■OYD. Ni'igilLii eiii wneulliur Imi byd oni's pumi hnjni.jr 
fcyn cmddaieithiftindyael jmdriliiBethBu & hivj-nl. DAVibJos. 

Adu. 17—3'^ Vnjraduodiiiihyii dangOHlrmjl nniL^nn Duw yn 
;si CimedEgBelbaa oedd tynu ynmilh yr uumliun.'dd. u clihagluy 
■jlwedd g»epth&wr. Yr neila diymoni eyfftedibul y (tencdl B-edi 
SI vnenEhuT yn dra uigearhddial i r Ikth omclitcyI!utl1i buredii- 
«nl gsfll d riioddi mcitn gveilhiediud, fcl ; mae s'a eglur addi- 
iFrftyriidno.laiiciinlyiiol. 

Adu, 24. Sydi hib d han, au, " Hob ai ddyfrhBu a Dliavodsu. 
LXX, I5ooIHiu>TI>, 

Adn. iS. Ei phraphiriidi, ei gan brapbvydii y rhai cruIlu a, 

Syduornt i i^fnir'l nropliviydoUiteCh cu silydd; gnul pen. 13 
1, IS. Calmet, 

Adn. 98—81. Ei htffeirmit. Vr oedd y rbai byu yn rbwym 
«Tth «u swydd i gadv y cyrrailh u'i goiod loeun );ryin, ond nn- 
vybndaedi du-lb. ne eigenliiBlra camiveililus a tfyniū yn eii pliib. 
Y ly iryHraion oeililyat fl«ddiaii ! pab doabarth ■> š'mdeilbiu yn cii 
pUŪi oeddynt mdi riDlygru, a'r htdl ourff gvladol mcnn aslmi 1- 
der.rdnuchddncbyiienpIitbygidliileE tiriolaeth dmstynt pvd 
a'r .Argl*Tdd M yn llirvddiannoFi i droi ei ddlgofoinl cvfiu™ \f 
iFldiitrthyni, ptel pon. 18. S. n M, 11.-20. 
PEN. XXIII. 
Adn. S. Dai/ loralg nedd firctud i'r hii fam, k( fUninrinn Jur 
iiMiilem, ucii Unid b Jndab, y rbai ubetlhvncnt ir nn tir,ni; b 
l.laniKsid i'r un Rendl : gval pon, 16. 46. Jūr. S. 7, 3. 

A<In. 4. AhalaSac Aholibah. Vr ean' cyular, " ?i nhabcll." b 
ilil.vDodai Saniarin,yr hon a osoftiifti tv '(J^įi^\ ^ \«.\. N^-^™- 
nit-un firnftnrnebiad i rtrigta jt (i'[^'«5i*,-!i\i«'''-=į^'^J";jj; 
Jjovo. Oelii'irhon j/rli((nor, olmrm^ii ^"^'S ^'^\;^*į _.^.\> 



larael ; iim hyoy Dun- si ihoddu i Tyau'i w čhariail 
gwAnulwydi]ciit ne a ddaT^uddienC ei ch7wi]ydd, B 
Ahia aethyntnitog yn mytg gmra^tdd. hyay įv^įi 
drygioiLJ, oc yn iiodedig fel camapl u fAruedi^aei 
tayta j ■:£DhedloedJ. 

Ado. n~30. Ni ddsrfii ir pluiu a'r Uorasu ■ 
Insel eSbilbio i arwgiii Judih i Edifuhau, pnd bi i 
d hynfydrwydd eilun-addolgar ai eichwaer, gan gii 
iddūliaeUi J Caldeaid n'r Aiplilitud, yn gyuylttiHl 
cyfiiiFuid TT yseelerdecau ffieidiiiaf. 

Adū. 2S, Meddjlir mal paKhau o'r jmerodnieth 
neddPccDd, SoB, B.CDB; ond nid ydyi ;a utuab; ddi 

Aili.ii,Bhoddą/o'iil>Iaiiihiiii/iii/aniedigaith: hy 
•f bethau yn 3 hlb fodd. fld y bydd y BabUouiud n 
jn pfinderfyau dedlryd larael. D^ttmon- 

Adu. 3S. YaiB y mae jt Argluydd yn cyfeirio 1 
(Bthaa > loddid yn Kyffiedia am buUeindrB yn yrani 
« dangos gjJiawnKd y gosb a ddygidatnyot hwy i 
■ddaliaetli— Dila diiry dan, oedd ddull arall o g«bi 
7 Caldeud, Dan. 3, 32. Neu hvyisch fod y geiii 



sibyib) 



i'i boll haiddnc 



Ada. £9. Z>ir ^£J fii/iir, ncu arwylh dy URtr. 



Adn, ta. rm, 



■.tlaice 






Adn. 15 -17. A'rgwsrcs/lawa,se!j Bsblloniaid, n ehiid fdl.y, 
3Ud oblcgid rhugoriaelh su QūdwedcUiid, ood oblogid eu tnid vcili 
BU tmpcwynliQ gan l>duw i gjfluniii ei larncdigaKtli m ei bobl 
irrthgiliodi;, 

PEN. XXIV. 
Adu. l,a, Tigrifena tnw II diiM Amn. Yr oedd hjn jn angcn- 
ibeidiul tel t evelti v bobl fad jn rbuid mai Irwy j^lirydoliieth 
ofllldlroeddDJerasaleiii yngeJiudy- 



Adn. S— jS. Fel jr uedd Ezeciel JO oBeiriad yi ued J efe yn gy 
g;d i'r diill d barotloi yr abetlbau. oddiivrtli jt byn mu 
■g J cjmorffyd cjflelybiaelh y ctochan benredig gynlal 



Adn. 0. i^a 

UeiU, folymaE yabodmeinithjfti veilhiiiui oud byždaiy djs- 
bj« ynin jn gjfiredinoL Owel a Sara. S. !. Joel S. 3, 

Ada. 7. Ar goĮ^a craiff v ffondod'i lU tf, Cyreiriod ^Failui b\ 
yr aiferiad aoHVyminu abeitbau dynol ir eiluuud ar iwhe!fcfd>! 
otrigiūg y mynjddoedd. A'u gwailb jn osijeuluso ei guddio i 
Jlirdi yn oi J gjtraitb, a ddsngosai mor ddibrii oeddyot o fy" jd 
dynol. Owel. Jer. 3. S4. Lct. 17. 13. 

Adn. 8 BhiuMai' ei gicatii ar goppa ofaie.dnry yihyn y daug; 
niū DuT ei fod ef yn penderfynu gwneyd d thosb mor ainl»g ai 
clisraircdd. W. LoWTa. 

eu Uosgi. a't bet»Bd jdd pres i fod yo arivydd-lun,ybyddMūidyB 
uaig i'i irigūlioa. ond it ddiDiis ei buūuū hefyd gael ei dyslty^iu. 

Adn. 13—11. Nid atth ei hgiaim mawr ailan o honi. tiE fod 
Jeiiisalem vedi dyoddef Jiaver, eto nid oedd wcdi «i pburo ', am 
hyny y moB \}aw yn bygwth ei llwyr ddystrywio. 

Adn. 18 — 18. i>i/Biuiiiqn( dy tggnid, K:/gwraig y prū[ibwyd, yr 
hoQ oedd fenyw brydfenh a hamddgar e ddicbon.— -^ diimiid, y 
parJyB inud erallai : ac er mor ūfidus i feddAl y prophwyd oedd y 
Uo, nid oedd wįw iddo ymddaDgos ya alatus dano. Araccaid 
amgylebiadau fel hyn 1 gylfroi y bobl i yatytied eu cyflwr perygl. 
iu,ac cdifuhmi am eu CBmwGddaa U^osog.— Na fifi/llii cbicaili. 
/o™((i"uon,neuf»rag»lBr, y cyftyw aga anfonid gan eu cyfeiil. 
ioū i alantyr, er lloni eu hysbrydoedd. Yr oedd y propbivyd druj 
hya i roddi ar ddeall iddyut y byddai i bob galar peraouol gael ei 
lyncu i Fynu yn yr adfyd cydredinol, gau mor fawr fyddoi tryiih- 
ineb j geDeči; neu y byddni 3 4jmQ4w.toia'.Vii*i'«iias^— 



o IclaF beb lael n dUgu 
prjdJ nntiySon ilineUipe 

PFN : 



^ In 1 3 MKvrhvnBddfKBd rvn j'bsnnodhoiiįfiJiinryJJa | 

f d Jcmulem n^ed ei Dh merrii « bod h^ y vedi peri llaiteBjiU I 

JQ olysį^ y c^abedlūF d viLhyncil gan hvnr v Dme y IrenDod W I 

o ran efn nmE I 1 " n dd iyn pcn ») Bo. vitbofo. Uiau. I 

^ n 4 / t </ a» yr ^labiid efalln; 

o 1 Cii-KRT l'roH) 1 vr A«bididn 
). D Nei uchddonoKn- m efiill«i Mdo inAK 

aBobmyamo gs-osBnnMh. Gn-i- 
— ; n d u itd cTion j j[air l»tVil toJ rn ir- 

«^ d ^ DP ar mae rr h n ft ddFHiidir un eu įcIijU. 

a u d a liL u gwel n yn twy pr odnl i no4wefldiil Ji 



) ddydd 1 m yn rvhnyl 
gfaBiu>l diadsllaii o ddofni J i 



-■■ e fnd n-«!i hod jn 
^ fr gnilav idlEil- 



ū^ a dL n-ed ei{:hvrbc I vn d 1 ffiiothvr h nmilh ya bre^ 

p S niIVBE(iijJ 91 YnoeĮ!nastiidaldffniylhliiwnTO 
ri in acth Ammim nedie ditho b Irjn no iwl, t rlai ■ 
(I h Id RDJ mnvHrahenair d Bv lihai- t Hi,ria. ' 

•.in n 9 ^f b aSir \t n«ia f lUnr geneiTI vmi ™ 
ingianndynagosynall rllBlI -"-oli oli^y golygir vr EiU 
nua I ne hiloBoeli EsaM ^ rhnia ftdil ąnnasanl fynyddorilil 
Ser Cm C*li bt— (fs^nrf^ Jui uft/I ne (oHjmAfti/onfJ.rB 






iBij'ngDdll NgIiuvIilkIdui 



' yttno yt yctaj'dig Siiaduilaid B ddumgaKct rhuK dailchTan 3 
y BHblloDidi1,aoyr oedd^atliiTy su liunaiii i EaeT cu biriH jui- 
ndth Kin iyn. ^e, yr odild yr IsruelieU eu huniin i ad-dalu idcfjni 
wedi cu Ladiėriaa, m; felly T bu įddyut H^ eu doruJilA'iig iLin y 
Miunaibeaid. BunTHaoTD, Gill, UiTiDaoH. 

Adn. IS— 17. Yr oald lliiwer j-rarytonfa n-acSlyd wedi bud 
ir1)wng y PhiliiUaid n'r larneliBid, n honaii greddfolynddjnl tuną 
fcttymerpun j'ugorcMjgidEoa Datj-dd. »« wedi'ū ja AdmsAi- 
anch Kan Hez«iuh. llw>TLi(hcn 1>ūdbR-yyaUūn)ynnghwymp 
JT Iud3e«ou,cBa ddj>gH_yl ybydilai hynyyn fiiulaiaiddyolhnj' 
■ roddjrrcbiira 1 w leCy-hh alijuį lluCDorol; iHUl Ji ocd.l y cyiVjiv- 
.adjf«awjli»d jn ll^jr oter. 

PEN. XXVI. 

Adū. I. Yu yr aHfid ItiPįidign ar ditg ! iiMwn iin h«i Vigiif 
<larllenir"vdiJeudd(-3fe<t,'iic ytUianQiiir,"iir ydjdd cvntufor 
mii i:.vntBr;' yn unol u dulI cvfiVedinul Eznicl o umuru fi-uilhini. 
TroJdodH'yd y brophwydoli 
yr hyn a WDiicd yu vr uufud 
o deyrauiad SeUecIub. 

Ada- 3. Vfucdd Tyrus yn gfitygu /tniEoJem fu] ei gn'rlhym- 
neiij-dd mcsrii nuuniich, BC om hyny y llaaenjvhai bjb"""!"' •■ 
liur«ydd dyslryiT t ddiaosbonu. lluormiurD. — Fyrlli į bobloulJ. 
!!o yr ylllg3li'i''y4«'lt yn doritydi! manriun nr ei bachcla-yliiiii 
urbenig. W. Louth— IVbJJ allaf/i: /am llt«irii. Puu į!,hii- 
mervyd Jerusalem diulvyd yiiiiii) y ddiiiav, ■ rlmi o'i tucUiioiL 
bL'fyd efallai i Tyiiu, i'w gvidUui, girel pcn. 37. iS. Dyrah. Jocį 
8. 4, G, S. 

... . .,..__. agrafaf ei Uach o he.-.i, Y.nh yrhyu y dy 



awyddyn 1 



hV caathgluiliud, ui 



Adn. S.'riic/act 

.Ivbn-d i ■ 
ur's oeucUI, u 



mjadl. 



'Sfbifdd. Nidywj"ltigolionprc«nūl 



JO hj'n. 

Adu. e. Ei m/nlitd htfud y rhai tįdd un 1/ macu 
mae ra dfbyg y gulygid Ty™» a Siduū, a lleoedd • 
l>vnol ar Tyrus, ory ityfaniir. U^iinaas. 

.Wd. 7-1-1. Dynuid JoiEVUus \iui l^tVi^v 
od.voįivarchaear vrheo Dyiua ai!it'o\v^'i^ 
ic.inifrodd floūdd'y Iviso'.ioo -in e'j\\'>«%'^' 



_i. Ifl— ai. Onic . , . _..^ 

ocdd gui Tvma a 5idūn 4nityw dref^gfjf thau ar ari 
>nfiaed<IM6ryCBdoldir,acyroeddpiHa;llljiiilma9D 
J iiigoliun 4 ctenhedloedd pėlicnig, fci y pajai j- nr 
cbBTinp ofid BU ofh incvi-n gwl«iĮrdp [runor, tel yr 
pahl arj^ddnioryn oi yt artvnad mevn B^v trwm- 

i'th occlifjgwr Nebuthodandaor, jq mysg y mihedJae 
iul BooTHBOvo. AdfofudinaaDfddgūivLįgedigerMU. 
lunel, mcdd eraill. Egla*yi Dda«. Oiti.. 
PEN. XXVII. 
Adu. 1, 9. Vrndl^Dir yn helacth yn y bcnnod ho& 
IraOiidiiiclb thmig Tjtim, o'r hyn y deilliu ei golud i 

lūyflR y centiedlocdd. DaTiirBorf- 

yr hon o«l<i VTL'di ei biuleilidu ar ynyi. Girelpen. ii 

Adn, S — 8. VmB y itm y prnpbwyd yn darluaio 
[hmfnidiaclh don y BvflajbiMii o loog hanid, mci 
manol a godidog, — Mmleioedd gr Auyriaiil a [snaelAa 



Ada. 10,11. ^ud.crallaioedd drefcttigaeih AipIiCu 
loMB.—Ar FliullaM. oeu y Libyaid, pobJ n Aflnca, 
fel Melhyddion, EsiLflfl. 10. Gili,— fiaminarfiaij , 
Oamale, un o ddiDas"edd y Pheniciaul; ond y fnap ers! 
Tubylrath mai niaih o ddeliraa byciiain a cji-gir n 

DiSlDSOH. 

Adn. 12. Y dpsedigion a g)dunant i famu nai Tan. 
BerUijnol i r Iliupucn. yr hon oedd strlh nafn it afo 
oljgid; o't Ue y (lygai y Phcnieiaid helaeliruj-iid toav 
anan gyni, yn .vr bun y mosnaclient. 

MtB.\». JHfau,r«b,tt.aM,sichi nnli Jufan y gniv 
yneoBedigytbBii o honi a clnid lonin, (iddiurth' 
Japbct, Gcn. 10. a. Gili., W. Loirm, &c. Tubal a Me 

iaid; ac or oUt j i«\\w:\į Cti-vu^UM, 



Mu.iS.Didati.diaaiar 



nratrwfei™ 

Vd Ūfl IMn lūįįd aJūfah 
IBIO. "Dan hefjd b .Tufan o Uial;' yt hn-nhefida svlsn y 
icllid ainio Jutao ;d Vcohibii; u bud Uza] yn ddinsi o'rihandir 
bono. ties. 10. 37. 

Adu. 20—23. ita/ui. Vr Bmryrallvylhiiu adrigenijo Arabis 
jUiHng, cyaUl *c ;n Arabla Felti, ocddjiil ;u arler tayajcYm 
r pon£laddaedd Vr mirchnadmdd Tjriaidd. 

Adn. H. Widi n rkagmo d rlagm, a'u famtUmr o geiraiydd, 
Wedi eu rhwyiaa i fynu yn ofslui niewa cisliiu o gednrydd, er 
rhoddi amgl da ir giiųoedd bjn, a'u «idw rliag givaelhygu. W. 

Adū.M. YnciniKim danątyn, dv farclinad. Hjny yiv, Ji 

3atgniIeima««iIdynnihob lle. Giit. 

Adn. 36,27, frhaia'lh ray/aianl alh d^ygaiaM i ddgfrotdd 
tamer. Hyny yw, yr utdd Hywi)dniclb«jt Tyrus wedi eu <l»yn 
i'rfalh amcylgliiidau dynniB<:hyfyng, fel nad oeddganddynt un 
modd i vtOHvynebu grym Babilon, jmraodiad pa un a fjddai yn 
oiaid^y fel yaUnai a •niial t dwi/rain. Darlunir Tjnia trn-y yr 
allcgnlong odidog, ddigyfiblyb ei gvychdcr o raael hadelladaedi, 
eimoni'yr.a'illviyihi;— Y mae hon yn eyfarfod a Lhymesil, yi 
kion sytld yn ei au'lda yn y ceforor; Lle yi ymgladda o'r gol^g am 
liyth, fcl Da'sgicelirderuyn o boni mvvacb. Dividmn. 

Adn. 28-86. Darlunirgwaedd y rbsi uyddyny Ueslrsiiddi-dig 
yn cyrbacdd y tir; ond heb Tod gan a«b fodd i'w cyūnoTfbn^yij; 

on'd galatii d'u herivydd ; ac y n»K arwrildion y galar yn gjffrėd- 
inol ; vn y diliuai ar maesdrefi, yr nedd pnwb yn galaru am gyf. 
cilligii, ucu olud, niiu bob un o'r ddau. IJavidson. 
TEN. XXVIII. 
Adn. 3. TrrfAdinc;»^7KrTU,aclwidIthobBl,incdd Jdkbtri;!. 
l^I^u: }n yinddnn^uddixvTLb }'r byn a ddywedLr yma ei Ivd yn 

vc<U ei ddyruhafu mor utbel na's gailai ncb Įnd yn gj'draild ag 
.JJ&'fjsoatiioItlodcuūB,yiitauU\sio\vteiviitUi^^'i-i«'i--'i^^>" 




Adu, 7—10. Vunli 
T.rriai.i,arrluiu ge 
lhywjKugT}-tii>; yn 
B rydilciil, tcf dyntou 

£: ocdd eu bajswyEl ū 
abllouiitid.— .4 byda 



medilttl iiiil yv yt jmi 



™jddir,cfallBi,inūiir 
sdiguclh, jrliyu yn oi 
a KiriuthrudiliHd mav 



tf. UBO o^'i'^r idduB fnddloi ek ynil 
fjddiū y Unddiail j n dnj « ei fiwyd oi 



Adn. 11— IS. K'fan; 



iaolhol y* y geiria 


uhy. 


indu t>lu 
Kgdri*..-! 


ie)nfwylcl.yĮ 
norvl lyvynuB 


wjtrelbei.«ediBi 


čh«] 


i'^r. 


aiD." M«!<Itl> 




Add 


ffurlioardd-1w 


yn arftyddi) fud Ų' 


B-ysogTjriis yn <A gyineriiid »v 
gaili., ■ ma*ndd yVi.»dnd, 


™wr,gdwirba, 


fuv,-yi 


rynddunia 


u. Hiiyrach fui 



XIX. EZECISL. 



diMeerabenndnioggtnvhuddiedie.'* Mae yjproplraTd 
bentliyeca ejrflUjrbSaeuaa o*r demil ctchrimilo ^ywyiog 
Tr oedd 7 oembiaid yn rhaa o> areh, ae am hjitj jn eoi- 
g, Ex<kl w. 18. 31. a 80. S6. Eu hadeoydd a omhnddiai 
reddfit; ao y mae y prophvryd yn myned įbagddo yn y 
iaeih, ac fel ue dywedai, *^ Y fath oedd dy odldowgrwydd, 
loasit wedi dy oiod fel y oerabiaid jii ubeal Daw, ar ei 
lanctaiddei^ ac megU pe baaait yn {oenvylio yn njdiaaol 
deb dwyfironneff yr ardioflbiziad.'* Cyfeirir at ei ieddwl 
dig am dano ei honan ei fod yniįhy wbwk mwy naaonrol. 
th yr byn a ddywedir yn y geiriaa byn am dano ei fod fel 
. £den» neo y oeiobiaui mewn Ue na'a gellid dyfbd atfut. 

16. Mae Daw vn &i gwrthod ar gĮfrit eu banwizeda, ae 
08g o'a hoU orddaaa'nrliagarfireintiaa; a^i goleoni yn cael 
n dy wyUwcb. 

17. UįĮgraitt dy ddoeihineh o hšrtoffdd dy layvder: nea, 
)ethineb a ddeiiydd yn nghyd a'th čJegmch.'* Datidson, 

18. Dygąf ddn aUan č'lh ganol^ hwnw a'ik yuo, hyny jw, 
I, cysud a*r brenin. Magai ymiyaonaa ac ymraniadsa yn 
y rhai a dueddent i'w dystry wio. Hwyracb fod yma ryw 
yr byddai i frad yn ysbaid y gwarchae, brysuro cwymp y 

20 — 2S. Yr oedd Sidon} yn ddinas fiodeuog yn mbell. o 
rus. ac un o'i tbrefedigacthau hi ydoedd Tyras ; ond y r 
3rch wedi dyfod i lywodraethu y fam yn fuan. Nid ydys 
i gyd gwympodd y ddwy ai peidio ; ond y mae baneswyr 
> i Ocbus brenin Persia lwyr ddinystrio y ddinas hon. 

• 

24. Ytbyddaden higog: gwel Num. 33. 65. Yroeddy din- 
yn, y rhai gan mwyaf a boblogasid gan gyn drigolion 
yn blino Israel yn fawr. Scott. 

PEN. XXIX. 

1, 2. Dylid astudio y bennod bon a'rddwyganlynol mewn 
id ag Esa. 19. a Jer. 26. a chyfeinvn y darllenydd i ediych 
dau a wnaed ar y rhanau hyny. Traddodwyd y bro- 
iaeth hon yn y ddegfed flwyddyD o freniniaetb Sedeciah, 
gludiad Jeconiah ; ac yn y fan efallai wedi i'r Aiphtiaid 
; i'w cyngrhair, ac i bob egwyddor anrhydeddus, gefhu ar 
ewon, a gadael eu hachos. Gelwir y Pharaoh oedd yn 
i y pryd hwn, yn Pharaoh Hophra, Jcr. 44, 30. 
8. y ddraig fawr, neu y crocodil, yr hwn a arferai yr 
d yn arwydd.lan o'r Aipht, fel y'i gwelir ar yr beiL t«$2&a». 

arlJwy8ai y NU ei dvfioe^^ Vt o^ItA^cn ^fį^^^^ 



^lifianl ri afon, ao i wwn»rtlm 



) hi imUfyktn 



onuTFi hcfvd ei Tod mor uchelfiydig iėl ; meddjljai nn 
iiri diiw ei yipeilio oi rreuiniaelli. 

Adn. 4. Gn-el3I)ren. 19. K. a Job 41. I, rniulvd 
iidiu. Meejr Argla-fdd yadelnvddio offbri^Idabd^ 
alluoedil namr j-n oi ei ewjllj» ei hunan i ffydavni ti fą 
ddyūoolhi Hblioeb, a. cliosbi CTadynmydri ■ KwTlhwTi 
tlvnion. Trv,y y cjflėljbiBelhiiii hyn riatluoir rnti 
iiphlinid dan PbamoJi Uophji, neu Apriea, y rhai ag; 

i rTui ir Aipbl iicbafį yr bnu nsii hyoy s gymemyd ™ i 
au u diigwrd gan Ainoijah. Ouiel Jcr.-44. 20, 30. D» 
Ada- A. A mi a'lh adatpąf yn yr anialiech, cyfeiriad, 
dcby); at eocillnd dytioedd j Nil wedi gorlifiaot mawT 
mae y gylTdybiaelb yn arffyddo y bydd^i i'tbfenm a'i I 
eu giHort mor fluoredi difitiyv ag a ftiasui creaduri«id 
pt' hiiosai ei dyrmcdd vvdi eu eyiihi] i fynu yn Uwjr. 
■- ■ - Fnffangarrrn idy Iirasl, bjnj yw. yn g 




L 



^. XXX. EZECIEL. 451 

Adn. 13— !9, PaUim; y rhan a olwir Thibait, neu jt dinht 
nijliftf. BacMAHi. MBddjlir foil jr hyn a ijnegir jnii wedi oi 
i(vflHwm auD CvTDB, VT liwii B cvboeddodd ryddid i'i laddeiFOD, 
ii i «i Mnhedloadd =™iU. %^0THBnTj<.-l.af/gdd orbrinin- 
imlhav.mnlh a fieoinlaclh dan ieyrDgeii eiajh-, bia fcUf ; rase 
gwlad yr Aipht wed1 bod or'a dm ddwf gj d fljneidau jd giririo 
J bnjphwydo1iaetb bon, dotL dūvraged nlynol i'r BabUoniaid, į'r 
Peniiiid.i'i GroeglBid, ir Rbiileiniud, ir Sanueniiiid, j MaineU 
uciaid, a'r TwnnBid. Bigob Ngwton. 

Mn. IS, riidai/n arggfeu haniciredd, Vr ocdd pob cvqį;' 
tbah > nDGlat Iiniel ar Aiphliud ra aaaoE Dqw i aoBo eu bin- 
vireddau ersl). Pdolb. 

AŪB. IB, 0> leili/td ItiBjlddyn a'r kiųain. o gaElLgbidiail 
JefloDiub, B phjiptbeng rnlynedd vedi cymcriBd J^rasarein. A, 
CLiasn. 

lidii.iS.Piil>piniiMlwi/d.lt'- VraeddBwi9gabclinBudurun 
jspBid lair blynedd ar ddeg amser j gwaroSae, nedi p»iiejfd pen 
poD milvrjD fcel. a'a UbTut caled a djbrjd yn cludo beitbJBU i 
«v-?]evd v tf:wnhg]nddiflLi iredi BKijeyd en byagwTddBa vn noptb- 
ion,anwi6Į!ny croen mUiiirnjnl, W. LowTH, Rnauors.— f)il(t 
nldifdilam Tyni Įiuft^iį r.Ui.; canys diLg y Tyriaideuhoilolnd 
yn euIlongBii i vnjsocdd eroill: fdJjPBn gjincrwjd y ddinasMji 
Nebuchodoūoįor, ui chadd ytiddi ddim yn ^rauobūl IV l^ur 
mawr ju oi i:hyineryd : Bia hjny y rhoddwyd yspail yr Aipht 

Aiiii. 21, Yn y dj/dd hwmc. dydd odferiad Ismel, medd rbsi, 

iatiyr Aipht b dvpr. D.vidscin.— r tfumnf i gon ly Ittrail 
Pao'LTo. THiiccornjaamlvn arayddo aw<lordod frcaiūol, nfii 
fai1]iwBetfa freuinnl. ka edaicbon fod yr ymadrodd yma yn ar- 
wyddD rbyddaad a dyichafiad Joachio i Okfr freDinol, 3 Bren, IS. 
37. N«iddyrcbafiBdDan[el,DeuZorobab«1, Dan. 3. 48,40. Yr 
ariryddipn hyn o'r ffafr ddwjfbl a Įatoni^ y pmphwyd yn y 
cyflBwniad o'i Bwydd. Geilir meddvl fod yma rrv awErym at y 
Meuiah Luc 1 , (S, Oa. Jer. 23. i. Salm m. 17. 
PEN. XXX, 
Adn. 1—3. Mae jndebygir l>rpphwydoliaeihliDūgael eiihiB. 
ddodi yn agos i'r ud aniKT a'r un flaenorol. Davidson. — Amscr y 
ceihedioedd. yr amier ^pvynliadig i NebucbDdoDOaor rw darM- 

tWnK. BOOTHBnYD. 

Ada. 4— B. Yma y rhdf^egir ybyddaii'r Aipb^aid a'u hoU 
oynūūrthffy wyr gael eu dinytUio b.' u. diYTM.'^i'a^ <* *}fijsft*w^^^*i^'*iv- 
„edd bmlduįinl J CaldcBid. ' 

itda. 9. IVrlh y ccohadin & bet.!. 6aw««-'*''^,^™'^^5w^ 
mtyw yn barnu y golygirUyū^eB *, MilĘfū.^A^'^^*^*^ 



nevyn, — Y dri/gioaut, sst y Babiloaiaid trobi 
Adu, 18—18. Nopk. Mimphij, ae)wit yi 
■ ■ ■ ' n y brodūrion Meuoph. Hev 




!?.'_ _.__ 

ddongūSTbJil*!^ yr andghyfiinneddiirayn hqllaw 
Ada.il.l-omiUMIthFhanuih. MoevrArgln 
jma fe) pe buassiy pelh wedi ei wnejd eJMoea, am i 
^el ei ddiryii i bea ; Telly yn Jer. 4a 30. ac Ejm. 21 
amgflRtaiad dyfodul fel pelb mynedol. Wrth ei A- 



MTth yn oi iddo, Jer. 4S. 3S. Esa. Ifl. 

Adu. 2S— M. Jlfi odorro/ ri fnicMau tf. Dari 
34. 7, er gweJed y c;dawniad o^i b jn a dd/ivedir $. 
PES. XXSI. 

Adn. i, 2, Yr ocdd Pbiranh yu gwog obeithio foi 
aa ef yn rhj ehang i ga«l eu goragyn | ond y ma 
yn y bmpbwydoliaeth hon jn ci rybudiiio o"i beryg 
n]awiedif gailu yr amhcrodruclb Assyriaidd, ac le 
appelio aiT-haraob. a fedrivhai ef= fud ei freniniat 
te?a1ihūD0: ac am byny, gan Tad Nebuch(.donw 
dymch-relyd huno, nid oedd yn dcbjg y galiai yr 

Ado. *. DvS'ordd o'i mMikausi, Fel y mie prenni 
ydd dwyreiniūl yn Ųfu yn rhagorol wnh ddyfr 
oedd tr»fnidia*UiyrafonTigris,ar lanpannygom 
yn ei g^vneuihur \-n dra galiidflg a phoblogaidd. 
iatriM eiffn/diiu ai liall g-vd a mots.- cyftiriad 
ydd cel^ldydaol, drvy ba lai y cludid dyfroedd 



i Hndūs, UBU i Jdloyrtr infeddjĮcyaiaadiūl . 
hanoh ai Ml Iuom: eidjTjged n fjddfel 



JI. l,3.Vnr 

npyrAipht; yu j mcuuuu udu omą jr uu [luin jn uoei « 
lunio trw)- j fjfftoljbitelhna eafa u ddinjjlr llew b motfil 
f crocodil, j nuiU yo {reniD y goednig, s'r iiall yn benHsdiir 
icdd yr afoD^dd. 



'madrodd yma yn doaeos nad i 



r oyffraiilii y mnt y proplmyd yi 

li*y y gynuulleidfii fliiBcūtbeidiol iVrwjdo. 

'fairiad Al y dulI a arferid i ddiil y ororadif ; jn Simo, b. 
a eraūl. Ueniot amTnf iwydau i"! drens yt flflm, fi 
II y gmllD y UbU ei ddsl.— Moc Ii 



s'yt flflm, fel 01 
o iii«ii T naui r BUiD »uau ei i"' "— "■- — 

:dd, EI bK/slfllod ysglyraelhiu yr hollddaeBr, gaa thnyddoyr 
.■dd tyd bennaa J m jnyddoedd ai »aed ! 
In. I. NeJatM, bremniaMb.— ip-, lywysogion, pendeflgion, a 
nun y lii.~i> Imul, y peunnmir. — Y llcuad, naiU ui y frea- 
nen Yi aOnriadaelb, I. eonam. 

in ddį/ffipfffdv r^inf ifr, ueu yn ū1 y LXX, Ac umryn 
" ' aelhion," Bootbbotd. 

ei hotl anifeiliiud Al ūddivrtJi ddyfrBrdd 



, "Fan ddyHvryfdynelhion. " Bootbbotd. 
i.n.Vifelhafhcfydeiha" ■■'■■• ■--"■- 
. Y iiffi;n:h, uūi v rhai yr 
puil ivimbfnBr i"r Caldeji 
luyNil. - 



la. H. yna y gmrat/ įfn ddyfnion eu dyfivedd hwynt, a ffvmaf 
infonydd ffftddid ftl cieiv. lii^lBi mai ygolygiadyi 



masnach na ibcafbidi 






dyti-otfdd. DAViDaoH. 



KOlygiadyw, na 



ojffmadar 
JI. 17, 18. Yn y bmphwydolia „ ., 

edLoedd mavrioa įvedLeu gorchfygu nu Nvbuchodoūiaor, a 
inir eu pennaethiaid a'u byddinoedd yn myig y meitw. — 
■-hed. cea ddiuaaoedd n etnhtdioedd enieitff, y rbai a eawiT yn 

yfEi nasgu yo dijiBif amynl h»y. DiTinson. 

In. 21. Oganol affmi, lleymeinr. Yno dertiynir Phataob 

rifeluryt liedyni, a'i gynūotlhn y wyr ei huniii y rhu a ddls- 

leni yna eisioei. Gwel pen. Hl. lt— IT. 

in. 87. rritai a ddiigymuant ivffmau harjautkyfel. Y 

■iBTr a fyddenl feirw ya fuddugpliaetlim, neuyncugwlf^ 

^din, a'u meireh gydii hwjnt jb sjoi'. s 




ilU J bjrtil yniiu yn c«jiiipo, 
ftdn, si Conir. rhoddaii fu ofi< 
id yo cotbiy cenhedloedd fd 



yD cvympOr 0iwTBKon>. 
-"■-'- -'jynskirvrhaibv* 
hyn, gui gyftidij 



ei hmedigsctliau 

TEN. XXXIII. 
Adu. 1. Mu va cglur iV brophrjdoliaeth hou 
odi cyn i Jenualem ^el ėi uhjmeryd: ond bI'm gc 
pa/aiūtcju hjnj. Boothhoyd. 

Adn. 3. ff! cAyrraii, ud oedd yn byir n ea 
rwyBf hygb^ o hooTDt, ci'feirUd Ht fi hea ■rferiad 
leilnug D ynuMiricd i w}'lia mewn lleonU aobel, U 
fod dyneiud gdyn tua chyffiūima eu nri^ o b^ 

18— ai. 

Adn. S. Oi gtcel tĮe sltdd^, neu, og gve\ efb ; gi 
Adn. 10. Oi yv tirt kanainddav a'n pechodau a 

S FU JI UD -Byuiodau oddi yma hyd adn- SO, lu m fn 
. ai yi bon gwe] y Nodiadiu. Nid oedd j U<& 
eu bod yn diLoeni ya eu pechodau; bd nid 0« ge 
cu bod hwj jn piiodoii Eu djoddefisdiu iV peohoc 
o honjnt. Nid gilaru un eu bod vedi tynn y 
oinynl eu hunain yi oeddynt; ond jmliiF a> pi 
Aiglwydd i'i bvn ^ oedd efe jd eoui, ungeii 
gnoihoMibl, os gwii yr hyn > ddjitediū «fe. Efe 
lawer BW«itli ea bud bwT yn gorvedd du ddigofui 
rifeii pechodan; a'a bod yn dihotni tel cenedl a 



v* 



SZECISL. 4&S 



įį(tg.40, 6. 7; aeymaeyriaithyiibradychnbaldidar aą aawyb- 
j>i|arth mainr; canys yr oeddynt yH ineddirl iod. AbrahAm wedi 
* "^pi y tir ar gyfrif rhyw ragoriaeth penonol oedd ynddo ef, yr 
• dj«)flglwycMaMU i'w hoU hiliogaeth. Ac oa rhoddwyd y tir 
lB^JT nwn nid oedd ood niii llawer mwy y gallent Imry y rhai 
fpmįĖįfntjpklkmn ei yi^yzied yn dddo iddymt hwy ; gan fod eu 
gfcftt we d aan luiol hwy yn ilu>ddi haml giyMoh iddynt Datidson. 
) - !Md* 3ff> 96. Mae y |m|^wyd yma rn y]iiliw & hwy am nad 
i0aįįnS^-w9^ diwygio tnry ea hoU ddyoadefiadau : on^eu bod yn 
jim 1 ddilyn yr arferion miryaf taaSbnry fn bvyUa ynghyd a' r 
■ g i mti, IT hyn oedd hoUol wrthwyiMbol i ddeddf Moses, ac i'r 
.dUeddf fiatnarobaidd heiyd, Gten. 9. 4; drwy yr hyn y dangosid 
'ęu. tefaulnadra liollawl o'r gdrdmnyidon I>wyfi>L— iSfe^U yr yd- 
jfdk 0r eich eMdyf, Uk vt adnrai aewiiuaid pan yn cyflawni defod- 
00 demniaeth, a'c eleddįrfiia yn noetldon, i gBdw y drychiolaethaa 
.anivydas draw, trabydoent yn eyflairni y Mfodaa yageler 

Aon. 80. Sydi yn iiarad t'tik erlfyn wrth yparvydydd, 4*c. £r 
peUed yr oedd y b<>blhyn wedi OMsilio oddiWrth I>duw, y mae yn 
ymddangoaeu bod yn mawiyga hyawdledd y prophwyd, ac yn 
caiu gwTando ei addyagiadan. Y tlodion a eisteddent ar feinciau 
wrth y parwydydd er c^sgod rbag gwre8 yr haul; a'r rhai goludog 
o fewn drysau eu tai, neu le nefllduedig i hyny a adeiladasant o 
flaen drysau eu tai Dyma arferiad y I)wyrein'wyr mewn llawer 
gwlad hyd heddywt Pa un bynnag ai yr hyfrydwch a fvn^nhaeDt 
wrth wrando grym hywawdl^d y prophwya, ynte y chwilfrydedd 
oedd ynddynt am glywed pa beth a ddyweaai efe oedd eto i ddy fod, 
y mae yn amlwg eu bod yn parau yn anniwygiedig er gwrandaw 
amo. 

PEN. XXXIV. 

Adn. 1. Hwyrach i'r brophwydoliaeth hon gael ei rhoddi i'r 
prophwyd yn ddioed ar oi yr unflaenorol. Yr oedd y prophwyd 
weai derby n gorchymyn, ar, neu cyn dyfodiad y gennad gyda'r 
newydd fod Jerosaiem wedi ei diymeryd, i gyhoeddi bamedig- 
aethau Duw yn erbyn yr ofifeiriaid a'r llywodraethwyr; ac i roddi 
i'r bobl addewid am eu dychweliad. Boothbotd. 

Adn. 2. Bugeiliaidf enw cy£fredin ar lywodraethwyr gwladol 
neu eglwy8ig. — JT rTiai sydd yn eu parthi eu kūnam, ymadrodd 
sydd yn arwyddo, nid yn unig eu bod yn ceisio eu lies eu hunain, 
ond eu bod yn ei fynu heb un gofal am les y bobl. Davidsok. 

Adn. 8. rbrcu a leddwcft, yr oeddynt yn dwyn achwyniadau 
yn erbyn y goludog, ac yn eu rhoddi i farwolaeth dan rith cyf- 
iawnder, l'el y gallent hwy gael eu golud. 

Adu. 5. O eisiau bugaiL £r fod ganddynt fugeiliaid mewn enw, 
nid oeddynt yn deilwng o'r enwy canys eu dy8trywio ac nid eu 
diogelu a wnaent. 



!:i:i!,i,in IbuirvII.KfaiBiKi adrydbliii, a cbystudd 
li,-«iil ■• įiir'J u lwi!.«iiii, mm (u ojrtbu o'rholl 
[■vriU Irny m iaMhĮ!liuliu.f IrueDus. Eigab Hii. 
i/ririn/ a ftM d'r i/Kf: stf llvirodniclhicyr ■ gorme 
i-kyfiiclliKg. UOBSIN. Mus laaiyK o't ben UySett 
Hm y rhun yma o'r tsstuD va ^ulianol; "A ehai 
jl^'f.'" JT hyn a. dJ)'wcdir ara D<liiw yu wrthgyfferb; 
ilrvigt vr tiwn a Ldildiii 3' braa.^^ bam, iwu *'A sy 
afhaVBl. Trvy driniacth djDer, a go&l effroaKi 
dvft ae rmbonb i)riDdol iddyul; cjinh. GeiL 81 

«. 11. BOOTUKOTD. 

Adn. 17. Ynia y mae Dqw yn cyfsrch y pnJdd, j 
y byiM Iddo tf farnu rh«ng yt hjrddod a> bjc 
dicisient y piaidd įpveinUid. 

Adn. 18— 3-J. Vmu dorlunti ymddygiadaa be 
grefyddvyr, yn cnKcdiBllywodrBethwyracathrawū 
y rbai h Girnai y BwirioDedd i irasanaelbu iV dybi 
b«y eo bumin, M y mas yn auhaitdd i wir adilo 
aml gicl goliTg arno yn ei symjlrwydd cynbenid, a 
Ryninin, a'iddvlanwadau cyssėgredig; pen. 33, M 
4— B. Mntt. IS. 3—0. 

Adn. SS, SI. L-« biigail-^ptt,rv!d. YraeddpaTyd 

lA'cdibyny: imic yn anil^o; mai y M«uiab vi hunui 
ao fc*i drUiri ef yn ami ar en* Dafydd. Gwel Jer 



»r. XXXVL EZECIEL. 457 

- — 

M tnry ledaeniad yr efengyl. Soott, Gill. Mae eraill yu 
neitlia j geiryn " planfa i en w ; "—i «n w Grist :— eglwys Grist- 
BOgol. A. Clasks. "Planfa eiiwog.'' Boothboid. 

PEN. XXXV. 

Aį ūL I7 HL Mae y prophwyd yma yn cyhoeddi melldith dial- 
d Dwyfol ar Edo* n, yr non ni odangosai an gM na thragazedd 
«m1, ond a feithriniasai y casineb mwyaf toag a^t; ac am 
ny na's galiai ddyagwy] trugaredd a fiafr. 
Aon. 6. Jmfod genfft alanastra tr€^wjfddol, nea hen gasineb, 
Miiad yn ddian at gasineb Esau yn erbyn ei &awd Jacob. — Yn 
ntr 4iwedd eu hanmndd hwyni, pan fydd ea hamser enbyd wedi 
fbd, yn jt hwn y l^gythid eu difodiad, am na ddyoddefai Duw 
giPithsiliadau ynnw^. Darfai'r Edomiaid a'r cenhedloedd 
tuiynoi eraill, rothro ar wlad Israel pan oedd wedi ei goresgyn 
n jr Assyriaid a'r Babiloniaid; acy mae yn debygeu bod wedi 
dd riiai o'r brodoiion a aUasent fod yn vasgaredig ar led y 
ad. 

Adn. 6. Mi a'th vmafdi yn waed,ne\i "a'th barottoafdi i \vaed;" 
'eiriad mae yn ddiau at y gosodiad Dveyfol o offerynau iV cosbi. 
le yr iaith yn cael ei defnyddio yn aml am barottoi creadur i 
I yn aberth, — Gan na ctiashei waed ; mae bod heb gasha'i yn 
th yr Ysgrytbyrau yn arwyddo caru y peth hwnw. 
^dn. 9. A'th ddinasoedd ni ddychioelant. Nid oedd yr Edom- 
1 i gael eu hadferu fel cenedl ar oi y caethgludiad. A'r gwir- 
ledd oedd, er iddynt ddychwelyd i'w gwlad, i'r Iuddewon eu 
•chfygu, a'u gorfodi i gymmeryd eu henwaedu, fel y'u cyd-gorff- 
d a'r gcnedl luddewig. 

Vdn. 10, ErfodyrArglivydd yno. Gobeithiai yr Edomiaid y 
;nt hwy etifeddu eu tir, a meddu llywodraeth ar yr ychydig a 
Idai yn weddill o honynt, heb gofio fod yr Arglwydd yno, a'i 
L ef wedi addaw eadw eu gwlad iddynt, a dychwelyd ei bobl i'w 
eu hun drachefn. 

\dn. 11. Cymh. Obad. 15, 18. Matl.7. 1, 2,—Fely*m hadtvacner 
eu mysg hwynl. Gwnaf i'm pobl vreled nad ydwyf wedi eu 
'yr fwrw hvvynt ymaith, pan adialwyf eu cara arnat ti. Lovvth. 
A.dn. 14. Pan laivenycho yr holl wlad, mi a'th ivnaf di yn an- 
hyfannedd. Cyfeiriad at lawenydd holl Israel ar eu hadferiad 
bro eu hunain : y pryd hyuy y cymmerodd a mgylchiadau le 
dinystrio mynydd Seir. 

PEN. XXXVI. 

idn, 1. Prophioyda wrth /ynyddoeOd 1%t(mX. ^'^^^'^^^^l 
obwydi wrthddrychA\\ difywyd ytv axa\ \ ^<^.«,«xc;\«^v^^^^^^ 
yg^ynHi Moses, De.it. 32. 1. ac ^^viA-^i- ^^P^'^^T^v C.'i 
'ii. 2. Aeth y r /ten uclielfdon My^ M"^ ctlVJ«W.^a*.\\>. 



4.W EZECIfiL. Paif. XXXVI. 

iad, uaill ai atyr amddififyDfeydd oeddynt ar v bryniau, neu at 
Jerusalem ei hunan yr hon oedd iredi ei hadeiladu ar fynjdd. 
Hewlett. 

Ado. 8. Vn etlifeddiaeth i ipeddiU y cenhedloedd, y oenbedloedd 
oedJynt etto heb eu gorchfygu gan y Babiloniaid. Cobbin. Neu 
ynte y gweddillion a adawsai Nebuchodunosor yn y gwledydd a 
oresgycasai efe a elwir yn weddill y cenhodloedd; ac yr oedd y 
rhai hyn yn barod i waradwyddo yr Iuddewon trwy rathio i'w 
gwlad, 

Adn. 5. Tw ynu allan yn yspail, Nid oedd y Tir Sanctaidd 
yn ugolwg gelynion Israel ddim amgen nae yspail, y gailai y neb 
a fynnai ei feddianna os niedrai. Davidson. 

Adn. 8—15. A chivithau mynyddoedd I$rael, Sfc^ jx oedd y 
rhai hyn i cael cu trin eto, ac i ddwyn ffrwyth ; a cheir dynion 
ac anifeiliaid amynt. Ni byddant mwyach yn waradwyddedi^ 
am eu dififrwyUider, ond bydd yr hoU dir yn f}rwytlilawn ac wedi 
ei orchuddio a dynion fel d'iadelioedd. Boothsotd. 

Adn. 20. Pan ddyicedivyd iorthynt ; nea "i>aii ddywedodd am 
danynt." Mae yn ddiau fod llawer o'r paganiaid yu barod i bri- 
odeli drygioui yr Iuddewon i duedd naiuriol eu crefydd, ac nid i 
eu bod hwy yn ymddwyn yn aunghysson a'u crefydd ; ac vr oedd- 
ynt yn golygu eu gofidiau, nid fel cosbedigaeih eu pechodaa, ond 
fel prawf nad oedd cu Diiw yn alluog i'w hamdditfyn. Fel hyn 
yr oedd enw Duw yn cael ei gabiu, a buasai ei waradwydd yn 
aros amo pe buasai Duw yn goddef i'w elynion ffynu yn barhaus 
yn erbyn ei bobl. Davidson. 

Adn. 23. A mi a sancteiddiaffy cnw mau'r : hyny yw, cfe ai 
neilMuai yn llwyr oddivvrth bob duwiau ; ac a barui i'w noJwetld- 
iad ei hunan ymddangos yn ardderchog yu mhob goruchelder 
mawrhydi a pimrdeb, ac yn yr holl ymostyngiad o drugart-dd a ' 
gras aunherfynol. Megis y dywedid am bethau a neillduid i ber- 
\v yliou cyssegredig eu bod yn sanctaidd ; felly byddai i Dduw ' 
tr\vy ei wailh yn aehub, sefyll ei hunan megis yn y byd, yn Sani , 
Israel, heblaw yr hwn nid ymddangosai Dnw nac lachawdwr 
anill. Cymh. Lef. 10. 3. ! 

Adn. 25 — 31. Ac a daenellaf arnoch ddicfr glan : y mac cyfeir- 
iad yn y geiriau hyn at ddefod puredigacth yn oi cyfraith Moses. 
Gwe] Nura. 8. 7. a 19. 13; ond y mae y n eglur oddivrth yr hyn 
a ganlyn mai purdeb raoesol a olygid yma ; cymh. pen. 11. 19. a 
Jcr. 81. 33. BooTUROYD. Y 'gwir ddwfr purcdigaetli, — dylan- 
wadau yr Ysbryd Glan. a gysgodid trwy ddwfr, ctifeddiaeth.^r 
liwn yw y galon. A.. Qi\^K^Ts.it. — Calon wuijdd, cymh. Ezcc. 11- 
19 N aws enaid nevcj ^d •. Vvxe^^lt^^ ^ \ftVi$vJS.^\ >*;^^\ ^t\ ^'jfnevid 

o fod ynbecW«v^^ ^^^ ^^,^t'vI^-"'l?^:^^^^^t^ 



Pam. XXXVlt. £2EdlBL. 4^9 

i ni galoimaa a allent ddmlo a mwyxihaa ; tdmlo cariad at Ddaw 

- ae at bob djn, a bod yn bresivjlfoa brioddl i'r bywiol Dduw. — 

Tna y eqfiweh eichjĮjįrdd drygunau. Yna 7 deoant yn wir edif- 

««itiol, ao y cydnabyddant diriondeb a thrugaredd Duw ttiag atynt 

liiry yn wyneb annheil rngdod. BooTHaoYD. 

Ado. 88 — 86. Y dydd y glanhawyf chwi. Bvdd i adferiad y 
bobU diwylliad adnewyddol v tir, a'i cyflwr blodeuog i'r hwn y'u 
' dygir, dy^a ^lw y ^ledydd o'a bamgylch, 

Adn. 87. Tmofyntr a mt eto, Mae hyn yn dangos y byddai efe 
jn barod i W7ando ea ffvreddiau, ao i wneat]iur erddyut yr hyn a 
ddymanent; yn eQwedig i'w (^nnydda a'a Uuosogi. Boothboyd. 

PEN. XXXVII. 

Adn. 1. Mae yn debyg i'r piophwTd gael y weledigaeth a gyn- 
nwynT yn y bennod hon yn doioed ar oi y brophwydaIiaeth a 
gynnwynd yn y bennod flaonorol^ gan mai yr an y w y testyn sef 
adferiaa Tsnel. Bootbbotd. In y weledigaeth hon y inae ad- 
feriad ▼ ^enedl Iaddewig o gyflwr o annj^ynumedd-dra trwyadl 
S n cael ei ddarlanio trwy adferiad y r esgym sychion i fywyd. Fel 
yn darfu i Dduw yn fynych Mrneyd amlygiad gogoneddus o'i 
aUu, ei ras, a'i fifyddlondeb yngwaredigaethei bobl o gyfyngderaii 
tu hwnti gyrhaeddiad gaila na doetMneb dynol i'w gvvaredu. Y 
mae egniadaa ei allu, gweithrediadaa ei Ysbryd, a grym ei air ef 
yu anwrthwynebol. Dayidsom. 

Adn. 2. Sychion iawn oeddynt; darluniad tra phriodol o gyflwr 
anobeithiol Israel fel cenedl. Yr oeddynt wedi bod yn gaethion 
rai blynyddoedd cišioes, ond yi oedd eto hanner can mlynedd o' u 
blaen o gaethiwed ; ac nid oedd ganddynt unrheswm oddie;thr yn 
yr addewidion Dwyfol i ddy8gwyl am unrhy w ymwared y pryd 
hyny ychwaith. 

Adn. 3. O Arglwydd Ddaw ti a'i gtvyddost. Mae yr atteb yma 
yn dangos fod Ezeciel eto heb ddimad y weledigiaeth ; canys pe 
gwybuasai mai adferiad ei bobl a ddangosid trwy hyn, efe a fuas- 
ai yn atteb yn ddibetros, " Diau y bydd byw yr e^yrn hyn !" ob- 
legid nid oes geuym un lle i feddwl fod y radd leiaf o amheuaeth 
ynddo yr adferid Israel. Davidson. 

Adn, 4 Prophivyda am yr esgym hyn: hyny y w, Cyhoedda y 
bwriad o'r ewyllys Dwyfol i'r esgym hyn, a gorchymyn yn enw 
yr Arglwydd iddynt fy w. 

Adn. 7. Asgivru at ei asgiom: cymerai pob asg^m ei le priodol 
yn y corph ; yn yr hyn y mae cyfeiriad amlwg at gyfansoddiad 
rhyfeddol y corph dynol, trwy yr hyn y mae i bob as^rtiu.«.w:'&J«k 
i gyfatteb iddo. Datidson, ^- ^ ^ 

Adn. 9, 10. Frophiayda iu ar gioynl. ^^1^^^^^^^ 
golygddrych mwy ardderchog ar y ^«^«^^ "^^ Y^^*^^o^,;3^^įj 
glwydd; can vs y mae fel pe bai vie^ «v ^^oxi\ws "»• v 



alditcrth y ptdmaT gicįnt: ^Iwy yr hyn ^ iidllaMosid 
Eeneil Iudr)ewiKo't8mrywiiil wledjdd i'r rhai yugu 
guel pen. A. 10. s 13. 14. W. Lowth. 

Adu. 11—14. Weli n V" ano" o=4 i«iiaii. Mge 
caiglu oddiwrlli y ciybnrylliad jma fod Mhravviaelhyrj 
jn iiddefediE yn myag y bobl hyu y pryd hwii, oDile ūi 
iuid y cyiTyw pydėlybioetti «t arddaugaa adferind 
luddeirig. 600T.IBOYU. 

Adn. Te. Yr pedd loni UylfayreiiBU ar Soa neu gan 

Sbea ddiill cynufo'ibraidd i godvmOa u ryw beU 
I cyfeiri*d yo yr ymadrodd b1 yi hyn a grybwyllir yr 
3; lle y ganhymynid i Moua j^ymeryd deiiddeg o w: 



;ūwyI!wyUiaryB 
sef brei- ■ ■ 



Ada, 19. Pren JoHvh, 
gynQwyje.ligo'rdEg!lwyUi, Drinai yr ueau upnnum 
—Prtn Ju'lah: breoiniaslh Judah.— /■■(! ii byddonl yn 
st: cyda,wnwyd hyp inewn rhaa yn y dychweliad 
pan yt ymunodd amryv o'r deg llw)'tli ū Judab a Benii 
daethant yn aa genrdl dan un iywysog byd ddyfodiad < 
y peUi pennar a arddaugotii TU byn yw, uniad yrluddc 
d>i:hneliadat Ddiiwya y dydd dinaldaf, Gwel E 
Jcr. ao. 4. Hm. 1. 11. a S. i. Zephan. 3. B. Gill. 

Adu. as. Ou hoUdrigSiion;Be-x "ou holl nrthgf 

Adn. M. A goiodaS Huieni: Den yn oi HouaiOiHT 

Ado. 27, aa. A'm laiernaclfydd gi/da hieyJtt. Mae , 
mai inewii iaiih allegaw1 y mae y bropbMydoliaeth h 



^N. XXXyiII. EZECIEL. 401 

m 7 bennod lion a'r nn gaoljnuil yn pertliynii i'r dyddiaa div- 
iddaQ pan ddychwder Itniel i w tir ea hnnain, pen. 89. 26, 28. 
Gan hjūj j moe yn gwoddii ibd yn dra gwyliaawras iliag rhyf- 
Mu WTth gynn^g eu Itastadio, a dyagwyl yn amynedilgar hyd oni 
SSsttoder y teliaa gan Ben mawr yr %lwyi yn ngoruchwyliaeth 
e^ ragĮrniiaettu 

AaUi db Tnertyn Gog, Hr Magog: neu "Ocįg, odir Magog.' 
Oo0, yw enw y tjWT8Qg, a Mttgog, d brif ddeiliaid, ond cynnwy8- 
id ei amhflrodraedi dodI endll, enwau y rhai a grybwyllir. Dyw* 
edir mai Gk>g oedd enw cyffiredin biennioedd Soythia, nea Tartari, . 
fipl yr oedd jPhanoh vn enw oyfflredin i freninotdd yr Aipht. Bu- 
ant ynl]ywDdbraetha beth amser dioa Media; ao o honynt hwy yr 
hftnodd y Rw88iaid a'r Twrciaid. Qdwir prif elynion Daw a 'i 
itiobl yn y bennod hon ar enwaa meibion Japheth, Gen. 10. 1 — 6 ; 
i*T rbai ▼ rbodd^d ynvsoedd y cenbedloedd yn etifeddiaeth ; 
■ę/tūk yr nwn jmaandd dėby^d y gulygir ynjsoedd M6r y Can. 
o}^, a'r taleithiaa Ewropaidd hrny a gylcnynir ac a wahenir 
nn y Mdr hwnw. Yr oead cyn-origolion y gwledydd hyn yn 
dra enwog am bob cymhwysderaa angenrl^diol i'w hynodi 
niewn gorchestion milwraidd. Yr oedd trigolion Persia, Eithiopia, 
a Lybia, cynnorthwywyr Gog mor node(Ug am eu medrusrwydd 
a'u dewrder fel milwyr ag ydoedd trigolion Seba, Dedan, a Tarsis 
am eu cybydd-dod, yr hyn a'u cynhyrfai i ymdrechu trwy bob 
moddion iledu eu roa8naeh;'ac o ganlyniad ceisient trwy weu. 
iaeth ennill ffafr y cenbedloedd mwyaf galluog a goludog/heb of- 
alu pa un ai cyfiawn a'i annghyfiawn a fyddai yr achos a gefnogid 
gan y naill neu y llall. Gan hyny fe'u darlunir fel rhai y n cyf 
aroh gelynion Duw ar y tebygolrwydd y byddai iddynt ennill y 
fuddugoliaeth, Oni ddichon fod yr hoU bobl a grybwyllir yn y 
brophwydoliaeth hon yn cynnrychioli rhai tebyg o ran eu hys- 
brydoedd, eu talentau, a'u hymarferiadau yn hytrach na'u disgyn- 
yddion llinachol, ac yn wir, y mae agos yn anmhossibl gwybod yn 
benderfynol pwy yw y rhai hyny yn yr oesoedd diweddar hyn. 
Mynych iawn v mae un genedl neu fwy, y rhai a ddangosasant 
elyniaeth neillduol at egli^ys Dduw, yn cael eu defnyddio i ddyn- 
odi gelynion Duw yn gyffredinol; Esa. 26. 10. a 68. 1. Rhai o 
nodweddiad cyffelyb ir hen cenbedloedd a grybwyllir yn y bro- 
phwydoliaeth hon, yw yr unig offerynau cyfaddas i gyflawni y 
gwaith a briodolir iddynt Yn y dyddiau diweddaf hwy a gasgl- 
ant eu lluoedd yn nghyd, ac a ymunant yn benderfynol i ddaros- 
twng y bobl ddewisedig, fel y gallont eu cyfoethogi eu hunain a'u 
golud. 

Mae yr e5ponwyr yn amrywio llawe.T vOTrcL'Ta. «vv s^j^-^'į^a^-Ka. 
ar y geiriaa hyn, ond yr un ucbod -y^ 7 Tawi«4> ^«'»rkssJv ^ >:^^?!i: 
baol genym ni. , .'v-vkx^ ^c^^ 

Adn. 4. DychwelaSdi hąfyd : tie\x ttotd^v otxv«^NNS^>^. ^ 



\\' 



Į'iirlli Tnwyaf d\v\reini()l i genedl Gomer, ac yn union i'r 
o Juduh: o'r cliwe(I(i galwai y Groegiaid y wlad hon yn 
Mcia. \Vklls. Mae i/ittlysou // gogledd yn iaith yr \sg] 
y n golygu tuloithiau Mesopotamia, ac hyd yn nod Caldca 
t>Uiiniii, Syrla, a Babilon. Calmet. 

Adu. 8. Y n y hlynydduedd diurddąf, yr un peth a " 
di\vcd(latV' ymadrodd a ddcfnyddir mewn moda ncillda 
nod i amscrocdd adferiad yr Iiidde\ron i'w tir ed huną 
Dcut. 4. 80. Jcr. 30.24. Hos. 3.5. LovęTii.— I dir uredi i 
y n (d t/a n y cleddyf, hyny yw, Judca, pri-ehenogion priodi 
a fydd yuddiyn brcsenol, y rhai a gcuiwyd alTan o Iinni 
nodd lav.er gan gleddyf en gelynion. Gwel Jer. 31. 1 

Adu. 13. Lletvod ieuainc, eu prif fasnacbwyr efallai, 
ddarlimir fcl cynnifer o dywysogioi», Esa. 23. 8; ac a 
llew()d o hcrvvydd eu hannghyiiawiider a'u gormes mewz 
iaeth masnuchol. \V. I.owth. Gwyrieuainc,8ychedig { 
a mwy sychedig am anrhaith, a ymgĄnnullant at Gog 
nogi o'r vspail, Poole. 

Adu. 18—23. Pan fyddo Gog ai lu yn dyfod i fynu o'r 
onnynir digofuint Duw, ac efe a ddvfctiia y gelyn yn 
niodd ofnadvvv. Boothroyd. 

PEN. XXXIX. 

Adn, 1. Mac y bennod hon yn baraad ar destyn y r un fl 
yma darliniir dinystr Gog \n twy c\fla\vn ; ac y rhoddir 
j.a hani y cystuddiui Duw ei bobl yn yr amser a uetbai 1m 
f"wriad i beidio cu gadael byth, na phallu i'w bcnriithio a' 
oldcb ac ag arwciniad ei Ysbr} d ar oi eu hadferiad o'u gM 



«%«*<&i.<rtn 



,.1 



Mor T Canoldir, nea t M4r Covti, noi r M 
. IS. NBOcnHB, Bddtbiofd. 
GeUid Giuglu fud y gulynion hjD i gat:] cu dii 
' ■]! JO mjoat bIIbd i yn 

- ddeli>d aifaoiig yn in;>g 
arfsii iir fne» r gwaod, bu 
d jtiid yn thoddiir j fudd- 
Hr&ni y Rhufeiaiaid hyay fel unjddluo u hedd- 



vyfuUeb ya rhiųoTdl i anjcaD y proph- 
I. anerai jr linElioid yr on ddei'od beį'd yu 
LduinliuUi niut heddnoh; JcH. 11. 9. Sulm j«). 



, Dt BHiU) m^ynedd." Gftllal hyn 
leddul yn UyLfaynuDl, wrth ystyriad mor llaoHLwg y 
un Iltied n dBonyddajdd oiynol mes-n gvledydd 
d J Diae nldlk yn nifcr a arferir un ditigonnlrifjdd 
'tfydd. Ho e ell ei (bd fmayn dynodiamACTmailh, 

t> Md: bsdd • gBiff tte, Ot j dnmlUlgad jt- 

invfforMaliBn o du įjuvratn p nAv Mf Uyn Ocnea- 
frh«a ddyffryn yr oedd ffindd IiiUbidivyr rbTng 
hl, — Hamnvm-Gon : neu dyrfa Oog. 
IS. GurchyiDĮ-md ir luddenOD gUidda en mrinr, ■ 
■wrdd i chorff naii ag •sgwm uu narw yn halogi dyo, 
angeniheidiol glanhau y tir tray glidda j uwl ■ 
7IID v ddinai fi/id Hamoaah: neu.'AcynDheiyd y 
Uomudafa. ' Mu rbai va ined[Iw] fod hin yn ar- 
ya (Tivydd nea goff- 
*1 J" J giirynu- 
ijllai 7 golyn gul ei 
* y aynryn. uaviuvok- 

30. Mae y Byffdrbiucth odidog yni»»edi ei defii- 
rtli y ddefod d wBbndd rhai i nleddocftt « "I abei- 
1 Sam- 10. 3. Zeph. 1. 7. Eia. BL 3. Dat. 19. 
/nUod, &C. Breninoedd, lyayaogion, daciaid, llyir- 
a pbeiidefi^D, a Hy^ybir i anifeiliaid bninon Baa- 



inad oedd genyf ajin i'w gttandu, ueu ewyllyii di 

Oheričf^tį/uiilUiiitfii ytbryd aidįlttail: jrh' 
ryd uncteiddiad iv puio, yn yri>ryd uettli i ■ ta 
m ainoleiddntjdd ; ac yjbryd mabivysiad lwne, 
□ beįildd iddynti lel Bi'a mynuit ymudul amin,> 



m, uc v liiiliiai i v.ir uddDlUd Don- gael ei 
.ui nneid vn dm aiinabiddiu i'r l.rd. G 
I. H^.f,'hi>ŲnaKeUlhlsgaiil,ke. Čelwir 
n mtiid UI ;t iųa ■ ddHtgiiddid iddo. fėl 
o yr unthvB- i'n- ^eocdl tu j- coclhivpd. I 
umrjKio llsncr luivn vneu i)ani ar y irti 
lumii fod T nvlcili^i^li boD i vasuuMbo 
II — .į j.^ y bennod yi 



uU'ilndBeilivrdl d<. .. ., . --,- 

irDidmydalUcIh: oiid yu OBiic y <lūrluiiir ynddl pa 

' '---DcbiiiiiiBlj'rliaUlKylhlyDdernyddia i 

felyd : oud mry iluviu) ncnvm ui n 



■u i ddycbi 
teml Sulomon 



[ud.!cw(in tbaų eu hatogi 
. . , tnclhiaed; ic i'w CBJoiiog 
i bcD, iddychnelyrioJrel'ei: stl adeiladn eu teml; m 
deddfau H'r goHidiadau n ragiiodwyd gan Hasa i gj 
iūd DuK yno, yr hvii nad ydoedd yn gydradd I dem 
mhob yilyi cyo d>Todliid y Meuiah, egln-ys yr bvn 
yn gjHėlyh i dcml Sulomon mewii cynimtsiiredd 
memi cadernid a iilisriiud, netn liefn a rbcolaeth, 
prydfertb y girir Ddira.au mcwn ymddaDgosiad o'r 
enoldebTva gyntaf dTwy ddnniati gvyrthiol yr YbI 
bylb vedi byuy imv cjBiinnlinyoii, cvmruo, ac air 
un Vihryd. Nid oca Aim yn fu-y arfetol oac l'ijpro 
I unlo aiuBvdil yr caluya GriaUtningol dny gyflelyl 
en lynmyd oddiiriih y deml a'r BvvAanacih Iaddew 
Adn. fi. Ae ath fiir n'r (» allan i'r lį; i miliaai 



>BM. XL. EZECIEL. 465 

ledd y rhai hyn yn gydndd iDewn metur i dewder y mur. Scott* 
^ae yn ymddangos tod y fynedfa i'r cyntedd allanol trwy borUi, a 
lrws wrth bob pen iddo; ac ar bob ta i'r porth yr oedd tair o ys- 
afelloedd bychain yn gonesa nea dair llath ysgwar o faiiitolaeth, 
fc mynedia o bum caiydd neu ddwy lathanannerrhyngddyat 
LoWTH, BooTHBOTD. Yr YBtafelloedd hyD a fvrriedid ot wasanaeth 
f portborion; Cymh. 1 Cion. 9. 18,28,94. a 26. 12, 13, 18. 

Adn. 18. Y porth — yn bum oųfĮfdd ar htigain o led. Y ddwy 
jfatafell oedd chwe diu^dd bob on ; at y dendd^ ymaychwanegcr 
±eg, sef Ued oyntedd y porth, a lled y mur yn dri chafydd, yr hyn 
% wna yn y cy&n bnm cufydd ar hugain. Bootziboyd, 

Adn. 16. Affeneštri cyfiĮng oedd ir ystą/bUoedd. Yr oedd i'r 
pyat a grybwvllir yn adn. 10, fienestri, cyfyng oddiaIlan,a llydain 
oddifewn. BooTBJioyD. 

Adn. 17 — 19. Gelwid cjrntedd Israel, i'r hwn yr arweiniai y 
porth a ddarluniwyd o'r biaen, *y cyntedd netafailan,' nid am mai 
efe y oedd y cyntaf yr elid i fewn iddo, canys cyotedd y cenhedl> 
oedd oedd hwnw, ond mewu cyfcrbyniad i'r cyntedd nesai' i fewn, 
adn. 23, — Ac tcele yno ysiafelloedd, Y mae guir gwuliun()l y n cuel 
ei ddcfnyddio am yrystafelloedd hy'ii'rhwn agyiieitUid o'r blaeii 
yn ystalelloedd bychain, ac mae yn ymddangos cu bod yn rhai g\vti- 
hauol i'r rheiny. Tybir fod y cyntedd hwn yn amgylchyiiedig a, 
rhodfeydd colofnog, oddiar y rhai yr oedd yr ystalelloedd liyu 
wcdi eii hadeiladu i fod yn ystordai i'r Ofieiriaid a'r Lcliaid i ga(lw 
yr offrymmau. — V porth itaf a anveiuiai i'r cyntedd uesaf allan, 
a'r uchafi'r cyntedd nesol'i fewn; canys yr oedd yr holl fy ncilfa 
i'r deml yn un esgynfa barhaus. Davidson. 

Adn. 23. Oddiyma hyd ddiwedd y bennod nyni a gawn ddar- 
liiniad o'r cyntedd nesat' i fewn; pyrth gogleddoi a dwyreiniol y r 
hwn, debygid oeddynt ar yr un llinell }n union a'r eiddo y c\ n- 
tedd nesaf allan, a'r pellder rhyngddynt y n gan cufy4d. Y cyn- 
tedd nesaf i fewn oedd i'r ofleiriaid, ac ystalelloedd y porth tu- 
fe u uol oedd i'r cantorion ; yr ystafelloedd eraill oeddyut i olchi 
yraberthaii; yr hyn oedd yn rhan arbenig o waith yr oflciriaid, 
lrwy yr hyn y dangosir mai dyledswydd arbenig holl weisioii yr 
Arghvydd yw ei wa.saiiaethu ef mewu pob saucteiddrM-ydd a chyf- 
iavvndcr holl ddyddiau eu bywyd. Adn. 38, 44. Davidson. 

Adn. 30 — 43. Nid oes genym honcs am fyrddau i ddal y r eb- 
yrth yn nbabemacl Moses, na theml Solomou: ac cfallai l'od eu. 
presenoldeb yn nheml Ezeciel yn arwyddo fod goruch\vyliiteth 
newydd a mwy ysbrydol ar ddyfod. Scott.— Oddi re\\ n ij- liurth, 
neu y l'yuedfa i'r ochr ogleddol, yr oedd barrau heivrn, i ddal y r 
anifeiliaid ydoedd i'w habertha, i'w blingo. Lovvtu, Liuutfoot* 

Adn. 45. Ceidivaid cadivraeth y tį; yr oeddynt K^k'j 'j^ ^į5^'v^^v 
Cyf. H. ^ Qt 



<1J g ur Ja 1 
J rlia h 11 



I elū HarElaydd, laan 14. 2.— A'id orMs 
' V lį canjsnid oedd Iranuiiu ^ r iBild 
jn mur pcnaf y deml, ond jr ouliljnl ! 

I Itaylyatdlynmvnedifiptu.kc. Yioe 
ael c chwaaeRU at jr yatlya ystaftHoii 
ra rvd o lewdei j mur; feUj noeil 
! B r uchaf jn dditu gufydd lieliiefti 
\ gr u tro, y rhai oeddjntjn Jint 
I iKrtd nl j-n mjiied i fynn rhmiBdi 

undrnsvn agor i un vslafell.ii'rllill, 
i į retbvu a iii, I Bren. «. 8. W. LoinJ 
u b aid ar palniKjdd neddynt ū'rno ucbl 




E>«M. XLIII. EZECIEL. 467 

Oįyda ffolwg ar 7 deml a elwir yp. gyiitedd nesaf allan, ond y r ocdd 
«ynt(rad y bobl o'r tu allan i hwn. A, Clabke. Hodbioamt, 
^■vrcoMB, Calmst, Boothsotd. 

Adn. 18, 14. Canys y Ue sydd tanclaidd ; nid oedd yn rhydd i 
neb coMi yr offisiriaid fyned iddynt, ao vno y bwy ttaent y rtumau 
o'r c^&ymmau a neillduasid iddynt yn oi y gyfraith, ac yno y cad- 
-went ea gwiM^oedd sanctaidd. 

Adn. 15 — w. Dangosir yma fod y deml aH hadeiladau wedi ea 
hadeiladu ar y8gw&r o fill(tir seiB'nig o leiaf bob ystlys, neu bedair 
milldir o amgylchiad; yr hyn oedd yn cynnwy8 llawer mwy o le 
HA Iheml Solomon, na'r nn a adeiladwyd ar oi y caethiwed ; a diaa 
nad oedd y mynydd ar yr hwn y safai y deml yn ddigon helaeth i 

Gnnal yr adeiladaeth yma, yn oi y darlon a rydd yr ysgrifeuwyr 
ddewig o honaw; yr hyn a ddengjCB nad oedd y weledigaeth hou 
yn golygn nnrliyw deml a adeiladwyd hyd yn hyn, nac unrhyw 
gyasegr naturiol; felly y mae y n rhidd ei chymeryd yn gyffelyb- 
utethol ac yn gyMniol. Scott. 

PEN. XLIII. 

Adn. 1 — 5. Nid oes un hanes fod gogoniant Duw vredi medd- 

iannu yr ail deml yn weledig fel yr oedd yn y tabemacl, ac wedi 

hyny yn nheml Solomon pan y'i cyssegrwyd hi. Gan hyny rhaid 

edrych heibio i ddychweliad yr Iuddewon o Babilon am gyfiawn- 

iud y prophwydoliaethau hyn. Yr oedd y prophwyd yn gweled 

ffogoniant Duw Israel yn dyfod o'r dwyrain. Crist ydyw Haul 

Cyfiawnder: ac fel y mae yr haul naturiol yn cyfodiyn y dwyrain, 

felly yntau a gyfododd yn yr ardaloedd dwyreiniol, ac a lewjrch- 

odd ei oleuni oddiyno i'r byd gorllewinol. Ni hysbysir fod cwm- 

mwl ty wyll yn canlyn y gogoniant gweledig hv n, fel yr oedd yn 

canlyn yr un dan y r hen oruchwyliaeth ; canys y mae goleimi 

cyflawn yr efengyl yn gwasgaru y tywyllwch oedd yn aros o'r 

blacn ar bethau nefol. Ond yr oedd Uais yn ei gaulyn fel swn 

llawer o ddyfroedd ; yr hyn a all fod yn arwyddo effeithioldeb yr 

efengyl yn brawychu ac yn dychwelyd pechaduriaid, neu fygyth- 

ion o ddialedd Duv7 ar hoU >^Tthwynebwyr ei bobl, y rhai a ddad- 

ymchwelir ganddo fel rhuad angerddol rhyw lifeiriant mawr. Yr 

oedd gogoniant Duw a welodd y prophwyd yn gyffelyb i'r hyn a 

ymddangosasai iddo o'r blaen. Ond y pryd hyny yr oedd efe yn 

rhagfynegi dinystr Jerusalem gyda'r fath fanylrwydd, fel y gellid 

dy wedyd ei fod yn dyfod i'w dyfetha hi : eithr yn awr yr ocdd efe 

yn rhagfynegi dychweliad yrArglwydd yn oi i'r ddinas,a'i Ihvydd- 

iant; ac yr ocdd efe yn cael adnewyddiad o'r un weledigaeth a^ a 

barodd iddo ymdrOi vn y llwch i ryfeddu y mawrhydi Dwyrol. 

Yn y modd hyn yr oedd gogoniant Duw yn llen wi- y deml ; ac fe 

ar\iv'einiwyd y prophwyd gan y r Ysbryd sanctaidd i'r e\ute,<i!l 

nesaf i mewn i weied yr 0Tuc\i'w^\\ac,\Jji'^atiKi. ^^vyrs.. 



Hisii<l«l ar yr mhtllV'vdd (K.'ddyiit Nvedi cu cyfodi y; 
tlcinl. Ouū, yr ot'ddyiit Invy wodi dwyii eii dehvau livi 
cviscgr v'i huii, fcl yr oodd rhiuioguu a ehululnnu yr ) 
gyfoilsisciit i (.'ihm-iuidoliiieth yn scfyll yn agos at, lieu 
rhiniog, colotnaii, a pliyst y dcml : ae nid oedtl ond iri 
Diiw gogoneddus, o ran vi bresenoldeb, a'i gydymgeisw 
us a liiaidd,ac yn y mo<ld hyu yr oeddynt'wedi ei gyf 
fath fodd hyd onid ydoedd el'e we<H eu hysu yn ei ddigi 
Adu. 10-^l*i. Danijon y- ty i d y Israel, o» gweli w 
cdifeirNvch yn eu mysg, darlunia yr ail denil hoii icidy 
urau, a'i hordinadaii, tVl y coIcddt)ut ulmitli am eu hmi 
ffvyhyddont pa bitli a fyddal' Ii yn ei ofyn c:anddynt pj 
feror.— i>i^//m yy/raitlt y ty, lį^c. Prif gjfraiUi y ty yw, 
arwynebiad a ddarluniw\d yn cael ui neillduo' yn h 
bydtio un ran o hona\v yn cael ei ddefnyddio i ddybei 

SCOTT. 

Adu. 13—17. Yr yatolion ottldynt at wa8anaeth yr 
sefyll amynt pan y n* gNvasanaethu wrth y r allor. Arft 
ar y rhai hyn t)'r (hvyrain, fel y gallent edrych tua 'r dc 
lleCvin pan* y n gwf.inyddu, y n groes i ddefod y pagani 
a addotent cu duwiau a'u hwyncbau tua chodiad hau 
poethoffrwm a olygir wnh yr un a ddarluuir yma. Bo 

Adn. 18 — 27. Dyma dikildfau yr allor. Mae dull pi 
a chyssegriad yr allor hon yn gwahaniaethu nie\iu ycliy 
oddiwrth yr hyn a ddarllcnwn ni am gyssegriad yr all< 
i*r tal)cmacl, *Kx()d. 29, 30, vNcc. IJootiirovd. Y nia 
nodedig fod y proplnvyd yn i-ael ei gyfarch fel pc bnusa 
y gwasanaetli yn bersonol, y r un uukUI a Mo.se8 i)an j 



EZECIEL. 409 

^r hwn yn oi bam rhai y goljgid yr Archofiėiriad, ao 
ysog gwladoI, megis Zorobabel, nea Nehemiah : ond 
alwg mai Grist a olygir wrth y tywy80g mewū aiiirvw 
doliaethau biaenorol. 6wel pen. 84.24. a 87. 95: 
byniiag a olygir yn brophwydoliaethol, pr mae yr 
hoi ar ddeall i ni na ddichon i neb fyned i r nefoedd, 
!gr, fel yr aeth Grist yno, sef trwy rinwedd ei deilyng- 
idrwydd, cyfia^'nder, a nerth personol ei hunan. Ere, 
1 yn '* ddysglaerdeb gogoniant yr Arglwydd," a aeth i 
dd hono; ond y mae wedi ei chau yu breaenol o flaen 
Idynol ; ac y mae yn rhaid i ni oU fyned i mewn fel 
1, drwy £fyad yn ei waed ef, a thrwy dderbyn o'i raa 

fasod dyfeddivl ar čdySodĮa y iy. T oedd y pnMDhwyd 
falus nad oedd neb i ymwneyd a'r addoliad Dwyfol 
ff at gyfreithiau y ty. Davidson. 
?. Yr oedd llawer o ddiofalwch gydagolwg argyf- 
į^sscgr, yn flaenorol i'r caethgludiad, a dieithriaid o 
fydd yn cael eu goddef i ddyfod i'r cyssegr, a chyfran- 
•ymraau. — Elihr gosodasoch i chivi eich hunain geid' 
yny yw, rhai a'u boddiai hwy eu bunain, pa un byn- 
nt hvvy yn gymeradwy gan Dduw ai peidio. Davids. 
-14. Yr oedd, nid yn unig y dienwaededig i gael eu 
r deml hon.ond hefyd y Lefiaid hyny a fuant yn ym- 
dau eilunaddolgar, a gauid allan o gyfrannogaeth yn 
iau eu hynafiaid duwiol. Ni's byddent namyn porth- 
ision i eraill. Boothroyd. 

16. Meihion Sadoc ; gellid meddwl oddiwrth hyn fod 
>n Sadoc, y r hwn oedd y n archoffeiriad pan adeiledid 
taf, wedi purhau yn eu huniondeb ; ac y maent yn 
ion addas o'r rhai a anrhydeddir gan Dduw d galwad 
»wysigyn ei eglwy8. 

Yn mhyrth y cyntedd nesofi mewn; lle yr oedd ystaf- 
llduedig at eu gwasanaeth ; gwel pen. 40. 88, 39. — 

D. 

Diosgant eu givisgoedd. Gan fod y gwi8goedd hyn 
riig nid oedd wi\v iddynt eu gwisgo yn un man ond 
r; cymh. Lef. 0. 10. a U. 23. Yr un, 
-23, E u pennau hefijd ni eillianl ; gan y byddai hyny 
ad ag arferion yr offeiriaid p^^anaidd, yn enwedig off- 
ipht. Yr archoffeiriaid yn unig a wahcrddid i briodi 

f; 21. 13,14; ond y mae yr un rhwymedigaeth yn 
;u ar bol» otfeiriad yma ; wrth yr hyn y rhoddir am- 
!hwyliaeth burach ; oud nid y w i'w ddeall yn Uythyr- 
na gorchvmynion eraill yn y gvveledigaethaa h.^\s.. x: 

a ddysgir yw, y d^\a\ \>o>A I3<iv3c« >j\svst?^^^ ^^'oSic^ 



Ta Į^ghiuiiii'iliii ijcl<!iwnh }■ rhanLod a nniU'thĮm yd mi 
ne ni'» pmiitid r cvfrtw niniaii pim ddyrhTeliidd jr lui 
lluliiloa: rhaiilpiiibinr ui rud jtd Ipil^rgii vii gjfKuii 
iarlh Oriit. u MTrymuul nabl HDTtaidd, ■ ūcilliliinUĮt od 
hfd. Gili,. Mius jgicetcdiįHetluu hyn.Tngnlvgu uu 
•vyddauh nac k ^n^rddodd lirul cUi. tSfTubiFrB. — : 

gin J- c\ik'ilh«rr. oAUar yiŲriianh dibI ū rhoncn jii gj 
inmirld tie. te nui roraen n velni y pro|ibwyd yn Dar 
wfdd«Tyny Thnn flaenaf o'r g«'i;liMli|jiiethiu hyn. Mae 
na aliosiu colad Caniui oiUlcf i (lyfraD mor bciMth o d 

ROolatMu Vr cvi ... - 

nąc ja dcbyg fi 
lad yr mwyi Gi 
oDuenMdd goaroi 
Ynolym 



nilfdir 



ld»f ddeiigoii ... . ^ 
y lu gMįtkditol i"! jBgarir 
ac airt-hlaw dnigain o hyd, yi 

i'i cy«wEt> wcdi d sau nddiiunĮiyti 
Ut i'v ui ydocdd liitn gun m ' 
' Tt ulInTiaJd ar Ldi 



ly a rogfJ-ncRir yma yn gyShh 

prnnwj»ai y rbaa kmcrip 

rigw»r ar hcib yillya i ac yr ocild 



Qwcl pen. 43 
yrncddriuiy ddv 



oedd dinaiDcdd mcH-o i 



u'r wlad f r uUnriiid ar Ldiuid, ai»ii yr ncdd rian y ddv 
Diiarathii'Dn'riudehiu.yranIdy Jj.-IJaJi)enili i^l eii 
nu ftmiran adiylVanyT iMlniiaid a^nyiaatr. Ae yn ddifhi'i 

ihl rbnn y ditinaa i Kuri ri dyitnili alIan.oV nu fay ' 

yn ml eu pmionti i'r nffi'irluid ■'r Lrllaid. eiilii 
inniKT y Ikd. Y rhuiaaliyiiiiniapiilyif^r'i 





Į».>i. 


KLVI. 


E2ECIEL. 




4fl 


1 ijniydd yn dangos 1 

■Imyllir ya Exad. 'iS 
^bphsh ; ua uid yv e 

mtli J geiriBD bjn fo 

oeddefeiddurbyngff 

.•lhaBu>,<>od«A<M<l 


m bjdd deddf KreiDoniaidd Moses mewii 
Ihynj. StoTT. 

,d yt un fesdi; afdd ]iwn QrOm«agrf- 
i. 38, yr hwn nid oedd onddegftd ran o 
pbiiH oniddegibd nntoi^r. l)y«cd rhai 
Bgbjlcb dDg biryHl o'n uie>ur ni, oeu bed- 
mei™ gKlyb (fesur. Cobbim. Lowth, 
fiiTMMflrf.Mi; ddybaddiinl ^ hyny yw, jr 
lio, neu yn dUau f!i><wrwjdd petbod. 

d y lywj«ig i B-einyddn fel offtiri™!. Vt 
tvmnmu gan y-bohl, Be i roddi offrjnmmu 
d i ddoiĮioru y c«bl. Nid oedd un thyw 
UTn iighylhuOi Moks ; ond fo nt^lit p^ 
Kaalwg u y McBŪli yn lleb- 10. 1-33 a 


ii' '" 


mSf 


^ 23 


iMTIfSąCia naawi gmD, uwiid a budo o r 





blunfodSardd 



PBN. ILVI. 
AJn. 1 — S. Tr oadd 7 pnųtbind w«di ■ 
7 ejnledd iuiarallin,rrtu«i aeddinadni 
cua ; ic ft ddangfinTd Iddo md oedd fl 
fugi pm. M. l—S. EiOu n)nb 7 a*sM 
dtijtma ■ olnir jma; ji bini oada i'w pa u Odyndiau yr 
^Įj^tt, tad rwtįorjd n J UMathmt't oaryM loenn bjd 
y pr^dntaiira. Tn o) hjn mu ya mUtamat uad oedd oeb i 
notd iY icjitgr oa uiwT tnn oorui d<nn£tlol j OTntedd allau- 
oloid Jtjroyaoffjiiimig; a bod rn ihud i't oSaUiud a'r Lefi^d 
lynsd i> crntectd imaf Imaini tnr? bath rgoglcdd, neuy dC' 
han, oddintliT ar r Sabbathan aV iwwTdd loona : aUlai ei Tod m 
ganiitacdiddjalC'iiedl'tcyiiledd iiuuiiDeiimtrw7baTth ydi 



raln, mlh lynsd ., 

y dehan: nen jt osdd yn riuid Iddynt d agoird . 
wjm i meim, au y gallid j bobl addoli oi flaen, 

BOBTUaD yn r radniagydar' " 

"- ' T. Yroaddn -*— 



EMdd n a^nol l'r ljwnDg barotloi abeithau er. 
bjn 7 Sabbalh h mbu ujuaii aniU. Vt oedd boa yn ordinud 
nsiTTdd, anlftr7enBdnniid:aeliTCraii yr (^iriiimau ya wabui- 
ol f r hTB ao^oldgrU i <7a>h. adn. 4, ^ 7, 14, a Nata. 28. S. 11. 
13,IS. W.LiiWTK.— A rMietltM i ii.yBjyw,^iii^a> 
«J^^D dda oi iDddl; dan 7 ddeddl 31 onOi^i d*— —'-'- 



1 7 ddeddl 31 Qea&'^ i^T^rm.^^^ 
Jitoddwr. GitL, , , v,,*. -f 



w Yae\ o\ hvn v d^ctbc 
a— IB Cjmh loBii IT į!— »! Mae 



ihaiS Ondnieb 



n i Jubil vn un g y galluit Iiwy en mw]rDhia 

n F na Af gon h Bunt r cyntedd netaj oifn i hiuE- 

Į JI ujfndi yrarw)d lodymą VDarwyddoiudj< 

I v an attiui neu eu aiid«1 td 

L a BC HB ddvl d ea goddef lĮfi 

\ E w 3d gan fod h jnv yo ea Inrida i 

n san u ]d a nad Fboid iddjDt mfi 

a hl>sur ]awer o orergoelion & diirjl] 

FEN XL\n 

. 1, Ae meleddtefTpn dyfod attan oddi fanriniogytįlui' 
n. Mbc yo ddiau fod tani Sotnmoa ;n ciel d clijaeiiii 

vr alitnhau, a'r cjffelyb icasanaeth ; ond y dyfroHid ij 
1 vn lurddu yo wreiddioJ o'r deml, nid fel d vrmedd cyl 
^iilir fri afon hyftyd yn flrKylhloai. Yr ocdd y dyfnd 
urddu oddi^ori&n yr alloT ; au yt oeddjiil yn nddu 
o liregelld«ajrefeagyl, ac infoniad yr Vsbryd Glioa 
n '.._ --Įgyd-ynefleilhiol; gan ddwyn bywyd a" -■—'■■' 




III. EZECIEL. 478 

— Ac wedi eu myned t r mor yr uicJieir y dįffroedd^ 
1 y dyfroedd bjwiol yr holl for, gan iachaa ei ddyfr- 

bydd helaethrwydd o bysg ynddo, trwy yr hyn yr 
eir rhinwedd iachusol grūs Duw i feddyginiaetha dryg- 
digaethau dynion annu\viol. Lowth, Newcomk. 
,11. Efi^edi, neu Hazazon-Tamar, ocdd ar un pen i'r 
r Mor Marw^ ; ac Etteglaim ar y pen arall, yn agoe i'r 

yr lorddoncn yn arllwys ei dyfroedd iddo. Bod yr 
I wedi ea meddiannu g:in bvsgodwyr, a'rpysgodyn 
ii pysgod y m6r mawr, neu For y Canoldir, a arwydd- 
s aneirif o bregethwyr a dychweledigion ; gwel Matt- 
Ei lleoedd Ueviiog^ icc. Byddai cors diroedd, cilfachaa, 

i'r rhai ni chai y dyfroedd hyn fynedfa; a gadewid y 
-ny yn anfeUdyginiaethol, diffrwyth, a diddefhydai 
lleoedd Ueidiog, pwdr, sigledig hyn, y rhai nid^ ydynt 
Lhir safadwy, ydynt arddaugosiad priodol o ragrithwyr. 
yflvvr gwr1hodwyr yr efengyl a arddangosir yn hyn. 

SCOTT. 

Gvvel Dat. 22. 1—3. Y prenau ymborth hyn yn was- 
nyrchu ffr\vyth, a'u dail yn feddyginiaethol, a arddan- 
rhvyon goludog a dibrin'y mae Duw wedi ei ddarpara 
r'n yr efengyl. Davidson, 

14. Dyma y terfyn. Mae y pTophwyd yma drachefn 
Ivd at raniad y tir, oddiwrth yr hyn y'i troisid drwy 
gwahanol ddat^cnddiedigaethau, pen. 45. 1 — 8. Gan 
Lli ruimu ar \vlad Canaan ar oi y caethiwed, mae yn 
dcttll foJ i'ina gyfeiriad at ddygwyddiadau dyfodol. 

Hyil for y divyrain, neu lyn Sodoma. 
23. \r oetKI y deg Ihvyth i gael rhan gyflavn o'r eti- 
cystal u Judah a Heiijamin ; ac y mae yn ymddangos 
n arsvyddo fod adferiad Israel i wlad yr addewid yn 
y negi yma : ac y mae fod dyeithriaid a ymdcithientyn 
.•ael cylVannogi o'r etifeddiaeth, yn anvyddo yn am- 
y C.Ienhedhjedd i'r egKvys, a'u cyfrannogiad ar luddew- 
iitiau yr efengyl a dedwyddwch y nef. Šcott. 

PEN. XLVI1I. 

7. Mae y rlianiad hwn ar y tir yn gx\'ahaniaethu yn 
rth vr hs'u a wuaed vn nvddiau Josuah ; ac nid vdvw 
y bydd iddo byth gymeryd lle yn llylhyrenol ; ond 
(I yn ar\vyd(lo y cydraddoldeb mewu breiutiau syddyn 
arcdigion, pa faih bynnag ocdd eu no<lweddiad o'r 
irdeb eu cyindeitlias jVu gilydd* Scott. Ac nid yw yn 
: o sylvv fod y rbifiant yn dechrcu yn y goglctld, gydą 
elaf ar mwyaf cuog o't l\\v^\ka.>\ \ nw n\ \vnvv ^x >«.- 



' \inri. ]»«n. lo. i, »v<*. 

Athi. 11. M'iįIs 1/ rųuili'irnntj.l 1/ Jjtflaid ; wrtli 
ir v rliiii livi'v <> lii!io;;aeth Lcli a ilroi.sfiit at < 
Voii. n.l«>. 11. 

A<in. l'S I'n yuihitth i iriinnloijion y tldinaSy 
''vlluvMii y v\vv«itl;iii ival' yn y ddiiias. Lowtu. 
••failai <M'<l.l\nt. T. .Ii»m:s. 

Aiin. IJ». l'.i \\u byiniaK ai bmlil ai baich y cyi 
ftit'u yiiia, yr ytluutM i'\v raim yn gyfartal rh\viig 

IViOLF. 

A«ln. :t«>— :*..!. Tiynfi 1iefii>l funeiliad all^n, neu 
Vr «mmM y iMinas i fiul yu ysg\var j>erflaith, pob 
li)«)»» ('!ii\iM : ac ar bob y^tlys i'r ysg\var yma dri 
a cnuitl ar oi »i«'>iilil('fc Ihvyth Lsracl. fi\vel D) 
J^toTHK«)\ n. Vr oedd y ddinas yu ddeugairi milb 
»• M : ardilaii'^osiad iiodeilifr o chanpad yr cghvys 
(J\vil Kpb. 3. 17— IH, Davidson. — Yr Artjln\ 
<J«-l\\i(i y ddinas ar y r eu\v rhyfcddynia o*r dydd 
a hi a 1-ry iMly yu dra^yvvydd, i gadw ei henvr, a 
Nvydiioca. Havidson. Mae hyn y n ar\vyddoccai 
(lėii galiiioir a grasol yr Argl\v\dd gyda'i oglvvys y 
lio;] iii'<id\vfh, dio^chvdi, cysnr, a sancteiddrwyd*d 
bcn.liibion hyn gaei eu g\v(:inyddu yi\ helacth,* a'i 
oį^oniaut ui andygn yu nodcdig yn mysg ei bobl. 

LLYFR DANIEL. 

Fc dyhir ijįjtJa Ilaurr o hrioflohieb^fod Vanielyn 
rahijf'nau ieuengaf o'r tt'uln hnn'muL Eje a (jacthg 



I»M. t. DANI£L. i1f5 

oUaethol; ae yn efffeirio at amterau pelTyn mlaen. Mae yn ago$ 
i Aaimer y Uyfr hton wedi ei yegri^u yn y Caldoeg^ am ei fod yn 
ymirin dg amgylchiadauCaldeaidd, acfeUy y gailai fod yn fuidiol 
t'r genedl hono. 

PEN. I. 

Adn. 1. Yh y~drydeddflwyddyn o deymoiiad Jehoiachim. Cjf- 
odasid y brenin hwn i'r onedd gan frenin yr Aipht, ac efe a fu 
yn deymgedavl iddo ef am dair blynedd ; ond yn y bedwaredd, 

EQ hefyd oedd y gyntaf i Nebuchodonsor, y r olaf a Ivvyr orch- 
d yr Aiphtiaid, ac yna Jehoiachim a ddygwyd dan deyrnged 
ilon. Yn mhen tair blynedd efe a wrthryfelodd ; ond gan 
fod gan Nebachodonosor lon'd ei ddwylaw o waith arall, ni's 
cLyinchwelodd ef hyd ben tair blynedd ar oi hyny, yr hon ocdd yr 
iinfed flwyddyn ar ddeg, a'r olaf i Jehoiachim, *gwel 2 Bren. 28. 
ai— 36. a 24. 1. Jer. 25. 1. a 46. 2, Clabkr. 

Adn. 2. yntau a'u dyg hvoynt, sef y llestri, ac nid Jehoiachim 
a'r llestri ; canvs yn oi Jer. 5^. 12, efe a laddwyd yn agos i Jeru- 
salem ; ond nid hyd wedi y gwarchac, yn y r unfed flwyddyp ar 
ddeg o'i deymasiad, gwel 2 Bren. 24, 1, 2. Boothroyd. — Sinar 
oedd hen enw Babilon, gwel Gen. 11. 2. A. Clarkb. — Ki ihhnv, 
sef Jupiter Belus, Jer. 60. 2. Gill. Yr oedd yn perthynu ir hen 
dėmiau paganaidd gynt, drysordai we<li eu neillduo i dderbyn yr 
yspail a gymerid oddiar y gelynion, ac a gyssegrid i'r duwiau 
perthynol i'r cyfryw dėmiau. \Vintle. 

Adn. 4. Fechgyn, sef gwyr ieuainc o bymtheg hyd np;ain 
mlwydd oed, Oill. Bernir yn gytfredin fod Daniel oddeutu 
ugain mlwydd oed y pryd hyn. Scott. — Dim gtvrthuni, y n gyf- 
addas mewn corff a meddwl i fod yn y lly-s. W. Lowth. — i'w 
dysgu ar lyfr ac yn iaith y ( ■aldeaid. Yr oedd y Caldcaid yn dra 
chyfarwydd yn yr amrywi()l \vybodau, yn enwedig mewn serydd- 
iaeth ; mcgis y dysgodd Moses ddoethincb yr Aipht, felly Daniel 
a ddysgodd ddoethineb Babilon, fel y byddai yn wasanaethgar i'\v 

bobl. BOOTHKOYD. 

Adn. O, 7. Ofeibion Jitdah, i'w gwahaniaethu oddivvrth y (\eą 
llwyth, y rhai hefyd oeddynt dan lywodraeth y Caldcaid yii bre- 
senol. BoGTORGYD, — Daniel, ysiyr yr hyn yw, " Uuw fy niurn- 
wr." — Ilananiah, " Oras yr Arglveydd." Scott. — Mhiud, " A 
v ofynwyd gan yr Arghvydd," efallai. Gill. — Azaruih, " Yr Ar- 
glwydd sydd gymhorth." Scott. — A osododd arnynl enivau, fel yr 
arferai breninocdd dwyreiniol cr anrhydedd i'wde\visolion, Grav. 
Hcblaw hyny, yr oedd yn anhawdd i'r Caldeaid swnio yr enwau 
Hebreaidd, SvTCLivvE.—HeUesassar, "trysorydd Bo\."—Sad- 
rach, " cennad y brenin,*' neu " ccnnad yr haiil," miie yn debyg. 
Gill. -Mesach, " un a berthyna ir dduwies Sesach," eiliin ėn- 
\vog yn mysg y Babiloniaid. — .•Hmlacgo,** ^^v&^'^.'ij^^ NiK^'SiKs. 
duniau, lau neu Gwcncr. A. Cvau.kv.. 



r- įhi.iuu i u.I»i«»l\\r y (jwir I)iluw^yiruiiii()giohoi 
' i iii.i w«tli »i alM.-itliu i eiluiiod v Cul(k-aid.^Gwel 
I!/.'-. I. l:i. 

A«ltj. 10. Unii yr udu-iif fi /// arglicydd y hreni 
ty\\ y.M»jr yn {iwyiMns i j;\llu\vni dymiiuiad Daniel, > 
ui ns laufydildai y hi-cnin f«Hl ei orchymyn ef gydc 
liDiih y hcrhiiyii \v«'(ii ei droseddu, y coliai efe ei 
ofiiai y Uyddai i etiVitliiun ymbortli sahvach ei ami 
e u hwyin*l>au. 8<()TT. 

Adu. 11. .l/r /;«/ r, (K'dd swyddog a osodasai Aspi 
ei Imnan yn (iriichwyliwr ar ymbortli a g'A-isgoei 
breiiinol. C'l.vkke. 

Adn. 1*2. Fj'a : dywedir fod y geiryn a gylieitl 
dynodi uiirhyvi- hetlia Imiiir; pub matli o wreiddi 
llrwythau. Iiill. 

A<ln. 1'). Eti tjU'cilJ hinjnt yn deccach, oe yn tleic 
■Vr. Nid y\v Uwyr yniwrUu>d a gvinocdd, ac a bwy< 
iol y R\vlo(lydd liyiiy yn uii niwed i deprwch nac i 
pwyddai Daniel yn broliadol am eticitliiau daionu; 
nianol ; uto mae yn dcbyg y dylem ni g«tio fod ben 
l)uw yn g()rphwy8 ar yr ymborth garw yma i Daii 
ion, am en bod h\vy yn ei gymeryd* o gydwyb 
IIakmku, (Jlakke. 

A«ln. 17. A Ihiniel u hyjforddiodd efe yn mhob į 
hrt'Jtddivydion Nid rhai achlysurol adamweinioI, o: 
odig o'r nef ; canys dyma oedd nn Ihvybr drwy ba \i 
Duw ei fcd(l\vl pyni i ddynion. Gen, 30. 5—11. a 4 

Adn. 20. l'n ildnj yirell, hyny y\v, yn llawer g\v 



Pbn II. DANIEL. 477 



PEN. II, 

Adn. 1. Yn yrail flwyddyn o deymasiad Nebuchodonosor, >n oi 
y cyfrif Caldeaidd,yr hwn a arferai Danielyu naturiolpanyn dech^ 
rea son am amgylcbiadau a berthynent yn uniongyrcbol i'r am- 
herodraeth hdno, ac am yr un rhe8wm y dechreua el'e yn adn. 4. 
ysgrifenu yn yr iaith Galdeaidd, Ond yr oedd yr Iuddewon yn 
ystvried Nebachodonosor yn frenin rai blyueddoedd yn gynt am 
ei iod yn cyd deymasu k'l dad ; g\^'cl Jer. 25. 1. — Frevd(iwĮ/dion, 
neumuddvyd; canv8nidyw ynymddangos iddo gad ond un 
brenddwyd ar yr achlysur yma ; ond arferir y Iluosair i ddynodi 
pwy8igrwydd yr olygfa, ueu ynte, oblegyd futl olyniad parbaus o 
amryfal amgyfchiadmi wedi eu dwyn trwy ei feddwl. 

AdtL 3. Hudolion, rbai a ymhonant cu b(xl yn meddu cyfatb- 
rach ag ysbrydion ymadawėdig. Wintle. — Caldeald, en\v cyff- 
zedm,debygid, ar yrhoU ndaastadient ysgogiadau a dylanw'ad- 
BU y cyrff wybrenol ; yrocdd 8er-ddewiuiaeth mor gylTredin y n 
mysg y bobl hyn, fel yr arferid y gair Caldeaid, yn gyfystyr a 
Ber.^ewinwyr gan y Groegiaid a'r Kbafeinwyr. W. Lowth. 

Adn, 4. Jrn Syriaeg^ neu y Caldacg, scf eu mamiaitb. Gi ll. 
Yr iaitii lum a ysgnt'enir gan Daniel oddiyma byd ddiwedd pen. 
8 ; yr hyn a aliai fod Vn annogaeth gref i'r Babiloniaid i ddarllen 
yr hyn yr oedd o'r fath bwy8 iddynt ei wybod. 

Adn. 6f 6. Jeth y peth oddiwrthyfy nen, " Dyma y peth a ar- 

faetbais." Boothboyd. Prin y ęoddcfa y cyf-destyn i ni feddvl 

fod y Brenin wedi aungbofio ei frcuddwyd ; oncl y niae yn am- 

lwg ei fod yn pendcrfynu na'a g^nelai ei ddatguddio ; ac yn wir 

yr oedd ei ymresymiad yn iawn, os oedd efe yn casglu y gellid 

dy^wyl y n rbesymol i'r rhai a allout roddi deongliad antlacledig 

ar f rcuddwydion, wybod y breuddwydiou, heb i neb eu bysbysu, 

gan nad oedd y wyl)odaeth o byn yn fwy goruwcbnaturiol na'r 

hyn oedd angenrheidiol i roddi deongliad amynt. Davidson. — 

Gumeir chwi yn ddrylliau: cosbedigaetb a arferir eto yn Abys- 

sinia.— Beuce. — A'ch lai a osodir yn dommen, neu a ddiofrytlir 

i'w barwerthu yn gyhoeddus. Houbioant. Wcdi i Hannibal 

fibi at Antiocbus, y Cartbaginiaid yn oi defod y Dwyreinwyr a 

ddiofrydasont ei eiddo, au a ddystrywiasant ei d}', gan ei ddym- 

chwelyd o'i sylfaeni. — Cornellu* Nepos. 

Adn. 9. Nes neioid y r anuer. Nes y byddai i ryw achlysur 
arall dynu ei sylw cf oddiar yr ymboliad difrilddwy8 a lanwai ei 
fedd\vl ef y n bresenol. Esgoh Hall. 

Adn, 11. F rhai iiid- yw eu trigfa gydą chnawd; mae yn amlwg 
oddiwrtb hyn eu bod yn credu yn modoliaeth ysbrydion, Davidson. 
Adn. 14, 15. Yfia yr attebodd, neu. yn oi amryw feirniaid, "yr 
ymofynodd Daniel mewn cyngor a doethineb ag Ahoch. Bootu- 
B.oYD.-' Vistain y brenin; neubennaeth ei ddihenyddwyr, sw\'d<L 
anrhydeddus yn y gwledydd dwyTcimo\, cwft\^«^. ^ /^^ ^ ^^^ 
39. 9. a 62. 12. Datidson. 



PsM. II. DANIEL. 470 

yr hyn a eąlarir gan Daniel yn adn. 44, 45.— Yr oedd yi Ysgrif- 
enw7T Iuddewig yn g^yfifredin o'r hm mai y Messiah a olygid 
'wrth y ĘBireg iion.~-%reniDiaeth Grist, medd Nkwton.— A'^u^ 
trwy tomth dwylaWf wedi ę\ ffarfio mewn modd goruwch-naturiol. 
J. Bbown. Heb gymmhorth dynol ; gwelCoI. 2. 11. .Williams. 
Gailai h^na fod yn cyfeirio at enedigaeth wyrthiol ein Harglwydd, 
neu at ei freniniaeth ysbrydol ef. Clasks. —A hi a daraioodd y 
ddeluf car ei thrMd ; yr hyn sydd yn golyga peth sydd eto i'w gyf- 
lawni gan Orist, pan ddaro^yngo ac y a^Btrywio efc y dcg brenin- 
iaeth a roddwyd i Annghrist, ac yntau ei hunan hefyd. Cobbizi . 
— A*r garreg a aeth yn fynydd mavn; Breniniaetb Grist a gyn- 
nyddodd o ddechreoad bychan, ac a gynnydda fwy fwy, ues y 
byddo yr holl ddaiar weai ei ddasostwng iddL 

Adn. 36. Dywedwn hefyd ei ddehongliad. Yr oedd }'n ddigon 
addas i Daniel draddodi y dehoncliod yn enw ei frodyr cystai ac 
yn ei enw ei hun, gan ei fod wedi cael y deongliad mewn attebiad 
i*w cydweddiau; ac yr oedd e yn hyn yn azEdygu ei wylder yn 
nodedig fel y sylwai scott. Dayidson. 

Adn, 37. Ti — loytfrenin brenhinoedd; gan fod llawer o frenin- 
oedd dan deymged iddo. Gill. Mae breninocdd Abyssiuia yn 
arfer y cyfryw deitl goruchel eto. Buuce. 

Adn. 89. Breniniaeth arall is na thi; breniniaeth y Mediaid 

a'r Persiaid, y rhai a ddynodid trwy y ddwy fraich arian. Yr oedd 

Oyrus yn wyr i Astyages breniu Media, ac yn fab i Cambyse* 

tywysog Persia; ac wedi uno byddinoedd y breniniaethau hyn 

dano ef, y gorcl]iygwyd y Caldeaid, ac felly y rhoddvvyd terfyn ar 

y r amerodraeth Assyriaidd; ond yr oedd yr amherodracth a gyf- 

od%vyd dan Gyrus yn is na'r un Assyriaidd, osnidmewnchangder 

tiriugaethau, eto mewn paraad; cauys ni pharaodd onid dau gaut 

a hanner o flynyddoedd, yn oi rhai hanc8wyr, neu yn oi eraill, 

ddim ond caut a hanner. Mae y prophwyd wedi gwncyd cry- 

bwylliad esrawyth o'r ail freniniaeth, yn prysuro at y drydcdd hcb 

wneyd un syhv ar ddinystr y rhai cyntaf. — A ihrydedd o bres, y r 

hon oedd yr amherodraeth lioegaidd a sciliwyd gan Alexander 

Favvr, gwel pen. 8. 21. Y Groegiaid a wisgent arfogacth prcs, am 

ba achos y 'u gelwid Halcohitones, neu y fyddin bres-\vi8gaw'l. 

Dywaid Haneswyr fod Alcxandcr wedi rhoddi gorchyniyn allan 

ar ei alw yn frenin yr hoU ddaiar, a bod ei gyfeilliou yn arler ei 

gyfcnwi Brenin y ddaiar a'r mor. Davidson. l)ywedir nad 

yiūiladdodd AIexander ag un gclyn efioed heb ei orchfygu; 

efe a ddarostyngodd Groeg, a gymerodd Tyrus, a orchfygodd 

yr Aipht, ac a aeth rhagddo i'r India can belled a'r Guiiges, 

a thrwy ddymchwcliad daionus Godomauus yn O. B. 3073, 

a chyu Grist 331, efe a roddes dcrfyn ar yr unbennaeth Ber- 

giaidd. Glabke. 

Adn. 40—43. Byd'J hefyd y bedtvuredd /ronCiuactK^ 's.vi^ -^^ xis>L 



M a am oi < 






iS'ss; 



I rtajdiifisiiitddiuiiuilft 
iS lem yi luill geuhedlDidd. 

d hyx, sef J d*g brodn. 
rodratilh. — Y cBfril iMIt 
ua IreiuDiaeth j fod J* *>' 
■ ■ " liieih Ciia- 8ot- 




I. DANIEL. 481 

. mhorth y palas i weiuyddu barn y n absenoldeb y pen- 
Uwel Diur.22.2-2. 

PEN. III. 

1. A una'th dddw,6"i dad, Nabopolassar> o honaw ei 
; nciio'i brif eilun hel. — ^lur, hvvyrach mai o bren ceu- 
:\vncid y ddclw', a'i gvvisi^o ag aur. Gill. Efallai nad ocdd 
,v bon ar riinf dynol, ncu o aur sylweddol, oud yn hytiach 
lofn ydoedd, a dehv IJcl ar ei phen uchaf. Clakkb. Dy- 
)ioJurus fod Xerxes wedi cymeryd dclw aur, ddcugain 
dd o uchdcr, o domi Belus y n Babilon, pan y 'i hanrbeith- 
:• uidyvvyri annhebyg iuai bono oedd y d(aclw a grybvvyllir 
iiDKAUx, — GicaslaJff/d Dura, yr hwu oedd gt:rllaw y Tigris, 
;niir, a ddewisid o henvydd Ibd y cyfryw wastadedd ebang 
.' cytlcus i'r fatb dorf fawr ymgyfarfod ynddo. Davidson. 
. 2. Mae yn debyg mai amcan ra\v5'af y brenin ar yr ach- 
ma oedd eael uniFurfiad crefyddol trwy yr holl amherodr-' 
i(^ yr oedd y llwybr a gymeredd i hyny yn dra tbebyg o 

i'r cyfry\v ddyben ; gan Ibfl y \verin yn \vastad yn bynod 
dol i ddilyii esampl rhai me\vn a\vdardo(l. G\vvsi<l p{>b 
Nvyddog tr\vy yr holl aniiicrodraelh i addoli y ddehv hon; 

caui uel) IVynhau unrby\v swydd yu y llywodraeth heb 
:iii y n rh\vyd(l i'r gorchymyn yma; ic, pNvnelid hyny yu 
1 goddcliad i ty\v, Mae yn anhawdd i iieb yn yr ocs bn.- 
llujciiel allanyn hollol ac yu l'anol pa belh a olygid \\rtlif 
yfal (invHU s^vyddol a arlerid ynyrhcn ocsoeckl, Davidson. 
. 4. Wrl}iijc}i c/uvi, bobloifld, genhcdiuedd , a ivithoi'dd ij dij. 

dull o yinadroiid yn dyuodi ehangder yr amhrrodraitii 
laidd, yr hon yr oedd dciliaid iJdi o gyunilcr o \vabanol 

Jd. \V. I,()>\TII. 

, <5. Yr aur Itn.io; •Urna y cryi,\vylliad cyntaf o oriiui a 
ji yn yr Vs^'rvthyruii Sa:ul;ii(ld ; uc y mae yu dra tlicbyg 
Jaldf.iiil a il<i"i-lirt-iias:ujt rau'i y dydd yn oriau ; a il\\vai(l 
>(".< iiiui «).lili\\ith> ui h\vv v derbvuioud v (iroeiriaid v 
(I \ n;a. < iiLi,. 

. ,<. .li: II ii:;.'ij Id-i^t.-'t iji Ti' -i' if-'ti. hyny yvv, a roi^jaut 
■ i. ui. UI c'-uli.ųcuu- ac aui!.c!i\ li;!\vu i'\v bcrbyn ; b\vyiarb 
yu lia' vn liud yr Ii;dii'\viiu yu elyuion ir brenin, o Ijt-r- 
•II bi.d yu j-'nmunjiM addoli ei ildvhvef: eynib. E.stli. Ji. 8. 
i lud lla\Mr o'r lu(ide\vo:i \vt'di eu (*\hi:ddo o byny, nuii yr 
;nM cylir-jtliui.l a d i'.l'uyudir yn rhodtli rliyw a\vgryni ieily 
Iv bygid . o.s IVlly, uiu y.v yn rbyledd na's dv\vo.u\ tt.w^ 
niail VU cur] ri \\\\i'\i\ vu cyV.ntv \>vx\\\viVN\\^ V'>^^^-^^^^-'"';> 
•/•a \''dirhnn l\u\ v r.rt\v\tV\\v\ VU V:(^XNV.^VVCtv^v^^A\N •įvA^vOvX^ 

II .v r umhvi uilraeth -, o -au\\\uvxv\,\v3. Vvvvav^ v>^^^^^^^ 



Ji 


"im* 


nBibil 
1 


A 


^D mcir 


un I 






m 


rA v« 


p,ttM- 


'p 


« j 


.1 , 


jTf a 


h D w 


s: 


& M> 






gittd 


pitarth 




S-JT-™- 


va "H. 


1 ^ 




bada- 




Delbp1xl 




ff re 


rtiSf- 


s x^ 




N 


g dd Hl 


rr;. 




dd. d 


Ui BT 




huD n* 




N. IV. DANIEL. 486 

a aeth rhagddo waeth waeth, gan lunio bradwriaeUi yn erbyn 
rddid gwladol a chrefyddol dynolryv Datiimon. Mae yn 
)yg i'r cyhoeddiad yma gael ei anfon allan gan y brenin hwn 
di ei adfieriad, yn y flwyddyn -olaf o'i doymasiad, efallai. — 

OTHBOTD. 

^dn. 4b Mae yr ymadroddion a gyfioithir ešmwi/th a hoyw, yn 
^ddo sefyllfa dawcl a cbysarus, yn dilyn hir lwyddiant. Ac 
dybir y n gyfiredin fod Nebachodonosor y pryd hvn wedi gor- 
en ei fuddugoliactbau, a cbyflaTvni ei amcanimi, y rhai a Tun- 
ai er adduma\v y brif ddinos, a chadamhau yr amhcrodraeth ; 
fod yn awr yn itchder ei ogoniaut, eto fel Solomon, efe a gfif- 
1 allan mai gwagedd yw pob peth. Mae Lowth yn 8ylwi yn 
i phriodol ar yr amgylcniad yma> fod bamedigaelhuu ncUl- 
j1 Duw yn aml ^-n gytYclyb i'r fam g\'}frcdinol,yn ca dyfodiad 
ymmwth ac aiii)ysgwyliudwy, pan fyddo dynion yn cu tybied 
hunain yn y diogclw^ch mwyai. 

\dn. 8. '7it7fc»tfMar, gwel Nod. arpcn. 1. 7, — Yspryd y duwiau 
ictaitld: nen, "Y Diiw sanctaidd;" cunys fe ellir arfer y gair yn 
liif uiiigol, uc y in:ie yu ridinu mai yr unig wir Dduw oedd gan 
)n'nin in('wn gohvg yn brescuol. \Vintle. 
\(ln. U. Dyiti'd iccicdif/a- 'uinfi/ mnuddwydt 4'<^«* "eii, yn oi y 
•j<. a'r Arsilmc}?, "Syhvu ar \vclodigauthau, &c." Nid ocs gen- 
I un s:iil i tbddvl l'od y brcniu y tro Invn fel y tro o'r blacD . 
di gahv ar Daiiiel i Ijysbysu j wclcdigaeth a'i hystyr; cauys y 
e y brenin ei huuaii yn myncd rhagddo i adrodd yr hyn a 
Įsai. Davidson. 
\dn. 10—12. Ac iccle hn:i : dan yr un delweddiad y bu l'zt.c- 

yn diirlunio bn'uiniacth yr Aipht, i>en. 31.; ac Esaiahyu 
rluuio brcniniaeth Ba!)ilf"n, ptu. 11. įJooTnaoYD. 
\dii, l.'J. A icvle u'Į/lieJydd, yr., Angel, nad yw byth yn huno, 
d 8y;hl yn wasta(l yn gwylio i gyflawni gorchymyniou Du\r. 
KS E/RA, Jarciii, Bkn >1elbcu.— AngdiongWarchcidwa'.vl. 
WiLLiAM.s. — Y pcrsonau yn y Duwdod aolygir,"g\vylicdydd,' 
dynoili manylrwydd cu rhigluniacth gyllredinol, a "sanct," i 
yiiodi sanctoiddrwydd goruchel cu nafir. Dcchrenai hyn oU 

cu harfaelh hwynt, adn. 17, a chyllawin<l y cyfan wrlh cu gor- 
rmyn. lIonsr.Kr, P.vrkiiurst. — 1 (;yllawi!i yr hyn a arfacih- 
ii y' Goruchaf yu unig y daethai yr angelion hyn. T. William». 
'V(lu. 14, 15. inrnvch y pren, hyny y\v, "Y prcn u dorrir:" 
lys mynycli yr arfcrir y modd gorchymynol am yr un dyfodr.l. 
oTUiu)VD. — liadcirchfoncyffci icraiddefyn y ddacarf y r hyn 
(IdyniMlai na's ]Iwyr ddinystrid ef, ond yr adnc\vyd(hii jic r 
rsu irr%vyth dnu'licfn. — Mtwn rhivym u haiam aphrvu: \vrtli 
h} n yr ar\vyddid y byddai i'r pren aros yu ei le, cr pob rhyw 
niacthau dinystriol y'i darostyngiddanynt. Ond y mac rhtii yn 
:(ldwl i'od cyfciriad yn y gciriau hyn at yr uTfctvjA^i \^^'»i'į'v<v* 
vstfilodallvwodracthu8: cilUt md vti -j <\,<ivi\\'^\vA^'a^^i.^'^-*'^ 



Vk.- 



rvudraech gan (yiuaila bu hm 
m edd nu ynuulrod 

n G TO Loįrrn. 






/ ft rtli ystynrf lOt 
uiiel. gallem fcdilTlM 
iri ai ofiJ yn hemTiH ti 
lor fBwr, j-Q hjTriii — 




'Dui oildiwKh Ddair v nuie poh livvodrilctlL sc andurdul 
' Maso OmdlioiniiB Hail-mfiiKr? Mae ~ ' 
1 d BRtr adiet ai y <iimn h, a -tt 
I Ettb a.'i gw ehde t 
įvedi fudFUHĮįy h dd jrddinsB 
-"-' lui « gsD d a h& nlad 

loOTHKO o j< sdll I«iBlt . 

. .- AKaduniieBui Mbg td čebfą tai 

ddj d N h d t 




Adu. tS. Fr avr hma f tįj 

^B. Um Siboowfi JD mq ... 

BjUdadnna M«r w«7a]rOf■MIl>«__ 
■mIrw)ef t fan jMttjBBgmiaT prabamd nrdorr :- 
TU «|^iu iBii J ddnenM f^įfM^tniHiMtJ oadd amo ; dan dd.v- 
Uoįrad JI mhwjIdBb cfii a redal jn wjlll lY maesydd, ęan 
ddjehnnfgn am dano d hmun d Ibd yn 4fih, ao jmbonbi ur 
wult M T nu f di. MaapMhanagyBanilTgaii 1mdw men-n 
Ijne nr M , Si jn adn* HaMsIih, nn ranni dtaiedd, hl jma, fii 
cacl an oraainil tnrf waidii«dlad tytmųpi įdudoii ualDiiol vd 
■ml. Db. Hiui. HfA a admgmra dd; n wcdi d E;flwwld ht 
^yn jn d galini, nea jn ai dUTalmun > aft a ddjehnBTgai am 
daao ei hon mttUan ri fod TU (ith, ao jnaefe a rmdebygai iV 
Aaadao !>t. A. Cubib. ¥r irjtju maddiri mai p tjii olL 
a oljgii jHia. yir, ei fadatfnmjnadilIanjiimjigTTanirciliud, 
aa TU hjw ar Ijalaa y mae* M hwTtbaii; a Ibra jT oedd efc yii y 
CTHirr gor^nijlkig ■« anirai jdŪ. ft (I7U ai mUl yn [awi, a i 
evinedd f£l aatima adar, nn dnd i tnm. Booibbotd.— .^ 
^IluABird « ir«pn tffait wttrA y otrMU. Djma uu ungj'lctalad 
B oiįvaiK^ jrn ddlf&iKr at dnwDl ; bnam, vadi iV dinya- 
dyllao gatd ea hagnird gan p haol tanbald dna ddeiiddeą avt. 

iolTreSUtliiaJhTnarycjftinoddiaddjnal! BoBKBn. 

Ado. M. JaunmimddfditdiiaK,^ F» Acnli yn nB>«l!n 
na bu NabodiodoiKaorfrir droa fliryddyii ar oi «i adfmu. Scott, 
Xb ah &rwtaa'TalliwyddjiiaTbTiiilbaKarhiigain o gHeih- 
dndkd JobdaoMn, wadl tnnuia dalt blysadd a deugain. Wi)i. 
TLB. CySUrb Mfi osdd gdyi^adan UtDaa, Pbuibadi, a 
WHinoi<. Ond baind A. Clabii d tbd ef wedi bywdw]' Hvn- 
eddBT bTmlhBBBidhTn. AimidteTOit(tev\ms«^Ji.T'*^' 



Kl (OdūBlS*™*^- "*''™ 



PkM. V. DANIEL. 4&f 



Adn. 10, 11. Yfrtnines, g^eddw Evil-Merodach, mam BelMu- 
r, efallai ; yx hon a allasai fod yn gyfanvydd yn hanes am- 
' gylchiadau teymasiad Nebuchodonosor, yr hwn nid oedd \redi 
iiivw era inwy na phedair blynedd ar hagain. Fe dybia eraill 
mai gweddw Nebuchodonosor ei hon ydoedd. Davidsok. — Ymeie 
g^ yn dy deymošy ni ddywedir ei fod yn y llys : efallai ei fod ėf 
w«di ei symmud oi 8wyddan yn amser un o'r breninoedd blaen- 
orol. GiLL. Mae yn debyg ei fod ef wedi ei ddiswyddo ar farwol- 
aeth rby w firenin blaeuorol, canys y mae yn ddefod arferedig yn 
y dwyrain symmud y pby8ygwyr a'r 8er-ddewiniaid o'u swyddi 
y n y Uys breninol, y naill am na fuasai yn gyni angau ymaith, 
a'r llall am na buasai yn ei ragfynegi. Hasmeb. 

Adn. 13. A dattod cylymmau, mae yr ymadrodd y aytijyr ag a 
arfisrir yn y dwyrBin i ddynodi bamwr rhagorol mewn doethineb 
a medrusrwydd. A. Culbkb. 

Adn. 18, 14. Nid yw yr ymadroddion hyn yn rhoi ar ddeall i 
ni fod Daniel yn llvvyr anadnabyddus i'r brenin ; ond yr oedd y 
faih walianiaeth yu eu nodweddiad fel nad oedd le i feddwl eu 
bod yn dra chydnabyddns. Davidson. 

Adn. 17. Bydded dy roddion i ii : — Ni's mynai Daniel roddiou 
am draddodi cennadwri mor ddifrifddwy8. Poole. Ag ni's gallent 
fod o unrbyw ddefnydd, gan fod y ddinas i gael ei chypieryd a'i 
hiinrheitbio yn mben ychydig oriau. Cla,bkb. Mac Esbonwyr yn 
dyrysu wrth geisio cael allan pa bam y dy vredir yn yr adnod hon 
i Ddaniel wrthod anrhegion y brenin, ac y n adn. 29, iddo eu der- 
byn ; ond y mae yn cglur ei fod yn gwrthod yr anrhydedd a 
gynnygid iddo, er dangos nad oedd rboddion a gwobrwynn y n 
cael y dylanwad lleiaf ar ei fcddwl ef ; er ei orfodi drachcfn fel 
deiliad iymo8twng i orchymyn y brenin. Davidson. 

Adn. 26. Mene, Mene, Sį-c. Yr ystyr Uythyrjenol yw, debygid. 
" Efe a rifodd, Efe a rifodd; Efe a bwy8odd, a hw'y a raii'ant." 
ScoTT. Ail adroddir y gair i ddangos 8icrwyddy peth.W. Lowth. 
Duw yn ddiau a rifodd yn fanol ae yn berffaitn. Gill, Gw(^ 
Job 14. 5. 

Adn 27. Tecbl, ti a bwyšwyd. Mae dynion drygionus yii 
cael eu cyflfelybu y n aml i arian annihur, y rhai a gair y n rhy 
ysgafn yn y cloriannau, gwel Jer. tt. 30. Ezec. 22, 18. W. Lowth. 
— Perks, ac CJpHARSiN, yr un gair mevvn gwahanol ffurf y n ar- 
wydilo rhanu : Perės hefyd ydoedd enw priodol Pcrsia, ac felly 
yn cynnwys cyfeiriad eglur at ei ddiorseddiad gan y Mediaid ar 
Persiaid, y rhai a sylfaenasant amherodraetb fawr ar adfeilion yr 
un Fabilonaidd. 

Adn. 29, Mae yn debyg i Daniel gael ev^fe^\\««^'5A'^xv'\ 
fan Yr oedd gan y pennadaTiaid ^^7teYci\o\ VOk»sivi«x^'^^^ « 
nltgocfld wrthhw yn wastad \w tYv^Av\\^€s.«»xV^s^^«^^ "^.^^^ 
lannent ea grosoJiadau y n drabuan; |į^€\ 'S*«Sd«x ^. v^> 



II ybudd difrjfūl yiaa : ond i 

s(n jraeioiid Cvrus. ll™jdi! b 

Pera y lidioas tfwy diiichell, Un 

te BT JT smherodraMh Fibilons 

nj rūgsdig i drwjBDg irimor, s 

K Imith Cyrui. Owel Nod. ar 

60. 11. 

PEV. VI. 

as rcs, yr hwn oeild fali i ii 

airferus yn pen. 9. 1. Efci 

Totfb Fediaidd b. FherKiudd 

mM mae yn debyg yr «dd Cyrur 

uatil haoau n«n sefjdlu yt nmkai 

CiniRi Ddi uūig fercb y Darius hi. 

dicfdadl seddMfviiiLiiPhenia. Vr 




VI. DANIEL. 489 



oi o'r Iuddewon yn arfcr ncilliluo rhyw oniwch ystafell y n 
I yn ystafell weddi, ercael mwy o Ionyddwch a dystatvrnvydd. 
įsoN. — A'iffenestri y n ayoreU ttia Jerusalem: Pan fyddai yr 
ewon yn gweddio mewn gwledydd pellenig hwy a fyddent 
oi eu hwynebaa tiia Jcrnsalem, a phiiu yn Jenualcm, bydd- 
n wynębii tua'r deml. A. Ci^rkb. Cymh. weddi Solomon, 
sn. 8. 48. Salm 5. 7. a Jonah 2. ^.—Iffau y llewod. Vr 

llcwod yn cael cu cadw gan yr hen fruiiinocdd gynt er dif- 
:h i'r bobl, a byddai drwgwcithredwyr vn cael eu Dwrw idd- 

ymladd a hwy, ac i fod yn ymborth icldynt. Sutclifpe. — 
gvcyd carreg ac ai go9odwyd ar enau y jfatit yr hyn a brawf 

benderfynol oedd gelynion Danicl am ei ddystryn'io. Ni's 
went un fifordd o ddihangfa iddo: fel y byddai yn anmhos- 
ddo gacl ei waredu mevm un nrodd oddicithr y n vvyrthiol. — 
:hbotd. Mae eraill yn meddwl fod y gurreg wedi ei rhoddi 
lau y ifaU) a'i sėlio a sėl y brenin, yn oi dymuniad Darius ei 
in, er diogclu Dauiel rhag dial^d ei elynion os diangai rhog 
ledd y llewod. Gill, Cobbin. 

In. 18 — 20. Mae yn debyg fod Darius yn hysbys o'r hyn a 
jthai yr Arglwydd er gwaredii cyfeillion Daniel, a gailai hyny 
rin rhyw obaith gwannaidd ynddo y gwnelid gwyrth i 
du Dauiel. 

In. 22. Ac a gauodd safnau y lUivod: mae cyfeiriad at yr vm- 
id yma, debygid, yn 2 Tim. 4. 17. Heb. 11, 33. Yr oetld 
e rhai yn ysglyfaeth i lewod, yn gosbedigaeth arferedig yn 
c y Rhiileiniaid cystal a'rAsiaid. — O hericydd pHTedd,neu, 
iii\veidr\vy(l(l" a gavd yno/y yr oedd cie, fel pe galwasai y 
in yn dyst, ei fod ef wedi gw*aiianaethu ei L)duw a'i freni«,yii 
yro acyn dilibull; nid oedd un duedd yn ei wasanacth i"r 

i niwei(lio y llall. Nid y\v yr iaitli ar un cyfrif yn ar^'ydtlo 
Janiel y n ystyricd ei wurcdigaeth fel gwobrwy haeddiannoJ ; 
fel lystiolaetli o fod yr Argl\vydd yn caru cyfia^vTider. 
In. 24, Yr oedd hyn y n gusbt'digacth gyfiawn ar y rhagliiTr- 
drygionup hyn; a gailai beri attalfa yn (Fordd eraill i gani- 
lliori eu brenin, a ohamgyhuddo eu cyd-ddeiliaid. Ond nul 

dinystr eu gwragedd a'u plant, yn gyfiawner ei fod yn d«lef- 
yflredin y piyd hyny ; oiul yr oedd yn grocs i ewylly8 sauc t- 

l)u\v, Dcut' 21.* 10, HooTunoYD, K failai fod gwrage(UI 
įlant y dynion yma weili bod yn eu cymlicll a'u hannog ir 

hyn : ac ielly foA cylia\vndcr Duw wedi eu cyfarfod hwy yn 

,\vn. GlLL, COBBIN, 

In. 20. I bawb grynu tic ofni rhag Duw Daniil; hyny y w, 
iddyut bareliu ac ofni y Duw yr oeddlii6.\\viV'^^:^'Ow'*'^*^'*^^- 
1 ac vn ei addoli. Oill. n xv -eci^ 

n. 2S, Acyn n/if|/rna«iad C-ynu ^i T^iuv^i., ^-^nv^^ 



I s reddiuiDod'l y llyvodroeth at ; Maliui 
n odrliwnhoera divid yr anbenoBMh PuniiM 
,>nf.vwriir drydedii flwi ddyn i C jrm, m pi 



PEN. VII. 
ddj ffį/ntąf Beh 



! y rhao olufo 
w 1 uigHEUiau uanitl dro9 Jipvd 
Bwydilyn Kyiitaf i Belsasaar.M 



10. "1 
Bj dd sr bytnthER y- 



Maayrui 



I neledilaetli, i 



wyno1 , 

lead o liropbirydcJiir 
ojnnwyiirta 

J įtdvti gv/nt, — □ ganol tjffibii 
Uew felly y gelscir Bahilun, Jtr- 




DANIEL. 



401 



CYVFELTBIABTOL. 

ew. 

1 adenydd cryr. 
ei adenydd. 

fodid oddiwrth 7 

iddo sefyll ar ei 

;l dyn. 

Ido galon (synwyr) 



ADEODDIAD HANBtTDOOL. 

1. Yr amherodraeMi Fabilon- 
aidd. 

3. Ychwaa^[u Ninefeh atti,- - 

on<i 
8. Ba ago8 i Ninefeh gael ei 
dinystrio ar gwymp Sar- 
danapalus. 

4. Ei chyfodi drachefn; nnd 
trwy fuddion celfyddydol. 

6. Sefyll mewa ystum annat- 
uriol 

6. Trwy wlad-ddysg, a llywod. 
raeth dda ei brenin, Neb- 
achodonosor, efallai. 



ic toele anifail arall, breniniaeth y Mediaid a'r Per»- 
«Iewton. Mae olyniad y breniniaethau yn oi breudd- 
hodonosor yn pen. 2, yn arvveiniad da i ddeongli y 
hon. CoBBiN. — 1 r ail, yn debyg i arth, yn greulawn 
:hgar, yn anrhcithio y gwledydd a ddarostyngent. 
3TIU8, Esgoh Newton. — Ac efe a gyfododd ar y naill 
fel ar ymyl y ddalen, " efe a gyfododd uu lywodraeth; 
;fe a vvnaeth un lywodraeth o gyd alhioedd Media a 
T. LoWTH. — Ac yr oedd tair asen yn ei ta/n e/, sef 
dia, a'r Aipht. Syr I, Newton. E^goh Chandleb. 
hv yn asenau, oblegid fod eu darostyugiad \vedi cyf- 
nherodraeth liersiaidd y n fawr, — Rhivng ei ddannedd, 
nmid, ac fe'u baeddid yn dost gan y Persiaid. E^gob 
Feu hysbeilid ganddo, fel pe buasent yn cael eu malu 
aniiedd. K eitu. 

'n arall mtgis litwpard, breniniaeth y Macedoniaid, 
.viaitl, v rljiii dan dv\vvHiad Alexander Fawr a orch- 
l'ersiuid, ac a ly\vo(lraethasant yn ncsaf ar eu hol 
le y lleupavd yn nodedig am ei gvflymder, gvvel liab. 
inbei(ir\vydd apha un v rhuthra i'\v ysglyfaeth :ac yr 
der a'r Macedoniaid y u dra ehyflym arhuthrawgyn eu 
ihuu. — Ac iddo bi Jair aden aderyti ar ei gcfn, y r hyn 
y r un peth hcfyil, tra na's meddai yr amherodraelh 
ond d\vy aden. — Y pedivar pen a ddynodanl y pedair 
;'r rhai y rhanwyd y r amherodraeth, (Į;an beclvrar <\ 
m .AIcxander ar eifaT\\o\vxe\XvCil,^'i^V^vv*^'w^vs^"«k<^^^ 




■- . .',l!.'. *l'. I."«TI1.--I> yil—^.l rfi JK UHHVK.JII 

!. ■ i i liili. ' i 10 l^'liliiii'i; i-l ii.ii-r'H):i'i. <t'i Ifurflrnl' 

■V'ii. i ii.'it' 'lii.-Jh."-fi.i 4ul.i. 17, "ik- y inaubK-.- 
. ■. : :.n!iiii:i-..lli;m. /''(..(. N 1-,wtiis. Yrun^ft 

, r.iii^.;.L'inw'-.liiirtUiil riliii'lwi NuInu'liodimoKirn 
:..■■:• .i-.-r.>.i-ii.fi.Mi"ruii£iulViliirAvbrtiiliniJjTBi)3š 
r.. !■-■. '.iLi.. .Mbl- Avg in yr vsi«rylh>T ™ .lyaį 
i:, I'i!. ni- y iiioii IV ĮCrmfryil yma } n dyniHli ticl 

'. m'i,>| i. i'n-iiuiiiU'iUiin mdilfiit i iriH:! va Kwod i^iiDĮjd 

■' i. I..Kn \riS\iia^i yi nrahi'railriHth itaii)iii%. (^t- 
.-■ li'!-j i-'-l"iJ. IJam'HuilcI ^įlyut J rluMtnu o treiiū- 

:i !iiiiiwv>l irui liiliuion iljhgnLir ci ci-itio iiraiiiaiti J <ii; 

!■ -li iivii. l'ariiiiruJJ yr nmliuruilraLih Riittobii; .vn ': 
a»TTlH.1H^l>•illH l'nivr; nudyufan 




r«.f. VII. 



DAMEI.. 



4i)r, 



lyvotlraeth arall alhiu o'r aiuhcrodraetli Rufoinig a g\ttinia ar 
corii bycliiiii ym:i, oiiii llywodraeth y Pab. (jill. — A tiiiiiniuij 
o r gicraiihhlri o r cjrn ri/ntaf, not' yr Hcniliaid, yr Osiroį^oth- 
iai(i, a'r Lombai'diai'l, y rhai a ddivvrei«Ul\vyd yn olynoJ, ac a un- 
wy<l a gor^edd y l'ab, fd y daeth y Pab i fcddii arį,'l\vy(!«iia'ih 
dyinhorol. PIalks. — Ac urle lygaid J\l Ihjgaid dyn, i anvvd'l-j 




..^„».. ^. _ — , — -- --- ^ , — — »^<^,.._ 

nvydd, o ha\vl i roddi oyfreithiaii I)uw o'r r.ailldu, i iaddni pech- 
odan, ac i wcTthu gollyngdod i'r nefoedd, a allaiit \va.sanaeihu fd 
cynlliuiiau o'r ina\vrhydri a li-Iarai y {renaii liwn, Scott. 

Adn. 9 — Ii. ėldiic/iais hi/d onij'arhnjd y gorseddfeijdd i luur, 
breniniaethaii y byd hwn. Toole. Nid ocs gan yr A^siaid ua 
chadeiriau iiao ystolion; oud niewn trcfu i dderbyn gw;ir d 
urddas, byddant yn " l)\vr\v i la\vr, " neu \n gosod dnst')f.''aii o 




NViNTi.i;. "^ n y modvl Ji>ii y'i (larllunir befyd iiicv n li'iav.> or 
li.-n Kylkitliiadau, incir-s y S-'j>t. y Vulįj. y >Jyrur,j, h't Aruhh.j.- 
J'r Iltn Dnihi-nybK (-"ris;, liniiiji a T.arii\vri)av,b, adv. ir vr litri 
I)dibt'nytl(i oiih'.vul oi (iraį.;y\v\<ldul Ddiuvdod, iieb (l(ltd:rt-i 
(lydiiiuii na. (li\\edd riniocs. i'ooLU. Mnc }r Athr.nv ,1. P. 
SViini yn iroly.^ni yr holl adran yma yn ddariuniad allc^a-.vl o 
jrvmcriud iiatur isd a £rwi'.d inab dyn, i imdebaj^MjN a llii\vy;;iii a'r 
Masvrcdd 'rrairyu-vddol, ao iiiai yr unrld) yma y\v j:usail .^Nvydil < 
Mossiidi I';! Pt'imrghvydd ai; lacha\vd\vr y byd. Miu-clt; yn >.\i\vi 
h''fyd l\)d y irair am li'.;n. yn aruydtlo nid yn uni.:,' ncurunuv. Oi.d 
lii'iyd parliausJumcNvidiol, ac annhronlcdijr ; ac cJallai y bi.a>iii v 
po'.V'.'-ddrydi yn cad d (>s(>d allan yn cį^lurach tr\vy yr un gai'r 
hvvir.v. Yi; Ank.iU\vol. V^tyr wrciddiol y jrair f/;////* ()/, y\v «\s- 
by llliad ai.'i;s, ac y mae y gair yn d ^\!li^:;n()l t'oddau yn <-i.d\i 
d<l"!Myd':i;i\v wi ..ml am try>sylltiad, yn:i)n;>\\yliad. ju- imdd), or 
i";.i I \ ij.^iil'ar •'^('.'. vn hani'udi yn niys<; dviiiciu ; <.r\^«.j (j,.,, -^r^ 
■2'2. llNa. S. :{. r*;!'. l.*l:{. S-.-lm o. 0. a 10, H.l- J' /;„.,/(, eiskddnad] 
ur i/ij-triryd ;/ //;/.'V'j»rM;i<! y cyltiriad y n ainb.v;: at ddull llysocdd' 
i»an. yn myv^' yr li;d<if\v()n: nicddylia rhai fod y dar]u:jiad yma 
vn '.'<il\_'u y lani ddi\v«'ddaf: ond y mai; BooTiiiiovn yu s\]\vi 
*;;;;s ;.';,ill mai y l'.iru ddiueddaf a ''lygir yma, ond yn l.yti-adi nn i 
<'vrr.<'rvd lU- vn liiau'i'iiiiarth Dmv, trwv v^ \ava n \Nv-<xvct ^ 



roddi 



401 DANIEL. Pen. VII. 



iPHo y n (Idiuii niai y r udeg a olygir yw, pan fyddo i'r Ai^lwydd 
ynnvrlcd y n famol ar corn fcj/t.*Aa«, a el\vir hcfyd y 6u'y»(/j7,yr 
hwii \w sylwedd y brophnydoliaeth hon, ac iVlly y inaeyn pyf- 
vsiyr* d dyincliweliad aniighribt cyn llviyr ddyblrywiad yr holl 
deyniasofdd gan ha rai y'i c?nlielid, gwel Nod. ar Dat. 16. 17—21; 
n«u oi hvyr d«lifreiniad o allu i lywodraclhu y byd, ar yr hyn j 
n\l\vir yn y Nodiridau ar Dat. 19. 17 — 21. — A' r r han a rali o r į 
iupsŲlIfnK mvddyUii rhai fod yma pyfeiriad at amhcrodraetiiuH I 
tiiacnorol IJubilon. lVr.sin, a Oroog; ond y mae yn dalau fod y r 
rliai hyn urdidavliul alnid, ac nadocdd pennadiiriaid gvlody-iJ 
Asia yn yr oesocdd diwetl«lar yn wrthddrychau proi>h\vydoii:«:th. 
am nad oeddynt nic'vvn pertliynas agos a'r eshvys Grištionngi-l. 
pan liyny nyni a allcni IVddvl mai yr un gwrthddrychau a ol>p: 
wrtii y luvystfilod hyn ac wrth y dvy corn, ac ystyr yr hyn a i\iW'.\- 
cdir u!Ti «UiijTut mae y n dtbyg yw, y byduai i'r vyrry\v o iioi.y.n 
a orfin'lu'udt.nt Annghri.st, Kacl oaniatluad i frd dras ysj-.ud.o:!: 
y'u Ihv'.r aiialluogid i roddi cyfrnilhiau, }jyd y n nod i m- tiri.'* 
aelhan cmj hunain. liydd i freniuiaeth Crlst gat-l yr i»ri;c'harr.. 'h 
yn y r hoU bartliaii hyny a fiiant pynt yn ddciliaid i Annf:hr. : 
ic, l»ydd yr lioU Ircniniucthaii yn ddarostynpcdig M \\n i'rcui:.- 
iaeih iddo l-i". — M»-;i}t Mah y Jiyp nethl yn dyfvl. i:ld y\v y c\\: 
oiddair yma yn arv.yddo rny/ uii urddasrl ac rir.rh> dVVui ">. .•. 
vr hyn v <ii!"ny«Miv noirjuu ir;;i]l; ond un i:<>ili-ii;«; u"*v v .i'/.« ' . 
trHlh)dit)K. a n:,':-,- .liiib \ i;;;i;ir (inviifl, a «'«';'.iyisiii.i «.;« ,'.• 
glwyd(i ii!;!\.r ;,r \ :\:i''.m<1u ^ '» hnt' Is".; ri...!! 1 ;-'t.« iii"*.,: v 
si:\li':iri .:.:. v." .;! • !::i i' .*':i ' n - j. /;•••■ , .; 
v .///••//. . . . i :• I. ■ . . ' •; ■ M ' :■.'■' -iv .: "• ■ ; . • ■ 



">» J--; I •"; ■ ;. . . ■ '■' .r\ ' 
. •• { . . • ' ... J 



o"' ••■.»•••' • .. . 

r •■! ji> ! : 1 ^ : ••. • • .•••:•..•.• 1 

;!•• ;l\^. !■;•■••• :'. . : < " .<•" •'>.!: i . • 

j;r j;;:.i!j, u ■ < . < iv ' i< • j ;•! . ■". ' :. 

•i V:.\ i.S i ' ■ .• .. ',.:•. Voo: v. v. ;i 

'',,:.■> v i; .i.!i. •.; \ •. t ' ..r .,t:> ;., , ^ 

• 1 5-1 

* . * . " ■ 

; » '.y <■.'«■ a ; ii.- !; •■"' .• • v. '-'r :/■' ..• 
^.|l•n, v r. .ai < . : . ' •■ ^v- ';.i «> t!-..:, 

Adn I:.'. ( \ • >■ . .. : .i.. 7.- " 
.^.'.111 ia<i yin.' ; i ■ <!,:..;':;. d ' l.i. "x 
w uui'iv. y h\s'\ 

Aiin. •.:»". .i ' • ' '0!i •< •■•'■ •. i - • 



I 1. 



n 



* .> . 



A.i, ■ -.1 •"> M V'v u\/\ v-''«-^^'^ 



'i««i o.'t.'. i n-i.r.i 



Ji. 



Pbit. vii. DANIEL. 496 

Babaidd yr oeaoedd t7wyll, y cellir cymhw^80 y r esponiad yma 
o'r Gom bychan ? Mac y n dd'iaa mai deiliaid breniniaeth y Mes* 
iah yn gymedinol a olygir with y Mint; cymh. adn. 18. Anfyn- 
ych mewii cydmariaeth y cyfarfyddwn ui a'r ymadrodd yn yr 
Heu Destament, oddieithr y n Uyfr y Salmaa ac y mae y gair 
yn arwyddo yn briodol, rhai wecu eu neillduo i addoliad y Gor- 
uchaf. Felly mae yr enw yma yn arwyddo ymgyssegriad trwyadl 
i ddwynbreniniaeui Cnstyn mlaen; ac y mae y cymliwysderyma 
yn anhebgorol yn ei holl ddeiliaid ejf, Matt. 10. 82 — 42, Yn awr 

Sellir gofyn pa Aliu ar y ddaiar, wedi deillio o'r amherodraeth 
Lufeinig, a ryfdodd ac a ffynnodd y n erbyn y saint hyd oni 
ddaeth yr Hen Ddihenydd i fam ? Caent orphwy8fa achlysurol, a 
llonyddwch droš dymhor yn mbob man Ue na's meddai ofieiriaid 
yr ^lwy8i eilun-addolgar byn yr uwchafiaeth; ond pa le bynnag 
y b^ddai y rhai hyn yn rhėioli, yno y byddai y saint yn cael eii 
herlid, eu Uadd, neu eu halltudio. 

Adn. 25, 26. Ae a ddifa taiiU y Ooruchaf, trwy gyfodi rhyfel- 
oedd ac erledigactliau. W. Lowth. Mae yn debyg fod y Wal- 
densiaid a'r Albigcnsiaid yn cael eii golygu mewn mudd neillduol 
wTih saini y Goruchaf yma^ — Ac a f'eddtvl newidio amseroedd a 
chyfreithiau, gan bennodi yroprydiau a gwylian,cannoQiseintiau, 
caniattau maddeuant pechodnu, sefydlu durfiau newvdd o addol- 
iad, gosod eithyglau cred, a rheolau ymarferiad nevryddion, a 
gA^'yrdroi cyl'reithiau Duw u dyn wrtL ei ew\llys. Etgob New- 
TON. — Hyd amser, ac amseroedd, a rhan anunr, cydsyiiir yii gyff- 
redin fod amser yn ar\vyddoc(;a'i bhvyddyn ; arnserotd,!, dwy 
riynedd, a rhan amser, lnuiner bhsyddyn, yn y cvbl dair l;lyne«i.i 
a hanner, yr un a'r 1260 nyddiau, ncu y dau lis a dcugain ; canys 
y r ocdd misoodd y r luddewon gynt yn gyuuwy.sedig o ddcng 
riiwrnod ar hugain bob un. Mae diwrnod yn iailh y pr()j)hwydi 
y n golygu bhvyddyn; £zec. 4. 6; ac addciir in:ii wytlinosau o 
flyncddoedd ydynt y deng wythnoa a thriugain yn y Ofod o Dau- 
iol: o ganlyniad, mae y dcuddeg canl a thriugair o ddyddiau, jn 
1 200 o ilyiieJdoedd. l)ros gybyd y bydd i'r coru byihan, ne n ^r 
Awdurdod babaidd barbau: ond yr unhausder y\v pentb.rfynu 
yn ddi bctrus ainser dcchreuad y dyddjaii hyn. Gill, Kkitu, 
ii<j(/(;/; Nlwton. Cyfrifir yn gyllredin fod y 12C0 rulyueild yn 
dechroii yn y Ihvyddyu 60(1 pan ddarfui'r amhera\vdwr l'hocas 
wueiit]nir csgob cghvys Rhufain yn csgob cyiricilinol, a pbrti 
gonichiif yr Kghvys Gristiouogol me\vn cnw; os felly !c fydd 
It-rfyniad yryspaid o 12C0 o ddyddiau yn y flw}ddyn 18<»0. 

Ann. 20. Tna yr eisiedd y farn, iį-c. Yr unbennaeth nlaf a 
ddvbtrvwir, a bydd di\vedd ar ans^L^d^V. \yt<MR.xvv^. "yc^Js^vsjcvn vv>$vvc^^ 
avv^iirdoe/, agulln.a UyvodraAiVk <i<iNTiv.'\ ^ o^^'^^'^'^^^^"^^- .^v^^^ 
U. 21; a breniniaelhau y \>i<i«. >«xlc.\t 'i'c. ^tvi.\^v^v^^vs^ 

Vut. 11. 16. \V. lAJNMll. 



Adū.'a. r»S: 



PEN. VIII, 

uninbwydiJlluelluiu analTnnl y 
ui Ji Clduid, j- ■ - ■■ 
iuirti jtlubrydp: ... 



i NzVroB.— ImutihiinLj' 



Pbk. viii. DANIEL. 497 



i bedwar, sef CusuideryLyamachaSyPtdemeas, a Seleucus, y rhai 
a ranasant diriogaetbau Alezander cyd-iiiyngddynt yn bedair 
breniniaeth. Ešgob NBWToif. 

Adn. 9—13. Ac otmo }u>nynt y daeihallan gom bį/chan, Mae 
llawer o ddadleuon wedi bod rhw]ig dysgedigion yn ugliylch pwy 
a olygid W2lh y com bychan yma ; ond . y golygiad mwyaf cyff- 
redin a hygoel ^w, mai Antiochiu Epichaaes a olygid, yr hwn 
oedd >n frawd leuengaf, ond a lwydd£wai i ymwthio i'r orseid, ac 
a dy/odd yn ddirfa^T tu a'r hyjfryd toUtūf sef tir Judea; gwel 
Kzec. 20. d, 16. Salm 48. 2. Wrth la y nefoedd y golygir haul 
a ser y wladwTiaeth Iuddewig, neu eu blaenoriaid gwladol ac eg- 
lwy8ig, ar y rhai yr ymosodoad san eu bwrw i lawr; a chyoier- 
wyd ymaiUi yr ofirwm cwastadoi, gan na's goddefai iddo gael ei 
oOTynima, fel yr adroddir yn 1 Mac. 1. 80 — 40. — Oddiamo e/, sef 
yr archofibiriad ; felly yr balogwyd, neu y bwTiwyd yr ofi^wm 
beunyddiol i lawr, a'r un modd y bwriwyd gwirionedd ei hun i 
lawr; canys diddymwyd cyfireithiau Moses> a 8efydlwyd detbdau 

Caganaidd trwy drais, o herwydd camweddaa pobl Dduw. 
,lwyddodd y com hwn droš yspaid, Boothboyd, Poole. 
Adn, 13, 14. Yr oedd yr am^ylchiudau hyn yn dwyn perthynaf 
arbenig a'r saint, gan hyny nid oedd mor rhyfedd eu bod yn dan- 
gos y fath awydd i'w deali. Os y gulygir y 2,300 diwmodiau yma 
yn ddyddiau naturiol hwy a wnant i lynu dair blynedd a hanucr 
o amser; a meddyliai Capellus eu bod wedi dechreu pan halug- 
odd Antiochus y deml, a therfynu pan ddarfu i Judas Maccabcus 
orehfygu a lladd Nicanor; yr hyn yn oi ei gyfrifiad cf a wnai 
2,300 o ddyddiau. Y beimiad crafius Michaelis oedd o 'r farn 
fod y n aumhossibl i ni yn breseno! eu cyfrif yn fanol, er y dich- 
on fod yn ddigou hawdd eu cyfrif yn ddibctrus y pryd hyny. — 

1300TilR0YD. 

Adn. 28, 24, Dyma ddeongliad adn. 9 — 12. Yr oedd yr am- 
ben)draeth Roegaidd mewn bod pan gyfododd Antiochus, ond y r 
oedd yn agos iV diwedd ; canys darostyngwyd holl Roeg gan y 
Khufciuiaid cyn y flwyddyn y gosododd efe yi- cilun i fynu yu y 
deml. — Pan guflaimer y Iroseddieyr, neu y troseddiadau ;" fe aliai 
fod hyn yn golygu y pedair breniniaeth ; ond bemir yn gyflredin 
eu bod yn rhyw awgryra y byddai yr luddewon wedi gwrthgilio 
cymmaint oddiwrth gyfreithiau, fel na's byddai iddo ymattai yu 
hwy heb dywallt ei ddialedd amynt — Wyneb greulon, i ddynodi 
digter a chreulondeb mawr. — Yn deall damhegion, yr hyn* a all 
fod yn arwyddo dichell i dwyllo; ac yr oedd Antiochus yn hynod 
am ei ystry wiau, tr\i'y y rhai y llwyddodd cfe i ennill claid c,rcC v 
gefnogi ei amcanion drygionus yn ct\\^tv -^ cjbvv&^\ ^'Ctcr^'^ 'cn^ 
cymhorth hwy y n hy trach na Ihrvy c\ nctV^ft. ^■v>d»w^ ^1ax^s3^.^^^^ 
oddefeygenedldro%o3iMSS, CytnetOiv^ tl ^Ti. ^^^^^asN^'J-s^ 



rrenmoodd fimil], y rhoi oedclyni eiddigun □ ddyianvad i^jnay^ 

Adu. 2s'. Mae Gantivt jn i.On) fnA Anlioi^liui w«di rlirm- 
WDvUDWera gfluhedJoedd tr"; ei weiii4itb ui clwjll,^aD ebau^ 
ciditiogadliBU; b lh»n rilh awydrl am heiUsrch, efe a orm™ 
IT aunichellgu-. nriioTUrlii laHn-iKdd. GkbI I Mse. 1. K.— 
Otidcft a ddąlUi lub laa. M as PoLYBitif, JncpBvt alumenjT 
iruil] ]rD Bionu i Aniiocbnt rurni yn mllgof, s than ddjlinvtd 
Bfn drjchjūlselhau bc jiinyiiion drwg, jn D(had«y ei ae^lUi.— 

\, 20. įSiZia dflAaii y ipilidicaalli, tel eat-tftc y we1edigulh. 



y weIeiiigaeiheLoTu luhfltJ) FiU jinafl tt ymodrūdd, t/r^f Iouvtb 
'fdviMiau; nrel Ed. 31. 83. Jer. S3. ii. eiec. 06. 8. Dtns- 
■on.— Gan hjoy y mae anirjw jn barnu nml jr AnughrūlNi- 
hametBiiaiildaūlyaid wrth y combydian yn y brūpbw7do]iutli 
hoa. V nidc cyiodjid MnboinGrHiiiaolh a dorhreLtad|uibyddJvik, 
yn cat] mi dsngoi fel y conlyn gaa Mr. VuimuSB. " V djm 
DAni«] vū dancnsy byddoi cyfodJad Mnbometaniaellii puL gyf- 
l»wniil y Iromšldi-yr. Ac y mee St Paiil jn dywni;il ji arsaii! 
araryfusEddy dvnpecbod jn gmbor ddymon lun na ebnsdaot y 
EWiriQnadd,Dnd ymfoddloDl mewūiuiaghyflAWDdeT)Paiiynddiui. 

yn ^ulw mn fHvri,J yo curl ei iiiidwedda i ĘjfoaiaA y ddao awd- 
(irdad. Yn awr y BniE losn yn djnodi yr nn imsET o baitiJ 
> bob un D hoaynt, sn yn llehuu am amui eu diveddiid yttm: 

metin cydneddiad naavil i hysbyšiadau Į>Db on o'r ddau yagiil- 
enydd ar ei bea ei Sun. Y mae y fath gydivectiliad yn y pro. 
phwydoliaflI]BU, or iiyn osd ydyBr yn ymddaiigoa fod eu byngrif- 

lacih, fod yr yagrifenHyrjn caef (iynncprthwy gwr«ddiol gjda't 
unigirahaDJnclb, Lbd ya rbaid iVbyigdrcniadau gicl ratuddiid 
o diicchrcuBj EnruHch dynol, tef oc)di wnb wc>lbrediadyrDn 
yapryd, ag aydd yn oyftuuou i bob dyn ar tiah»ii, fil y girelo Jū 
enu." >'i[6,>ul. i. 616. 

PEN. IX, 

Adn. 3. IKr/ftlji/roii, Bclninunry^iol brophwy(ioliaelhin Jo-- 
emiah felly; K>'f] Jer. M. 18. a 2ft. 1. W, u)WrB. -i*iw 
fnlffTicddadiriuflain.T tomld'Jn zjainf i Durim oedd yrBSor 
«aelhiwed. \V\sti.e. 

r . • 1. -Pili bxs1i\»a3 \,<M.<»'*™"?"' V t-KS^^i-Eįi-ti. 
aod nMwa gwlwi ••l»>i»i» I «"' 



Jor. MTll. OniL Bdi. 1. !..>•. 1, *a. Beon 



dmnt n i^u ddwja UbIbIt ĮtoįkMjin b — 

jTluddiwao,aoo8TflcwiidarDBwnjMdvTi« tugMtTDtU 
T į į im i hiL CjBA. 1 BnB. 6. 4f. Buuviuuiu. 

Ada.*. JTHb kaurą. BrtlbirfdhuiBjDnahdianra 
ODTbjrdidiI, ■{> • Uaid 0d»V bnll loiUavaa ajwli g^m, sdlt 
oinrah dni,' (bjwilidaįui j^ gwiiiid«fddtd|ui tn gcdjnioi 
TihdaeDHBtmiftllHnronnnB, 'fi. b n aiRTiiiMcn 
itavlniTiitr fiiriSilnU7. 

adn. h. Jmimy^»lllKtiar»tmmltJUIdM,ie. Uit 
Di. Clibk> n ■MOdirl fbd qMilad jn ji joMdiMd jma u 
■u dull o loA drwg'ni>bndwji b«7 df*^ mMd loddcdlg 

Adn. U. Oniriil £add>fiBdu fr loddeiraa fellditliion ta 
deddfinewiimoddtnoriisdn;; feljraodd Duiiel, jrhvDnua 
yn ddiaa oedd mor hyddjsg ya haneiiRetlt draoliTii u ceb yn ei 
oei, p cyfrif cfitaddiaaei gcnedl yn ddigrmlrb. D*tid<om, 

llyvjdd ffjdd]AWTi, JT hwD a ddoeth yfttjriu y moddiun mwyaf 
priūdol i licrbaa ufudd dod ei ddeiiittidĮB'r aaiaer mvjafcyfaddu 
1 E[TflBwiiidedryd1aiiiaf ei gylhiilh gyfimn; cjah. Jer. 31. SS. 
a U. m. 

Adn. Id, Ac a mulhatt i Ii <nw, trttj n andygiad o'i fawndd, 
yn nghnbediraeth eielynion, adiogiliadeitiobl; yr hyai^d- 
nabyddid, hydyn nod gan y paeuiiiid, girsi 9 Sam. 8. 13. £ia. 
43. 13. Jer. S3. 20.21. a iff. $,3. 

Adn. 10. I'n of ilv AdK fK^mdenu, Ao. Oui Ibd Du» wedi 
addiiw jma gwaredu ao adfet-n ei bobl, jr oedd cyQawni hjny 
mevn rliyw yotyr, yn weithred o gylJBwa<fBr. Soott, 

Adn. 17. Srniwyn yr ^1r(rfu^da7y Mena2i,yrhwnaad^aeaid 

Cn yr Iuddewon wrlh JT cūw yr Ajglvydd; hwi ' " ' '" ' 
IK holl addevidiOD UuwynCBeL eucyflawul ' 
CriU. 2 Cdt, 1. 20. Cymh. Salm 80. IT, IP. 

Adn. 30. Dm fynyii unclaidJ ^ Whi; •aw aroddid si'' 
deinl,yrhon a adeiladaaidarfynydd Moriah, ae agjaegraiid Ir 
Arglwydd, at ti vuantieth DnyfoleF; gwel SaJm 4S. 1—3.— 
DiYiniaii. 

Adn. 31. Mnan gv/tlidigaslh vnv tltBllr*<tai, cyreinad aml«ir 
■tpen. 7,jnjrhony (onreilrli y veledigseth gynt 
Duiel : nme jn «ir na't crybn j\\ii CD.li <^iiSv>iS.'i>.' 

Ji sfiS ja pen. B. 18; traiLIa looii «B.ftK!i» ^-^^^Vii)*,- 
-'■- " '"*"^tv^-^ 



naiycJdua i'r prophwj4 o't W»eti-, tn *i ^'^J'^'*L;t "i 
b««»oi pM B»f<KW DBite\ J ■»rel»Š>««**' ra'™^ * 



AUiL ^-^^ i'rarlh ^gvrehymi/n ailan, acf go 
i;,fi:\ i Jiiys^u Llunii:; ; CJ'AiHBisil nodcdig o'r 

Ailn. 21. /'n^ trylhnM a thriuffain, vythaos 
UA v bLvuGfldocud ^bbKthawl i pub divruod hd 
Tiinibeu41l(>oll,vnrddueildyrcwdd}-[wthBU hj 
kk i I>^k]H.H] bbbL,a^i dUitias sHUciajdd i gaf 
JiT.'V'n'i*. *" ■ ''•'"' O'-l'riel ym" )i bj-slijiu i 
n ūilĮoL-th u UEuilliln ed irall, a dilechreusi gydą n 
vnivD alLim uu lulteru ac ail odeLladu JcruAalftiT 
Š'iiuDianivlactli yMcsdiih, y Trirr»E, a di 
Hbertbau ]uddcwig. Cuhee.— / iJifiiniH fu 
DimiLcdJ." Stokaud.— Fel y rbodder otulfa ar 
ir gunKeddaa. IlnuBiaisT. Rhodctn'j'd atlul 
bngelliiad vr cfenuj-l, i [h]wiilliiad o'r Yibrj d 
CUBKi. cfollai Uid diivnu i'amiredd ja gulj 
camireild nuiKr n ladd Crint StoiT. " I nnc 
ncdduu ei bubi."— "I ddjhuiido." Poole.— 
oyGanudcr, ik iinncuthur iuvn cfBawn ilnu b 
i- BiujvK. — AfifFliopfeh'idmi: cyfbirjad at i 
i lynu iui!wa rAil. WiLi.iii)«.— 1 wn«uthur (liwi 



raith dm 



E.Prii 



c—Ac i iftftpįn apSaicmfer tngyirgJdi. 



Pen. IX. DANIEL. 601 

Crist, trw7 enneiniad, nea d7walltiad yr Vbiyd Glan, 1 loan 3 
37. Davidson. 

Adn. 25' Gan fod diwedd yr yspaid yma yn cael ei nodi yn y r 
adnod nesaf pan dorrir ymaith y Messiah. rhaid i ni ymofyn am 
b fynediad y gorchymyn allan i gyfatteb i hyny. Mae llawer yn 
f cyfirif dechreuad yr yspaid yma yn yr 20fed flwyddyn i Artaxer- 
3 xe8 ; ac yr oedd o'r pryd hyny hyd farwolajetli Crist 480 o flyn- 
5 yddoedd, yn cyfatteb i ddydcuau y naw wythnos a thriugain, a 
chyfrif S60 o ddyddiau mewn blwyddyn yn oi arferiad y CaJdeaid 
i ac eraill. Pan dderbyniodd Nehemlah ei gommissiwn olaf, efe a 
ail sefydlodd y gosodiadaa eglwysig a gwladol yn gyflawD yn 
niysg yr Iuddewon, yr hon a barhaodd felly hyd yr amser terfyn- 
edig yma. Eraill a gyfrifant yr yspaid yma o'r seithfed flwyddyn 
r Artarerzes, yr amser yr awduraodwyd Ezra i osod barnwyr 
trwy yr holl dir, a lIywodraetha y bobl yn oi cyfraith Duw a'r 
brenin, gan gyfrif yn oi blyneddoedd heulawg, ac nid Iloeraidd ; 
ac un ddadl cref droš y cyfiifiad yma yw, fod y ^^orchymyn hwn 
wedi ei roddi saith wy thnos neu 49 mlynedd cyn i furiau y ddinas 
gael eu hadeiladu ; a dadleua rhai o'r amseryddw7r mednisaf mai 
490 union o flyneddau heulaidd oedd o'r pryd hwn hyd groeshoel- 
iad y Messiah. Boothaotd, Scott. — Sefmevon amseroeddblinion, 
gwiriwyd hyn yn gyflawn fel v gwelwn yn egiur yn hanes yr lu- 
ddewon ar oi eu dychwfliad o r caethiwea, gan Ezra a Nebem^ah. 
Mae WiNTLB yn cyfieithu y geiriau hyn " yn nghyfyng derfyn 
yr amseroedd/' wrth yr hyn y bamai efe y golygid bod yr heol 
sef y ddinas, a'r mur, i'w hadeiladu o fewn yr yspaid byraf o am- 
ser a nodir, sef y saith wythnos ; mae hyn yn ddigou i brofi mai 
wythnosau o flyneddoedd ac nid o ddyddiau a olygir yma ; canys 
y mae yn ddiau nad oedd dinas a mur a adeiladid mewn naw 
mlynedd a deugain i gael eu hadeiladu mewn cynnifer a hyny o 
ddyddiau. Davidson. 

Adn. 26. Ond nid o'i achos ei hun. I Pedr 3. 18. Yr hyn yn 
llythyrcnol yw, •* A dim, neu neb iddo Ef. " Williams — " Er na 
bydd bai ynddo." Bootheoyd. — " A hwy (yr Iuddewon)ni bydd- 
ant yn bobl iddo mvryach." Blatnby, Faber. " Ni bydd neb 
drosto." WiNTi.E, Stonabd. — A phobl y tytoysog yr hum a ddaiv ; 
I neu yn oi Boothroyd, " Am hyny pobl y ty wysog, yr hwn a 
ddaw a ddinystriant y ddinas a'r cyssegr ;" sef am i'r Iuddewon 
ladd y Messiah. Y Khufeiniaid dan 'Titus a olygir. — A'i ddiwedd 
fydd trtoy lifeiriant. Mae rhyfeloedd yn cael eu cyflfelybu yn aml 
i lifeiriant, Esa. 8, 8. Jer. 47. 2 ; ac mor ofnadwy yr anrhaith a 
wnaed yn Judea gan Titus a'i fyddinoedd ! Nid rhyfel am fudd- 
ugoliaeth ydoedd hon, ond er llwyr ddiwreiddiad y genedl lu- 
ddewig. Ni's nodir amser y goresgyniad yma mor eglur a'r am- 
gylchiadau eraill, ond ymddengys oddiwrth y crybwylliad ei fod 
i gymeryd lle rhi^ng marwolaeth y Messiah a'r un wYthtLo« <v«d4. 



. UjviLiaos. Vr iin vyujnoi oedd 
n1in?<i<l rhrfvl, vr hOD b dcrlViiai 
i1lwrrd.lmytiry<Icinlg'rt]*llDB(. \ 
I, ri;iliini[m»jd w rj/uarmoil, nen jr 
1 L'.in fiiiA i n- JilvMiTMinD : cbdti 



ilj-i«.TW 






jii vn .IjTn! or jr lir, liid Ilaver weili dysgu cvfimr 

uiii.i'i.ai'liK'lHyrcfiaiiS'l. LIatididn. Ond y mat 
<J4il!<:riiiiiiI r tyw3'iiiigiLnfH]id}'D yriuluod HaenurDl y^ 
liirhal y n> huiiuiKl i ac vnh j'nvyngbori a'r buuniryi 
lirnIiLi'infydilvn M r EluiftiiiiuEd ndi gnuevil cyng 
ejfuuiiiiii>l i'r HnltBld, y I>lulbiaiil, k cbtiibedlocdii cyi 
traill, liEl J eatiit IiamiUBn i giuilvn ar y rhytel luddeiri 
B ruraaul mui yr hrn a iilrįpr t«-, y byddoi iddyDt rndc 
uogiuai Vi Ituklevan i eiinlEa M^t hvy, ■ gu-neyd < 
am eu dlogclu. ]lDOTJIBr>Tnp — Ao yn hanner pr uj/lhao. 
tfitrabirlh e'r bayil nfrirniit-ih. DywaidJo>£FB 
Dffrjminiiu wci1l pciiliii Ern !> dilimu kdcI ei chymcryd, 
Mf)'dlwjd mo'iiTiii b.TlU wo'ii'o. HooranoVD. Hae 
gvncyd y Byliradiui canlynnl erccEiio cysoni y ihaniiu 
umior. ar dcK wytlinos a tliriugain a grvbivjllir yn adn 
Ujutaf rlinrfilir ""'"'" ~~" "" ~"' " 




Pkn. z. DANIEL. ^ 60$ 

Uumanau eryraidd, y rhai a gjfrifid gan yr Iuddewoii yn ffieidd- 
dra, i r Ue sanctaidd, gan annieithio y deml. — JSvd oni thyioallter 
y diben ttrfynedig ar yr anrheithiedig ; hyny vw, fe erjH y Uuman- 
au ffiaidd hyn vn y lle y'u go&odir, hyd oni lwyr ddinystrier y 
«idina8 a'r deml ; neu, fe hery anrhaith y tirhyd oni chyflawner 
dialedd Duw ar y genedl drofaus hon. (jill. 

PEN. X. 

Adn. 1. Tn y drydeddJUoyčdyn i Cynu, ar oi marwolaeth Da- 
rius, gyd a'r hwn y bu yn teymasu droš ddwy flynedd ; gwel 
Nod. ar pen. 6. 1. Ni's gailu Daniel fod iilaw deug mlynedd a 
pfaedwar ugain oed y pryd hwn ; ond y mae yn eglur ei fod eto y n 
fy wiog o gorff a meddwl. — Ond yr amser nodedig oedd hir, mae y 
geiryn Hebraeg vn arwyddo ** amser rhyfelgyrch," ac e debygid 
fod yr ymadrodd y n golygu y n neilldnol yr ymryson hir a cboled 
a fyddai rhwug ^lwys y Duw byw a gelynioD galluog a chreu- 
lawa yn olynol. Šcott. 

Adn. 2, 3. Yr oedd ansawdd eglvrys Ddnw mur agos at galon 
Daniel, fel y'i cawn yma, yn ei ben ddyddiau,yu galaru, ac yu 
yraprydio droš dair M-ythnos, gan ymattal oddi\vrth pob b\vyd 
dauteitbiol, a gwin, a phob rhy\v foetbau arferol i'w Kefyllfaucbt'l. 
ac a gyfrliid yn angcnriieidiol i'w oedran mawr ef. Mae yn dt'by^' 
mai y prif acbos.o'i alar oedd gwelcd ei gyd genedl nior bwyrrr\u- 
ig i gymeryd mantais ar gyhoeddiad Cyrus i ddycbAvelyd V\v 
gvvrlad ; au efallai ei fod yn ofni iddynt gamddefnyddio ei csiumpl 
ef yn g\vasanactbu Brenin Persia. Mae yn ddiaubcfyd ei fod y u 
clywed uewyddion digalon o bryd i bryd, am yr anbaw!>derau yr 
oedd ei fro.lyr y n eu cyfarfod yneu fTordd ; a meddyliu llawer fod 
dicbellioii yn cacl eu harfer y pryd hwn yn Uvs Persia. i gei!»io 
bwrw ycbwaneg o rwyhtruu yu eu ffordd. Gwei Ezra 4. Scoįr. 

Adn. 4—0. Mae lle cryf i gasglu oddi\vrth y darluniad a gawu 
ni o'r Person gogoueddus yma, nad oedd efe neb amgen na Mub 
l)uw ei bunau. Ciwel Dat. 1. 10 — 20. — Wedi ei wisgo u llian, M 
arcbotreiriad. Gwel Ex. 28. 4, 39. a 29. 5. W. J.owth. Gailai 
byn fod yn arwy'ldlun o'i burdeb, cystal ag o uuiondeb ei \veįii- 
idogaeth, ac arcldcr(rhawgr\vydd ei waith cytryiigol ; — ei u'retjĮ/s r 
aur cocthf a aliai fod yn arwyddoccau ei nyddlondeb i'w air, u'i 
barodnv-ydd i gwblhau pob pclh a ymgymerodd efe i'w wneyd droš 
<;i eghvys. — J'Ji gnrpk j'el maen heryl, gcm o liw gwyrddlaft, n« i> 
Jiw y r awyr, a d(l\nodai ei degwch ai o«.lidowgrwydd nefol. — Ei 
xoyneh fel miUlni, ui lygaid ftl fflammau idn, a aliai ddyuodi mor 
ofuad\vy ei wg, yn nfįhyd a'i gratfder digyilelyb, a'i adnubydd- 
iaelh o gulounau p;iwb, a pbob ttmc;v^^^^^'^« — tl'\. ^\«t\v.\vvw>». viv. 
draedjel Uiw prcs gloyu.\ a aUai loA. "^vi ^-^uvivi^v čv viJs>x "^vi-įjb\xv^^> 
J amdditlyn a chynnal eibo\A, ac \ aA.vViic\i ^^^^'i^'^^^'^iT x>^įlil 
eirtau/cl sain t į/ r/a, a. aUai aiv/į-A^o e'CLvivOuSs^ot^'S'^'^'^ 
eiriau i achub neu i ddvhtrvNVio. ^cott. 



ru-j/dd dy ei 



di y diulluai i ; bjaf jw. 



A vii vinpivdin »e JB prcfldio.Vo gurlied įaabjoįinn 
>'ii.yri>.liyncTb)'nei bobl ef jii llyt Penu. NiieiUmu 
[^ u iiiygid w[lh J tjnysog J-ma, canj-s yr oedd eft yn flUiiol 
Lddrn'^iii; ondd fab, Cambysea, y r ha a a I;wiu achnaoL ; 

, n ni.'ildylir fod hnn w^i ei gyffroi yn erbyn yr luddėlton 

liuli ydiičtld yn ynlddiddan a Diiiiief, ac aid yr on ig i 
liiiiiryii adn. 6.6; caoys y mac yn rhoi ar ddeall i Duid 
■I VII mrthn ŪViin i Trnhiimi i!rwg aincanion aelynion n 
trniiD yn y 11t> Peniaidd hyd uiii ddaeth Mfcknl. un oV i> 
tįjiiin peHiia/,i a mfnaitrlhivi/o : Htth yrhwn y mae llaweEya 
ilwl y ^lygir Ciiit. Scutt, Cuhkr, HoBSLKt Gydą Im- 



iii Persiu, 







Pbn. XI. DANIEL. 606 



ygid, cadarniiad yr hwn yn ei 8wydd oedd o ganlyniad mawr ir 
Tuddewoa. 

Ado. 3. Wele tri hrenin eio a tafant o fetvn Persia, Gyrus, 
seiliwr yr amherodraeth oedd y n teymasu y pryd hwD, a dilynid 
ef gan Cambyses, Abasferus yr Ysgrythyrau, Smerdis y Magiad, a 
Darius mab Hystaspes. Esgob Kbwton, Boothroyd, Wintlb. 
— A'r pedtoerydd, Xenes ; — A fydd CĮ/foelhoccach, y r oedd efe yn 
meddu hoU gyfoeth ei ragflaenoriaid, at yr hyn yr ychwan^odd 
jn ddirfawr. — Fel yr ymgadamhao ęfe yn ei gyfoeth^ yr hyn yw 
aewynan rhyfol. Gill. — Yeyfydęfehtnobyn erhyn teyrnasGroeg . 
Mae yr hanesydd Serodottu, yn enwi tywysqginn ei fydilinoedd o 
fwy na dengain o genhedloedd, y rhai a gynnullasid o holl gylch 
y tiriogaethau Persiaidd. Ac yn oi cyfrifon yr hanesydd hwnw, 
yr oedd ei fyddin a'i lynges y n cael ei gwneyd i t ynu o bura mil 
o filocdd, a dan gant a phedwar ng^n a thri o filoedd, a dau cant 
ac ugain o eneidiau, pan aeth efe ar ei ryfelgyrch yn erbyn y" 
Groegiaid. Kbith, Gill. Ei lynges o Asia a gynnwysai 12 cant 
o longau, ac efe a logodd y CarUiaginiaid i yranno ag ef, a chaf- 
o«id longau a milwyr o'r Hispacn, a Ffrainc, a'r Kiilal am ei aur 
a'i arian. Keith. 

Adn. 4. Aphan sąfa efe ; hyny yw, pan fyddo efe yn uchtler ei 
Iveyddiant. Lowth, Williahs. 

Adn. 5. Yna y cryfha hrenin y deliau, scf yr Aipht, yr hon sydd 
yn corwedd i'r dehau o Jiulea. l^olemeus Lagus, uu o ^adlyvr- 
yddion Alexander, i'r hwn y di«gynasai yr Aipht yn gyfran, a 
deymasodd ar yr Aipht, I-ybia, Cyrene, Ethiopia, Arabia, l*hen- 
icia, Coelo Syria, Cyprus, ac arniyv eraill o ynysoedd y mor 
^-Egcaidd, yn nghyda liawer o ddinasoedd Groeg. Ond y mae yn 
yradilangos fod un arall o dywy80gion Alexandcr, Saleucus Nica- 
tor i fod yn gi'yfach nac ef ; canys efe a orchfygodd y porclifyg- 
\sryr, au a crinillodd yr oruchafiaeth arnynt, au a ennillodd iddo ei 
hun gyfrau helaeth o diiiogatthau Alexander. 

Adn, 6. Releucus Nicator a olynwyd gan Antioohns Sotor, ac 
yntaii a ddylynwyd gan Antiochus 'I'heus yn llywodraelh Syria. a 
Fhtolomeus Philadelphus a deymasodd ar yr .•\ipht yn llf ei daJ 
Ptolomeus Lagus ; ac yn nyddiau y breninoedd liyn yr oedd ym- 
laddfcydd blinion a mynych cyd rhyngddynt ; ond o'r diwcd(l 
hwy a wnaethant gyfammod hed(lwch, er cadarnhau yr li\vn r 
oyttunai Antiochus i roddi ymaith ei wraig Laodicc a'i nicil.ion, a 
phriodi Berenice, mert-h Ftolomeus ; ac felly y daeth merch fnenin 
y dehau at fren'm y (jogledd i lomeuthur cymmod. Ond yn mhen 
amser hi a golbnld ei dyhinvurad ar Antioc\\v\^, ^^- ^\ vjvv.vSc^vsj^^ 
nerth v braich ; canvs efė aautoįvovVV «otv ^\ -vviv^ W:wcs^^>^ >^^ 
a hithan u-edi ei hail sefvd\v\ >fw ^\ SttXx,^vcev^"Scv ^1^^^^:;$, ^^ 
wHith, a wen\vvno(ia ei ft^vif.^^*^ aVAXcA(i\^^^ V^V^_,y\.v<»v\^' 
idogiou, fel y sicraai yr oraeddV^ mtjJo C«>xvv^^^^ 



i'i', urrlili g'i įlygiaant hi. Hf y bonedii^nu i 
i!i;iil unii.į' ilut aladdvyd wnh ei lurodMfn. 
libedhM Al, oeu yn ui y Beiraiaid ersffaf, '■ A' 
ū," Kf <!i Dsb, TT iimi a luIVuddivjd vnli m- 
i: *e Ili'I giliai ei thad ei diynnarthKya. cJn» 



1 iiLat 



Kl-jun 



^•lva,l.ra«JlkreQi;L. , „ ^ 

rurlil i ayniuirth'ryo ei chuucį, ond, pan glrbu efe u 
. ;iiu d UofiuddiicUi, c!c a bendcrrvnodd imddial u 
iuid. OI- iėll J oA a niiluadd vt araddifynfeydd Syrii, į 
1 yn ctliyn Callinieui yn mliiih ymriKon ; a pbm fu i 
l.l.irliiFcJydadriifdtacbern o bcrvydd brad ■ į^foduid 
I rii»,el« ■ Jilug luava mawr o'r Srriaid, a'u prnJeiiraui. 
iniau tlidag t! yi gaptliion ac yipuil rhyfcl : įTvvedii iddi 
n 'iriu. diloy fll a hiuiner o'u hciluni«i yn yspail i'r Aipht jn 
la (lirysuruu anni&iriol eruill ; b^ efe a barhaodd. aen n (<■ 
i.;diiir ncn luim mtyncld yn hvy nu brenio Syrio, į^ fvp- 
i Iriminiaath oi lionau f n ddidraia. Sr,oIT. 
a. JO— 1^ Ymuanld moibiūD CB]liDicu& yn orbyn rrAJpfat: 
un I nn D buaTnt gael d venvvna, cvnaed y flnybriu 
1 i'r 11:il1. H>r ^nUuubiu Vawt, ymconogi.' uc etc a vA 
libi fvl llirciri;iut. gan HUThcilbia tiriogaeLtaaa l'hilopaKr. 
n cpyun yr Aiphį yr hwn u'r diffodl « eyirro»-yd i yiii«plii>, 
ic ymlaitdsvyd brwydr Tas'ryn ūgūsi 




TEy. XI. DANIEI>. 



ac a ^asgofld yn v fath fodd ar lyddin Scopiu.s. M y h 
ynt cn cau eu hunain i lynu yu Sidon, yr hoii ur oi hir 
igaeth a g\vympodd, a'r parth dehcuol o Syria {ry(ia hi. 

Adn. 17 — 19. Wedi i Antiochuscnuill y budd'igoliael 
orol, efe a roddes ei fryd ar gymcryd breuiniacth y r / 
1 uddewon, y rhai a elveir y rhai uniawn, er cu gwj 
oddiwrth y milvvyr eilunaddolįrar, a'i ccfaogcnt ef ; ond 
dywy8 ei fyddinoedd hyd Kaphia, cytarfa y hrcnin iei 
meus ag ef yno, ac a ddcrbyniodd Vleopaira cMviTcli 
gelwir hon yma, merch givragedd, o herwydd prydic 
thegwch yn bennaf mae yn debyg ; ac y raae yn dd'iaii 
cyfrwys yn amcanu llywodraethu yr Aipht trvvyddi 
ewyllys ei hunan ; ond hi a brofodd yn ffyddlawn i'w 
■afodd ardu ei thad. — Mae y gair a gytLeiŪkir ynysoedd, 
y gwledydd a derfynant ar launau Mor y Canoldir, 
ynysoedd. Wedi i Antiochus gael ei siommi yn ei ymost 
Aipht, efe a geisiodd feddiannu rhai o'r ynysoedd 
Groegaidd, yr nyn a gyffroodd ddigofamt y Rhufeinia: 
byn. ac ymrysonfa waedlyd a hwy y n agos i Magn 
my nydd Lipylus, a derfynodd yn andwyol iddo ef, fe 
tyngwyd dan warogaeth iddynt ; a dattrdwyd y gtvart 
ai efe arnynt hwy, amo ei hunan. Ar oi hyn efe a dd 
i'w amddiffynfa ei hun, Antiocha, yn Syria, a thra yr o 
anrheithio teml enwog lou y n Elymais, efe aladdwyd ^ 
gynddareddawl. 

Adn. 20. Ac yn ei le efy saifufi a gyfyd drethau y n 
ei deymas. Seleucus Philopatcr, ei fab, yr h\vn a dduc 
ef, gan ei fod dan orfod i dalu teyniged dyneddol dron 
einiuid, nid yraen\vogodd rce\vn dim ond mewn codi ai 
ei ddeiliaid, i hyn ac i berwylion craill, yr hyn a dyv.-yl 
iant ei freniniacth, ac o fetcn ychyduj ilJi/ddiau, ncu ll; 
(cauys efe adeyrnasodd ddeuddong mlyucild,) e.''e a lut 
ileliodonis. vr h\vn a osodasai elo ar waitli i v^npilio t 




r.-l v l<'i r:ii.I i freiilii vr Aiuht (r oi bnrvdr d 
iiiiritiviiR iililci, ■ vh^dvlBdilHi y (Idau n-nh 
cTreillInn. Ar rl ildjcbodtvl i RniaypTyd 
th^ tiJ HynUirM' jrladdsiTDn. Scott. Dav 
Adn. 20, M). IIm yn rmdibiiii^ i AntiiKh 
(tDiirui^iul i ililiuntiniKyrAlpbl, VD yrhjn y 
irK-T t'r Uhiifriniud gytmunril plaiil yr Aiį 
•iiimini yn yr Aliiht, elb a nilhiodd ar Jerusi 
liluiil o Iniliiiinra hradmi*. «fe » wnai j-mgnii 
juųnniaeth drny hntl ilir Jndei. — Chiliim. ooi 
1 Iriirdrl KuTopaiill yn pjŪVedinoI, gn-d Oen 
n-.atyi ordil y Itliuftiniiiid din u^Konrheidm 

Ailii.dl, Oildiymuhydddiiicddybennod, y 
■cih Ital^nitr tu riirl oi diryn ) ■yfw nrbcnig < 
nylltiad apv n'i oglvrys.— BreieArau a nrferir 
hm]ihwydo!iai!ih hon um uUu milK-raidd bi 
KiwTu!(. Ac a hshgatU pįtatijT vr ymiUiffunį 
Tn iylwi TchI pnh pirth a ulini rcl^ddyd vedi e 
uflet" y cynscĮn'^ "oA y Ktanfeiuiaid a'i hsInRsj 
Ulfii arvralirnh lieimyddinl, a gosocl nu lliim 
muiilil-dra anniihylhniHMlitnl, )'d y ile BHKiaiil 



tM. XL DANIEL. jf09 



f rhaišiĮn kmpni įĮHmmįpyHmMiĮĘtmtUtmr, •efyrapot- 
lioD, M eimill o inAniaioįoa j ętir, j thai a lafloiant lawar i 
jFigay bofal. ae a gtot velod mrjih o'a Ikftir; tm tUmr oY 
imwoB aV boU a gwj]iipiiitgMi 7 clsd^ft 
Ado. S4k 80. Mm hja ni etai m gymhirvM jn gjflMinol at 
anuar y^arih i*r lįrwod n Mth<Mbwyriadn Chr i rt kmog a wth iiiewn 
w, ai ujgni ni ddirfimrr, ra amaer Gvamyn ia oljnwjr. 
Biddaiigotu CnaUoDOgaaUi M pa fauanijnieattTielnrdiggTiii. 
"i r-"'- T T'T^ *- — . r-f Tf TlrmtiTir a fm jti ftit :\Ml frl v 



' diulįar a šifrikkmi, aid i gyffaiUonud non baSdd; ond i gjs- 
ddiatų debypid, a'r ihai hjmjnnaii jntflrfynoynangeaol; 
hjm age^piryn įbatgraMil oddiwrth j djbaD,ff» jmro, ac nid 
. dystrjirio. Gan fiid tatt^ėi iradl oydjmfitazfloa Chiiation- 
laeth yn ifaagrltfdd, daetii mir GiktiMioglim ya agond i er- 
iigaeth uddiwrth rai a h rt fl haai it yr nngreįfdd a haryttaa. Yr 
dd y ffiirf o Grtrtionogaetli yn btmogaiad er amaer Otrstenyu; 
td caseid Giistkmogaeth Imr gan yr annawiol a'r aDufadd 
vvn cymmoint ag erioed. 

Adn. 86, Mae Winti.k yn eyasylltu y rhan olaf o r adnod 
v&noTol a'r adnod hon, fel hyn, **Canya eto droa amser nodedig 
enin a wna wrth ei ewylly8 ei liun." Mae y gair brenin yu 
'ffredin trwy lyfr Danid yn golygu breninia^ neu deymas, ae 
d y w nodau y freniniaeth hon yn gweddu cystal i un freniii- 
sth ag i'r on a ddarlunid yn fiinylach gan loan dan yr entr 
abilon Gyfriniol. Davidsomt. Y meddwlyw yc^fodairhjvr 
la annghristaidd o fewn yr amherodnetfa Rafeinig, yr hwn a 
eithredai yn y modd mwyaf traliaas a gormesol, 2 Thesa. U. 

4. BOOTHBOYD. 

Adn. 87. Nid yUyria etB Dduv et dadau, sef yr apostolion, 
rlynydd y rhai y cymerai y Pab amo ei fod ; ni ddangosai barch 
vewyllysy ond efe a'i gwrthwynebai. — Na tereh artoragedd; 
isiai groesi deddf natur, a gwabardd priodas ; — Ve md yttyria tm 
(U7, neb uwcb na hwy eu bunain, na Damwr na brenin, y rhai a 
wir yn dduwiau weithiaa ; a da y g<tryr pawb cy£turwydd mewn 
mesiaeth felyrymddyrcbafai y PaDaumewn balcbder,ganddar- 
itwng neu ddyrchaTu, coroni nea ddioraedda breninoedd wrth 
i hewylly8. 

Adn. 88. Ac efe a anrhydedda Dduw y nerthoedd yn ei le ef. 
n y llywodraeth annghristaidd y cyfodid malh o ddawiau llwyr 
nddifaid o hoU briodoliaethaa Duwdod» ond a ddefnyddid yn 
liff er cadw i fynu ymhoniadau yr t^eiriud pabaidd o'u bod yn 
daiannol ar ddoethineb ac awdardod ddw^<A. VL^ifc. -s^>^ib^c^ 
dygairagyfieithiryma Duto m wrt.\««dA, ^«i^ ^^^^^^ 

r, 7 rhai a gyhoeddid yn ledd\aai»\ 'f^^^^^^^i^^'^ 
wdu. Vroeddyr\iai\iyii7i«^«ft»»^^^2:2^1«va- 



jii y.itlo :i i'r i jx:rj>rlon iSibaiild, a'r huit 
jid. Ii«iin*-s. 

Ailn. <■'>. .1:: in mucr f diietdd, tetyt 
K>vi.ii » ^AaiLiHu y Ijnncenlatil, y rfaai < 
1. ja ciiimllK y puth di 



oi^mli n'r nnlioindnuih Kalbinij; jn j Goi 
l)vyni'-n : ihhI vndiIanfRHntil bwy>l&l ur 
Gi'iaiiaii,wfricnduTwTcui<ld.p:rb«i Diittai 
7 [bai ail<[jniL'liii'clii>imt7gi]iii SiinicniBiili 
cvBtmtju. a Dnjųfūiuuil yr BnahcrodTvi 
vmcihsM lBWeT n TmumliBilaii llvyddien 
rartunir pylvnrah >' biuldui;iilineihnTDi«le 
diTci riHUu^-nliunlum, trw)f yt ninrj-nioi g 

BOOTBEDIU. 

Ada. 41—4:1. Y Tvniaid nfi'ddianniuinii 
■ r psitlisn o Bliir lihva; ne Elhluiiin vi 

tejtUEed i.ldj r. 



Pbm. XII. DANISI^ 611 

roddir iddynt fi;nn awdurdodaa Cristionogol EuTopaid'l : r futh 
chwc<naa o'r dwyrain ar goglcdd yn ildiummhciiol a drallodunt / 
tywy8ogion Tyrcaidd yn ddirrawr, y rhai Hvdd yu incddiaSki f 
wlad honno, sydd i V liadfcra ctto i 'r Iudt]cwou. \c y n j4iioJd 
hyn yn myned allun mcwn tunbcidnv}dd mawr iymladdyn cr- 
byn y T Iuddewon ; ae WGdi sefydlu eu gwenylIocdd rhwng Mor 
y Cannldir a"r Mor Marw, yn mynyddoedd Jiidca. ac yn rael eu 
gon'hfygii a'ii diny.strio y n aruthroi, hnli \m cvnnorthvry nao 
adfcriaid. Ac felly ni bydd dinystr Anughnst y Ajį^^un yn bcll, 
o ran amser, oddiwrt1i ddhiystr yr un gorIlewinoT; yr hyn a ym- 
ddengys sydd yn cacl ei ragfynegi yn y bennod hon am hob iin o'r 
(Idau. — iCy/i Nod. 40— 48. Ezcc. 38.] Y mac y gair a gyfieithir 
difrodi, yn arwyddo melldithio, neii gi(fla}\tno i hoUol ddinyttr^ ae 
a all fud yn ard'dangos niui ar achoa erefyddul y bydJ y rhyfel. 

PEN XJI. 

Adn. I. Yn y r amser hwnw, yr nn amser ag y cyfeiriwyd ato 
yn barod yn adn. 44, 45, o'r bennod flaenorol,jpan fyddo y ddan 
fwy8tfil annghrislaidd ar gacl eu dystry^io ; — T saif Michatl, sfcf 
Crist. LionTFooT, Gili., HoasLKy, Soott, Fadkr. — Amser hlin- 
der. ycan pynnwys yr hyn oll a dd.odilefoddyr hiddru'on cr cn.e*- 
hdclmd Cri.st hyd y dydd hwn. ar Ijyn sydd yn arod iddynt i'w 
ddy(Mldereto hyd cu ilyrbwpliad at GrM, n'u hadtVriud dylynol i 
hvny, yr hyn u fu mor fawr a pharliaus, icl nad ocdd yr hyn oA a 
ddyoddcfasant yn yspaid en C!icthiwc<l y n y r Aipht, ac yn Mnl-i- 
lon, ac o'r dechnMiad hyd d(lytbdia<l Crist yn drilwng i'w gydinaru 
a'u dyoddcfiadau hyn. Kto, yr ocild yn n> diliau yr a}K».'it(i!ion, 
ac y mae er hyny y n mhob oes, " \veildiil y n d ctholcdipicth 
gras," y rhai a ware(lwyd ihag pcchod y gcnedl o annghretliu- 
iacth, a rhag y cosbcdigaethau a ddisgynodd ar eu ccDedl o her- 
wydd hyny. 

Adn.*2, :K Bama Scott raai yr adgyfoilijul cyffrod.nol a olygir 
yma : ac nid ailjryfodiad cytrelybiacthol, neu y.shrydol. o r lath a 
(idarbmir gnn loan, Dat. 20. 4 — 0. Mae yn d(iiau loti y gair 
llaicer yma y n gyfystyr a i)hawb, fcl yn UhvA'. H. I;*, 10. 

Adn! 4. Sdia y llį/fr. byraa ymadrodd sydd yn dangos yn eg- 
hir nad oedd y grophwyd<>liacthau a gynuwvsai y Uyfr i'w OTf- 
lawni droš amser maith ; ac mai amfcer yn unig a'u dadlena yn 
deg : eto yn amser y divvcdd, l'e «ryllawnir gwiriouedd yr ysgrifvn 
rma. IJootiikoyij. — Llaivcr agynniaeiriimts \c. J)yma ddarlnn- 
la^i byr o no(lwo(ldiad yr oes hono, pan y llwyr ddifrmlir An- 
Uįjhristoddiar y ddjiiar. Gwel. i)jit 11. 15, 19. 

Adn. 5— 7. Mae VU vmt\daT\^^o?^'tv^^^T \«sv>t\\^\\'^vN^v^^^'«N^>^^- 
fchr vr r.iddewon, ncu'v d\c\v>KcV\T\Y^s ^vv vv^^N^^'^^g^^^;;^, 
r ccnhedluedd, y n unailnahv^V^iv^L^iVjd 'Sti^oĄ \^ ^^^>jt vkv^ 
lor avyddua bynnag y d'icVioTv *xx\>o^ «n^ «v ^"i 



r poih gvmeivd Il< }a lin ra j: 

įduhtah lad JO Mirg^eHį )i;il 

cbvbITuui' — iJoB IWiiei,hrDy yw, Kvna j 6^tnyAd ganu ir 

,MJB » ilJBlgudJIwyd i Ii ebu ji ^M'T'l.yim'M'mBiBi'JiIlj'J 

I»f, u EwuB 7 gvnitli a neilldavyd i ii; gan Tad fu ūcr j oMhi 

■ Ciiw ei holl tHįUyt D*vim..b. 

j, Ada. n flMiiiii Ceddvl Ibd ; geirian hjn }d cjaaryi vai 

1 ju UD j'ibryd, a fturir, u fnair, oc a int/ir, Mnc Wibtl« fi 
A 9lwi, fcd f r jrmiulrodd cytUal vėiliri fi^DIbyciia udtlivrnh idi(W 
I 7 į^aiibeir ^vreniUi oddiwTt^ yr iIl; f f h1 Kldjvnli gfeniadbnt^ 
* Ti> KBD I ukDPHc: a'iUjdrdd o>liUsnli yi^aiiid su«UiwRl' 
•otfaudi. bud liyddal pob djigyblufh yn aneS^ilibial i ctAkM 
m dd4l T dt K'oniu, t rba' a. 1/ ant cnh BabUnO gyMaU 
■y • arhMui yn ausdifoinol fud baiDMUnoSuD t Nif ;■ 
nnbea fiu udvul Ow<d Uii. lil II A aBI lt mriMM 
AdD 11 IS ^ mm: yn vnidd> «» Ibd goiadiad r>nD i & 
eidd.dn aatlieiUi oi n >ici4draiidc]FfireduK)I,aeyu d s 
urud ai tmtya I d fgvydd adau. '\ ibk jn okI į n 
gm y«giiIėiŲdd Ilyfi ojnuif y Mn uiheud ( 01 » 
ochiu n buog 1 dem « goiud ud f du ddelvc 



rwld gyb g mh^jso hrg rch ac hetthiD y MahraM- 

unada g" djdd Cnsli ogo au gnailh jn u™ yrtg »!• 
yitd JO metįuu; ac v mae yu ymddaugoi mai hyny afcddjbrni 
ncilldaol yn y gytian bon. Oa ydyw y solygJad hwn n gjiiir. 
fe huha aeCydd y MaborneUmaid yn y dnrynūn, ddeuddeg caal 
s thriugain mlyDedd: vadi hyoy le fydd chvyldroad^iiguioddB; 
afalLai maj yrdmserhwaw jdadymt^velirAuiighiut^aoyTadteii 
yr luddeiton. Ond bydd ckvyldroad nm; gDgoneddu ^ yi 
oaolyn h^y: and beth a $11 byny fui yn amnn oa d»flavi 
ddycbueliad y cenhediuedd i eglwya Criit; adediTEaidyK 
blynyddoedd, a tbcyniaiiad y aaiol ar y ddaiai, g^daUkn) 
Oirin ei tld a ddiignyliu, ac a ddčl hvd • rait tii įduot a phyi 
tbuuhncuDoAA^AAHiii. Eųod Nkwtdh. Man. M. lt-' 
Y naa vuAtii ciSiit l 4ea44i%tiiin.».fcs^».clieJw«f « 



Fen. XII. DANIKL. 



teyrnas Amighrist babaidil.ac y dinystrir gorscUra y b\vys>LfJ, a'r 
d\vyll Fahometanaidd, (L>ut. 18. 1^,) tua dhvedd y dcuddeg ca.it :t 
thriugain mlynedd ; ac me\vn yspaid deng mlynedd ar luigain o 
amser yn mhellach y divvreiddir yn hollol bob awdurdod Aniighrist- 
iiidd ; ac y inae yu debygol Ibd y rhitedi divveddaf o dri ehaiit ar 
ddeg, u phymtheg ar hugain o tiyueddoedd, yr hynsyddyu cyr- 
haedd pum mlynedd a deiigain yn mhellach diai-hefn, y n rlii:g- 
ddangos amser dechreuad cylKuvn y mil blyneddotdd, pua y 
*• llen\vir y ddaear a gwybodaeth gDgoniantyr Arghvydd, l'd c t'.'a 
y dyfroedil y mor." Dat. 9. 15-18. a 20. 1—6. Wedi i D"..aiel 
gael hysbysiaeth am y pethau hyn, fe'i cyfarwydd\vyd i barcit ji i 
far\v, canys efe a safai y n ei ran, y u sanct wedi ei ogone-.I(iu, i v. .' ■ 
«d oydawniad y rhagddywediadau hyn. Eca. 58, 1, 2. Liic 2. C^j 
—3*2. Dat. 14. 12, 13. Bydded i ryw un gymharu yn cfaiiis y: 
ymadrotldion a'r dyddnodiadan yn y ddwy bennod ddi\vcddarhyu 
yu Daaiel ar ysgrythyrau y cyfeirir attynt yn y cy/et>/o</,a'r cyi- 
eiriadau ar y nodiudau ar y pennodau y bnom yn eu hesb>)nio o'r 
blaon; y mae yn annhebyg yr ammheua efe,fod Daniel ar Apos- 
tol loun, yu y Datguddiad, y u llcfara am jr uu goruchwyliacthaa . 
Y fath biophwyduliaeth ryfedd ydyw hon, yn cynuwy;į hvabj-s- 
iaeth aui g\ unifcr o wahanol ddigvvyddiadau, ac y u cyrhaead 
dnvy gynimaint o wahauul oesoedd: o ddechreuad sefydlial cyut 
af ymherodraeth Persia, a hyny ų\vchlaw pum cant a de^j ar hug- 
ain o tiynedduedd eyn dyfodiad Grist, hyd y r adgyfodiad tviire.l- 
iuoi ! P l'aiut mwy en\vog a dyrehafedig y mae yn rhaid lod y;- 
ystyx,a mwy leil\viig i fod y n hysbys gan ddynion, ac o gael ti 
datguddio gau Dduw, \vrth ei chymraeryd yn y golygiad eh;.ng 
hwn, ai chymUwyso i'r fath restr rheolaidd o oruchwyiiat.tha-j. 
dr\vy gyfausod<liad ha\vdd a naturiol, na phan y cyfyngir i amser- 
oedtl a g\veilhredoedd Antioehus, er na ellirei chymhwy.so iJ k« c: 
dr\vy unrhyw ddeongliad annaturiol a chyfyng. Esgoh Nk^v ujn 

II O S E A . 

Tyhir 'jjda llaiccr o hriodoldch fod H^isea loedi bod yn e! r.c;ad 
broiihivydoUaethol dro» driugain mlynedd : ac osfelly^rkuUl h-l 
t/ įvedi ei aliv yn ieuancfel Satnuely a pharhau y n ei siv ,Ct..i iu$ 
ydoedd yndrahen. Er ei fod yn ddiįveddarach nac Amua, ".\aiU 
eu bod droš ryte yspaid yn gyfoesivyr. E dybir iddo ddtc\'-i .t ar 
ei swydd brophivydoliavthol tua 790 mlynedd cyn Crist,a'ijv i ^.-.-.h 
niaric y n gynnar yn oeslleseciahytua 724. Felly, ini jr , ,\:\ (fc 
y n prophio-ydo yn Israel yr oedd Esuiah yn prophivydo ji\ Jui ^lU. 
Mae Hoitj, wedi y»grifenumewn dull crynu a byr eirio'j^ i cLs.-.', *.v. 

fod yn/ynych yn f/adael allan y cyssyUtelviuu., vjt Vju %^i^^^i^v v-Vx 

fod į/n anhuu-dd deall ambell ran o honaio. 
C'yy. II. 2 "K 



^WĘĘ 



PsN. II. HOSEA. 616 

Adn. 7. Eto mi a drugarhąf mrth dį Jtidah. C yflawnwyd rr 
addewid hon inewn rhan pan j darfa i'r Gorucha'f \( aredu bren- 
iniaeth Judah yn wyilhiol oddiwrUi y gelynion hyny a ddaros- 
tynsasent Iirad wrdmyrig, gvrel Esa. 87. 86. Ond y mae y iaith 
gr«f a ddefhyddir debygid yn golygu yr iachawdwriaeth a wnaed 
1 Judah, gan lesa mab Dafydd ; eanys i'r Uvryth hwn y'i hanfoa- 
wjd mewn modd arbenig. Gwel Loc 1. 82, 69. 

Adn. 8 — 10. Lo-ammiy a arwyddoccai, " nid fy mhobl," yn gym- 
maint ag nad oedd Israel vredi ceisio nea gael trugaredd, nid 
arddelvai Daw hwvnt in«ryach fel ei bobl; gadewid hvrynt y n 
hoIlawl i ymwrthod &*i addoliad, ac efe a'a bwriai allan o gylch 
ei nawdd neillduol. Eto ni thomd efe ei addewid a wnaethid i'w 
tadau, byddai nifer meibion Israel eto ** fel y tywod ar fin y mor." 
Ymiinai Uuoedd o'a llwythaa &'r Iaddewon, ncu fe'u cyd ddych- 
welid gydą hwy at Grist ; a minteioedd aneirif y cenhedioedd, y 
rhai a wnelid yn blant i Dduw trwy ffydd yn Nghrist, a fyddeiit 
mewn gwirionedd yn wir Israeliaid, a"had Abraham/' trwy eu 
l)od wedi eu huno ar un Had hwnw, i'r hwn y g\vnaethid yr 
u'idewidiou. 

Adn. 11. Fe ddichon fod yraa gyfeiriad at uniad yr Isrucliaid 
a r Iuddewon, y rhai a ddaethant o'r caethiwed dan Zorobubel; 
nid oeddynt yn rhanedig fel o'r biaen; ond " gosoditsaat iddyiit 
un pen;"* neu dywy80g amynt eu hunain; a mawr fyd.lai y dydvl 
])an fyddai i Dduw cu hau yn cu tir eu hunaiu. 

PEN. II. 

Adn 1. Wedi yr addcwid ra<Iawn a roisai Diiw idtlynt yn v 
beunod dacnorol, "A bydd yn y man lle y dy\veilwyd wrthym, 
Nid pobl i mi ydych chwi, y dywcdir yno viTthynt, Meibion y 
I)uw byw ydych;" wrth yr hyn y golygid galwad y Coulie-ilo'.dj, 
a dychvveliad yr Israeliaid gwas{<aredig i'r eglvys, yma fc gyng- 
horir yr ludden'on i'w cydnabod fel brodyr, a'u cyfaroh gan eu 
palvr Ammi, "fytahobl," a Itcc hamah, "a gafodd druj^avedd. 
Fe'u cynghorid i ymddwyn tuag at bawb a gawsai dragai, sdd, ac 
a dderbyniasid i fod yn bobl Dduw, fel brodyr a chwIor_>dd : au 
llongyfareh ar eu dygiad i'r cyflwr dedwy Id yma. 

Adn. 2. DadUuufch d'ch mam. Chwi rai du.viol, ew'ch i faiU 
o ddadlyddiaeth farnol a'ch mam, ty Israel, diarddelwch ei hym 
d'iygiodau, a gvrrthdy5tiwch yn eu herbyn, canys nid wyf fi' yu 
ei hystyricd fel fy n'g'^TKi^.—Bvoriedhithaueiphateiiiiira.iii char- 
iadau o'i gwyddfod;— a'i //^u/f/ruira, neu buteiinvyr od,H rhnnff 
ei bronau, wrth yr hyn y golygir pob rhyw eilunod, a'u cyjiįrkr«.'At- 
lau ar cenhedlocdd paganaidd. V o<i<\^ ^\e\>j\\\vs.^ -^\S^x -^ >^xi:^ 
ncu rllull vn annghvsou a m(iiiLOL>»j\TCv^^\ ^xcv\^^^v«^^•^^^'>•^"^^ 
u phkrch i V ordinhadau. »oot\iTi.oxv> , Xi kn ^\^'^«.^'sv . ^^^^ 



1.-.; i.:>niriit1iia«n. ««^roiri V(ljliuiw«dau 
1 'an- vn miulMivnii lau o'i bUDgylnfa ai 

rinr-Vt" JI jr En Ila. tiaarmuvn, . 

•;lwyi\'l yo poiidi^rfynii rmU si bnhl vrlhgiliet 
'^laMliBii iri-mion .ij n'u udvid ilioj; mynėd j 
f/iT.— jlfa iliii'hH:ii!(iil/g ųmr egiiaf, ilj-ms, 
.u'dvvitd cfliiiliiin'l y iliį llirylh ar latrer <i't 
uiiaKimi'iiIimljruJiulBk .tu amacT Hcind 
'niidcKOD ■ gaitlifiiiidMid i ItalnJoni ond (i 
llamT mviT cfridilsH I nopdl Inaol, pan, i 
iiirnilvr T ciiilinllontil, y^i dyrlim-llr nt yr Ali 
Ailn. 8, n. <fr ui irjiifrfai fti; iii frnni Rvl 



if'uuliuniiįdviitliirr I ililml] am ti : 
■M įTonirlui )«irli fili.— ^n Mi/np jr dĮt 
BTi-l. lwmu fud vra«gTfcirin,l m Jan;. 
■.-...f; ,i«lii,.|i, [ATiuid ii rhj-nnydd j- i 



Ptir. m. H0S8A. 517 



-•- 



yneiru,«idriigu«dd.«lnMdadMUi. Soott^ — Yr 9edd dujff^n 
Aghęr yn gortnod ar ffiniaa €amii, ao 711 lijiiod md ei ffirwyth- 
lonnrjdd ; ao jno yr adbMvvddgdd Dvv ei Mdewidion i Josaah, 
i ddanatwn8 trifOiHon j tir o ian Imd, JO0. 7. 20. a a 1. 
Baa. 60. 10. Datimoit. 

Ado. 10. 17. Inif " fy i»ĘWt* Wedi i Imel gael eu hadferu, 
addefant Ddmr ftl ea Da,w, a gfMiMaiit grfbmjU yr eaw- ^aojy 
er fod yttyr dik i^rgair^am ai fbd.wedi aMloi ddefuyddio i ddy-^ 
nodi yr eUniiad. BoonuKmi. 

Adk 18. Mm y ląyiMybiaeChau a ddaflnddir yma yn dra god- 
idog a e2igrfii4daa ir Tfinrji įu dofiiyddik ac yn darlanio gydą 
phry4forthwuh aKi;yiii rhagonį 0twr o dinoguirch a dedwydd- 
wchperfl5yth. Cymh. Iumu 4« t, 4. ICaent wedi eu beuthyca 
oddiwTth wl6dyda a tjėkmi iradi ea ginteitihio a'u pobli mor 
dda, fel !ia*8 byddai nodded i fnyatflloa ya^faeihus o'umevrn, 
nac on tebygolnpydd y byddai raid iddynt yinustwng i draws- 
lywodraeth gelyn. Efnith umoagyrchol dychweliad cyfircdiuol 
at Grist, fydd fryniantlieddwch. 

Adn. 19, 20. ** Yr wyf yn nieddwr medd Boothsoyd, mai yn 
bad ysbrydol larael yn unig y gdlkl eyflawni yr addewidioQ byn 
yn berfikith; canys yrhai oyny addyweddi(irgan Dduw ag ef ei 
hun yn dragywydd. 

Adn. 21, fm. Ary nąfotdd y g%prandtt»ąf, y rhai a fyddaut fcl 
yn gofyn am flftiiattad i dymU gw]aw ar y ddaiar. — A wran- 
datoant ar y daaear, yn griddfan, m^pa, am y gwlaw. Newcomi£. 
Fe \vrondy pob creadur ar ddymoniadan, ac a wemiaiit i angeu- 
ion fy mbool. W. Lowte. — Ahwy a wrandawant arJt:zrccl, 
hwy a gydairnant eu rhan er y JszmuiL, y bobl a hauu Dun 
drauhel'n yn ei dir. Boothboyd, 

Adn. 23. A mi ai hauaf hi, cyfeiriad atyr ymadrodd blaenorol, 
a dynodawl o gyrchia ddir£awr dychweledi£doQ newyddioQ » fysg 
cenhedloedd yn y dyddiau diweddaf, Kbaf.ll. 12, 15. Houslev. 

PEN. III. 

Adn. 1—5, Dos cto, 9^0, Y golygiad mwyaf rhesyaol ar y geir- 
iau byn y w, mai parhad ydynt o haoes y prophwyd am yr amgy Ich- 
iad a pUa un y dechreaodd ei weinidogakh Drophw^doliaetliol, y r 
h\m oiedd yn ddarluniad o ymwnenthuriad Duw a'i bobl Isracl. 
Efe a briodasai wraig o nodweddiad ddrwg, ac a ymddygasai tu 
ag atti a ihynerirch ac a serchayrgrvv^dd; er hyny hi a butteioiasai 
oddiwrtbo ėf wedi hyny.. Hi a Aiasai^yn haS %o.tx. «.\ cAvv^^o:^^^-^: 
gwr, eto profaaai yn aaffydd\Kwii V^žja %l-. «t Vj^v^ ^"^^-^^^^J 
iVciaruhi.acere a g^Cai^jAiKA i^^^^«^^>^^į^^įSį ^ 
ei vmddydad toag attiV Yn \ift.t8r«^ ^ZT^^^"^"^^^^ 



UOSEA. Pi,, j^, 

iiaeih oi1iiiwnho ef mh " l»irerod(ly,jį,. / 
broA diffiiantTwydd ei hedifeimifa^ ^ / 

Idu CT phutteindra mwyach, ond jn^*^ . ' 
c!c H ■ddKVBi ei j>t;ri«l ei himlelci 



i^oJ; dywcdir fod gwlBd yn llaveohr 
yddOj A'ibod jn gd1iuiipiD|yddobinu 
f yn debygfodyinag^feiriid mt J n«wj 




^r oedd^DI yn dymuDo ar to 
offrymfi dron ^uivedd' A- 

Adn. 9. A bvM yr hb /ni 
■ TTcjdd noditeJdlad, ond u gyffcljbmydd cuibedigseth y m 
cjfeiriul yniB. Mse jn wir eu bodyn gyfiėljb yonillir 
inewn pectu; ondy m« yn ainliTgm«i yr hjn y lyfdriai J im- 
yn šiio ūedd. eu bod i ddioddef ya nghjd. 

Adn, U. Addujff y galon yma'Uh, y r o«dd eiluti'sddūIiKth ic 
ymurfe^od h phlcKran aniairal vedi dwyū iyawyT a bam ūd«1uT 
jr ūSeiriaid & t bobl^ % gvmeuthur eu cBjonnau a'u cydvybodau 
yn ddideimlad, au yn h^]Hwl anngbyfiidddfl i ddim da. Scott, 

Ado. 14. aid, neit, yn oi NmcoMB, BoDTnvorD, ac^mUt. 
"O.iid" ynietląf,^.? 

Adn. lt— 1S. £110 na phtchid Judak, mae y prophiryd yina 
yn Iroi at Judah, Uc yr uedd ni«j n barch i gybūth Duw hyd 
ymt.-~Bcllnifla.yi aBuBabel; and a elwjr nna " Ty yr anwir- 
edd," oblegyd yr e'lua addoliulh a arferid yniCac nid - Tį Dduir" 
fel y'j gelaid gfnl. BimTBEOVD.— jtfeipn tAanjrftr, cjfeiriad at y 

BBtgarfa fawr a pha un y'u gir ■"■ "- ' "-' 

bod yn fiwr, pan ydya hyd ta< . 

allan- Dangoajd trumi ca cydwr lrwy y gyuciyuiaeia non, gaii 
y byddenl niDr agored i berygl ug oen unigol a dianiddiSyn yn 
iighanai bwy.tmnd yigiyfaelims yr anialirch erchyll. Yroedd 

am hyny y penderfynol yr ArglwyEld ūub hyddai i'r bi»bl gael tu 
blioD mwyacb gui rybnddtoH y prophwydi, ond y'u gadenid i 
sddfedu i ddyntir*. Gwcl Sal. si. 11, 13. MaiL Ifi, K-U,— 
Surodd ™ diod, hyny ydyw, yr oedd eu dind offrmn yn ddlHu 

nineidia) i'r iechyd. ŠįviDSof. Mae BootaRoVD a rh&i Itcirniaid 
eraill yn cyfieitho y geirian hyn yn du BwBhanū!.— " Efe a aelli 
ar ai eu gwiD. Hwy a BElhgnl u grvydr yn barhaua ; cn lly w- 
odrMihHyragaraiantgyifilydd. GKynta'uoyCnaiyneuterfynaii, 
a b»y a gy wil) ddir am eu hallorau." Tn.y y gtflelybiaeth a wyiit 
yn gwa>KU ar ndenydd laa'rion, y darlunir gailu anwnhwynebal 
BuddugoUaethwrcreiilawn,yuendwyQ ymaiibi gaelliiwed, oc yn 
eu gwaigaru i badirar pegwn y byd. DAviDeoįr. 
PEN. V. 

erfyn deheual, a'r Ui 

Sleddol. Ii«iiyi arferai helwyrdaenii eurliwydau 
aedd byn i ddal eu byiglyraeih, fslly yr anreiaia 
' ' ' :ilidd i ymadael 4 Dnir ' " 



^kf, ac A'u mrarthtff y 
, .. . i»'r. ]ian offrj-ninaiit nl 

).nl>l dUt, nui;i ni cfayiucr cfc aylir o bon 
Ada. T. I'aiįii aiirtlltiiatit tlaiU dili 
iM:et HC t>troDvil<l odilin'itfa Ddnir. — , 
eih au ilij-a liicgnL Boothhovd, fiUIj 



tūli \n llnyth IleDiuBlu. A gnnr 
nroiiimyd nna i'r ButliTyr eii rh 
-JlrJįBlJi Ilrmimii,. Jthybnd- 



oulTiifitlrlauticiiiii 
).n>]-livi.]i įTrdiJlaitl 
Adu, 111 Vroedil) 






MĮjUnrMlft i»a n m pdMl dm r^dd Buiih i ddiDdder 
PBN. VI. 



louigTbnidai 1 iniM ntuols'n lauuuwrdd. FnpfaitTdo)- 
cjdnsbodlEdmhan&dlDdaB ja 4jM ai kv sT, ;□ goapedig- 



lunlo taffk)ii»i ■ CBOa) t* 7n han. Bboddlr dao ai '- 

▼dift Bno. IT. 19, TTnaduianlmlifc'" 



7.31. Jcr.S. 14; 



AJi>.t.yiM ya M l ylii w. «ifjMfrdain. hireir ei fion 
ei bomofi fel r botan, 4r. Bootbiotd. 



rhil l&W7fliū da, ond jfd nnrld fn flian «eji bj'uy, ac }u 
ci^mpo jn oi IV liyidd Uaanand. 

AiId. s. Am kipng y Immm'u tsjmf (ruir f pnphaydi, gweith- 
Tcdali UDjnt iPit MUrlfel lo yn dd^flil, Id vr aileiladydd j-n 
ludda J nubii f ir kddhndth, ma ^įtiiii ttiAmt a msrwo1aelh 
yn to plitli p nfia fel cjmmyiijad edh jn Kneuo coedvig, Tel y 
bydda FU fwy cjfnDyrcbio]-^ jFth/anudicaetfiūu ladd fti goltvni 
y'n myiinj sUaii. Neo, jn oi HoULIT, " A'i addjsgiadau a 
rodiliūi i 6 fcl gnleoai f o myned ■UiD," ;D egliir yn eu naliir, ac 
yp ^ucani gydą dednyddn cb jn mhDb lle ; cfihueddanl. 

Adu. B. CaiiĮ/t ru<iiUįtia!t drieandd.iBM J įm^sa gKreiddinl 
a gydralhir trugaredd jma, ;n dynodi pob rh^w ardderchavg- 
nrjdd morao!, i»ri«d iX Ddnir * d/n. Mae yr unrtij n- jslyr 
ehang l'r giir (nigarog inswn UDTjtal Iinnaa; gn'd Luc U. SU, 
cymh. MatL S. 18. alT IS. 

Adu. 7, J'd <{(nn'oii,DCa jnolTbeiiniiidiiiiiyaf craBua/'Fd 
AdiW;rbjo •yddjn dangn ft-l yr alhiairiaelb įi g>-ymp Adda 
j-ū cael ei deall k'i hiddef j prjrd hjnj. 

Ado. S. 0Wi « Aalū^ gan wota, ikd. tscH ri aodi gan gamniu 
gvaedljd, jr hjn jv arwyddūOa a d ryniūm> y geiriau ya "Areidd- 
hil, KTtL yr bya t caafrddo a nuir byood o anngbjlian n oedd v 
Gileadiaid. 

Adu. B. Fil v miu miniai B lodron, %t. X GrMLiA'w«^ "^ 
BB OT dmniMiA noddfa, ae y mw ^ **''!% T»'^'S''^:i'^'-^gS 
j-B jr gailiau bra j«, fod yr ofEn:AŪ& wn *^'^5^''^i^>j!»i' 




imTdcliiiuiiiercotbedii 
r. 41. 33. Joel 3. IK. 



Ailn. 1, 2. Mu tliiter fel j crfbvyl 
v rhui oliiT o'r lenuiKl flacDorul i'r lx 
liyn, ■' rim Tviiuiru I ildjchmdj'il at 
ŪKU I ioi'IiHU IuneL" Wnh iachi 
yui*a)Tuiriiul lU uniicr debygūl, pu i 
unl.VKiiuIiiu lUMlcIig n'i ITifr T Imel ; 
uiib Jddioiiui nm.viii ]iwr, ciDjiy Ii 
ai]iliiliael]i. VrainvTaoij-gidyniH.dt 
JtTolioHni *r ail. — (i(riiii«Udiif ffalK 
dcli.vgid, y ilitlMiUiDn t, erferwyd i sofj 
ar ŲipfUiinr auHam fod jn goljgu 
bcarf«.'!ii.i.iviiluinsK-nio«rimn; ab 
^i'l 3 Ilreu, 19. III, 30, 39. 1 Crou. 



yradonent iJIan jn Btaiaa 


u nei 


dinjsuio 


panbagdneiittii 


roslyrnK, BU lljwodrae[hu. 


Wedi 


pMlM e 




Uan.™ 


yr BU bn 


!ninoedd,ynai]lar 


yiUU;elonidt«ddylj(ibl, 




n ou bre 


ninuedd, td ceisin 


imued gBD yr Ars]wyttd ya 


g 


;;s,SS".ii%'sį 


Ada. S— 10. Ėpkram. neii 










ūioeth' y 


dsg ilwyth, ■ ym- 






lamsylch. 


trwy gyhthrKha 


vmmuiideb meHn eilim-adil 






uiaddDlijgmrDdu™,w.fe 


llyjr ' 


oedd fil , 




oalU baaier w«!i llrngi, s> 


banai 




iidMs,Mfellybeb 


lyBddaiddim. Rhywgyni 


mysgedddidtefi 


addoliad y gwir Dduw, Od 


d.yTo 


«ddjnawjdduiiaii«iKdd, 


lOb oynnygiBd U ddiwygiad. 


T.-; 


(BJianb^ 


ritr^i^? 


irachau pagaoąidd yn ei wi 


.nh>u 


hūb dyd 






,^''^i Bmm.1 




dd cfe yn amlod ua iKryKl, i 
d unnaith, sef bod lUw Da< 




1 vr achoi 1 D jch- 


«ned 


i ei djrcb 


=furwerb,.Q. Yr 



dd Bmyddion dyneiaad diny&lr aroo moi amlii sit y oiae pen- 
'Di ynarwyddoheaBiDl, B Dycblad y cyfansoddiml: Bcyrvedd 
pninh*ydi yn gweled hya yn anilwĘ, ao yn dungoj yr arwydd 
1 i'£pbTBim, Dod ni cfaymeralifea^H d hJnynt, Ueilllai byn 
diar ei fakhder, yr bwD a dyadaJaetliaL yn ej crbyii yn Bialwg. 
u aid oedit ot bamau, rhybuddiun, na Ihrugareddau ya ei 
aill i dilycbnelyd a cheiiin yr Arčln-ydd. Scdtt. 
Adn. U, I'i. Mewii golygiad arall yr oedd Ephraim fėl cotom- 
n ynfyd, nid niewn dioiweldrwydd a bttūeddiReiddnrjdd ; ond 
;ivn flblinob «c »nwroldeb.- Heb galim, beb ddeBll. ewfdldeb. 
pb0Dd«r^niad. Dychrynid ef gan bob vmddBūiįDsTBd o ber- 
I, ond yn lle ffoi ai DJuv amnoddl'a, fely ffrCDlooienodiV 
nestri, yrocdd Epbnum fe] calomen ynfyd yn abi yma a įbrBii 

. ThV3ii.—Felv cffiu nicinnolln^a.nBillai panddarllenid 
MSibob Sabbath, neu, piin lefiirai y propbwydi SyddlBwn, y 
ai B gyhoeddeot fvgyiliiou Uuw i'w cly"^"^"''' yu oneai,— 

oTT.TjiTIMON. 

Adn. 13. Hiiy a ddįictdc 
tlbluDcaledachrealavi 

Adn 14. Amyd a mciytitnityr ^mgatgiatanl, a flaen en holun 

^_.... ... ... "-^ Ddow, a gifrthr-'-'— ■ '•— ■* 

mCediį yn i^oddi ■ 




j.hBvd JTO liel lĮMiviivnrui fci ą>"ylie^, 

au vn ĮnvuUni Ičl crir yo «Th>'n y bobl , 

gadad, tiiry dimi oi Kį'flniitli, ■ Ihioauldi 

Adn. 9—1. I^ l^iiai Isriu;! ya cax 

Am; rioiil, liwf (t vaiiUeiU ur Uduv, gai 

diriiHiya amyut vnuibUi t'*' uinld eC 

Ji lūrmf ni ui lirii|i 
iuillnliwilk u'u hu 
ueuedd lavvrj am Ltuy cu gelynlou u I 
Gasodeutlfriuiriiiiiiiiguld ttlqrwyiHigiu 
jn Ik yr bad i •lilcirinial Dav, tvulu I 
CDt i'u Dcciiln iHiBil f n ngfajlvb RuiiHlio 
a ]iw]'iltJiwy, «i brrntoočdilt n'u t.v«y* 
trmma iiriKriI c;iiniiiil..ft!l vo buitMji 
tfuwiVto ■ ■■ ■■ - 



dolūiil him » dnynu 
83. '2 -b, 1 Urm. li'.ua-m. 

1. 7,8. Ca<iytsxį«l a hauaianU 
■wydJu Dud VII ii) gvailh uii y ht 
>y a gaut fi'di ŪVajUl cliw»nr fili 



N. IX. HOSEA. dili) 



Id yn grculawn, cyflym, a thrahaus; enill i Israel, yr hou 
Id yn wyllt, ac anhywaith. Poolb. 

Adn. 10. Tristant o henvydd haich brenin y tyivysogian. Hwy 
lethent i Assyria ar ncgeseaon eiliin addolgar, ac y n aTvr y r 
dd Duw ar eii dwyn yuo yn gaethioD ; a hwy a deimlent oddi- 
th ormes brenin AKsyria, yr hwn a ymgyfenwa yn frenin bren- 
3edd, am fod lla^vcr o dywysogiondaii deymged iddo. liooTHK. 
Adn. 11. AUarau fydd ganddo i hechu Fel yr oedd efe wwli 
fodi 11awcr o allorau i cilunod, efe a ddygid i vrltd lle ni's cuii. 
ddai ouid y oyfryw allorau į-n unig. 

Adn. 12. Fel dieiihr bcth g cyfiriJ'vDyįi : fel peth annheilwng o'n 
Ia\% am nad ocdd un berthynas rhyngddynt a hwy. 
Adu. 13. l^g a aherthaiU % yr oedd bwytta u'r poeth otfrymau yn 
sscgr yapeiliad o'r fath ncliaf, gan cu bod i gael eu llvs'vr Josgi 
yr alipr, a'u diofrydu yn j:\vbl i'r Arglwydd. — Dyckivelant i' t 
'pni. Dywaid Lowth, mai ymadrodd d'iarhebol oedd hwn, er 
•noili trueni dirfawr, pr«'cl jHrn. 0. 8. O.id y mae yn debyji 
ar-'o.l i hivver o'r Isnudiaiu flbi i'r Aipht pan gymerwvd ; u 
v-ia I grtuyr AsMjriiiiii: ac y mae yn ddiaii eu bod wcdi hyiiy 
2 Ii cyfr.iniif^gi y n nymldefiiulau cu brodyr o Judah, y rhai hctyd 
f;t.i>iuiit no'idl'ft yno; g\vel pen. 12. 16. a Nod. ar Jer. 44. 
A'ln. 14. TirnloM, ncu Icot-ld addoliad, wedi eu bamcann i 
-nu y boiil o ([vx\\\ y r Arghvydd, niogis pieswylfeydd neu deml- 
i y iici yn l.'aii u Bethel. 1.)avii»son. 

TEN, IX. 

Adn. 1. Na orfohilla gau laiccnyihd Jd pohlocdd cra'iU. Mt(l«l- 
i,i ninn \>- fod y brcįfoth lion wuli ei thraddodi ar dymlior o 
ledda ii lla\venydd oylTvedinol, ar gyfrit cynhauaf toreithiog, 
Mi r> w ainįjylcliiad llwyddianuus arall, yr byn a fuasai yn des- 

nau j'Tiodoi o laweny(lfl i gcnbedloJdd yn gyliredinol ; oud nid 
jddynt l«liy iddyut li\vy, gnn 1(kI y harnau trymaf yn crogi u\V(h 
1 pėnnau, yii barod i ymdjvallt amynt. — (jwohrau a hojaist, 
vie'vAivl at \\obn\'y puttiiin ; yr oeddynt yn cyfrif ffrwyth o} n 
yroliii)i cu tir, fel gwobiau cu zel droš eilunod, megis yr hau], y 
oer, n r s'^r, y rliai a addoicut fel rhoddwyr eu t}mhorau llrwyth- 
i\*n uldynt.— Nid ocdd llawr dymu yn y gwledydd dwyrduiol 
n d'iim aiiigon na darn crwn o oir, wedi ei gau allan, ond btb 
o arno, o feun y r b^n y gyrrid ychaiu i fathiru yr yd, am ba 
chos y 11 dewisid weiibiau fel Ueoedd priodol i adciladu allor yn- 
(Ivnt' ac offrvmii abertbau amynt gan bobl Dduw, cyn adciladu 

,'!om], Barn. «. 37. 2 Sam. 24. 18-25. Ond nid ystyrid i)ob 
hy\v lawr dyrnu yn addas i gj-fodi allor amo cyn i r allor yn y 
oinl gael ei phennodi fel yr unig le cyfreithlawn i oflryrau ir 
.rghvydd; oanyg nid ocs gcnym un esampl o wir addohvyr yr 
j-ghvydd yn cyfodi allor i'r Argi wydd, oddieithr ar lella'^ vi-6?*x<vSv 
i i v \v .ar \vy dd g^veledig o'i ^Te8fe\\o\^0a \>Hr^ W^. 'Vi Ksvavys^ 



m 



add.vl 



>h^ Ji .!}■,» 



11.1. \Vnh f: 
i<lū'r Mineli 



nid wd.l U 



dį sr Jralf 
K>.uld,Fr 

A'la.tl. ^rl/.HHfniMlr^4anA)r>ilr>rr. neii 
i iiM rn flut rfasK y creiiluiidcnn a erfUnnii 
-II^rt/A-kiinM <v hutianhirpul. £11 lai 
^'11 hariui. danaitl a'ii nc-ldianndiit RnnT 

Adu. 7, K Fropliirnd, gar yibriiM, a pi 



i.isbanh llt 



i fyn 



iiurlh DV} 



,l'M, analluii); ■ adpubod arvfiMiim įt 1 
'uii.vn OI (K!.|d}-Qt yn canlbii y pvT.rįl o 
p.iicdl, JT ocildynt yn jnrenicnliio id>lyni 
) n aa>t.—jim aitUlfTiii anirimlJ, oV rai m 
VL'tniilDgiuii, n'j (irdiDlindulL— tliri/r'^l^ld J 
/'••«■; VII amiMiUVn ei rtIum: vnli yi 1 
įTuidinydi, ini'gii Kilu. ninniii. Mieniali, n 
vn meddn cynmiindob ū J^nn** yn mvynl 
ixyinLaidi »\Ui Inry yii d Ktiih, n lhntyi!i 
liau-rr i pyflairiulei : oiid 7 riiith try!ledvd 
uj-diliyii.iknJiiynt yn cuholi Ifj-rdd lel cht 



HOSEA. 627 



Dyro iddynt. Gweddi dosturiol o eiddo y prophuryd 
,11 hyn, na byddai i'r plant gael eu geni a'a magu ir 
Gii.L, Esgob Hall. 

. Bivriaf hioynt aUan o m iį, neu ** o'm tealu." Yr 
yn pcndcrfynu eu bwrw hwynt ymaith am na't gwran- 
.0 et. ScoTT. 

PEN, X. 

-8. Qwinwydden wag yw Urael. Cydmanryd Israel 
:h i winwydden, yr hon nid yw yn werUi£ftWT ar nn 

ar gyfrif ei ffrwyth ; ond yma cwynir fod y genedl 
il yn winwyddeu wi^, na's dycai ffrVyth i berlfeith- 
r oedd^nt nid yn unig yn treulio eu llavnder amynt 

ond yr oedd y pethau a ellid gyfrif yn weithredoedd 
i» oddiar egwydanrion hunanol, ac nid unrhyw ofai 
lt ac cwylly8 Duw. Yn oi cynnydd eu golud, trwy 
:u tir da, yr oeddynt y n lluosogi allorau a delwau, y n 
cdd rliyw rith g\\ych o grefydd, ond y r hyn oedd y n 
tii ngolwg yr Arglwydd, am hyny yr oedd efe yn am- 
v\\\o eu halloraii a'u delwau trwy yr Assyriaid ; a'u 
frcnin na phcn i'w hamddiffyn, nes y byddai yn rhaid 
•su mai am nad ofnaRant yr Arglwydd*y'u dygasid i'r 
I, i'c'l na's galiai un brenin eu hamddiffyn hwy yn 
lag en distrywio. Scott. 

'tan dyngu annudony S^c. Er eu bod wedi cymeryd 
mdcb i Moses, y mae yn ymddangos oddiwrth y geir- 
i oeddynt yn ffyddlawn. — Tarddodd barn, neu gosb- 
■Mcįps u'crmod. Cosbedigaeth yn dilyn camwedd yn 
h, ac yn ei ddilyn n»r gyffredin ag y tyf wermod yn 
marsydd. Boothroyd. 
4 o'nant, rhag na bydd gan eu lloi dduwiau allu i V 

cii hunaiii. W. Lottth. 

/i/f a ddygir i Assyria, scf y 116 aur, eu heiluu, y n 

1(1 ei deml, a ddygvvyd yn anrheg i freuin Assyria. 

'.'/■ hrenin a dorrir ymaith, yr oedd llawer o'u brenin- 

u torri ymaitlitnvy ddwylaw y lleiddiaid; ac fcdorrid 

ith yn fiian gan frenin Assyria, fel na's meddai allu 

11. l*O0THK(»Vn. 

l\\el Nod, arKsa. 2. 13—22, Luc Sft. 30. 
;0. A'r, neu y n fwy nac yn nyddiau Gibeah; cymh. 
2—iii. V pr'yd hyny, bciddiodd llwyth beniamin ei 
ilirt'yn plant aniviredd, neu y pcchaduriaid rawyaf y»- 
n awr, y r oedd yr holl geuedl wedi ymlygru yn drwy- 
kniiaminiaid ddyoddef yn chwerw yno, eto dihangodd 
3 houynt, ac arbcdwyd*torteydd o bechaduriaid trwy 
n y farn oedd ar ddisgyn ar Israel, yr oedd pawb i 



gODl flu gwixlind, aphawbi gotlfiuliv^rv o'r Lj[. — Pait^/r.-. 
oTiii/n en dvį jį<Ptf»i nea. "pan eu co^Ląr vncu tlan uu^v 
Bdothbovu, BM dAAja r Stpl. } Fvla. y Syriate, »i .\i..,. 
y ililuu iuiwl»<ld tijrn mu ya dehyįi ■ ddy uudid Jm i^uiKtj 

Ado. 11. Vr miM jr l«iMlir»iil ju ««iii rhugojlhdiittou j . 
Uision aUuiol pobl Odnw, Icl j mue ;□ ddagaa umti u.. 
rij-sgii i goicldoif tf«y )T Jil. j-r bj-n niJ oeild utiih caJcJ. . 
hnu ycieat tydiJid irv^Rv; and nHloedilpil /iii.'arullr>:'.: 
cd, u tiuTun-i'inviipHiid yn ngrasnaatib Jr AiįSBjdd. C. - 
Duw eu dysgn i ufįuJd.dod lrwy ffijnU «in»;jUn«lą, &I jr j. 
yr amnuuJltuT ™i yr isu jn dynier nf inMfug jriuiner lt . 
i'iT phuTDtari m wulh. Ond gsu >iivi{iedd hyay yu ikiub y ■!■ 
iįt a'ii įlaroiilyD^Ju i giilEdi iawi ,Sei iioddei^ gnuyranifciii . 
ddcfoj'ildit.i furehogKlli, jr iiaju, y maieh. s'r cmh'! ; a J 
Ju.luh. a hbll il/ Jodahi guriliiHHlgUi^r AiB}rUiil,>T I- 
iiiil, [elpe bDiKOCyn uael eu goanl l^^iga tborriyEiiT-L . 
BU hud yn yiurjum jn ertiyn iau eanityih ĮĮOfulŲnruioi. ! 
Scorr. 

Ado. 13.13. CanfivmaeroaMoc.MucyffcIjbiiielL i' t.-. 

J n riuĖ ar tldoill li)d yt Arįl'KjfM yn eii «»;w t ^-•■•i-^. • 
rosenol; ac miii djins oeAl yi BOi»er prYml.)) iililyi 
er gocltfll ybaniiu dri-yU^I. Oadyolii 



_. ... „onym uu Iuks , , 

ffaith a gryi>wj\lh «inii. ond y nrao rtmi jn ib«WwI mal SiJinu 

.. ,. f- .._.,. _ .... •'im.MC'.rat^iiėinnjir.- 

ai y dicbou Toil ynis įįu 



:hngrs'liw7llrtyi 
■r a Itddjiir «itl 






hunl h^. 

1, H, fltl'i-ardli, nia oei gsnym un. tisiits 

S] e»L'i liu gŪ1« .-Irii'I, ūt ua u bs rai y dii^iou (bil ymš ĮĮiynūnc! 
ILL. Brth-arbeloeddleyo Arminiu. eiiHtįgiicdihyny, am mii 
yuo v goreh/vĮjB-jd Ilirira, brenin nlal rursm, |{ui AleiiuiJer. 

AJn, Ij. Arfijituffiiiailh,jtfydyB.ecKanyiavytiadvir. \\\-,i 
i^rs u ulfvd, pan ddiBgnvliEOt iiu tona o iMvdiItiuit itiui ilviniai 
iid HoKB, elv J3 ddrnd ymuitb yu ddiiymniutli, a gnilcuiu i' bul 
J D ddigymbdtih yii uwylBw tu gelynion. 
PEN. XI. 

Adu. I. Pi" «^' Iiratl im f.irh-jai, xa inabaniod ei f,y&in 
t!«ladQl an c^l^js^ll yn yr Aiphl, ac yn yr oiiialitcii. l'oou 
Gili, Lovtth, CukiTb. — /Ui ai mruij</, ocu rfitaii.iį bibS u 
.liį.*/. Er mui laroc! a olvsid yma yn gynuf, loae jn ddiau hi 
ima amūaid gan yr Y'ibrid Ulan 'iil aliiad y baihgL-n leni ur m 
"lad. Cymb. MaU. 2. Ifi. JBaaUH, UnULsy. 

Adu. 2. *ii v »"'<«"' iini>"(. &". Mat y cyrij.itbiad r?ffB.-J 
iiiol jn ymddangos yn dm Ihy«yll, ac y mai: y i-yfiKiihiad tm 



1 if\£t 



M. XII. IIOSEA. 529 

amaelh y a. djrsgii ei baban i gerdded, fellj yr ytnddvgasai I)iiw 
d yn nod at y cleg llwyth gwithrylelgar yn y moild įvneraf, gau 
cadw rhag cwympo, ar: iachan eti harcbollion, eto ni chydnab- 
nt ef yu ddiolohgar iel ci: I-]iacha\vdwr. 

Adn. 4. A rheffynau dynol, iel y tynir plant serchog, felly tyn- 
is innau chwilhau a nerth cariad. — CoJi yr iau; cyreiriad at 
iill y r aiuaethwr yn cyfodi yr iau i esmwythau ar \rdclf y cread< 

llafarus ; ac yiiddynt dynodir fod Duw wedi rhoddi gurphwyB- 
a'ac esmwythdra iddynt hwy. — A btvriais atiyntfivyd, ncu, "A 
)gwyddais attyiit, anveiniais Iiwynt." 

Adn. 6. Ni ddycJiioel e/e i wlad y r Aipht. Dygasai Du\v hwynt 
• Aipht; ao ni cliaent ddychvrelyd yno : ond įvedi coUi na\vdd 
iiw, fe'u caethgludid i As-syrin. Clabke. 
Adn. rt. Ei gei/iciau ąf, cyfielybiaetb drwy yr hon y darlunid 
{unaethiaid y viiad, a'u dc\viuiaid. 

Adn. 7. Yr oedd y fatli gyndynrwydd mewn gwrtbgiliad y n eu 
eddylian, fel ua's ufuddhaent i alvvadaa taeraf y prophwydi ar- 
,'nt at juldoliud y Goruchtif, ac nas dyrchafent e**, ond mawrygu 
i beiiiiuod y n ei le cf, 

Adn. 8—11. Yr oeJd cyfiiiwnder manol yn gofyn i Israel gael 
i g\vneyd fel Admab a Seboim, y rbai a ddinyslriwyd gydą Sod- 
ną a Gomorrah a than o'r net', f'el na's diangodd neb o honynt ; 
1.1 yr oedd trugaredd fel yu daJlcu yn erbyn y cyfiawnder llym 
na' canys pa fodd y gailai yr Arglwydd roddi ei Israel i fynu i'r 
tb ddistry^^ ofnadwy ? — Ni ddychivelaf i ddinysino Ephraim, 
r hyn a led arwyddui y dychvrelai i acbub. — Ac nid ai imeion i'r 
linas: ne\.\,**Ac ni ddeuaf mewu llidiawgrwydd i'lh erbyn." — 
CHKO&DKB, Dathe, Michablis, Booturoyd. Cyfarch* Epb- 
lim y mae Duw y n y geiriau hyn, ac nid oes yma un cyfeiriad 
; ddinas yn 3rr ymadroridion blaenorol na dylynol, ond addewid 
ffafr a thiriondcb, pa fodd byunag y ceryddai Duw h\vyiit, na's 
wnai ddiwedd hollawl ar ei bohl. — Ar oi yr Arglwydd yr ant. 
an amlyga Diiw ei allu yn eu gwaredigaeth, hwy a ymuttaliant 
.l(.liwnh eilunaddoliaeth. — Yna meihion orgorllewin a ddychryn- 
nt : neu, " yna y prysura eu meibion o'r g(»rllewin, prv.suraiit fol 
tleryn o'r Aipht. Bu feirw y tadau yn yspaid y deng mlynedd a 
iriugain, ond y meibion a fuanl ryw, a dyohwelodd llawer o hoii- 
nt o'r Aipht, ac o Assyria ar gyhoeddiad Cyrus. Boothro^ d. 

Adn. 12. Mae Jwlah eto yn llyivodraeihu gydą Ihtw, yn cadw 
yfreitliian Duw, yn glynu wrth ei addoliad prolfesedig cf, ac y;i 
obl iryddlawn mcwn cydniariaeth i Jsrael. Bootiirovd. 

PKN. XII. 

Adn. 1. Vn ymhorthi ar tcynt, yn mabwy8iadti cynghorion 
-^^eigion a ni^cidiol. (i«fl Job 15. 2. Vr oedd y dwYfclO''«"^»^- 
n ddeifiawl acafiachiis. Bo^>T^c^v'«^t^. 
Crr. II. 'i V.. 



580 HOSEA. Pen XII 



Adn. 4. Wylodd ac ymbiliodd. Nid yw yr Hanesydd yn son 
dim am hyn yn Gen. 32; ond y mae yn ddiau fod yr amgylchiad 
y cyfryw ag a barai i un wylo ynddo; ac efe ei hunan a alwai y r 
adeg yma ar ei einioes yn ddydd ei gyfyngdcr. gwel Gen. S5. 3. 
— Yno yr ymddiddanodd d mi, oblegid fod yr hyn a ddatguddiodu 
Duw i Jacob, yn perthynii i'w had cystal ag iddo ef ei hunan. Vr 
angel oedd yr ymddiddanydd ; ond fe chwanegir am danu, se/ Ar- 
tjlivydd Dduiv y lluoedd ; o 'ganlyniad rhaid mai Angel y cyfum- 
mod, y Messiah, ydoedd efe; canys ni's gcllir gahv un angel arall 
ar en\v annghyfrannogol y Duwdod, *Arglwydd Dduw y J.luoedd.' 
— Vr Arglioyddyio ei goffadivnaeth, ei enw ovfadd^s, parbaus, u 
?lcillduedig. Gwel Exod. 3. 15, Salm 135. 13. 

Adn. 6 Dyma gasgliad tra phriodol oddiwrth v ffeithiau at ba 
rai y cyfeiriwyd yn adn. 3 — 5. Gan fod yr Argiwydd wedi bo«l 
mor oludog mewn gras i'w tad Jacob, m»i doethincb yr Isriieliaid 
oedd ymdebygu i V tad, trwy ddych\velyd at y r .\rglwydd ag 
\vylofain a deisyfiadau, mewn ufudd-dod i'r ddeddl* Dd\vyJbl yn 
nghyJch cyfiawnder a thrugaredd. Davidson. 

Adn. 7 -9. Marsiandivr yio eje, Mae y gciryn yn ammwys, a 
gcllid ei gyfidtbu "Cauaanead". BooTnaoYD. Nid yw yn adim 
amgen na Chauaanead lwyllodru!j, mab y felldith, niil Jacob, y 
duwioi, ettifedd yr andewid. Horslky. Yr oedd trigolion Caii- 
aan neu Phenicia, yn ym\vneyd llawor iawn a maMiach, fel vr 
oedd yr cnw Caiiaauead neu drafnidivvr yn cael eii harfer yn gyf- 
ystyv; am fod yr Israeliaid yn arfer trafnidio ar og^rvjUiorion 
(.■■iiiaai-'naifl'l, yn gy1)\ddly(l ac aiuviriMidiis. gan arfcr clo'-iaiii;;'. 
ivvyll u i-liani f^oithrynimn, y'u jjchvir \vrtli yr en\v hun. Kto ;. r 
tedf'dynt hwy yn yin\veaieithio iddynt cii liunain cr inain' '. 
^ontlt'ii'.nid arnynt g m y prnpluvydi na's s:v]Vu\ m dal yii vu<-, >■ 
j'rfor imrhyNv ildiclicliion an\viredd'is i gynnyddii nu'wi] t^ol; i. 
yr hyii a tdlid yn liriodol oi al\v yn becliod, ai- a (U'i!\ ni:i; I;.! 
Dinv; iK- yii l;>lne(l y gellid csousodi yr liyii ni's •ifli;.! t i -, ■.. 
i:i\\nli;m yn bollanl. Ond yr Ar!j[lwydd, yr hNvn i'v\ ci Pir.\ a 
f'uasai n;or diriou o iionynt er j)an y'u guare.hvyd o'r Ai}'!:i, .-. ■. 
liu riai o'ii lai t.'<]r, i brcswylio nie\vn })ebyll gwa<'lion iVl ^•r\v\.;.■ 
;■Jd >n my:sg y ctMiliedloecld. SCOTT, 1 rKM'.V, lJ()OrHUi»\ l>. .\I :-^ 
<rai!] }ii nu;ddwl mai addevvid ao nid bygytliiad y\v y v:<'ir;a'..; 
i ',(l(lai i'r .\rgl\v\dil ruddi iddynt lcddi;'nt ta\vi.'l i> \\L..i ('.hm. .. 
(II lir VU li'.inain, dracliofn, Ue y byddai iddyiil i;\ ilnaii^': • • 
jrsvjiv'tiigiitUi o'r Aipbt, a'ii sefydliad \n n^ubni y r lu'idi\\,'i:, ;. :. 
(Idioiclijar, vr hvn oudd v dvben o trad\v g \\1 \ ]K'b\;I. ! dv,:: 

A<bi. 1(\11. Mae yr adnodan b\ n \n uvs.syllii»'*iii^, i,-.v' 
<lrb\ ci at yv.'.VivA y boM nu yiiiuyndynn m«'\vn ciliuu'.dii-. t> ;• 
ir Ar'^l\v\''Ai >:\,V\'\vy<\Ov\vN 'a \N'V-\va\ v vopliuyiii, i'-.n -:.■,• 



Hddevid, hHjUiiiu ii>iag7&Uii .„ 

p«T^ or eu rhybuddiū orąoBbcdigaeth a 
rfyii'i hyoj. A pbui o^i hUtggAeth lt 

eu gwaredu, fellj yn ddiau ni dd 
|rhwjdi. SČOTT. 

PEN. XIII. 



1^1 Juūb vū I 

" i«ddolwrr oeddjni JD ohirji 



lw jr gitledydil 

, , -J. Yd»rtuiDd"w 

Idf laseut hw; ddi/ityru y ym- 



Ada. 



. Mu darllcniad H 



s.ini.jr illan Ibwm yn rhogotMh nar CjfiailhiBd cyffredin,— ftl 
liynyjinae^— "PanlefaroddEphruiDyi] gtyDedig,efE syniddyrcb. 
ofiKld yn lirael. " Tis fu eSe yū aarhya«ldii yr Arginydd. etė u 
lawr 1>Brcbid gan ?i fiodyr; ond jr oedd eiLunaddoliaelh y ]Jwvi}i 
liwn fel rliyw bla iqarwol, a'ii dug i ddysfyw trvyadl. 

AiId. 3. CmanaMylloL Cuudu eilunoedd jdall mwyardil- 
rir'l] o gydn-jnaBddoliadiddD. HosaLEi. 1 Bren. ]B, 1& Jul> 



iawzr«ydd tadan! 
Mddyiil yu isel Ii 
ii y priC beih a d 
iudi«aliu 



lyddir yma ya dangus 



mor oriiii<twy y cDsIiai Uiiit bivvnt u'r diivudd am eu heiluuadi 
ūliaelh, a'u gwrlhj;iIiBd cynilyddus. 

Adu. 11. Ji).urf*H(. iC/«BW, *c. Mac thai yn priodoli hyn 
Hnsca; IBren, 17. 1; and y mae oidr nririoDeddiiT atn y 



. «yd<l 
. jnydd Inn- 
iU a'r Hali n hcru.vdd caledro'ydd eu 
L'gnvydd y rhoddas dcrfyn arai, gwtl 



grnui ; a (hTwy y gylTelybiaetb yma dydąai y prophvyd Ephraim, 
fo€l vradecicdi djfiid nan yroedd yn thaid iddjiil fyned i gaeili- 
iwed nou ddvch»elyd ei yr ArĮĮlitydd. G.n^l Esa. 37. 8, 

Adii. U. OtamylKJdyi acl.<iba}hwyia. Er mor anobciihinl 
v galiai eu cyflar fod, byddai i Dduw eu gwaredu vn ei amser ti 
'hunan; gnel Salui SS. 13. ■ 71. 30. a m. 13. Ūnd y nae Li 




niie<Ur.;ir 



:iiiiraNhau, a 



I 



ilnipare-iil. yii elTriiliiri . . ^ 

uiriūivlimi įjUal u'u gudilhmliaduu yu ui 
nlifeiivi'h vuJikut. Ditiusuh. 

^dn. U, lU. £r it fiid f a ffrvįt'tlaii.-i. • 
inuufu'l'iiniivrth — an-fiit f iirfraiii, h 
iiOd i'T ilvvrBin u Jiulco. ■ ilJav ■ bvrldin 
wyul dnyninidvu tljtod tinnv diOritliT 
Įirjirii, av y itertį'ild am d llhr)'lhloiiileb. 
PEN, XIV. 
Adn. 1. 1'; a tgrtl.iiiUI Irsį dg anicirct. 
cn/inpo ir cjHnTiKlBf; C4Uiy» yr oedJyDI 
ij'lt rtiyilJU, te neJi tyno oniynt m huniiin 
ug yr utddyul u (lilKTlbd am dauynl ini byi 
Adn S. < 'iitMneeh eh-Miu ttd' ekni. Ni'a 
uu gfiht bw^ , and grci 
■B unig y fvėl'iKaii. oiid 
uiiii Kn-egi. IlhM;!.- 



abeithjii 



r offrru 



:n. i. JOEL. 

ntaf yn niwedd y flwydd7n. Ri mbl — A kda ei un 
buHUi, fel y coed a dyfent amo. Pocogkb, W. Lo*^ 
illai fod y geiriau y n daagos y byddent mor ddiys| 
ynyild Libanas. 

Adn. 7. Ua7i ei gy*god ef, hyny y w, dan nawdd > 
lira 91. 1. — A ddyehvcelani ; hyny yw, A adferir i fyw 
ū gwin Libanus, yr oedd yr henafiaid yn rhoddi bri 
riuoedd a gynnyrchid yn nghyffiniau Inbanas. Da^ 
Adn. 8. A adywaidy fel y giul y darllenydd cy£%dln c 
fod wedi ei argraffu mewn Uythyrenau Italaidd, »yui 
i at v testyn gvrreiddiol, gan y rhai a farnent mai pe 
rael ddvchweledig yw y geiriau. Mcldyliai Hor»l 
rglwyda oedd y Uenrydd yn y geiiiaO) ac fel y car 
tha efe y geiriaa ; " Ephraim ! Pa beth sydd i mi a ^ 
lunod mwyach ? Attebais ef, a pbaraf iddo flaguro fel i 
i ir; o honof fi y ceir dy imryth." Efe a famai i 
norfoleddiad o eiddo yr Arglwydd ar eilunod oedd 
l^phraiiB ! le, efe a ddychwelodd attaf ii. Nid oes 
yngofag eilunod mwyach ; y maent wedieudym( 
wyadl. Mae fy Nuwdod yn addefudig !" 
Adn. 9. Pwy gydd ddoelkf 4*c, Pwy yn cich mysg 
ria y petbau hyn, fel y galiant eu gwybod y n wirio] 
idefa y cyfryw lod ffyrdd yr Arglwydd yn nnjawn, 
odia y cyfiawn ; ond y troseddwyr a dramgH-yddaut 
goleuui a ddylasai eu cyfarwyddo. Boothboyd. ^ 
* Argivrydd y golygir y datguddiad a wnaeth efe i | 
rnion ; ai ly vrodraeth foesol drwy yr hon y cyflawn 
iniou, yn ugogoniant ei enw ei hun, a dedw}-ddwch 3 
addolant ef mewn ysbryd ac mewn gwirionedd. Mae 
n uuiawu ac yn e!imwytb, Esa. 35. 8. — Ond tro9edd\ 
vyddanl yiuidynt, neu yn hytrach gwrtliryfelwyr, r 
ew'u anedifeirwch, gelyuion anngbymmodIawn Dc 
lui hyn yn tramg«'yddo yn ffordd Duw ; trwy eu cal< 

1 : *.i i.--i:i.... 1 1 .... ^^A ..-<■— -_i T\ 



5S* JOEL. P«w. I. 



Metsiah, ar ei gyfodiad ; a'i buddugaliaeth dneyajdl ar ei gelyniou 
o'r ditvedd. Mae y $ynwyr yn dyioyll tveitkiau oddiivrth natur ei 
deelunau, ond nid yicfelly byth oddiivrth ei dduUy iaithy yr hon y 
ryduna y beimiaid i' to chanmolfel un ragorol herffdith. 

PEN. 1. 

Adn. 1 . Qair yr Arglmydd yr hvm a ddaeth. Djma yr ymadr- 
odd a arterir yn gyffredinol fel arveiniad i ddatgaddiad neii bro- 
phwydoliaeth Dewydd, au y mae yn ddigonol i wrthdaro y dv-b 
mai gwneyd defnydd ymarferol o amgylchiad mynedol yr oedd 
.Toel, yn hytrach nn rhaghysbysu yr hyn oedd i gymeryd Ue. 

Adn. 2, 8. Ni's g^'elsid y r un adfyd gan y r henaf yn fyw, ac 
ni's gwelid eto droš dair cenhedlaeth o'u hiliogaeth, mor ofnadwy 
yr olwg amo, ac mor ddiDystriol ei e£feithiau. Mae hyn wedi 
peri i rai feddwl mai arwyddluniol o fyddinoėdd dinystriol y 
Caldeaid neu y Rbufeiniaid oedd y locastiaid hyn. A pha mor 
ofnadwy bynnag a fyddai y fam trwy yr hon y dileid pob guynld- 
lyaiau. mae yn dd'iau fod y fam a ddisgynodd ar y wlad 'uav 
Nebuchodonosor, yn amlygiad grymusach o ddigofaint y Nef. 
Davidson. 

Adn. 4. Meddylir yn gyflfredin fod yr amrywiol enwau yma yu 
dyuodi gwahanol ry wiau o'r locustiaid, yr oedd y Dp» Clarkb yn 
gryf o'rfarn mai dynodi g^ahanol ausoddion y locnsto ddechrėu- 
ad ei fbdoliaeth hyd ei la\vu dwf y mae yr en\vau gwabanol hyn. 
Vlindys, yn Hebraeg a ar\vyddocca, lorri yn fyr: — y locu.tĮ, llu- 
oaog'i'.—pryfy rhicd, \\\in: — y ceiliog rhedyn, bwytta i fynu, neu 
• itiifa. 

Ada. 5. Deffrowch,f(d(hryr. Gellir casplu fod medd\vdod yn 
bechod tra chyflredin yn mysg y genedl y pryii hyn. Poooke. — 
Am y giviti n€wydd, ni\\eidiai y locastiaid y g\vinwydd, nes peri 
anmhariad ar y g\vin droš rai blyneddoedd. 13ooturovo. 

Adn. 6. Cenhedlaeth gref,y mae pryfed yn cael eu per.sonoli IVI 
hyn yn fynych; ac elallai fod y locastiaid yn cael eu gahv fel hyn 
yn cnwe(lig, oblegid eu lluoso\vgr\vydd a'u lrefnusr\vydd ; įy^el 
i>iar. 30. 25, 26. — A ddaeth i fynu, mae y prophvvyd yn llefaru tVl 
un a fuasai wedi g\veled eu hanrheithiadau dinystriol, uc fell\ \ 
.>onir am amgylchiad dy fodoi y n aml fel peth mynedol. Bootuk. 

Adn. 8. Uda/el ywyri/l', neu briodferch ieuanc, galar y r hon 
am golli ei g\vr a fyddai yn dra d\vy8, mewn cyfartaleild i\v \U\\\ ■ 
onydd ar ddydd ei phriodas. Darlunir y ddau dcinilad fel y 
mwyaf o'u rhyvv; gan hyny y mae y gyilelybiaeth yn ar\vy(ido foii 
r eystiidd ItymaV a.v Kvrthio ar Israel. 

Adn, 9— IS, Dax\v\uu -^ 'c\\u'Jis.\ vaor favv-r, fel na byddai dim 
\v»ili ei adac\ tuoiSį a.\. ^t oS!i'c^m\itwvx>j^^v;\, ^^Uvirar weni- 
i'lo"-iou y cvssest V a\-AX\x xtv ;i.\\^\ ^^s^i^ X\ vs(%^\ \i>^^ ^^^^ 



ht-r^d y lijddai 



;i.ig i ii ABToa; ac 
lEbymborUi, iiden 
ni»jdd ai ddigDfaiB 



bonh. Yr 
n awneyd i fjou brif gyuh'aliaeth presBi 
4 T. Jer. 31. 13.— rmun^j/iuv/i. iiuiti 



yi hyn oeddgwuBg)HiediD gaiaiwyt, 

Adu. 14, IJS. Vifuegrvch, neu neilldavch Amter peDūodū] i 
gtdv ympryd. Mu y proįkwid yn y g«iriHU hyn ya cyleiriD at 
yr unig ffordd ir»y ba du y gsllent iid(sgwyl i'r bamediiciietliau 
hyn Į[a(il eu iroi (iraw, «ef iTwy ymostifi^ ohunjni jn eJifdriol 
ger brūū Vuv.^Dydd yr Archoydd lydd yn agot^ Mu dydd yr 
ArĘlnjdd weiUiiau yn arnyddo tymhor yn yrhKny gwneirio»- 
Ivgisd nodedig o ogoniantDun'yn nghosbedlgaelbyr įDufaddion. 
B dyicbaGad ei Ivbl ; Kwel Eu. 13. O, a. E£«. 90. a. Mal. 4. S.. 
1 Cor. *. a. Fe'i priodolir yo liennaf «t amser gwrthodiad yr 
luddeiton, a'r fnm ddiweddaf ; hByracb mii y uyntaf ywyr hyn 
aolygirymB.cymh.pifn.S.l, ae.ai; ond y mae y rbiin f-tyiir o 
Eibonvyryn eibriodoli i'r farn dmy locuatiaid: ameddylianl 
fod y cyfryiT olygiad yn cael ei gefnoai drwy jr hyn B ddyirĮdir 
■mdanoeifod j/n ogoiV ond fc ddeinydrtiry cyfry^ ymadrodd 

Adū. le. biūthorrwiid yn ngwjdd tia Uygaidt yr hyn a ar- 
nyddirody ddaiai'vedidttyopelhffrnvifa, oiideifodwFd[<.'adei 
ddifaetncyHawnaddredu. YrooddyllaiieDyddi'r<Hgrir<icb»Edi 
ei dorri odrIiwrlh dy Dduw, hyny yvr, ni ' 



l.is y locusl 



labeitb. 



o ddilTyg g 



Adn. 17, la Ych 
(ei yr oedd yt jd B 
anifeiliaid yn irangi 

Adu. IS. ¥ tin a ddifaodd, Tith yr hwn ygolygir y lyclulvr . 
angerddol, Eigoi HiLL, Scoit, HmvLm. Gnneid liūBo 
jnanrion yn aml i auol difrod y pryfud hyn, t,'t t&nan bynj b 
vmaent laireronived. T. WlLLUm.— Anjtidd yr anidliDcA, y 
llanosrchau hyny ya yr anialo'ch Ih* ntiiui djadeUan yn- 
bmthi.SaJ.M. IŽ. NmCūMK, 

PEN, rr. 

ae yn Tmddangoi yn lled eglur oddiwnh y geiriau 

yn cyfareh bieuiniaelb Judiih, ac am hyny nidjir 

annhebyg Tod y deg llnylh eiaoeg n«di eu CBettiglgdo. Arferai 
oliėiriaid chirjUlu meKn udgym i wyiin y bobl yn Dgbyd i 
toli, neu I ryfcf: ef»]lai tati "t yr olaf y eyfeirir yn y geiriau 

' "" ""' 'Jd peryį dipfawr gerllaw, gwcl Amoi 

3, d. Arferid pcd) nuddion UBturiol i 



■ddoli 



Adn. !,S. (Mili; 



mrgis ebddio pyilnrui • «»jiM, trmi 
:lj1i ildyreMūiu. 

lyduln. 11, DaHufilr diJVod v lomili^: 
_ biumod Ivirvll, Ąt. dailaniaiaii fflM 

' "Ii amimsleiAieĮ'f amj-elfrf* 

" fdl JT llSlll v lt*!- 



\M,\ 






_...»rh«.iUl 

.idcng milldir n dtr-— ^h t iumkt vt 
dilDDgDiiid dii]^ninib TltKsuBlūid 

Iij,Ujwi«ii[d-'-'-^' '-^ 

tphob mgddii 

l>bflni kcidUn, . 

Musgaai arajūt M ns'j gallfltil b( . 

pliao lydda un biiiad «edi it]>d>»}'ii. v rnse un ■»!! yn citi n 

diiac i tyoed i laSii ar nu holl uineilbid y lir gaad'lytll D>W> 

lįiu ilHn. ic hjn nedd y drdd u'r blueu f^l Fdcai. a ddauurt 

bifiuiol rcl uniHlvcb, D.riDSDN. 

Aliu. 4, ū. I>y»ail nubiruellivyr fod cyfleTybnvjild iimVt 
rbi^^ng Įica v Iccuii t phoi T niAnihi a d7wedir j clj'Wlr*«& 
hiddiii gliDDjD[dr(Mcbwe'ii>llldirnflbrdd: ac y^ mu ea nmt )«) 
jDbvvdu.ftl tmitfllMB syrrir ofl»niigwjni. Mm ™n.i» 
oiudiud rhiLi rhywogaelli«u o honjutyn Jobyi.i!och i Imnuad tV 



u gOTūbiiddio i mBib u 



II. JOEL. 6] 

dus, 2 Cron. 30. IS.—Deued ypfiodfabaUoM o'iyttaftU, gab 
eillduol i hunan ymuradiad, nea ynuUtaliad hyd yn ne 
vTth bobpleterau cyfreithlawn. Davidson, 
n. 17. Mhfong y porth ar aUor nedd sefyllfii bnodol yr o 
d, dyledswydd pa rai oedd ofiiyinma aberthaa a gwcddii 
y bobl. y rhai a safent yn y cyntedd agored, 2 Cron. 8. 1 
jdd y prophwyd yn cu rhybaddio vn y geiriau hyn fod y fai 
yfod, ac am hyny na's dylent golli dim amaer i ymdrechi 
hagddi a'i gocshel : ond dylai gweinid<Mion a phobl ymui 
Q ympryd a gweddi. 

In. 18 — 20. rha y r Arglujydd a eiddigedda, ar ea hedifeir^i 
uit fe drugarha Duw wrthtnt, ac a enfyn iddynt dymhon 
'thlawn, gan symmud y gogleddlii, lef y locufttiaid, y rhai 
lt Syria, yr hon oedd yn gorwedd ar y tu ęo^eddol i Jud« 

yn ddiuu mai gwynt gogleddol a'u dygaaai i Judea, canys 
Duw yn addaw uewid y gvynt a gyru y llu difaol yma t a 
a diffaelhy sef Arabia, — Mor y Dufyrain^ y M6r Marw, y r hv 
i'r awyrain o Jerusalem. — Tm&r eitltąf^ lef M6r y Canold 

Deut. 11. ft4k. — A'i ddrewi agyįyd^ oddiwrtb y cyrph meii 
hid ir lan gan donnau y mor. Dywaid Jb&omb fod y u 
ir ef beigiau o locustiaid yn Judea, y rhai wedi eu gyrru 
a gludiif yn oi gan j llanw ac a adawid ar 7 glannuu, e 
gi (lrwg a achlysurai haint yn y wlad. Felly befyd y mae 
fiydd Lity yn tystio i amgylcniad cyffelyb gymeryd Ue ] 
ca. Miuteioedd mawrion o locustiaid, y rhai a ddifaent b' 
-dd-lesni a gludid gai wynt cryf i'r m6r, y rhai wedi eu bw] 
1 i'r lan, a lygrasantyr awyr, ac a fagasant haint inor ofnad\ 
lladdvv'yd pedwar ugain mil o wyr yn mreniuiaeth MuHinisi 
ig mil ar hugain o warchawdlu Utica. Davidson. 
in 21 -27. Mae y prophwyd ymayn annog ei bobl i adne 
i cu hymddiried yn yr Arghvydd, a'u llawenydd ar synimi 
r fatli elyn, ac y n cyhoeddi addcwidion gwerthfdwr oddiwi 
rglwydd iddynt — A cheivch wybod/ymod i yn nghauol Įsra 
.mlwg, ac yn gyrhaeddadwy iddynt oll, fel eu Duw, eu Ha 
ynydd. a'u rittrwcinydd.' Nis byddiai mwyach Icl un y 
liedig y n cu mysg, wedi ei amgau a llen o fewn rhyw un 
ng. Mae y gair " yn <nghanol," yn fynych yn ar\vyd(lo egli 
ueu g}'boeddusrwydd; DeuL 23. 14. Salm 46. 5. a 110. 2. 

19. biar. 5. 14. Kzec. 28. 22. Hos. 6. 4. 
dn. 28. A bydd ar oi hyny. Er y gallasai y bobl ymorfoled 
nilawenychu yn adferiad ffrwyihlonrwydd tymhorau y flwy( 
ond y mae y prophwyd yn eu tsicrau fod gan Dduw fendithi 
er mVy yn aros i'w roddi iAdy\x\. ^\o •, c».\\>j^ ^'t.^asčv ^v«x 
r hvin v tvualltai efe o r net, m4 ^ivKVi^^^^^;;^^^^^^:^, 
?j Ysbrjd,yn y fath bc\aeX\iT'K?dLdL, te\ 1 \>^^^\^^, 
ercbed, eu henafgwyx a'u |įN9^x \cvjl«Ivkvg'^"0' v v 

BOOTUROYD^ 



[I. JOEL. iZ9 

shed, i gaethivired; a dywaid un hanesydd fod deag rail ar 

honynt wedi eu gwerthu yn gaethion. Dinystriodd Ar- 
s Ochus, Sidocį, a dinasoedd eraill PhoeDicia, ac yn yr holl 
.d hyn, nid esgenlusai Iuddewoii, y rhai a ufuddhaent i'r 
I, brynu y caethion Phoeniciaidd, y rhai a werthent hwy 

1 i*r Sabeaid, neti yr Arabiaid. Calmet, A. Clarkb. 
10. Cymh. Esa. 2. ^.—Dyn^ded y lleag, Cryfydwyf, hyny 
!ha neb ymesgusodi o'r rhyfel yma, ni's gwiw dwyn yr es- 
Q cyffredin rhag ymuno ar fyddin ar yr achlyMir hwn. — 

U. Yno disgyn, O Arglioydd, &c., nea " Yno y disgyn y r 
id dy gedym." Boothroyd, 
12. Yr holl genhedloedd o amoylch, sef y cenhedloedd 
dd a ymunent i ddy8trywio yr Eglvvys. Davidson. 

13. Mae dinystr gelynion Daw^ yn cael ei ddarlunio yma 
fytfelybiaeth o fedi y cynhauaf, a chyiinuU y grawnwiu 
:^l ynygvv'asg-gafnau. A. Clarke. 

14. Torfeydiiy tort'eydd, neu dorfeydd mawrion. — Glyn 
i, neu "y torriad," mae yr ymadrodd yn arwyddoccaii 
aith, Lef. 22. 22. Job 14. 6. 

15. Mae y cytFelybiaethau hyn yn dynodi cyfnewidiad 
leth trwyadl yn mysg y cenhedloedd a ddarostyngid ; 
•en. 2. 2, 30—32. . Mae y n ddiau y bydd i'r rhai na's 
lir , gael eu darostwng i Grist ; a'rgolygiad yma a gadarn- 
f yr hyn a ddywedir y n mlaen. Davidson. 

16. 17. A rua o Sion. Tra fyddai yr Arglwyddyn llefaru 
'mch\velyd y cenhedloedd amgylchynol, efe a amddiflynHi 
i hun ; ac e wiriwyd hyn ine\vn rnesur helaeth trwy Alex- 
awr, yr hwu a ddangosai ffafr a nodded i'r Iuddewou. 

3YD. 

18. Bydd i'r mynydiloeddddefnynnumely»win. Darluniad 
iwl o fl'rwythloarwydd mawr.— ^c a ddyfrha ddyffryn 
r hwu oedd yn ngvvastadedd Moab, tu hwnt i'r lorddou- 
n, 33. 49. Jos. 3. 1, ond gan na's galiai unrhyw iTr^d 
'rhaedd y fau yma o'r deral, mae yxx anilwg mai allegawl 
riau hyn fel dyffryn Jehosaphat. Arwyddocaad y gair 
ev^ drain, ac e ddichon fod y geiriau hyn y n arddangos y 
r anwareiddiaf a'r creulonaf o drigolion y ddaiar dderbyii 
Crist, a chael eu gwareiddio a'u hachub trvvyddi. A. 

Neu, efallai fod pellder y dyffryn hwn o Jerusalem, 
di ehangder benditliion Duw. Pocoke. 

19. Ciglynion galhioocaf a mwYa.C Qx^vv^s:'C(x\sss*ik'ic«r-ęv 'v 

a ddiflananl, ^au v^\xft\ ^>x ^^>i\.x>j^N\vi ^ vvr>^ «^^.^^K«si^^^.^^ 

lion adde\cd\% \^Cl\. v.^-v\v\"^ ^'^'^■*^'^' 

21. G'lauliaf, ixev\ ** ^vAvil ^^^^ :^^r\ ^s.-^-*^-^^^^ 



vi.. JT k"a a .!■ ir«B--!Jiir JaJah. 
I uUirfffchidtlau bffa-ifti bajfUaidd.t 



birlunia Jr<>.r»m'i> rai u'i'lK'OvIUŪuu, ac a 
iM u him). i H'uiih (^^zinb ;n iruKi^mer} 

Ada. S-i. rr Arįlitynld s nu s Siim. 
aU rw gunfiHl hnlyil VU JiK'] 3. lU. «n-el 
ynyr yv, j bfdiliii i iMuir nrUKiiu dych 
iiL<>d ĮiuTllIiim riid numt, pen D. H. Nevc 
V hugcUiaiiI a alaraiU, uen "■ Imrfcj'dil .v 1)u 
jrvdeitliirjr. a henrirdd «n diratryviii gan , 
jai'r, naii, " Am onvlraildaii luirer Durnu 
mal vr TMyr jw IUwor, aut aniryvi, uoniiJ 
aiimrrddaii Įnimudol. BonTDBurii. — Jn 
r.'f triniliiiii UileaiL Yr ocdil y wUd j'mu 
ir įDrJJ.incii, ui: ya cael ei phiisvylio 



Pkw. h. AMOS. M1 

> — — _— — _ — , 

Adn. 6 — 8. Am iddyrU gaetJtglueto y gacthiwcd gyfiaum, neu, 
"lawer o honyntyn gaethioD." Yr oedd hyny ei hunan yn an- 
flrawd rawr ar Israel, ond chwanegAi-yd at eu hadfyd pan ddurfu i'r 
Philifttiaid eu gwerthu i'r Edomiaid, eu gelynion crculon. H\ryr- 
«ch mai at yr amgylchiad a grybwyllir yu 3 Cron. 21. 16, 17, y 
cyfeirir yma. Davidson. 

Adn. O, 10. Ycyfammod hraicdol. Yr oedd y Tyriaid hwythaa 
yn enog o'r un traha a'r Philistiaid, sef rhoddi i fynu g\vbl o'r 
gaetliiwed i Edom, ac yr oedd eu camwedd hwy yn ffieiddioch, yn 
gymmaint a'i fod y n iTrvyih torriad cyfanHnod a chyngrhair o'r 
faihddirrifolaf a wnaetbid rhyngddynt hw} d'r Isrueliaid, yr hwn 
a elwir yn gyfammod brawdolf hwyrach am ei fod wedi g\vreiildio 
nicwn cyfeillach gynnes, yn hytracli nac wedi ei achosi gan 
angenrheidiau gwlailol, cymh. 2 Som. 6. 11. 2 Bren. 5. 7 — 12. 
Datidson. 

Adn. 11,12. GwelE8a. 21. 11, 12. Jer. 49.7—22. Ezec. 26. 
12 — 14. a 35. Obad. l-=-16; a'r Notiiadau. Er fod yr Edomiaid 
o liad Jacob, yr oeddynt yn coledii y ca«ineb creulonaf tuag at eu 
brodyr yr Israeliaid, ac yn cofleidio pob cyfleusdra i'w drygu, am 
yr hyn y cwyuai y proph\vydi yu fynych, ac at yr hyn y cyfeirir 
y n 2 Cron. 28. 17. Davidson. 

Adn. 13—15. Gwel Zej^h. 2.8-11. Ezcc, 26, 1—7. Jer. 49. 
1 — 6. — Eu brenin, neu, " Eu Milcom," yr eilun yn yr hwn yr ym- 
ddiiiedent. — A' i benuadhiaid, neu ei offeiriud, cfallai. 

PEN. II, 

Adn. 1. Am iddo lotgiesgym brenin Edom, ^e. Meddylia rhai 
mai am weithred o grculondeb y dielir yma ; eraill,mai anmharch 
i gorph marw brenin yw yr hyn a olygir; ond, y mae yn llawn 
mor debyg mai rhy w weithred eilunaddolgar y w y peth a olygir, 
rhywfath o abcrth ar8wydlawn iV gau dduwiau. Cobbin. 

Adn. 2,3, Fyddmarujmeivnterfytg; mae yr amrywiol ymad- 
roddion hyn yn arwyddo ymryson a cynhwrf milwyr, yn llawn 
awydd am feddiannu yspail buddugoliacth. — Y bamtoTy neu ei 
phenllywodraethwr,yr hyn ondodid a arwyddai nad oeddynt mwy- 
ach yn cael eu llywodraethu gan freninoedd. Cymh. 2 Bren. 8. 4, 
26. 'Davidson. 

Adn. 4, 6 Mae y prophwydoliaethaii am ddymuhweliad Judah 
yn dra lluo8awg ; ao yn wlr yr oedd troseddau Judah o natur wa- 
hanol i'r eiddo y cenhedloedd oedd o'u hamgylch, esgeuluuo cyf- 
raith Duw, a throi at eilunod, yw y pethau a nodir fel achlysuron 
ir fam ddisgyn arnynt hwy. Bootueoyu. 

Adn. 6 — 8 Am iddynt wertku y C(įfiawn^^. (or^^x^ 'ecvSiaR>&s«. , 
a rhoddi barn aoDghyfiaMrn et cwo\)TWJ \i^OBaa.> ^.^^sJ^- ^'*''^; ^ 
n, 12. a 8. 6. WnowTn.— Kr pAr o MI^A^^^^^^^^^^r^cy 
bcth mor ildi .rcrth a hv n v . NTA-rouir. . Yt-j^^^v* v^^ vt» ^ 




li.l yn nniĮ[ ju j-red j gn'iii. 

. Mtie T ]imĮiliir}'iI tn f 
■DUE Amuriiul fa ceri ei r<i< 
y nux įr pnpl-ieiiii ar Xa 
M nnll .MnrMlill memi mi 
!|l ft'r ritul flll onldyiu w«Ii 
.raii I ildtiRn Il.vviiilnielliii, 
I.<'fl, v llinvIlBu olynol o 
(IvHlmnliriil cnln Vr Xai 



I. la -IH. [rWr > 



ir }ii|nil'>ui.' Kkiti 



Iil JT luil ■viii' 
Hliii ;n dcli llo. 



Adn. f —7. AifHh yrfldtrtRl *». Hm 7 ew«rtiyDaa hyn yn 
dangos wal SMgl* 7 rlraa 7 Ueir aw«]]ibeiiei yigl|faeth,7 cw7mp« 
yr aderyn yn 7 Higl, nen fu 7r f»&iA 7 bdU pin aivyddocca sain 
JT adgurn ėimSiad gdyn boddiijpiiiliMllioi; felly eyhoeddoi 
t>nw d finicdigMtIuui tnv7 7 umpIiirTdi. i g7firoi sylw ei l»obl 
iB7neibod7nxfi7ddliraddtr. BoovKBorft. 

Adn. 9. C^hoeidmehofnmf 110a, ** ar 7 pšlatan,*' ar y nennau 
gvtftad, o Im le 7 grhoeddflB C nadiTir neiryddion pwy8iK yn y 
d7ddl«i gynt yn iigirledydd 7 Pirynin, Ifctt 10 ^.—iMuiech 
ym^MTse- <}6lwir7lUl&tiaidr«VAIjditlaididdyfodag^ 
ed 7r annghyiUiwiidar'a'ir tralą a aiftrid gan yr Israeliaid yn Sam- 
ana. BoorHBCVf D. Nėa yate, pMr nwy i j^dano yn erbyn 
fikūmaria, yr hon oedd yn gonradd ar flTiicyn difyr, ac yn cael ei 
hamgylebyna^ caa .flyniao. Dylynid 7 torfys^uTan o fyddin 7 
gelTn, gan TtnMliadan gDrtlirvm f ^ DAviosoNr 

Adn. 10, TViTM y moai/ d^'a. Bhoddir įt achos am yr efiaitk 
yma, Yr oeddynt yn ymgyfoeihogi Inry irdthredoedd o annghyf- 
iawnder a chręolondeb, cymh. nen. % O — 8. 

Adn. 12. Y ddtpy-Įfoei, neu daam o gitui- Mae y n debyg m ai y 
meddylddrycb mwyaf natnridi i'r geirian yw, y byddai di'aocfa 
unrhyv Israeliad o'r pervgl dyfodol mor ryfedd ac a fuasai i 
ftigail lwyddo i acbub y rbanau idwyaf diwertb o ddafad o ddan- 
nedd y llew. — Y rhai $ydd yn irigo yn Samaria meton ctvrr gwely, 
ae yn Damaseut meton gonįeddh, Mae y divan, neu yr orweddle 
yn y gwledydd I>wyreiniol iredi ei ^fodi odcUar y lloriau ger 
vstlysau yr ystafelloedd, ac mewn tai da fb'n gorchuddir a cbar- 
pedaa, ac a'u defnyddir yn ▼ dydd yn Ue cadeiriau, y goiigl a ys- 
tyrid y lle mwyaf anrhjdeddus yn y gorweddleoedd hyn ; felly y 
mae yn amlwg fod cyfeiriad uniongyrchol y n v bygytbiad y m a, 
at y goludog ar moethas yn mysg y genedl, fel y rhai a fyddent 
yn wrthddrychau pennaf y fam. z r oedd Damascus y pryd hyn 
- yn ddaro8tyng<^ig i Israel, gwel Pen. 1. 1. eymh. 2 Bren. 14. 28. 
ac y mae y n ddiaa y taeddid llAwer Taraeliad cyfoethog i bres- 
wylio yno, oddieithr bod liiyir berthynas arbenfg ihyngd<Io ar 
llys breniuol yn peri iddo aros yn Samaria. Yr oedd Ahab hel'yd 
wedi cael eaniatud gan Benhadad, hyd yn nod i adeiladu heolydd 
vn Damascus, y n y rhai y preswyliai Israeliaid yn ddiau. 

i>ATIDS0N. 

Adn. 14. Y gofwyaft nen yr ymwelaf fig neu am allorau Bethel, 
OwcI pcn. 6. 6. 1 fircn. 12. 29, 82. Exod 27. 2. Sal. 118. 27. 

Adu. 16. Bygythir yma wneyd.vramryfaldrigfannau g\vythi(m 
a fwynhai y pcndctigion, yn gaJiieddau. Bootuuuyd. 

PEN. 1\. 

Adn. 7. Gwartheg Bamn; yroedd BMKivsTv^v^^^^^^į^^ 
eJ phorfeydd; a'i gwanlieg yn gyffwdm ixx <k<t>»i\o^ '^'^ ^^^^^ 




myliJ. Knilluii.vliknt' 

S-S-'" -'""■■" 



".T 



Jcr. 0, IT. E18G. le. 1. B 37. 3. Felljr J cwTnfuiū ; pr<i- 

diR, W. Loma. 

<la. 3. VddiiuuaaethaUandmil. kc. Ni'i gili ; ddinBa a 
)aiu 63 a £lwjr illsn gyni, mnia mvy na cbint ;□ breienol ; 
illT D.c«ii c;fuUle<ld jroedd hull boblogaeth y nlod. Diima. 
dn. 4— 10. CfiiiiKA A" bv<B fyddwi:lt. Tta.ytoeičy].i«- 
■ydyneu rhybuddiū o'rpethfluhjn.efc ar'- -■ — 



lod; myTunigfibnld i ochcl dynryn tmTiul 
dyn Uyvodraethu ar boh irelli, am hj'uy cic v^ 

; vrthddrycli priodūl ofD a gobaith. Efė a iimiuld luyne.. 

ijdd yn lly«io en hoU yngogiadau; dydd b noa a liftidd- 



į vrthddrych priodūl ofn a gobaith. Ef 

1 yn lly«io en hoU yngogiadau; , 

' oruhymyn ; j cytom^lvii a dyvalllant alU 
A-iuiu eūKeAion ei bobl, ueu ETflawflj cūBbedjgkciu įyimvt 
lynion ef. tfe sydd yn cyfudi y gortbrymetlig Hwchluiv 
:hr)gwyr bslohaidd, smddiilį'nfrydd cadomaf pa rai a fjild 
iniiigonasil iV diogelu rbag dialedd j rhai a gJ'lTroiiant li 
iroiiloadfh. Gan hvLr, nidoeai'rgenedl y b/Aln'r Uiillaili 
iiuildial iddi, ddim i H ofai. Kfe ai ™idw rhug pob drwK 

BKured ūdJiwnh d holl elynion.— !■ — '" - " 

bnylliry cyrucryrldion ' ' ' " 

ion yn yr neu ocsocdd, 

irmvrtd, 4>olar. UlviDtef. 

du. ll.ia.SolArHv'l^vd.cy&iriadatuthni'ijda'rd.riryiicn, 

lurluniad o orthririti inawr, gicel pen. 1. 3— S.— F idi-l,iiH 

riilli, ni'u y rhodcliun o a-enith, hjujr j«-, llwgi-wobr«j-acih, 

nw)'9edig a vcnilh; ]T unig bclh ond atid a'u cynlinliai yn 

.— Fh Imi kribio g ItaaJ i/ii į portk, hj'ny jw, yn gurami-dd 

tiii ei nebus yii gyBaiin J gicel i«n, a. O- a. 

Ldn. la y ntb a f<jMo caU a MUaai/ramterhvmH: Fr vs- 

a dyn ducth rnu ut'ci cw}-nn, iia'a gili efe Į»el cyilaunder iKii 

Ldn. Itt, \^■ Galicaiil i/r orJdicr i aUiru, obl™d fod ffiTtyib 

ihaiarreral o durų fel Ču cclfyddyd amgyllug.— 2><»nir^^<i' 
ydjjgawldi: felbarnari weini tosb; e(2lū fod cyl<>ir:jd 
yr ymadrodd ai yi amljgiad o gjfiaKTiJer Uu» yn yr A:pLl, 
1 dramwyai yt angel dinyblnol tnryddi. Davidun. 
^dD. 16. l>giJd yr An/iu'udd, timscr lalciligaelb cyliann, fd y 
o yr yntadrodd yn an^'ycldocvau yn aml. Vr ucdd y j>m|ihwydi 
dibodyndalgan jn aini fod y cytryw iidi% -jiv ™^';-,™.H 
cyn ddian nad ocild neb mui ftslti t ii-iHMa»>^«*^^-''S'^; 
™iirgwawdwvr,ytl«>i rown. ii^^^n?* \;C*;r^*^^ 
oi/«ivnii^odiofvn.ra\e-)n«e «i*CT'«-'*,?r^^SS«» 



»46 AMOS. Pkm vi. : 

Adn. 19,20. Yroedddyddyrymweliadi'rdegllwytb7]iu]inoi 
o atdfyd digyminysc;; ckn gynted ag y byddai un ddn drosodd, yr 
o«dd y Uall yn ei dilyn yn ddioed. 

Adn. 31 — 24. Nia aroglaf yn eich cymynfaoeddt hyny yw. Nid 
ymhyfrydaf ynddypt Yr ocKld eu cymmanfaoedd cretyddolya . 
gyisėgredig iV heilunod ; am hyny yr oedd ea holl omjmnm į 
a'u caniadau yn gas gan Dduw. Boothrotd. | 

Adn. 26. A offrymfMuoch chwi i mif Mae yn egliir fod v pro- 
phwyd yn rhoddi y cwe8tiwn hwn iddynt i'w hadgofb nai oedd 
l)uw y n cael ei foddloni ag aberthau, cymmaint ac a chvfiawn- , 
der a duwioldeb, 1 Sam. 16. 22, 28. Salm 1. 8, 9. Km. 1. 
1 1, &c. Ond hwy a offrymmasant i'r llo aur, ac i eilunod enull ' 
yn y diffaethwch. 

Xdn. 26. Ond dygatoch babelleich Moloche 4*<^. Mae yn debrg 
n ai teml fechan, y n yr hon y gosodent y ddelw, y w vr h\*n a ol- 
Tgent wrth y babell yma. Addolid Molorh yn nhir Isreal; acj 
mae yn ymddangos mai yr haul oedd yr eilun ymu, a Chttcn t 
gynnrycbiolai y scren Sadwm. W. Lowth, llfallai fod lloii 
sėren y n iiba}cen y r eilun, i ddangus ei fod i gynnrychioli on o'r 
crrphVybrenol; fel y gwelir ar lawer o hen fatliJu ; gwel Aa 
7! 48. 

Adn. 27. Tu hivnt i D<tnuucu», sef i Assyria a Mcdia. Gnei 
2 Dren. 16.29. a 17. 6. Williams. 

PEN. VI. 

Adn. 1. Gitac y rhai esmin/lh arnynt yn SUm,Tn.'\\, "yrh:.: 
mown balrhtU'r a iMiystyrant JŠion," S-pt . Sį/tiaty. .i,-./^;<;;. - 
y rhai a ru.cir ijn bennaf o'r ccnhclli'i'dii, sef JSiun ziv.i Jtruviirj-. 
M S:imaria. v rhai ocdtlynt orsafau riy\votlratlh y <Klwy frt-nir.- 
iaeth. Ju<l;ili ac Tsrael. W. Lo\vtii. -Mae yn g(i!y;j:u vu yvxuk:\c- 
ion. Jlr iri:v:sov. — *' A rnwir ar oi y pcnnaf (>r corihfiiii eciii. 
(iwcl Ksa. 41. .). Mac yn debypf tu l»(>d j» n yniįry fcn\vi ur vu\\ il 
Uiiv ■';!■; pf»l)logaidd, neii uroniaid cnvvog. Williamh 

Adn. 2. Chalneh, Ilemath, a (/.;///, ovdjynt dilinamo* id i nm-j. 
Mcvr;. <:d cu t:orchfygii a'u hybbtilio ; y dd\vy iLtuaf ;;an A^s.. ri- 
Esn." 10 10.; a r olaf, 2 Cron. '27. (S - Ai įiu-lU y'Ij.',t. m-^i, ' ^•. 
g\vi'Il vdych"' iKi'r U'yrnasordd ht/iif A tedd\VL-h cluvi f»y i 
u:i\\liir ]i.)ddrd l)\vyf()l na'r rhai hyn? A yd \ cI: fh\\ i \ n Vw; 
gi.iluoį,' Hiic ocddynt hwy i \vrtbsffyll Assyria ?---^< //r .'<;< .'/if.-t-'. c- 
ir r fu n hu'j luich tcrfyn chici f y r ys!>r \\\:w >n dch;, ^' >«-. a ^w 
t'ith g\\lad chvN'i yii llai oyinh\v>'.s na u g^\!.ui hv.y i dvnufc^!-- 
^'»1 yn lu-liel -frydig'^ I)aviI)Son. 

Adn, o. Vn :n,-<uuets!tddle trais. Vn dct.iytidio j.i)b miMMii r i 
aciUVfcuro ym^ytVeithi*) ; canys y mac \:i vldiau inai ii\s v\ in-.;* 
iol & olv^U \VTŪvvi\s'U;v\v\\vi\x-^\s,,acdwir l'clly ar gyTriJ' y cifulo-- 
tieb a'rUA^ii. a At^mvi i^iw\ n Wu\n;j\ s-cvvi-, v\mh. i>'u. "*i. rt— ^ ;» 
S. 6, C. \U\\i»i«oT^- . s-;.. 



I 



I. VII. AM08. §A7 

i 

An. 4 — 0. BwyUa yr wyn a'r Uci, sjdd 7& amryddoocaa ea 
wcdi ymroddi i lythineb a moethau, heb im gofal ganddynt 
lw7ddiant y genhedlaeth oedd yn codi. — Dyehymyga*afU idd- 
eu hunain offer cerdd megis Dafydd. Vr oedd Dafydd yn oyf- 
oddi caniadaa, ac yn dyfeisio offerynau newyddion i foliannu 
irglwydd drwyddynt; ond y rhai hyn i waaanaeth llawenydd 
waol. GiLL.— Ond nidymįfidiant am ddryllioJoteph. Hyny 
, nid oeddynt yn ymo6twng o herwydd y bamedigaethaa oedd- 
yn cael ea dwyn ar Israel, a elwk yma Joseph; gwel pen. 6. 

6. W. L0WTH. 

idn. 8. Odidawgrwydd Jacob ; yr hyn yr ymfawrygai Israel a 
ob fwyaf ynddo. 

idn. 9, 10. Yr ystyr debygid, y w, e/ y galiai teulu fod yn dra 
)sawg, na's gweddillid cymmaint ag nn berthynas nls nac 
(thr; ac y byddai i'r cyfryw orfucheddwr unig gael ei amgylch- 
1 ar fath drallodion, fel na chaffai y boddaado gladday meirw, 
alaru ar eu hol ; cymh. Jer. 16. 1 — 8w Disgyn i ran ewythr, 
i ry w garenydd pell, i losgi y r esgym yn lladradaidd, canys pc 
caufyddid gaii y milwyr yspeilgar yn y ty, hwy a ruUirent i 
n yn ddioed. Mae yn debyg mai at y perygl yma, y mae y 
cliymyn caeth TaiVy yn cyfeirio. Arfera galarwyr y n gyffredin 
eddi ullan yn chwerwder eu hysbryd. — Am na tpcuanaetha cojio 
3 yr Arglmydd, neu " Taw, hyn a ddaeth am na chofiasant enw 
\rglwydd" Boothroyd. 

^dn. 11. Efe a deryy ty maivTy a'r iy bychain; hyny yw, cosbi 
) graddau, yn gyntaf y goludog a'r galluog, yna y tlawd a'r 
van. Davidson. 

Vdu. 1^. Buasai ceisio rhedeg meirch ar y graig, neu ei haredig 
ychain, yn rhesymol mcwn cydmariaeth i ymddygiad y bobl 
a, y rhai a wnaent orseddfa cyfiawuder,ac ymarfcrion crefyddol 
bvn &e\vnTj[rnvyth cyfiaipnderf yn wasanaethgari'wtueddiadau 
nanol, cybyddlyd, a dialgar. Davidson. 

PEN. VII. 

\dn. 1—9, Ac ioele adladd tcedl Uadd gtoair y brentnoedd. An- 
lych iawn, os byth, yr arferir gwncyd gwair yn y gwledydd 
oy, am hyny y mae rhai beimiaid dealhis o'r fam y gali y geir- 
a gyfieithir Uadd, fod yn dynodi •' pori i lawr," ac mai y tyfiant 
di y porlaad cyntaf gan anifeiliaid y breniu a ddifawyd gan y 
įdys. IIabmbb. Mae hyn yn golygu yn llythyrenol y bamedig- 
thau trwy y locustiaid, neu yn gyffelybiaethol yr anrhaith a 
rhaodd droš on mlynedd ar ddeg, o farvvolaeth Jerohoajjo^^s^^. 
!"ydliatl ei fab ar yr oraedd. DkN\\>^^. , ^x^, -eK««^ 

idn. 4-6. Mae y Idn >|mavix^o\'3^x^sK\«v^ T^^,^'^^" 
^odd newvn trwm a y>\fl\ii^w ^^^ C'*'^" ^* ^X'^^>"^^"^' 
'(ii arswydus, oedd eia\o<i% "^^^ «nxi»svsia. 



1M08. PM. 



^ 



AdD' 7 — O- Mac fammedigatitbiiLL Duv yn cad ?ii dirlijnv) 
wcithUu trwy fi^yji, [ ddyaoili nniondflb pflrflkilh ri aruiAirfl- 

■ - u,Bwel SBr«hSl. 13. EsB. aS. 17. Defn/dilir jrtiDat 
VIJIJB.U aK B ui^zir i ad«L]adu WTthyDt, weithiaii i nadi y ii^^arii 

■ amceiur cii Irou i Uwr Dqu en distm-io, gwil 9 Sun. 8, 1 J 
Eb. 34. U. Galu. 2. 8.—UQk:Utvid /laoc, a elivB^« I-rvl t 
yr alUir a'r Uwyni yn B«rvbii, lle y boani IsBac yn Irlgumnu, Į 
ao yr aaūtoduv aUnr. Gen. Sd. 35. ft4a. I; a'r lleoedd uiUli I 

leiUduuid i eiluDaddDliaelb, megii Bcibd, a Gilgal, peo. 3. Ii I 

■ • » W. LdWTH. 1 

13. Capel y fcrenin, į-f., neu gJBCKr y brenin, « Ibeml y | 



PEN. VIII. 

Adn. 1—3. F/nevikydi yr kaf, y thai y rluiid c_ _ , 

. pniEdagy byŪDiitTD acddhd; gan ūii's Rdllir en cidtc! fElii 

I n Mdd laraėl yn ačddled i čiioynr, K nid oedd yn RmddD i t 

' - Hawiliydl Dnyiol oddef Eu mtiveddaa yn bvy ; cymh. ccn 7. 

a. JmI t. 18. 

Ada. 4 — 4. Ltynmiyr angeno^, fclbwyatfilod rheibi 



BU hyag)yfaeth; yraodmdd ryfiVvd[ū i ddarlunio ganhr7mwT 

Į[wcl 8ūlinfi6. l,a. Yrocdi' ^-' ■" ' '" 

fel )T peddynl jn ynyris 



!d bydcJrwydd yboblhyo m 



r^cb įmynl, am eu tjod yn lorri sreu inifaidtieth snngbvriaš 
hvry. HaWLsrr. 

Adn, 7, Ingor'frainlJac<ib,yThwn(KiA vr 4rElwydd ei bai 
u. G»el Eiod. 15. 7. Detit. 33 SS, 20. Uaiidsoh. 

A<In. S. A barir hi ymaili, a Iii afoddir- Cydmerir uylodii 
H gaatyngiait y ddoTiiT ftii touaiLU, yr h^ a BOblyHimr gan Atlaia 
nyn, yn dia phrydfenh a phijodol i orliGad ae cnFiliaiL y N 



__— 14. Arferai yi InddeKonymoryna'rpnipliKyiUsn 

IffdghDrjneooyfyngderau; ond vn ūwriil chaeni vr im; g»ct 
įin. 3. II. Eiec 14. T. 1 30. 1. w. Lo^rtB^—A Airf a frtqulr 
<»( o fėr i fir, gaa chwiliapob lle ambroph«yd. o Fi'ir Tibcri» 
neaGalileai neu o'r Moi Marv, neu y HJn'Ciieh ary debau, u 
M6r Mawi ar y GoclIeRin. G11.L.—A ddiffoJdanl o oįfcM.am 
"rybūdaelh otinpcbn»iiiriol. Davidsoh.— ftcAod Samaria, «f 
>T ellun gnladol, y Llo a gyrudasid yn Bethel. Hkwi.btt.. 
CEN, IX. 

Adn. I. AritT»UiiTi ac)Vil»iA^ii^«ai£v,'*R*nB«o»n,eii.i.. 



AMOS. 64D 

, A. Clabkk. — Allor y poeth-offi-vrm o flaen y deml yn 
PooLB, T. WiLLiAMs, SuTCLiFFE. — TūTO cappan y 

i galluoccaf i gynnal y deml a'r genedl. Stokbs. — Fn 

brenin, y tywy80gion, y pendefigion, a'r ofieiriaid, — 

hai olafo honynį, y werin gyffiredin, nea y rhai a ad- 

lynt. Abbn £zba, Kimchi, 

4. Carmelf mynydd uchel, yn yr hwn yr oedd ogofaau 
lL)chesau diogel, cymh. Esa. 2. 19, 20. Y meddwl 

dai i law Duw eu cael allan o bob rhyw loches. — 

't esgynfeyddj^cjfeiriad at ystafell uehaf y denl^efallai, 
i wedi ei gwisgo ag aur, 2 Cron. 8, 9. Yr ystafelloedd 
hai y mawrion a addumid wychaf yn wastadol, ąwel 
. Mae gwychder y nefoedd yn datean y gogoniant 

hoU ddaiar yn dw}'n tystiolaeth i'w ddaioni ef. — Ac a 
ei fintai ar y ddaear, neu "ei ystordy yny ddaiar.' 
yma gyfeiriad at yr arferiad o raddio trysoran mewn 
awrion, y fynedfa i ba rai a gaddid vn ofalus. Datids. 
Mae yn debyc mai yr ystyr yw, nad oedd wiw iddynt 
jrn eu hynafiaid, na dysgwyl paraad o'r ffafr Ddwyfol 
3u bod anwaith wedi derbyn profion anmhri8iadwy • 
bd cenhedloedd eraill, a fuant imwaith yn meddu seil- 

i fostiu, yn awr wedi eu dwyn i gaethiwed. — Meibion 
aid, neu yr Arabiaid, y rhai cr eu bod y n bobl gryfion, 
ianrhydeddus iawn. Bochabt. Yspeilwyr y diff- 

threisvvyr y gweiniaid oeddynt, ac felly yr oedd yr 
redi rayned yn gyffelyb iddynt. 

•10. A ogrynnaf dy Israel, Ymadrodd cyffelybiaethol 
u hyn, er arwyddo y byddai i Dduw yn awr lwyr ts- 
>ddiwrth y gwenith, eymh. Matt. 3. 12; a thra fyddai 

annuwiolion gael eu dyfetha, ni's coUid un dyn da a 

DOOTHBOTD, 

12. Y codaf baheU Dafydd, sef adferu y freniniaeth i 
'th Dafydd ; ac y mae y n egiur fod yma gyfeiriad at 
efengyl. Gwel Act 15. 16, lle y cawn ni esponiad 
ar y geiriau hyn. 

-15. V goddiwet yr arddivr a'r medelivr, darluniad 
•wythlonrwydd y cynhauaf, yr hwn a fyddai mor hel- 
tyddid yn ei gynnuU, Newcomb, Lowth. 

OBADIAH. 

iia ddim am y pTopK\iyya \J^a Vfc\»\«>»^^ ^^/^^"^ ^^\į: 
ar welcdiflaeth hon am (ld.x\BedA -njt k-^;;^ ^^ ^^ ^ 
iin ywy ei fod tS yn «\jd. oe»xBT o. -^i.^^:^^ ^' 

ir ai ddyioediadau Oottdla\x i^tv ua^- 






iSO OBADIAH. PcN. I. 



PEN. I. 

Adn. 1. A ehennad a hehryngwydt i^c, yn oi defod tTiryiogion 
rlaiarol» darlunir v Duw lioUalJaog yma fel pe byddai yn ff«y«o 
hyddinoedd yn nghyd, ac yu cu gosod yn drcfnDs i fnrydzo jn j 
crbyn y l)obl yr umcanai eu dystryvio. W . Lotrrii. Hwyntcb 
fod yma gyfeiria<l at y cenhadon a anfonid o lys Babilon i wysio 
y byddiuoėdd yo erbyn Edom. Buothboyd. 

Ado. 3. Mi aih \oneuthum ynfychan; nid ocdd gwlad EiTos 
ond bccban mewn cydmariaeth i lawer o wledydd eraill ; ac nid 
()«dd yn nn o'r rbai inwyaf dymunol, gan ei bod yn greigiog • 
mynyddig. 

Adn. 3. Yn lioUfau y graig, neu ogofeydd y mynyddocdd, rbai 
n ba rai a allent fod yn naturiol, a rbai yn gelfyddydol, vedi ea 
llunio er diogelwch yn amser rhyfel. 

Adn. 4. Y r oedd Edom y n ei balcbder yn ymddiried yn ei 
hamddiffynfeyJd, ac mor ddiogel yn ei dyehymyg ei hun a phe 
buasai yn mhlith y ser; eto rbaid oedd ei thynu i lawr oddivDO, 
Jer. 49. 16. Bootiiroyd. 

Adn. 6. Ei gtidd/eydd ef. Cyfeiriad at yr arferiad oguddineo 
irysoraii gwerthfawroccRf me^vn pydewau dyfnion, neu ogdfaau 
dirgcl. Mae bod y gely n yn cael byd i drysorau a gudtliasjid mor 
ddiogel debygiil, yn ar\vyd(lo y byddai iddynt ynilcdii (iros Intb 
cirro'r wlad. Mae NewČome, Boothroyd, ac amryw o'r Heim- 
iaid yn traws sym'mudo y rhan o'r bummcd adnod'svdti rliwc; 
rrornfachaii, i d(l«'cliron v ch\veched adiuul, vr hvn smIiI mi !•■:. 
ir tostyn tidaillrn yn ll;i\ver mwy o«jlur a th^son. 

Adn. 7. A'lh yrKit-i-U Iv/d ij Ur/yn. En cyn.iirlu'irsvyr. \m.- .: 
m tlilyn hyd drriyn y tir a'ii pida\vsunt. nt-u, hwyr:uli. a dr.-i.v;:/ 
i'w hcrhyn. ~ ■ Bu-Į/lta ir;/r dy Jaru, y rliui a grucviNvid ar dy lw: !.i 
uondy tiiwyr y rhai a ilileri)yni«'i)i tu o\ lliuii:ii'th guaslaiioi i;t ::;.'.. 
— A roddaaant archml, mfu, yn oi y Hrirniaid iiallal". ■* a li.i- :i.i' 
ant t'agl fian«/."— l'a laiul byniiuji aliasai \uiirr«i>t Kiiiini tc.;.\; 
oedd L'fe yn >:fwcithrouu Jll tin ihvyr anuidif^ii o <1«1« all. Hciii... 

Adn. 10 — 11. Am dy ur.ifia yn crhyfi liy t'riiir.i Jiu-''. I!:.," ... 
fod yma gylciriad at yni.Kiypad Ksau ta«l n r hdoniiaid at J.k. - 
gynt, Gen. 27. 41. .Ac yr oiJd y mciMon \n \vasta.l y n ^..r ■: : 
yspp.ilio Israel yn <idi iliu<:a:vdd, a'u brailyvhu yn ^^.•lru■!■.\y■:lil « 
• Pan gyincrsvyd Jtrasaltm gun y ^.'ahicaid, yr iK-dii \ r Kiinnii.i . 
y n ymlawt*nycliu yn adlyd yr Juddiuon. a«- liy<l \n n»'i! i;.- * 
gr<:ulawn a llofrutldio y rhai a duianjjasrnt rha^' c:- ddy f y (.\:'.-'.- ■ 
aid, ac a flbiscnt attynl li\vy am ym\vartd. Vnnn hko\ i>. '1V\\:i > 

.\(in. l<i. Mai; ainry\v Lslii)n\vyr yn nK'dih\l Imi y prujjiA * ! 
yn y m.'ii\'av\\iįT\N\\ troi iį^yiarch ei boM oi liiin ; oiu\ y m..*' w. 
vmildaiii;"syu{\vy uA\n^\m\\-kv«S.nt VL^Umiiaiil aj;yffn-lii"r yn :■..- 
1 1 :ni8 . N id* an\Y^>' ^^'^ ^'^"^ ''^ '^^^ "i^ '^'^^ '^'^'"^^ 'i'^ ^'^^"^^ ' ^ vU«' (\ i j d ū : ■ 



i 

Jeh. i. JONAH. 

Twahanol ystyriaethau; fellv megis j gwledda8ent, ac yr jmi 
iidasent hwy ar fynyddoedd Judea, ac hwyrach, yu Jerusalc 
ianan, felly yn ddiau y byddai iddynt hwy a'r holl genhedl 
i yn^itvv'enyclient yn nghwymp Israel, yfed o gwpan digc 
dna^y yr Arglwydd. 

' Adn. 17—21, Yhydd ymwaredf neu y rhai gwaredol, hynj 
y cweddill achubedig o adfydan y caetbgludiad Babiloaai 
lciiaiannant Fynydd 8eion ėto. — A herchenogaTU eu perchenoį, 
hwyfU, sef gwlad yr £domiaid; ac e f u hyny hefyd y n y: 
ddylynol 1 adferiad yr luddewon. Darostyngasant ysbryd 
yr Edomiaid mor drwyadl, fel y cynicrasant ea henwaedu, yi 
.goiphorasant i'r genedl Iuddewig, ac y darf'jant a bod y n 
waoaniaethol. Gwel 1 Mac. 5. 3 — 6, 65. — 2 Mac. 10. 15- 
Y mae Josephūs hefyd yn cadamau yr un gwirionedd, ac y 
hanes a ddyru ef o'i genedl, ymddengys yr liiddewon fel tai 
yssu ea gelynion blaenorol oll. Adfeddianuasant holl G ai 
gan gynnwys Edom ar y dehau, Ephraim i'r gogledd, Philist 
gorllewin, a Gilead i'r d\vyrain. Addewir yma y byddai i'r 
a faasent yn gaethion gan y Canaaneaid, feddiaiinu tir y Cai 
eaid, a'r rhai afuasent yn gaethion gan yr Edomiaid, foddiani 
Edoni,&c."W. LovvTH Boothroyd. — A givaredivyr, &c. E d 
on fod y rhai hyn yn arwyddo blaenoriaid a buddngoliaetl 
■ Iuddewig, y rhai trwy eu doethineb a'u dewrder, a sicrhaent 1 
■wch ea gwlad yn erbyn y r holl genhedloedd hyny ; fel Barn. 
Esa. 19.20; neu y n ysbrydoT, pregethwyr y r efengyl, c 
adn. 17. ag Amus 0. 12. W. Lo\wth. 

JONAH. 

Tr oedd yprop'hwyd hivn o livyth Zahulon, ac efe a amvi 
Oath-hephfr, yn nhiriogaelh y Ihcyth hwnw. Gteel 2 Bren 
25. Jos. 19, 13. Tyhirei fod yneijiodauynnheymasiad J 
Jerohoam II.: ac efe a ragf y negalai y byddai i'r olaf adt 
terfyn Israel. Meddyliai yr Esgob Lloyd ei bod yn dra t) 
iddo ddechreu teyrnasu tu ar rhau olaf o deymasiad Jehu. 3 
ylia rhai mai ychydig lwyddianl a fu ar ei tceinidogaeth y n J 
ac iddo yn y canlyniad gael ei anfon i Ninefeh, prif ddiyi 
amherodraeth Assyriaidd. Mae y rhan fioyaf o r llyfr hu 
Kanesyddol. Cyfeirir alto yn Matl, 12. 39—41. Luc U, 30- 
a Hehy 13. 15. — Jonahyio ypummed or prophicydi lleiaf, < 
fcrnir gan lawer mai efe yw yr hynaf o honynl ag y mae ei y. 
tnadau ar gael. 

Adn, I, 2. Mae yu debyg mov'^m^il^Vv w.^^^^>J^^^;^^ 
jr amherodraeth fawr gynlat m ^ ^^^'^^'^^•^^X^^s 




!a Cocb. 
i'r amgi-lchi 
;r eu Inftaidil 



>- Und «ild y Uu« 



y įaaih i, imlygtosni i'r ArKluj-dd e,'i wa 



r'midiBTIliilrtfn 



Bi Ic, nt 



.■r blafi 



ildui 1 gjunyrcliu yt e, 

lu fod yr yiioim hoD , 

notur, naill ui jn y tp 

1 Rtyni arswydlawn, lu 

DiTIDSON. 



Ado. H. £fc n rldntgnddiu iddyat o ba gii 
.Hild cvnhddryL'h u'i addcdiad creryddol, D 
II į.'yiSsBi ei liculiiid Luiyd. Uootbbotd. 

Adn. U. Bah a uhbkii i U! Er ou bod 
riH.I1iren n'i gySa ri liuaan mal efe oedd ; 
įtui prophn-yd ydDcdd, iii'> mj-nid nncyddiL 

Adn. Ii— m. Mac yr adnodau hyū vn ci 



ht. IIL JONAH. 568 

n bysgodyn, o fol yr hwn y diangodd yn fy w. — A Jonah a fu 
i mol y pytgodyn ari diwrnod a thair not. SylwoQd amry w y 
Uaiai y pyi»;odyn gyrhaedd glan mewn llawer llaioamser; 
d y mae yn debyg iddo gael ei dueddu i nofio tua mdr Euzincj 
t>wrw Jonah ar y lan agosaf i Ninefeh. 

PEN. II. 

Adn 1. Mae y prophwyd yma yn adroddprofiad ei enaid pan 

oedd efeyn mol y pysgodyn; yn datgan ei ddioIchffarwch am 

waTedigaeth fawr a thnigarog, ac yn dvs^ pawb oddiar a brof- 

ed ei hanan, mai ynfydnvydd oedd i neb i bwyso ar eu doethin- 

eu hunain, nac ymddiried mewn eilanod. Datidson. 

Adn. 2. Ofolufferrif y bedd, neu y dyfnder mawr. Yr oedd 

1 y pysgodyn megis bedd i Jonah. 

Adn. 4. Bmrimydfi o %oydd dy lygaid, Hyny yw, efe a fedd- 

iai na's byddai byw yn hwy, ac na chai weled Duw y n ei deml 

adCsiidd ; eto efe a edrychai yn ei galon taa'r lle sanctaidd hwnw 

■fanyma. Booturoyd. 

Adn. 6. Hydyr enaid, neu, hyd berygl bywyd. Boothroyd. — 

nglyrnodd yr hesg am, neu yn oi W bmyss, •* Ceulai dystry w 

^ch fy mhen. 

Adn. 6. Y ddaear ai IhrosoUon oedd, neu, a fuasai o'm ham- 

Ichy Scc. Yr oedd efe 3m mysg rhanau cryfaf y ddaiar, lle y 

sgwyliai y byddai raid iddo aros; ond Duw o'i drugai'edd a'i 

raredodd oddiyno. Boothrotd. 

Adn. 8. Y neha gadivunt oferedd celwydd, neu, " a wa8anaethaQt 

}reddtwyllodrus,'8efeilunod, Deut. 32. 21. Salm 31. 7. 

Adn. 9. lacha'ivdivriaeth sydd eiddo yr Arglivydd. Fel hyn y 

le y prophwyd yn terfynu gan briodoli ei waredlgaeth ryfeddol 

Arghv-ydd, o wydd yr hwn y ceisiasai flfoi. Boothroyd. 

PEN. III. 

^dn. 1—4. Rhoddir y r un gorchymyn i Jonah yma ag a roisid 
blaen; ac erchir iddo draddodi cennadwri Duw yn lfyddla\vii. 

Sryd hwn efe a ufuddhaodd i'r gorchymyn, ac a brysurodd i 
aVni y gennadwriaeth a dderbyniasai. — Yddinas/aivr, mae y 
iifon lleiaf a feddwn o faintiolaeth Ninefeh yn ei gwneyd yn 
ugain milldir o amgylchedd ; fel na's gallasai Jonah amgylch- 
a. ei muriau gan gyhoeddi ei gennadwriaeth ar8wydus, Deuf;ain . 
vniod fydd eto, a Ninefeh a gwympir, mevvn nemmawr lui na 
i diwmod. 

^.dn. 6—10. AgreadasantiDd^vLvo. \\'3xv^T«^'a.^^J^'^'^V^^^ 
w oedd awdwr y cvhoeddiaAYiNvti, fe\ -a'^^^^^^-t^Tv^^-^--^ 
iynddiddūdl Nid yw yn aiiiv\vOo^% V>5y. ^ >į»'^^ .ilx^^^^ 
red 8on o'r blaen am Dd\iN» lET«ie\, «^'^^^'^'^r^'^l\t^ ^'v s^x-^ 



\S 




3"ln-n,'ls"?fl,'l'ialT,!:lr''l'.lrn»Iu mSdep 
"boamrrdl: nu<l y nuc į'ufirf Ubfg to: 
y hnaiiD ftolniirrnis.— Aufitnįiiiiiliflin. 
u niinrrdio. n!il<l ivHiLn nroll ilim hnl yr h^ 
wJilUiil]iiilwii..l.l>-iilyr ■iwrd.li..n m 
• iKfl Jcr. n. an. i Kam. 1, II. Nrwc'>h 
i;f(i-yuii.(.J />««-, hvHj fK, cfe a gjfneni 

PEN. IV. 

Ailn. I. Atmidm^iavnisi"' Jtimh: y 
trmher hitninul riimphiryil.nnvierB ■ o 
m ilitvluai rnidl r ^lrwr mn-rąrihitn. »n 

htoplmyif. 






'ilik'li d (Ivmbcr a'i 



Pbm. i. MIC^H. 55» 

LLYFR MICAH. 

Er mat un o hn^hwydi Judah oedd Micahy y mae ei hrophutyd- 
cliaelhau ynperthynu i Judak ac i Išrael. Tr oedd efe y r. gydaestvr 
ag Esaiah a Honea, ond htoyrach iddo or-^įesi y ddau. EJe a rag- 
fynegai gaethgludiad ei genedl, ac er cytur ir-dutoiolion, e/e a bro- 
phvfydai am ymgnatvdoUaeth yMestiahf lle ei enedigaei/iy ei $wydd' 
aUf a gogoniant yr Eglivys yn y dyddiau diioeddaf. Mae cyfeir- 
itidau ai rannau o LyJ'r Micah mewn amryw rannau o r Teslament 
Newyddy Malt. 2. 6. a 7. Id. Luc 1. 83, 72, 73. loan 1. 1, a 7. 
42. a 10. 21, 35, 36. Ephes. 6. 16. Heb, 13. 13, 14. Dat. 9. 16. 

PEN. I. 

Adn. 1, 2. Gwel Nod. ar Esa. 1. 12. F Morasllaad, hyny yw, 
brodor o Maresah, lle yn nebeu-bailh Judah. Jos. 15. 44. 2 Cron. 
11. 8. BooTHROYD. — Y ddaear, sef gwlad Canaan, ac nid yr hoU 
ddaiar. — A bydded yr Arglmydd Dduvc yn dyst tch erbyn, trwy 
ei air, — ei gyfraith — ei brophwydi, — a'i faraau. Poole. — O' i deml 
tanctaidd, wrth yr hon y golygir yn gyfiredin, y nefoedd, a elwir 
fcUy Sal. 11. 4. Pococke, W* Lowth, Gill. 

Adn. 3, 4. IFele yr Arglwydd yn dyfod oi h; — Dywedir fod. 
Daw yn dyfod o'r nefoedd pan fyddo efe yn. peri amlygiad anar- 
ferol o'i dnigareddau neu ei farnedigaethau ar y ddaiar. GaoTius. 
— Ac a sdlhr ar uchelderau y ddaear, gan ddarost\vng y Ueoedd 
cadamaf, a phlygu dynion o'r graddau uchelaf ; gwel Am. 4. 13. 
■\V, LoWTH. tiallai fod yma gyft'iriad at y Ueoedd yr addolid 
eilanod ynddynt. Gill, — A'r mynyddoedd a doddasant tano ef, S^'c. 
Trvy y cytFcIybiaethau hynod byn y dangosid, y byddai i holl 
anian ymostwng i'w Pberchen goruchaf yn wirfoddol neu yn 
orfodol, mor sicr ag y tawdd cwyr gan wre8, neu y disgyn ffrydiau 
aryUethrau. Uavidson. 

Adn. 5. Beth yw antviredd Jacob? Pa anwiredd a'i bynoda? 
Yr atteb yw, Onid Samana? drygioni Samaria, llo Samaria, fel. 
yn Ho8. 7. 1. a8. 6.— Pa i ai yw uchel-leoedd Judah} Pwy a'u^ 
cyfododd, gan gefnogi eiluu-addoliaetb? Onid Jerusalem? y brenin" 
y tywy80gion, a'r orteiriaid, a drigant yn Jerusalem. Gill. 

Adn. 6, 7. Fn gameddfaes dda i llannu givinllan. Gwnaf bi 
yn bentvvT o adfeilion. cymh. pen. 3. 12. 2 Bren. 19. 25. Netį. 4. 
2. fcl penty rau o gerrig wedi eu casglu y n nghyd mewn -^aes 
neN^yad ei aredig, neu me\vn gwinllan nevvydd ei phlannu; cymh. 
Hos. 12. 11. Esa. 5. 2. W. Lowth. — A'i holl uobrau , neu y 
rboddion a ofirymui y bobl i eilunod, y rhai ooddynt luo&a^^%^«- 
thra gwerthfavFr yn aml hefyd. 13^^^ 'S^ \\vi\v v\>^5i».v^^^^^^^ 
o^eiriaid Samaria oddiaraynt gan ^x K**^i\«:\v!v,^ "^^ ^^^^ 
bwjtbau yn eilanaddolwyr. ¥.«d\\a\ ^o^l^ \fio:vt ^^X.^^,^^ 
inrjre hoU /eddianaau a golud laivieV*. ^^.tv^^ ^^ "^^"^ 



ai tlllM i Ii. B 



CM, 



IS. Miadilmiaflli 
" ' * " etilpddiaOlL, irin-uiian,' — <j 

I ri nefyllfe. ei ehoderniii, dc 
Ifi. Ymforla. ito,, jn oi derai rliai ni 
na yn b»Tw ei blu. Od.l. 

PEN. II, 
.\. Ar ru timluau. Yt oded p-ym 
oeOuislBOujniddiBlniorfiiKT, fel jr i 
Jiiitiu y Obi^d i KjTtaitedd en b^uncanion 



TC<AXaat 



mitli Jai 



f^&na Tt jJ^Tv tut\tp«* 






Pks. iii. MICAH. 53 

įieu, "Ni phrophvvydaut i'r ihai hyn. Ku cywilydJ nid ymedy 
Mynai Israel i'r prophvv-ydi tfyddlawn de\vi ; ac y mae Duw y 
tystio nad anionai brophwyd mwyach ond y gadawai efe hwynt 
fldilyn ea cywili/dd, ncu eu heilunod; cymh. Hos. 9. 10. a 4. 1' 
Davidson. 

Adn. 7. Afyrhavoyd ysbryd yr Arglivyddf A ydyw tosturi 
thragaredd Duw wedi lleihau? A all y fath bcthau ag a ddyvved 
genych chwi fod ei weithredoedd ei? Yma mae yr Arghvydd y 
atteb yn y geiriau olaf o'r adnod, gan dystio y gwnelai ei eiriau t 
a lefarwyd gan ei weisįon ffyddlawn y prophwydi, lesiiad eto i 
rhai uniavirn 

Adn. 8 Yr oeddynt yn dangos eu gelyniaeth at Ddii\v tr\vy c 
creolondeb a'u trais, gan yspeilio y rhai a ddiangasant o beryįk 
brwydrau, ac a'u hystyrient eu hunain yn ddiogel. Booturoy 

Adn. 9. GivrageddfymkoUt wrth y r hyn y golygir gwu(ldwoi 
y rliai a ormesent, gan ddwyn eu heiddo oddiamyot.— di/gasot 
oddiareuplant hwyfy harddtcch byth; Mae rhai yn meddv\l umi 
golygiadyw, t'od pechodau y lIywodraethwyr wedi bod y n uchi 
iddynt hwy gacl eu gyru o'u gwlad ac o gyrhaedd ea holl rago 
freintiau; ac y mae yr hyn a ddyvvedir yn yr adnod ganlynol v 
cadamhan y golygiail h>vn, Boothuoyd. 

Adn. II. Am «;<«, yrhwn a roddir yn draw8 enwawl am b< 
douteithion yn aml. Yr hwn a addawai y pethau hyn iddy 
hwy, a gymeradwyid ganddynt fel gwir brophwyd. Ond y m; 
craill o'r tam mai am ^in fel gwobr\i'y yr oeddynt yn prop 
wydo; cymh. pcn. 3, 5. 

Adn. 12, 13, Mae rhai esponwyr yn meddwl mai prophwy(l( 
iactb yw y geiriau hyn am adferiad Israel dan y Messiah; ond 
mae yn fwy tebyg mai y r ystyr yw, y byddai ir breuin a'r bo 
gael eu dwyn i gaethiwed fel diadell o braidd. — Mae y gair a g^ 
ieithir Ithiuygydd, y n golygu un drwg yn gyffrediii, P:xod. 1 
22 — 24. Bam. 21. 15. Sdlm 17, 4, Jer. 7. 11; ac yma yn ddc 
liiniad o fyddin y gelyn, wedi ei chynuuU trwy osodiad*Dwyf( 
i'r hon >t ymddaugosai yr Arglwydd ei hun yn arvreinydi 
rymh, Esa, 14. 1 — 4. 

PEN. III, 

Adn. I — 4, Onid i chwi y perthyn grvylmi bam? Pwy a ddj 
gwylid i wybod bam a'i gwneuthur, oni's gA^yddai pcnnacthiaid 
hobi fam ? Ond er eu holl fanteision yr oeddynt yji waeth ni 
paganiajd, gwel Jer. 2. 11 — 13. — A f įvytiant g iy f y mhobl, yms 
rodd cyffelybiaelhol yn arwyddo yr annghyiiavmder^ a.\ jckvv^^ 
iaethmwyaf; g\vel Ezec.22.27,Zci^\3L,^.V^viQv.^. ^:« ^^^ 
y D vmddwyū vn debyccach \ i'sf^^'^VcA c«^^<^nrcv^^5'^'^^5 
tTyd'dlavm. Cobbin.— ul'u hesgym a dAlnjUV^i^A-^ ^^^^ ^ 
yddion i gael y mer allan. Oii«i'« 



Im ]ie uhl Kūra i pėl ci aroilig Al mica. trfavna 
nir«n iiU'Mir pBD ililinjitrivrd JeriuutFoi gu v Cali 
fianDmrfauinT'iiUavtlntnl fa.aj RhuAdaiud, k 
Surti įBllvtbvTBnuljMTeriilIJm: ac vedi hvny fa" 
liiliiTKitim'li iid'i vynDjn^i ddim ouil i-oed, muiir 

PEK, IV. 

ArliL t. (io'd Eu. 3. S. HcJiIfliai £v„( Lnn 
piiHi.ūiJiai'il. KimiiilmeJieibjiiĮn'iftnujugvntiil.M 
livl .■ iumo guo y Prophi'Til Uwah, j* j perinu hji 
f<>d J luliiu yn cuel cn d.Tlniwadii pin yi Ikbrril. nid 
rild cu t«l vn cael ca cvnbtrfu i k-Hua iniir duli.vR < 
įTrthiiui'thy nBi11;Ilall. ĮHi uabiuuuj r nai!! m rv 
i;rn|ihwy.l»lliuMhui y llall. J. T^hum. 

' ' ciIiISHf biii tin dun ei įplnviirfi/ni, ja 




MICHA. 660 

1 ; ac er fod y ddinas i gael ei dinystrio vo fuan ar oi 
byddai yr eglwy8 efengylaidd, y Sion ysbrydol yn arot, 
i y teyraasa Cribt er llcsaad ei bobi, a rbuid i'w ackos 
r'd ddiwedd y byd. Scott. 

10. GeUid meadwl fod fiobilon y n cael ei dwyD i meirn 
ewn prophwydoliaethau eraili, yn arivyddlaiiiawl; gti'el 
9 — ll. Goddcfodd yr eglvrys greulouderau anhygocl 
Babilon ysbrydol, Ond yn ei hawr gyfyngaf, pan oedd 
anol felpe dywedasent nad oedd ganudi un Daw, hi a 
Dan. 7. 21, 22. Ac mor annysgwyliadwy oedd y r 
-ntaf o'i gtiraredigaeth, fel mai pan oedd Annghriat wedi 

pinacl ei uchel frydedd satanaidd yr ymddangomdd. 
kI. ar Dat. 14. 6—20. Davidson. 
— 13. Dyma ddarJuniad byr,ond bywiog o fuddugoliaeth 
I yr Eglwy8 ar y cenhedloedd Annghristaidd.— buddug- 
a phwy8ig, fel y gellir casgla dnvy ei bod yn desiyn 
I brophwydoliaethati, fel y gwelir yn ddiau pan y 'i cyi- 

^AVIDSON. 

PEN. V. 

Fr ator hon ymfyddina, merch y fyddin. Mae amryir 
n cydio y r adnod hon ar bennod flacnorol, ac yriMtiįerch 
n golygu y r Assyriaid, neii y Rhufeiniaid ; ,ond y muc 
)yg mai yr Eglwy8, neu bobl Dduw a olygir, y rhai a 
yn fjaiych fel ])yddin, maes buddiigoliaeth yr hon yw y 
ei Can, tf. 4. Sul. 140. 6- -9. Gelvvir arnvnt i ymjyddino 
o fel un g\vr y n crbyn y gely n cyffredin; ac y mae y 
Icfnyddir i gefnogi yr annogaeth hon yn dra giymus. 
nt farnwr Jsrael d gwiaUn ar ei gerriy gweithred o an- 
rfawr, gwel Nod. ar Act. 22. 2—6. Esa. 60. 6. Mae yn 
^d yma yn golygu yr boll waradwyddiadau a'r gofidiau 
i y Mess'iah oddiwrth satan a'i genhadon ; ac iūi na 

ganlynwyr lwfrbau o herwydd y pethaa hyn, bod car- 
, ac at y naill y llall yn dra angenrheidiol. Davudsok. 

Mae y bri)phwydoliaeth hon am y Measiah yn un o'r 
if uodudig vn yr Hen Destament,a'rfii7afcynhwyKfawr 
on a'i weithrediadau ef. — Miloedd Jtuiah, cyfeiriad at 
lwylhi i filoedd, dan dywysop*on pennodol v rhai a'u 
at i facs y frwydr, 1 Sam. 23. 23. Nid oedd l5ethlehem 
a mewn cydmariaeth i lawer o ddinasoedd, ac ni'a galiai 
mawr o gynnorthwy tuag at fifurlio byddin; ond fc'i 
Idid goruwch y cwbl trwy iddi gael ei dewlt ^ii.\k.^^v^- 
'>'wvj»og, 8ef BarnwT IsTaeV.— Ot d«cKTtuaO.^ w ^■m^vo.-v^ 
9/deb. Mac y geiriau gNSTe\<^e\o\ «axi ^^^jj^į^^s 
jymeryd ur wahan, uceiūivau 'sn <iw^ «^ ^«»^ ^ 






Ps^' 






;„ Diin " ■- 



^šs^ 



1 oorJOlK 







J /«■*!( ■ "toli ^ ^"fo 



Adn. 1, a. Ecl naa celllr cmI j ffig. 
mbell ya jr hof, na 9wp o iHvmwin ii 
gBin, felly ni's goUid cifl dyn dnwiQl a t 
VU fanui am duu. Bootbboid, Nanco 

Adn. 3. ^V AiiiJK rtliBff/oic VB ųiniol ; i 
hūll niilh arTfūit i nneyd drwg. Davi 

Ada. 4. /)vifir iJv I0|lli'^''i 3' ^deg bria 
genedl o'u peiygl.— iJ'fS ęAb^, ncu JInwe, 

Adn. B, e. e*el Mntt. 10. S4, M. 

""""*"■ 'o edrį/chnfa 



proplurid j-mm jn 
yioddined 



_. . , „ nfljdd 

odd^afdiUy yr Arytvį/dd, aef y profedi 
vp gyfecdin jn Brwjddi«n o imigddioii 
S/ė a'w ifics oilan iV jofcumf. iifu i'i 
giTBredu D'i hadfj-d, — ' — - '^--'--■ 



jbifttlh g dvwjLKtb,— JV 0V9''''i a'i git 
-yA f btDphtmlolieeth hon pan gjincri*; 



btDplnmJol 



NAHUM. «66 



V dinas, a'i gwnaetliai fel llyn o ddwfr, a'r canlyniad fu 
ii ei gvneyd yn gorsle ddiffaitb ac annghyfanneddol. — 
lE, Davidson. 

10 — 13, Mae y geiriau h3m yn cynnwy8 darlaniad tra eff' 
)'r darostyngiad mawr & fyddai' ar Ninefeh ; ac y mae j 
manylaf ^n tystio fod y rhagfynegiadaa hyn wedi eu 
i mor berfiaith, fel y mae ^n aniidiosaiol i neb bmderfyira 
nmheoaeth, pa le y aafai y ddinas fawr hon. — Triį/fa y 
nynych iawn y mae buddagoliaethwyr yn cael ea cyffel- 
wod, ac ni bu neb erioed mwy creulawn a gormesol ną 
loriaid Ninefeh. Cymh. pen. 3. 1-— 4. 

PEN. III. 

1—3. Meddvliai Nhwcomb fod y tair adnod yma yn 
iad o'r hyn ydoedd Ninefeh yn anuer y prophwyd, yr hvn 
arluniad tra chy wir hefyd o anAawdd waediyd gormesol a 
grn, buddugoliaethwyr yr oesoedd boreuol. 

4. Meistrest npynum, dyma oyfeiriad at y dichellion a ar-t 
i geisio cadamhau ei hawdurdod, trwy hadoy cenhedloedd 
ityngai i ymuno a hi yn addoliad ei dumau. Boothb. 

6 — 7. Yma bygythir y byddai iddynt gael eu daro8twng 
ifa iselaf a gwaradwydaa8af o gaethwasanaeth; cymh. 
'. 6. a 15. %---4. Davidson. 

8 — 10. No dylvoythog, mae Bochart, a BūckhikohaM 

o'r fam, mai Diospolis, neu Thebes, yn yr Aipht, a olygid 
No hon, yr hon y mae afon y N ii y n dolennu trwyddi, a'r 
sydd lIuo8awg trwy y rkai y dyfrheid y wlad, yn ei ham- 
m. — A'r mor yn rhagfur iddif gellir dy wedyd fod y m6r yn 
• i wlad yr Aipht. 

11. Tiihauhefį/dafeddun. Dywaid y r hanesydd IH'Mf- 
d y pennadur Assyriaidd wedi ymfulchio cymmaint gan 
uit a ddilynasai ei arfau i ddarostwng y Bactriaid gwrth- 
r, fel yr ymroddes efe i loddest, gan roddi pob rbyddid i'w 
)edd hefyd i yfed ac ymloddesta, ac encilwyr a fynegasant 
n am feddwdod ac esgeulusdra y Ninefeaid, yr hwn a ach- 
y cyfle manteisiol ac a gymerodd y ddinas. 
. 13 Fn loragedd, yn aunewr heb rym ynddynt i wrthsefyll 
1. 

. 15 — 17. Mae y locustiaid yu farwaidd iawn ar ddiwmod 
Q llechu yn y gwrychoedd, am hyny gali oemi eu cadvr 
bro wedi y durfib iddynt ddifa pob gwyrddly8iau; ond pan 
. ag y dychwelo y tes, h\ry a brysurantymaith i v^^ Va-^s*^ 
dol. Felly yr oedd m««awi\i'«lT ^niw«»%^V^s«^^;5?^^ 
« /n cyrchu ir briC ddiiifta, M«^l^ Q^^^ '^S^^'^^^tS?^^^' 
edd, a diogelwch yn eu vswx ^^n «^^c^ 
Uad hwy a brysniasMiV i fio\. T3 fc.'n^^^^- 







■-įjSB*""' 






Pen. II. HABACCŲC. 



ion. Eraill a famant fod yr ymadrodd yn dym 
eryd amddiffynfeydd cedym yn orchwyl mor hi 
fel yr ymddangosai megis chwareu. Dayidson. 

Adn. 11. Fna y neiuidia ei feddwL Mae y a 
nodi mewii modd tra gr^mmos efiaith uiweidi 
aus ar feddwl pennadunaid Babilone Hwyra 
otoi Duw Israeil^yd oni chaw8ant feddiant o J 
balchiodd gym/naint, fel yr ymroisant i eilunadd 
yga eu dawiaB ; cynih. Jer. 39. 11, 12. a 40. 3 
• 8. 1— & a4. 29— 87. 

Adn. 12, 18. Yma y mae y prophwyd y n yn 
tjziaeth o briodoliaethaa y gwir Dduw, gan ga 
llwyr ^yfetha, gan nad oedd y ihai hyn na* 
llaw Duw, i farna yr euog, a cherydda y 8awl 
BooT^soTD. Ae na's gailai fod eu hanwireddai 
ffiaidd yn ngolwg Duw na'r eiddo yr Iuddewon ; 
yn ddiaa ddwyn cosbedigaeth ^nawn amyut h' 
y Babiloniaid yn llwyr ddiygionas, ac yn caetj 
na roiflent iddynt un achos rhesymol i'w cyfis 
ymddygiad; acer gwaetlied oedd yr Iuddewo 
gyfiawn mewn cydmariaeth i'w gelynion; yr 
ystyr y rhan olaf o adn, 13. Dayidson. 

Adn. 14—17. Yr ystyr yw, fod yr Arglwydd fel 
y cenhedloedd i f^u yn ysglyfaeUi o'r fath rwydd 
y rhai a wag fostient fod eu llwyddiant i V briod 
doethineb a u gailu milwraidd rbagorach bwv eu 
hwy gan hyny dytoallt eu rhivydf A ddilyni: 
llwyddiantynbarhans? Mae yn ddiau naid y; 
aetn ydoedd bwp, canys fe wydc[ai y prophwyd 
eu llwyddiant i fod ond droš fyr amser; ond y 
djnodi gofid meddwl y propbwyd uwdi ben yi 
efe yn cael ei ysbiydoU i w cyhoeddi. Davidso 

PEN. II. 

Adn, 1. Safaf, nevif *' Šefais/' — arfy nysgwyi 

Schais." — Beth a ddytoed ęfe lorthjff, " ynot, 
ouBioANT, Nbwcomb, Cvfeiriad at swydd g' 
scr rhyfel, gwel 2 Bren. 9. 17. W. Lowtb. — A p 
pan y'm cerydder. Neu, *'A pha beth a et^b efe 

BOOTHBOTD. 

Adn. 2. Fel y rhedo yr hvm a' i darUeno. Cyf 

iad o grogi penderfyniadau neu gyfireithiau gwli 

Heu aaeiladau cyhoedd,y Thai Qb':}«crvl«QcA Tosn 

Arrliwnna's cymerai ond. cV^\iv% «a"^TsX«o 

Ado. a. Droš amur 0Otodedvg,3 tMft v>>a:^ 




ktfjrmu fod jmm gyfidriad ■! Nflbi 
Nekcdmi. — Omdr ciO^H". y l>wii ■ 
afDddluia iV cTf«[w«tdUdiia, k IVdd I 
Bitrilcouidd, ĮpielJa. 91. B, ■88.3, 
fcnjiir T gein»u yn j Taument Ne« 
sD^ J nui beilchion, rtiurftluūl o I 
phirydallutbui; and nid lellj j cfBi 
tnrj Sydd jn nhiu^mdd, jpai, mddev 
yo J pr^Dcdigaab lrwj ; avandirr i 

Ado. d. Mm jb dn> Ihebjg nmi dori 
ūdd, ea nodw«ddttd, en pBeboditD^a'u 
hjrd dJiwedd j benūod. OiUvni n 
mbcoaduTiūd Coldeo, o ddylBiiw«d 
cymijrrchu jnjchnjrdii ■ lhnh«u*dc 
tK(h JB- meddujTi jn uDgen dl nral 
odiaethui? — Heb arot ffvrtrtf, heb ji 
«jfreilhl»*n,— F*Ji(^ni,n«u y badd, 

Adn. «. r etailtw, J golad t sjmi 
a. ORhfyguu, yn Dghjd ii'r gsynloD 






1, ygarnga Irfu o'r™w, yr hj 



H AB ICC UC. 



F£N. III. 



•u, UBUJĮJIU, SI ĮI UJU aUUU^ĮUllUlU 

-11, apben, 3. S— SO. Bootbbdtd, i 
n. 8 — 0. W«li ir propliwyd fod tnii 
jcni dyfodswl ei genedl, ■ nghjitivie 



Ado. 2. ClyiHtf O Arglaydd, iv air, ac ofiiaii, j mM ynu ju 
._,..j. ^_i...^i _. __ ^__ . .1. — 'diaiai Duw iddoynp«n. 
D, EiįBb Hall. 
... J" my&rio 8)"J* įly*iTn 

ir drucni dyfodswl d genedl, ■ nghjitiviand trwr J^"!^ FO^ 
pbKjdoliuili, y mie yn idioSo j Kiran^aMhui ■ miOnduū 
yr Ajf[]wydd i'w tadau, jr hjn oadd yn gvmhwTi i iAtffna mol- 
issl, a chįDhyrfa gobaith. Yt oedd yr hwii a^l glrtradaMi o'r 
bJAtn ^ aŪuog iptic 7a aicro voredu 7 uvl a obutfaierit juddo 
ef eu).— Ttnuin a Pamn neddjul btutbau o Arabis, yn lled igoi i 
Sioiii, Uc y pmiifthai j Gonichaf )■ fstb amlygiad oi ogoniant,— 
Ei oganiant a dodd, atu, "a orthuddilKld" y n^otdd a'r ddaear a 
iafiwįtd o fawl^ canjB yr ūedd niiloedii o Bnflelion gjdag ef, a hoJI 
JdTae] yu cjdaabod ei brcKnolcieb gydagofii a dyrhr^a. — Yroedd 
cym iddo,yndyfod tUlan oi /oic, hyny yw, yroeddpeiydrg olea- 
ni vD iifoi allan n'i lav, Tcl ancvddion oi aVia.— Yno yr ntdd 
■ dv.gl«r» 



^i^; 


il/TVfd"^- 


,hy..yj»-,md<«iajrh<.n. 


TX: 


Dowdod 


':^^.^tTisi^ 







nlKtidraedeSljita, "A ffl 



creagynuai rtmog tū Mnlyniiyr, Salta flO. 6, Boothboh).— K 
mjfnj/dieedd tragyayddol tufyd a ddryiliuiyd, cyfeiriBd, debyiįid, 
ai y ddalaniyn ■ ddylyaai ddiigyniad y OpTUcliiJai į^oai, ewe\ 
Kxad. 10.18. A, Cluu. Kfallai fad yr ymadrDdHyn cul ei 
ddefoyddio yma JD Kjlfrljbiaetbol i ddynndi dymuh«e1iikd tyw' 
ysogačibau vedym Canaaa. DttiDBON. 

Aia. 7. GjctTteaindd CBunan, tliai o lnythi crnydredig Anbia, 
ac yn ddiau yr oetLl ymddBugDHfad main^davg Duw ar Sinaj, 
a'i Bmddiūya rbyfedd i'w bobl, wed] daJ llaner o genhedZoedd 
a dychrTii, evel Mum. SI. 3. Eiod. 33. !7. Joa. 3. 0—11. DaviDt. 

Ado. B. lJtirvrnactl\u!jid du fura, arfeiti y dwyreiawyr ddwyii 
eubwayuByffi™di° """n gorchuddyn gn>™dig«rth eu gwreg- 
ys; u •ddinTthhyaydefnyddiryryoiadroifd. Darluoiad yw y 
geiriao hyn o lyfclirr yn pender^nu d»ro«wnB ei elynion. 
Ovaredai Duir Iirael yn oi ei liran ir Uoįlhau, «f yn oi ei air. 



nen yt aildevid a naūdiįvyd Vi ViĖAui. ' 



Ado. 11. Wnh<orfAaii nijiMyraf™, j golygir boU ofiėrjoBu 
disiryn b dilefn^dclid gao 0i!iiw, gwel Jos. ID, II; neu gdlid 
ga]w yr irPau rbyrel a ddeūiyddid gan lamel, vd autliiau yr Ar- 
gtivydd. ohlK|{id eu bod yn ymUdd dsD avdiutlodtad y-r Afelirydd- 

Adn. 13, IS. Fiighiįda'IhinKciiiiag, kF Josaab tf ūStelriuL— 
Furraū/ ^ ppft {i^R odį t/r anvir, wnb yr hjn ond odid y goly^ 
id y Pjmaf-Biiedii 70 uhcalmiedil yr Ajpu. — San ildynoilhi g 
JV'/nffl /ipd y jiciįf, noii, '■ d^noethiiJl y lylftoD hjd j giBij," 
wnh jr byn j golygii. dehygid, fod dlnjstr y cynur-anedigion 
w«di dyiD(;bwe]yil tū, n^ deuluūe<ld yr Alphtiaid. 

Adu. 11. Trį/atnaitl ben ei /iadftfyild a'i^n ei hun: aca, 

!lHwer o hengyfyigrifau, wrth yr hjn j goljgircleddyf jrangd 
didjMrioI yti ilaild y cynlafonedie yn j peūtrefi cysUl lųryojr 
brifddinu.— it/i|rr'er"wl/iiiiinrrni gwaiįiaru.!ierFbiiarih a'i fydd- 
in, y rhoi a rulbnuant mi>r ddiByriūmwŪi i ymlid ar u] larAd.giia 
ymfiifenycha yn y gubailh o allu eu dinyslrio tuvy ynrtBOd 
amynl mor Bnnr8gwyTi>dwy. 

Ada. 10, Yn t rhan gynUf o'r adnod mae y pmpbityd yn dac- 
tunin ygofyd riirfaBT s ymaflndd jnddn pao ddalgpddiodd jt 
Argluydd iddo y barnedignelbau Ji oedd cfc ar eu cjHasmi ar 
Israel trwy y CaJdBaid. Cymb. J*r. 33. P. Galar. I, 18. a S. 4. 

adūsd yn gyisyllliedig a'r rhau ganlynol o'r benood ; gan ei bod 
yncynnwys awerynilBd oi obaiUi am Tnynban heddnvb osgel- 
wid ef i fod jo dysl o'r adfjd a fygythid. Dividson. 

Adn. U— 10. Vo y raniad odidop hon, jį mae y pniphwyd yn 
dalguddio y ffynBonello ha iin y di8gwy1iaj y prophirjd y nJlai 
dynu cysur yn njdd y oifyngder. Lfe a vyyddii pe sytbirt ffryd- 
iiii daioDi daiarol, y byijdal ffyonoilelt d ddedwyddwcb ef yrun, 
gan ei fod yt jmddmBd yo yr Atglwrdd ftl Duw iachawdKriB<ih, 
yr him sydd anne"idiol niEwn doetliineb, daioni, pdlu, a thm- 

^"^^ SEPHANIAH. 

Fr oedd yprrfhicild hvm yn cj/doeli a Jtrrmiah, ac fel tflau eft 
a rafffynegai ddinystT tnuyadl JerusaUm a Judah truy hiatdd y 
Caldcaid. Cyfeitir ai rannaa s'r Llyfi kicn nKun anryiB ranaaa 
B-rTalameul Niayid. mgit laan i. SI. Hib.U. 13. Iaae2.S. 
a S. l.Val.19, 17— le. 

PKN. I. 



PxN. II. SEPHANIAH 571 

y brenin duwiol hwnw yn diwygio y genedl ; ond y mae yn fwr 
tebyg oddiwrth lawer o'r ymadrodaion a ddefnyddir, mai dym- 
chweliad breoiniaeth Judah gan Nebachodonosor y w yr hyn a 
olygir. Yr oedd y deg llwytb wedi ea caethgludo eisoes. — A' r 
iramgwt/ddiadau, sef yr eilanodi y rhai a ddyfttrywid, ynghyd a'r 
aDnumolion a'u haddolent. — GhoeddiUBacUtynthyr hyn y golygir 
y rhai a lynasent wrth addoliad Baal, er y gwrthwynebiad a wneTid 
iddynt gan yr Archofieiriad oedd ynllyvrodraethu yn nyddiau cyn- 
taf Josiah ; 2 Bren. 22. 8 — 14. — Ac envo y Chemariaid, neu, *' Ac 
enw y r aberthwyr a'r offeiriaid." Sef yr ofieiriaid eilunaddolgar 
ar L^aid, y rhai a ymunent a hwy yn aml yn eu heilunaddoliaeth 
3 Bren. 23. 5. Hos, 10. d. — Malekam, neu Moloch, oedd dduw yr 
Amoniaid, fel yr oedd Baal yn dduw y Sidoniaid; 1 Bren. 11. 5, 
a 16. 31. Cyflawnwyd y brophwydoliaeth hon mewn modd nod. 
edigy canys diflannodd eilonaddoliaeth o fysg yr Iuddewon wedi y 
cae^bglaaiad. Davidson. 

Adn. 7 — ^9. Arlwyodd yr ArgUoydd abertit, sef Uaddfa y bobl. — . 
Choahoddodd ei wa}ioddedigion, sef y Babiloniaid, a elwir felly am . . 
eu bod hwy i gyfrannogi o'r wledd a ddylynai yr aberth, sef yr ys- 
bail. — Givisgoedd dieithrf sef y cyfry w a ddefnyddid i wasanaeth 
eilunaddolgar, gwel Deut. 22. 11. — A neidiaiit aryrhiniog, wrth 
yr hyn y golygir rhyw ddefod eilunaddolgar, cyffelyb i'r un a ar- 
ferid yn nheml Dagon, gwel 1 Sam. 6.5. W. Lowth. Efallai fod 
yma gvfeiriad at arferiad gweision y pennaethiaid o farchogaeth i 
dai y deiliaid, a'u gorfodi i dalu symiau o arian iddynt, yr hyn sydd 
yn dra chyffi-edin yn Arabia a Phersia, Habmbb, Boothboyd. 

Adn. 10, 11. Y mae yn anhawdd, os nid anmhossibl penderfynu 
am bob rhan o'r ddinas a enwir yma; ond y mae y n amlwg mai 
y r ystyr yw, y byddai pob rhan o honi, o un cwr i'r Uall, y n gorfod 
goddef oddiwrth yr anrheithwyr. Davidson. 

Adn. 12, 13. JI UusernaUf hyny yw, yn fanol athrwyadl, yr hyn 
a ddangosai y bjddai i'r Caldeaid gael aUan y llochesau mwyaf 
cuddiedig, y rhai a werthfawrogid myaf, fel nawdd-leoedd diogel, 
neu guddleoedd trysorau gwerthfawr. Mae tawelwch d'iofal dyn- 
ion annuwiol yn eu llwyddiant, yn debyg i wyneb Uyfn gwin wedi 
y dcu-fyddo ymweithio, yn ceulo ar ei sorod, Jer. 48. 1 , Amos 6. 1. 

Adn. 17. A hwy a rodiant megis deiUion, heb wybod i ba le i 
droi am ddiogelwch. Cymh. Deut. 28. 29, £sa. 59. 10. Lowtu. 

PEN. II, 

Adn. 1 — 3. Mae yr adnodau hyn yn dwyn perthynas yn fvvyaf 
neilldnol a'r bennod flaenorol, ac yn cynnwys galwad daer ar y 
duwiolion y n mysg v genedl i wedd!vo «k^ «»a. 'JiSa-į^^ ^-vs. ^^^^^ 
mawr digofaint yr Arglvrydd, Xt o^^^\il^l^^^C>?^^^^^:r^ 
ynt yn y cyfry w dymhoiau ttaX\odu%\ ^^^^^ "S"^ ^^^^.^s^.^^ 
jg mewa attebiad i weddi da»T, ^eV^%^.^'^» a». «* « 



r. o— a. Ezee. 25. Ifi— !7- 
_ , „ . „ . dwj ; anya ni bjddii i m 

[ydrlin o'i bodd ymlidd ni urei poeth cuid] f dydi] įra yr bioMdij 
4U noetbiDD hyiiv: gwel J«r. J5, S. 

Adu, e— 10. Oivel Nod.BrAirnis-l.ia— UaS-l— 3. Jflr.iS 
a 49. I— e, Vr ocdd Moob oc ApimDa i gul eu gofirTU am cl 
cieulnndeb h'u ballJuter, a bf ddid j Tsm nddiEnnai btutiii mo 
rtr«in fel nu'i adftrid t«j mwyaohi'w cjflwr blifnorol, Bnorm 

Adn. II. Efc a nticvita hoU ddimiiaii y Alatar, Dyma addtwiil 
am BWjTiip eiluoaddolintlh. tnrj' led»CDiiid jr efengyl, y- - — "■ 
ig jn A(in Iiisf. (iroeg. be Enron. Booiukoi'd. 

Ado. 12. ^'m cbifi^i', lef NeliuchodoniHor, Ovj vi 
oedd Diinyndaro9twii|ieie]}'ni(>D,gwBlSat, IT. 13. W. Ldvtb. 

A<lū. Ig—IS. rpi^ltad, Mf ;r AmplBia. a dwir M' 
arftreūl Tuthrci ar FjJcHtme tiwv Synp, Dr^gledd. F 
Ggrol Nod ar Mahi.m. 3. 1D~13. lle j dnoBosir cyflain) 
pbujdolitElh hoo.— i/ū« mirtltmvl. nf u, " pnb rl)iw o 
y mnhedloedJ," yn eawedig gBylltfilod y byd. aa.u 

PEN. m. 

L'r haiogedig, trAy vaed ai; 
prūphwyd yma yn cyrarch Jeriualem, achyda rbyddid maiir yū 
ei i^cryddu um ui chaznwedd&Q, au ya nanEdig am beidiūgvnnda 
Br Uis i)njpbwydi Duw. 

o neinyiirtubarnyn jborau. W.Ldwih. Yioadd Duh- beonvdd 
yo dai^oa «i anfoddlonnrydd ii aonuviol ac yn eu cosbi, eta nid 
oedd hyn oll yo cael yr eBaith ddymuDOl ir yr a:iiin>. Ac er Ldda 
alliudio y deg llnyili. a dyaitj;wiDlJawer ogenhedioedd eraill inry 
offerynūJiaeui yr AsByriaid, i edtycli a ddetbyniai gvyr Judah 
addyag, i ymauaf oddiwnh eiluDaddoliaelli, gaa ofūi Duw a'i 
sddali IDewn gniiionedd, ao yn llwyi auDefleitbiol y bu byn oll 
tUBjĮatt.vūthKy. 

Adu, 8. Mae Daniu dotgan oddiymai ddinedd y bcnaod. n 
beiiderfyniad i gyfodi breniniaclti y Messiab yn mjjg yr boll 
genhedlocdd, gan ddyslrynio lr»y ei famedigaelhau y rluū nll ■ 
Kyfodeniyneicrbynef. DiViūsoN. lUioddidangryni yn nivedd 
yr adnod flaenoiol, mu y oanlyniad o jmlygriad cyeredinol ^i 
luddEBnn fyddai eu CKjmp a'u caelbabidiad; ac yma fe'a djsgii 
loO. gan DdiiiF drogaredd yn ngbad» iddynt hn-y eta. BouTHaoiD 

Adn. fl. JhiP. 'wedi hyny," Newcihis, Cifciriad at v dyridian 
diitedfl&f. jiieV 7*tli. U. 0. W.Lowth. At ridyi;hw«liad yr In 



Pkm. I. HAGGAI. 573 



,1 rbai y mae eu dychweliad yn cael ei ddarltmio mewn cyssylltiad 

H i ffyniant cyffredinol yr efengyl. Dayidson. 

f Adu. 11. Vneb sydd hyfryd ganddynt dy falchder, wrth yr hyn 
y golygir y C*" brophwydi mae yn debyg, y rhai a ymfifrostient yn 

; ymostyugiad tneyadl Israel i eilunod, yr hyn a ddeUIiai o'u bsJch- 

Į der. — Fel nad ymddyrchąfoch nuoyach yn Įy mynydd sanctaidd, 
nad ymfi&ostient yn eu rhagorfreiutiau aUanol, fel y gwnai eu tad- 
au y n y deml, Jer. 7. 4. Davidson. 

Adn. 12, 13. GadatDuf he/yd ynotf ni buasai y Caldeaid yn ar- 
bed yr un, oni buasai i Dduw gadw gyredėillobobldniain dlodion^ 
wrth y rhai yr aiwyddocoeid y rhai a achubid trwy ras y n amser 
y brofedigaeth oedd ar ddyfod ar yr holl gendedlocdd, adn. 8. 19. 
Zech. 14. 10. Davidsom. 

Adn. 16. Nac ojha, felly y dywedai y prophwydi Haggai a 
Zechariah, y rhai a suinogent y bobl i fyneu rhagddynt gan ym- 
ddiried yn yr Arglvrydd eu Duw. Boothboyo. 

Adn. 17. Efe a lonydda, neu " a ymadnewydda" yn ei gariad. 
Adn. 18. Casglaf y rhai $ydd hmdd am y gymmanja. Mae 
BouTHROYD, gan ddilyn y Cyfieithydd Caldeaidd, yr hwn hefyd a 
gymeradwyid gan Gbotius, Dathe, a dysgedigion eraill, y n dar- 
Uen yr adnod hon yn dra gwahanol i'r Cyneithiad arferedig, — " V 
rhai a ddygasant y gwyliau gosodedig ymaith, a symmiidais yn 
mhell odd^wrlhyt. 6wae y rhai a ddygasant waradwydd arnat." 
Yn oi y darluniad yma, y Caldeaid a fygythir, y rhai a symmud- 
asant y gwyliaa gosodedig, ac a ddygasant waradwydd ar bobl 
Ddaw yn mysg y ccnhedloedd ; ond yr oeddynt hwy i gael eu 
gwaredu yn fuaii, fel y dy wedir yn yr adnod nesaf. Bootukoti), 

HAGGAI. 

Haggai oedd yprophioyd cyrUaf a anf<mwyd at yr luddeicon a 
ddychipelasent o ĖabiUm, Fr oedd yn hyw tua 520 mlynedd cyn 
Cristf ac oddeutu 15 mlynedd įcedi i Cynu ganiaitdu i'r luddevoon 
ryddid i ddychwetyd i'w gtolad^ ac ail a-ieiladu eu teml ; ond hwy. 
gan ymdrafferthu yyd a'u tai eu hunain, ni's gvonaelhent braidą 
ddim tuag ai gael y deml yn mlaen, nes y darfu i Dduiv eu cyffroi 
trwy yprophwyd hwn, Ezra l.\\,SįC. T cyfeiriadau at y Llyfi 
hwn yn y Testament Newydd^ ydynt, Math. 2&. 20. Rhuf. 8. 31. a 
Heb, 12. 2«. 

PEN. I. 

Adn. 1. Ai Zorobabelf yr hwn oedd wyr i Jechoniah brenit 
Judah, gwel Matth. 1. 12. — Joguah mab Josedcc, oedd wvc v &« 



pymtheng mlynedd cyu ^r ^m\vKW^ 1^^ ^^"^"^ 



■1iU«i insi j-chydig 



sildEinl.rniDhiin I 
Hdrimi hjB -, cymh. 

I/W, BU htfOlilUŪ B 



, r, r-sadieaf B m/BBdil a'r ida 
rirSMlgn bbIihIoI h ohierj-drlal oodilnit m 
31. 32. Miutb. 2^ 29. Hflb. 13. 36—38. 
icl yr holl ,K"liiKllocdd a ddavi. Vr oed 
tcr;mgnawiIoEiBclh Criat yn deoDgli y i 
i'Tc a e\wid ffBnddjDt yn į^jUrGdiJi, " 
EB-yDfydfdig, "gobailhlirafV'&t!- 11 
m 20. a a«. 7, 8. Q»L 8. 1*. Cb*nii. 
Mae erull s 



gad ei cjfoctbūgia'i^iai^' 
jjHelj-b i deml So^omon.* 



PcM. I. 8EPHANIAH. t7f 

gyftaiih, j crochm sur a'r siBniu, u awcbUw f drbl.ySechinali, 
ncu 3 goKoalanl Avjto\ yi hm a UumJ y deml gruUf, lieb fod 
yn 7 dėmi hon; gan hjnj jmie jnuunhoMibldyiireiiyd pb fodd 
y byddai <ddi gsėl eu Uenwi a ąogDūiant, ncu fod ei gogoiiiuil ya 
rti^^racb na'r dem] gynUf, odoidLhi tnrj brescocdoeb y Meumb 
jnddi. BooTHKOID. 

Adu. 10— U. Mae Ue i gugių oddiwrth jr yDtdroddion hyn, 
fod zel y bobl i uleiladii y doid yn dcchren oeri nedi dim and 
dau lis o lafar gyda'i gwaiih. O leiaf y nae yn ilcr eu bod yn cul 
eu cyhuddū yma o ^"^^J^ ^° 1^<^1^ weiLhttdūedd ya ddiiratli ger 
bron Diiw, tiwy «u diffvg o ganad tnfyadl alto ef, ac ymroai 
bollawl i'w wuuiaetli ef. Trsy gveitbredealoddiirysbryd byd- 
o] huoiaol, yr i^d en faoll sTllaiiiiiadBu m eu nvDeuIhur vn 
»nHgliy«wji 

gycieg jt offeiriad dro3glwyddū 
hyn f tyffyiddsi ag ef, er cyiinwy< ynddi y oig sanctiidd oddiar 
jr8llor,yrbwnBBiuicleiddiBi ba brth bynuag y cyffyrddai ag ef, 
—Byddanl nftar, yi oedd pa beth bvnnag y eyffjrddii un aflan 
BgefyiicaeleiwneydynBflan, Lef. IB. 38, GtLl..—Filly y mat 
babl Aim, yn afian lrwy eu hntferion pechadnrus ; bc am hyny y 
maeeuholladd.iliad.a'u holl fuchedilau dan nn iiodweddiad o 
anmhunleb, yu halo^ euholl galoa.auboll enaid. SniCLireE. 

Adn.20— 22, Golygai ViitiiHOi yr adziod bon ar negafalli, 
TU rhagfyaegiad ar kdtyd a dtTisgynai ar Babiloa yu yuod [eym- 
uiad Darius, a huddugsliaelhau Aleiandat yn Fenia. &c, Yn ir 
amgylebiadau hyn dymchwe!vyd breniniaethad, a gwnud lladifra 

bUDUD. BDOTHtlOVn,' 

AdB, 33. Mae yn ddiau fod Snmbabcl yna yn gyigod o Grim, 
ai yrhwn ycyfciriai bys y brophwydoliaelh yn bennaf, Storr. 
Ni J gailai y pelhau byn gacl eu osrblhau yn SonibBbel yn beraon- 
ol, yt hirn yn oi pob lebygolrwydd ni bs fyif nemm8wr flyncdd- 
oedn ai oi goiphfūi»d adeiladuy deml, ac felly nisgallai weledyr 
uno'rcyfncmdiadsumaKrioaBragfynegidymBiCTnbyny rhaid 
Tnai y Meuiah a ddarlunir yma dau eaw Sorobabol, megia y't dar- 
lunir mena msnnau eraill dan eov Dafydd. CoSim.— A Ih tmaj 
fci tll, gan di ddoniaw a'm hB»duni»d fel pen fj eglirys, a bam- 
ivr y byd. Felly yr arferai breninDsdd Fenia yn ennedie, avdur- 
dodi eu ihaalaniaid trwy roddi >ėl iddynt, gwel Eith, S. 10. a a-i, 
^eu fe ddiebon yr ymadrodd anryddo, un bynod o aco& et Ddu^ 
ac aDwyl ganddo ef, g«el Jer, 33, 34, Cas, S. 0. W, LonTH, 

LLYFR ZECHARIAH. 




pbvjdi i ft būd, hjd ;a ddcI y proptiw^ 
j'w pro^vjdidiulbū] giel ea GwbU 
iredi ai c}fliwiii. BooTBBaiD. 

Adn. 7. S(6iil. cuv liBlduidd, deq S 
nuiiaa n lousirT k Chirefisr. Nkvcoi 

Adn. 3-11. OltlaiM noMinulk. S 
pan.6. IS, «Jth o " ' 
Hirdd pettiHi, lu o' „ 
wel«dineth hou, grelir aagEliim u 
n Tiica coch, aV lleill u Mr^ a 
BooTHBaiD. Wnli y gcr ;n mircboc 
liuŪT miiwrh jdi & gogoaiBDl Ctist, fel I 
jr hwn JT martliogu yn llwyddiiui[m«, 
■ IB. 11, U. Gii.i..—Srfi,arhwiigiim 

"-mytlJavi 

,.„.„, ,.ddi' 

lUveovdd, a 



inmusLw]i ftl ofleiTDAa ei ddia]«dd jnerbjDyr Ii 

HthraJū jn liūll»wl fel jn tymliellid gan ea balchdet i'u č™i- 

ideb en huDun. cymb. Eta. 47. 8. SV. Lonrn. 

Adn. IS. ^0 <c'lt iedaar com, c;ra ydynl ■nrj'ddlualaii id- 

bjddog o alliioedd crjSoD, f. fe'u del'nrddir ir ystyrbj'ny^ 

lych gan jr jBgrifenwyr sanclaidd. Efaliai fod pedmar jn cut 

cawi i ddjtiodi llauer, guel Mica d. $. Vi oeaA gan yr ludJ- 

on laner D clj-nion y rhai a ynmoent iw gwasgarii hity,— 

ilistiaid, y rhai a fvvrienl t rbwjnrau iowjBf ar fibtdd adellad- 
hydeml.g^lNeb-i. 7. W. Lowth. 
Adn. 30, 31. Brduiitr (Der A^vd, y rbsi ocddynt i ■dgymiria f 
frygiadait aniaelhaiy cym. W. Lowth. Zorobabel, Jnsuab, 
js. s Nehemiiih, nedd Ligstimot. ond nid įiedd y rbsi hyn fel 
yliva SuTCLiFis, namyn gwcinyddwyr dan dy»ysogion Penia, 
f, Nabopglassar, tad Nobucliodonosor, yr hnn addymcbiiciodil 
unbennaeth Ajsyriaidd. 3. UyiHi, yr hwn ■ ddioyslriodd 
bcrodraeUi y Caldeaid. S. Aleiandcr F»wr, yr hwn s ddyst- 
xeludd amberodraelb J Persinid. 1. Plolsmeua, yr hwii ai 
naMhci bunan yn leijtt ytiipht: yr oedd rhai o'rrhaihyn 

PEN. II. 



rrieg, yn arwyddo fod y gEn- 
m. fclna'8 galint ei g«,l™l 
;byg Ibd Zeclumali » 
hu.VKtt.~A Jtr. 



\dn. 1 -*■ Mse y gorcbym; 
lwri mor ddyddoranl t'i ludd 

-d hwū rh«ng ogaln a deg ar hugeiD imi. S(j 
iem a gy/atmiddiT fii maa-dt^, fe luosoga y 
jnl, M na'9 di<:bnii y tei o tėim j murian ea cjr„„:n.js, „. 
ntH. — Byddaf 'ddi m far od/in, eyreiriad amlirg aty ddcfod 
jonen las o įimgykh ewersyll yn y gw1edydd ilnyroinioi jq y 
i,ercadwdrawy gwy Ilifllod rheibus, rhag rbuihio o hnujm ar 
įDUi. CobBiN, Khaid fod y gyflelj biaelh yna yn adgnfio yr 
lifon o'r golofn das, amddiSyn rbyfedd eii bynaflaid. -A 
Idafvi agonsnH ya y caiiut, cjfeiilad aC yr antydd oi prenen- 
tb D«ytbl yn y cyEsegiuDcieiddiciaf, KLiif.fi. 4 NsncoMB. 



go-eddillo'rluddnc 



iserlyno. BLĄruav 



cyftin 
van.8 

a'm bantonoaa at y cenneoiOFua scn yBpeiiiodc cnni. 
\dn. B. A byddani yn ytghjtacIK iwg<ixunm, ac feily y bu y 
bilonioid i'r Madiaidt'r Puniaid, yn cnw«(iig [laa gymcrodd 
riiuBabilon.acj'ihyapeiliodd, g»cl Hag. S. 28. ideddyliu 
dgaofodyr a!iin'li^biiidyinawedieyni*rydlleynfuBn,fixlyr 
idBwoa yn MabSon wedi*u rhagryliBddiaanii TO-Si.-ifKTSi 

ciF. H. a o 




ilidaeth' 



^iriadyr ocild gof&l y d 
leifodcfjnieiiDUiprj 
B Diuldina h>n oeda : 



cv6an-iuaLl j brophwvdoliB«t]i yn i 
.'JDiirjehiuTj'dduJdolH'jrtffyddlaitD 



dol," 1 Pi>dr2.9. 
lohgid und. 
u fod y dJiidl 



did wrU] ąorpb 
'n J beUDoa hon 
jmjrm-n luu juiuuA jma yn cynnrj 
— Angel J/r ArgliEydd, y MeuUh.- 
Teslyn y dd^dl, dcbygid, «dd coiph 
dud corph cyfivilliiau Mūses» y rhai 



v. IV. ZECHARIAH. 



tnas a'r deml; ond jn fwy felly, fel y gwreiddyn, o'r hwD 
dd yr un a elwid y Blaouryn i ddeiUio, wrth yr hwQ y n d( 
adl y golygid y M&ssiah, g^el pen. 6. 12. Boothbotd. 
Adn. 9, Jpele, ygarreg, cyffelybiaeth arall o'r Messiah, fel sy 
sn ei eglwy8, wi'ih y r hyn y'i hadwaenid yn mhob oes ; gw( 
en. 49. 24. Salm 118. 22. Esa. 28. 16. Dan. 34, S5, 44, 45.- 
r un garreg y bydd saith o lygaid, wedi eu cerfio yn y garreg, yi 
wydd-luiiiol o ddoethineb a gwybodaeth perifaith y Duwdod, a 
nlygwyd yn ei raslonrwydd yn yniostwng i ddarpar y sylfaen 
fcdd yma, ac yn yrahyfrydu yn yr adeilad fywiol a'gyfodai 
ni; a'i ffyddlondeb yn eu cadw yn y lle i*r hwn y'u cyfodasai. — 
^elefiyn naddu ei nadditid hi, meddylia rhai fod. nid yn unig y 
ith lygaid wedi eu cerfio ar y garreg, ond y cyhoeddiad gra8lawn 
ganlyn hefyd, ^'Amia symmudaf ymaith amviredd y tir hwnw 
iwn un diivmod," hyny y w, gwneyd iawn droš anwiredd y tir 
ewn un diwrnod, canys y if(mld hono yn unig y gellid symmud 
iwiredd y tir, mcgis y mae yn ysgrifenedig, " Heb ollwng gwaed 
d oes roaddeuant," Khuf. 6. 10. Heb. 9. 26, 28. a 10. 10. 
Adn. 10. Dan y uHnwyddenf mae y darluniadau hyn yn dynodi 
yllfa o keddwch a diogeIwch. Mae yma gyfeiriad at arferiad 
vyreinwyr mewn amserau heddychol, o wlcdda dan gysgod coed 
ladfrig, 1 Bren. 4. 24, 25, lle y gwahoddcnt y mynedolion yn 
7ydd 1 gyfranogi o'r wledd. Dayidson. 

PEN IV. 

dn. 1 — 3. Mae yn ymddangos fod y prophwyd wedi cael ei 

'} gan yr angel droš beth amser i fyfyrio ar y gweledigaethau 

xrsai efe o'r blaen ; y rhai debygid, oeddynt wedi llanw ei 

vi a'r fath syndod, fel ag i ddwyn ei feddwl oddiarbobgwrth- 

;h arall yn hollawl. Yr oedd efe fel un yn cysgu, ac y mae 

'hyg na's gallasai dim llai na phrescnoldeb yr angel fod yn 

aol i dynu ei sylw ar weledigaeth newydd. — CanivyUbren i 

aur, mewn ryfeiriad at yr an oedd yn y deml gynt, ac yn 

dluniol o Eglwy8 Dduw.— ^ du;y ohwydden wrtho, y rhai 

modd dirgelaidd a gludent olew i ddiwallu y Uusemau, gwel 

W. LoWTH. 

6, 7. Nid trwy lu, ac nid trwy nerth, &c. Megis yr oedd 
yn cael ei arlwyQ i lusemau y canhwyl]bren hwn mewn 
'oruwch naturiol, felly y dangosid y byddai i'r deml hon 
corphen trwy allu Duw yn fwy na chymhorth dynol ; a'r 
1 yn neillduol am y deml ysbrydol. Caw8id cyhoeddiad 
yrus trwy veithrediad dirgelaidd Duw ar ei feddwl ; ac- 
ylanwadai Duw fcdd yliau. Da-Vv^s. imc K<vx3«x^s2%. ^'cv •'c^- 
• tfafro eto ; ond vu eu\^vi(W^o\, tv^ \^>3^$w«^<"^ "f^S^^-^ 
id gaeleu doniavv atVv^-N a.>NO^x^^^^"^««.^>^^^^>icccs 
dd, i'w gwiieyd Ą^iv\i>jTvoeL aax^w ^^7?^^; , ^ ^-^ 
wydd,„^a%i, ^o..,--Vm^,^^-^ec.-.v,^ 



ZSCHABIAH. 



ydiloedd a'D ewne7d yn vutuledd, ;d ymadrodiliFiTi darluniidiil 
a OTlbdlad j i1iwvumu cryfof, gwe] Kia. 40. 4. Mali. 31 31. 

onhjiluddoBan, Ci-isiiE.- 6WV"'(* 'il"<v. "ef llyguid ; 
Argii^ddiBDi y rtmiy Kirh^jUid ynpcn, 3. 9. Wim.iik>. Mr 
f cjMiiid jmi, nuill Bi at raglunjielb neilldiiol jr ArgluTjrl 
DCU, ■tfi)r>br;dioiigwuiuiBelhgjuti}uysivsuaBeŪi«QleiDiK,'r 
vr li]JddW<Hi' Clajikb. 

Adn, 11. Btllii/wj!ddaniolrwlieilmhi/u! wrlh jr bfn cUti 
J Eoijgid J ddn'j onidiM'yliiielh, Mtj ddoddf »'r cfenjį'l. du i 
rbai T ilmddid onnlau g;wenhlBWr jr dnIiĮudiliad Diryfol, mji 
rhii v goltuii JT enaid BlAirNsy. 

Adn. 34. jy^maBdrfiriijainciJncjiiln., neii"ddDiif»b jr<J«. 
J "ddiui ennemlog." Mmjti nnhobjg (od y dd«j- olewjilloi, 
lUT anGhfliBD hjn fa uvyddncciu ;r hnll eglnyi, du umbK 
iIdrMbinhi»diiu.neub«aim»iianwogjodiii.gim >u bod jn ii 
honliellMl otidiwrili 5 cimliwyllbTQn,Brn7ddliiD prjodol jrB|^ir?i 
ae jra e! ĮnrBoBni ag nls*. heb jr hwii oi'a rhtkldai uleimi, oi.\ 
fflrolMHidrji holi oleii jiiyr Eglwj« jdynt; acy mjic yn oti 
ddadlDBd^r £g)n7B}'w f^būtellet goleuni ei huuaoi y ew 
^ dorfa^ him odiuvrtli Vitbryd ■. gair J>uw. Datidion. 
PEN. V. 

Adn, 1—4, Miamlefbli/gUyfiiiRthcdtg. Yr oedd holl we: 
•digaoUiiu y prophBjd Ijd jn hjn K-Edi bod yn Ejiuriiiwn.ni>i 
va anry mop ft^ yn dango! bamedigaplhiu jr ArpiKj-dd «r lidr 
uo »c ai.Rhs ftaiiniod. Vr ofdd y Įil.'g HyfryaiB fel vtnn B<reW 
Ezct'iel, ]jcn, 9. 0. 10, yn lldnu melidithion i'r cyfryir ni. Vi 
elJ«lcg, i lUauBūB niawredd > chyBjmdtr .' 

Dcdd lesir mcinr liiddcitiK. et 
gytmnj- -"'•■ — ' 



aA a gyim 

felldiihai , ,..,,. 

y galiu g}., 



gwm ; yr iKdil artvyddlun y ff^lldiLh a wdu t praphw 

limEphab; on.i jn llaKer ''■ 

yoddi. UdoTHiunD. 

iiii jmgrfjngKofeitn v lleslr. S>wcomk. GtUid niį„ii.,( ,. 
bvū jn itynooi thyw tadd o alialfa yusseleinuidi arbti:h.biian ii 

fel na's gallonl iiTied i bob ^tbufiiedd y injnnent A bi, r,;,'.i 

pu-yi ptarm ar cicnaa, ta- aiv y KtiJg g kita jt Kiil.ali, . 
ptiB'ysū i lawr yi) .rlfcitr, lr«y yrhyn v rtynodir hurn lh\v i 
lifcbuduriaid, »c y dongosir na's gellir dluic .i arnel dialudd Uw. 
ui, B'i (lii;iidugyn yu dcnm lle y dciD. (iiLI. Grlirir y rvii- 
plwni yma ya daUiil.imtš. 6)d jn deūen gion ifl tulenl □ rui Uus. 

uad nidūiui ynnn.ao ■ " -" " ' ' ■ 

gorchuddio ftBM di to^i ■ 



I. VI. 



ZECHAKIAH. 



dtbjgmū 



Ads. 9 — II. Jc vėle ddmii urraĮ^d, ) įbai 
girflaVDi y nelcdigseCbarvi'yddlunial.Bc 'dj 
^11 hw)' ■ cdlent gludo jr Enhah yn brjii; 
idiii. Bdotubotd.— 7 aJiiliadu iddi dį. kc. 
ytlyr J "ElediaMlb hon yv. M y caelhgludii 
oynjeryd lle o tertvydii drygioni y bubi; u j b.vddai i'r cyffelyb 
sugura ddyfūd i'w rhan oa dychirelentai y cyltelil) gimjneddaa ; 
ai telly y mae ?r holl bamod yn rhybudd difrifol. yliydd»i i ™- 
wiredd gwiBdol dynu melldilhion lluoiBwg, gniogatiad, s chKlL- 
gludiadyng08b»jy geuedi. BooraauTD, 
PEN. VI. 

Ada. 1— e. Mie y lyffredin oi Esbon-tyr yn meddwl gydą 

iaeUiiail ao aracajiioo digyfncivid Diiw, jo ui y rbai y lly»t>dr- 
■ethn ett y ddaiar, Sal. 37. S. Y meirchya y gwahaDDl gerbydan 
B d.lji]odeal yr amtyfiil fremnisFlhiuiayDedDl,prescūn], adyradol 
yo eu dyluanad ai omgylcbiadau publ Uduw. Ni ddywedii dim 

aetb Atiyiiftidd waedWd, adn. S, obEegid bod bgn wedi myacd 
heibiojūbreienol. G'(llidmeddwl fod j m" - ' ' - ■ - 



ircAJaonjn d.o«ii 



uidd, yc byu a eit gyreirio 
. !rwch«ytI«dd.woD. y 
meirek brilhiait a saiaaum, ■ d^gir jd uiryddoccau jr amherodr- 
«cth Ku&inig^ yn ei hunr^r«] Batto lywodra«tb, yr bon a dreidd- 
inddi'ruD gwledjdd,ac ui'i gellid ei ctaadw u tėivn c.vlch LcrTyuiiu 
cymedrol, y rhai hyn a geūiuBnt fynfd 1 gynnimiirtiicy v dikisr, 

BooTBBOTD. NtOCaME. GlLL, W'lILIltfa. 

Adu. 8-11. Mu yn ddliu fnd y periuinau 1 eiiwid yma oU yn 
oSėiiiiid.ac fclly yngyigodau priodol o 'Treninol oSeiiiadaelb.' 
Y coninan oeddyrl tidai', nifer yo arwyddo perffeilhfwydd. Nid 
ocdd un BOgenrheidmydd am y LHroniaJ ynta eyda gnlwg ar J«- 
UBb yn btridnol, caiiya yr oedd efe w*ili ei uM.d jn y mydd arch- 
offeiriadol eiiMB 1 gtn hyny, nMcyo eglur nai yr hyn ydoedd 

g«irioncdd yn frtoin vrboll fyl. U»vidwn 

Ada. 11,13. OvdNod. grpen. 3.8— 10. Nid Jnluali atlvvir 
y Blaįuri/n, ond iredi i'r prophwyd roddi y guron ar ei beu t!, 
efij B raglynegiu (m ddyfDdiad y Meuiih, un yr hwn y ihagfyB. 



— Ji efi a aJeilada dėmi i/r Arglvydd, gelwij 



,- I Cor, t. 19, 3 Cor. 



H. S. ^.—.^ ąft a iUhv 



t u idiiig ir j|O0i)nian', yr urbyd«dd a 



'Ty™ryd»1." I 
irbyJadd a'iaicd 



rii 

i 




iėd ZKCUAKIAH. 

DiiU^yddaVIl^. W. LgwTH.-^ chį 
ddį/ra jR duH. yr ocdd Cuim, Poolk, Gi 
petlkiui u nid penonau k olvoid ytns. b 
iwydd yo mhu'^n tin H»rglwyid y dyfe 
(ed cymnioddrounKittdd, acy daioslyr 
yw hanfud yr efePHjl. Boothhhtd. Y b 
rhwiig ntfordd a d.i«r, wrfi ei guduuhii. 
jTud.tSUb. A.Ci^«B. 

Ado- Ii -JVc»™™»^J,ie. Yro 
rhoddi un L bab nn or pffciriaid hyn. j rf 
y dcn>l fel d.Wnod«u o'r hyn y« gulw™d 
d».li«lll»«cl. Dacipsoh. 

PEN. vn. 

Adn. a. 8. Sdirier, » KqieiinMfcc?i, n 
oeddy gwjr hyn ; und y mse ya ddiun e 
my>p y bobl, gan y rhui yii hunfonid i j 
■c a r prnĮihayili yn nglivli'h pelhiiu cref 
yn hyu wedi boJ yn arfer ciiilw pcduir . 

ed; oiiyūyimlwcriddinis,crcof am i 

S2. 6— la ; y div.leJd et cuf am lofinddii 
red mii, Jf^r, 41? 'I; .'r biidi>'iuT:dd yn y 
iaclh un ddei:h[uiiLid y gnun'hae u Jeriii 





I gwLriQDei!d; liwy ■ mliialiiDl mewn gwirionedd calon, cyiUl ag 
jn J gwir ddull ft otjniT ganddynl; bc a MlifeddMl "ririonedd jr 
■ sdd*wid;nn. Mae j gpiriaii hyn yn gjffeljb i Ezen. 87, 2S, 34. 
'PnoLB, Mde yr 'hya o. ddy»tidir om y ddinaa htio ymd, ya 
gn-etidu i'w eyinhwy«ū at y Jcrusaiem ysbiydol yn uniĮ., guaną 
bu yr un lylhyienol bylh yn Eiiurog am ririonedd na snatlsidd- 
rsydd ar oi adferiod y bobl o'r c«Ihiwed ; yn yr Eglnys Griit- 
ionoEol jn uaigy cyflawn gwblheirhyn. Daviūmn. 

o'r cnelliHied, yo yr oLwg ar y ddinas eui mii-yaf elo yn adfeiled. 
ig, a'r bobl ond viim} ia^ii. fud yn barod j amineu arhyf^dii 
«rlh yrhyn gglyuenl; elo a aliai hyn fod yn thyfedd yn ngolwB 
I>uw yr h»n a Banfyddai beth a fyddai ar oi hyn, BoDTHBorn. 
Adn. B— IS, Cyoih. Mica 6. 7, 6.-~Ob!egid gyrrąiu yr Asll 

jmryion, oynhcn, ao yipail. yr hyn a welid drosynpaid deng 
mlynedd a liiriugain y cielhgLudiad ; canyi yr holl geuliodloedd 
cylchynnl, yn enwediK yr Arabiaid, a Hinent jTychydig drigolion 
a'i meddiannentynddiball; ar Samiriaid a orthrymnmnl yn doil 
yrhaiaddychndaKntgynuToBabilon.gvellDzra i. 1—1. 

Adn. 30— as. Gwel Eia. 2, 3—*. Mae yn ddiddadl fod y geif. 
iau hyn yn i;ynnwjB ptopbiFjdoliaelh am ddychB-eliad yiholl 
genhedloedd at y Measian. — l^g c ddynien, nifer pcnnodol am 
nifcT anmhennado]. W. Loyrrn. — Ittddea/ yma^ Bvdd yn dynodi 
addūlwr y gwir Dduw ; gwei Nod. ai Khuf. S. i8, 29. Esa. S. 



Adu. I. Hadrach, un o'r enivau a arferid am ddyfiryn Damai- 
oui. BooaiBT. — Fydd ei orphicytfa ef, y rhau rwyaf o r ad(yd 
jma B ddiigynai arDamascus: mae digofaint Duwyngorphnry> 
ar y rbai a goibir ganddo ef, Ezec. i. 13. u IS. 12. a 31. III.— 

Adn. 2. A Hamath It^yd a derfyi%a wrthi, naa, "yr hon a der- 
fynaamį,' Yr oedd breniniaelhHamathyncyrhaeiio dir Can- 
aan, neu o freniūiaelh Kehob ar y dehau, hyd ddiuai Epiphaaildl 
ar y gngledd, ac yn ymledii o ororMory Canoldir ary 'iorl' — '- 
hyd fieūiniaelh Pamascuj nou Syria ary tu dwjreiniol. 
gellii casgiu oddiwrtb Eiec. 46. 19—30. g«el SBren. £ 

Adn. 1. WediirbuddugoliaethwrgymerydTyrua,ereBur 
ei rboddi ar dan ; djaagndd pymlheng mll o'r Tyrciaid 
llongBu.BC heblaw y lorfeydd mawiion i )add»yd jo grenlawn, 
-i,_...j J 1 „. i — =i.. „ bonyni i guetliiwe(l. Kbith. 



Adn. 7. Antiagiffaernfj/maUheiyiaedo'iEiiaiA,įit(irioa&aidd 
ac eilnnaddūlgar y Philiatjaid a ddarfyddant. Cymerir y gyflcl- 
ybiaatboddivritiifiiryBtfilodgnyittionrrhai aymlanvfiut ar vaed, 
meddNaocoHS. Vroedd yrhoUd^uuotdAV^'Sii.'vt&^^'^i^uO' 
twBį oairailh gan Nebuchodonoson tn^\i,iii * 1'^^^*^^^ 




Ado. », 10. Dymn bniw[ no'irJiff fod U] 
wut idol ar ri K^-Vyi. Vr oedd .v .Vleisiit 

™nrfi"Hfraa>^"aį'd'i""r3d«'i 

UD gvfircdincil, »H hal] vlvuiou j ew\mpo o' 

ai.T-8, lnanl3.1-ld. An.4.a3-33. 3 

Adū. 11, Tra.„aard rfj(a»mod,&q, Sy 

KeIwj-» yn cmI «i dariunio fel l>Eni,«,' kc y 
Diewn con-hur, ahch ddwrr, vr hyn oedd 
jiiy KirInl.i'ddĮlocthianliyiiT. Eigirarcd 

iiGhiuIiU'Dtsd Kvruinmodaa ; cwel Nod. ar 
le—M. Datidsoic. 

Adn. 18. rr onulil:ffynfa, Jernsaltin, jt 

Eglvyi, lle mae lluir .vn amddiRyn ps,< 
nsKaud y cyftinmūd, cymh. Ksa.SB, 1— 3. 
im, er fu hod ,vn garohirorioii, yt oeįidyiit 
UD vuedinrth.ya deiiliu oddiat (iddewid 
Adn. 13 l'an atmUcvf Jvdah, ncu, "F 
r»i, oc Kiitanipi ^n riaeth i ni." Lowni,.-..i 



ZBCHABl&H. 



(yUdentyDdyniDncyhoEddusoanfėidrclraiagiilIu DuH. Mu 
y oyfeimd at gof lįslofiUD nell m beaneiaio ara ta gvisgo t 
dknroa faleib, er aiirhnledd i fuddugoliaeUivjr. Oen. 36. 1&— -U, 
Ado. 17. Ei rfiaioiii e/, neu, " Eii llwyddi»nt hsry." Y g^.vg- 
ddrjfuh jv, y bvddni i'r /uddugoliselb gael ei dilyo Ė lliryddjiint 
cjrffr«dlDo1»cydelyb i'rhjD a fwynhcir gan genedl ddiweL oAdU 



baliuth, Ho). 3. U 



ic arlwy«lig b l)el»»thrwydd o 



Ado. 1. DdsųtaeT gymmylau. deū !e\\L, fel j raae ar ymyl J 
ddilen, B Job 38. 3«. Mae gvlgnr nunr yu dilya uruiiui i nellt, 
gwel Jer. 10. ]3, W. Lowth. 

Ado. 3. A ddyaedatani utagtdd, k^ Uvj 7 gau bivpb^jdi. j 
rtaai a addtwent, ood ui'i ealleal eyAan-' 

Adū, 1. Fil ei ha--"-" '— ' ■-- '' 



yrbull fi^ddogion ar milvyr Augenrheidiol 
dfogeliKdy gencdl. — Gertkri/mmarfriaa va hjiiHu j.HnmAiviuj- 
wr, neu flKnor; mae y geiryu gnreiddiol yn tael ei ddefpjddio 
iii«wn yttjrdda yn Eu. UO. 17, ncyniihefyd, fel y mae yn e^ur 
oddiwnh ycyf deaiyn. D*vinsoN. 

Ada. S--a. Dyna un o'r sddcnidion mirvaf nodedigy bvdd i 
bad AbrahBm gael eu btiteni i Egivyi Cduvr, a bod M pi ns'i 
įiBTlhadiuid hicynl, ni chafir eu baiiH'ireddau na'u Evrthgilisdau. 
bydd eu maddeiiant yn giflava, a'n oinynuad o n^inliau plaut 
Dui. ju drwyadj. Biuf. II. 25-^-32. Davidson. 

Actn. 9, 10, Jc lunn auilcd^dil pttl n'nt coflanl, hyny yw. feD 
djcbA'elirat yr Arglvydd tra yū trigomevn gitledyiide4ITūnal. 
cimh. Sal. 22.W.—^c ni clitir Ut iddynt.hįDj yw, bwyaluo»llg■ 
■]lty□ ddirfanr. Frtoi. 

Adu. II, 12. Ae tft a dramsya trurjf y mSr meion blinrUr, cyf- 
eiriad at y fyuedfd gynt trwy y M6r Cocb a'r lorddonen, ac Hdd< 
ewid y'u gvaredid elo lrwy yr unrbyv allu ūiawr- Blayney. — 
Ac v'' ""^ tfyr ^mroditml,iygiiDleu holl onichwylioii dinetig 
B mU-raidd, Ruladul se egUyiig jn mlaen yn ei enw ef, troy 
Birdurdod, uenh, ■ doethineb oddiitcbod, yn oi cytraitli yc Ai- 
glnydd, ac er ei ogoniaut ef. PooLE, W. L(JWTH. 



rod ydeml yn cael ei galv Ltbani 
11 phrif addurniadaa vedi eu gwDe; 
myuydd bwu» ; Be ersllBi hi y lelriau bi 



mm I 



M 



di, ■ phorthi y bubi hjn ag idiij-sg fuddiol. C 
Vn hju-uhy Meuinli nelvi'iri bonhi ei lial 
ehenogioa oedd y HhiifeinUid, y rhui b gya 



Bos 



1 afrifol o luilileivoo yn gseUii 



(i gymm\idog, ne 
rLsn trtty gteu 
lrw)r eu bymrjii 
feinig, JT hwu 



, arw)rd 



IJ^uodnelhnjT eu 1: 

ufiiddkKi y būbl i IMuw.— jiA"Jyi™],' 
dd.vlai tod ihvag hgll gorph y bobl. 

Ada. 8. A ttiorraii yjnaith dri bagc ..-,», 
jmudrodd yn Brwyddo loni ymailh o gymd 
Eiod. 13. ii. B 23. -.23. Ezeii. 14. %.~Tri, 
nlfer nnmliennodol. wrtb it byn yr smyddocį 
yr [uddewoD, medd rhai ; blunuriud eu prif 
T tri dmpartli o iywodraelhwyrj Dflejriud, 
medd erdll— Mrum un MFi, UDKr byr. 

Adn. 9. Pao TaLynom nDdweddiid y bugu 
nidytriiem nimrhaeLhul a asodiralluidnry y 
Yr oedd y pnidd mor wrtluiju£ fel yr ob 
TDCulbur llea iddynt ya ymoauigoi ar be 
rbūddi i lynU} pa mor aDevyllyogar byunag a 1 
i'w dynttyBlū, neu i ddystrjiviu y nadl y 1. 

_ Ada.' 10, 11. IJo„iSii«ghyfammod,h.yny 



Pbn. XII. ZECHABIAH. *ST 

yr hjn a ddyw«f1ir yn yr aduodau hyn f n ddarJuaiAd traebyr- 
addaa o rjodv^diad bJoeDoridid ^JadūJ ac ^lwyng yr luddewiiQ 

plKtydnliulli hon. Medd/liii enill mai yr iDiheranrtwr Rliulein- 
ig ai siryddogioD HOlygir, oudy niKe yr ndond HHiTyD lueddu 
yū iiyUatb i gefnogi y uulygiad tvntsf.— fiilmi buįail, ata y bug- 
■il ofiir, diles; disgynmfd j nue hun mcwn modd ufnadiry at1yw- 
ndraclliįvyt jt luild6won,canjsni bu būbl niewH a"dardad erineil 



y lljTvodraelh nladol. — Uyaad 

' CUKIE. 



an'd'irdod eglwyB 

PEN. XII 
Adu. I- Baich gair yr ArgliBydd i Iiract. mae y benood hoj 



S, 



iphnyiloliaelh un ddiffyniad, »awdd^ ■ giraredigacth 

Dduw, a thyivulliiad o'r Yabrjd: ato droediganh yr 

m yo y dyddiau diireddaf. Oill. Mae yn debyg fud 

gyfeiriad ot amgykhiadau b ddaiiunir yn helselhaeb yn 

SarvhCyEu gao »lybwr meddvol, ac felly eu difvynn o nerlli a 
sail. W, LowTH, 
Adu. 3. Ynjatn Inm fr, įc. Dynaid Jkboki y byddd yn 
mhob dinaa a Ihreflnry Paleslim Caan Inra, eef " M.en gurch. 

odėiit hyd y glimuu, y lleiU hyd y d<jwyrn>ii, au eraill cyruvicli a'u 
pen; ond os byddai i ddvn duii y cvfryw amgylchiadau genio 
codi mnen rhy druiB i'n nenb, tk a fydUai inevn perj^l o gael 
ei yuigo dsna : felly y byddai i'r bull genbedloedd a wrihnyneb- 
eatln'yddisnteglwyal>duw. Jmohi. 

Adn. 4, MiiellairerorfaniiiiairbyddinoBiidTwna.idd a ol- 
ygir. jrbiuBwneirif>niigajimwyaf o ■- - ' ' -" ■ '^ '- 

"' B.icu>.<.-. , 

. im a djMi 
_ cidHi bcbell Jadak yn fyntąf, a , 
rhai a irerayllani yn y wliid agored, fel na bjddo i't rbai a ddlff- 
yaant Jerusalem uddifewn gae] eiiehwyddai fynu. W. Lūwth. 

Adn. 10. r,hryd ynu a ymddim. cyflawiiwy<i y broi>hwydol- 
iaelli biia meno mesac bsiatih ai ddvdd y Peūtecu.!, Ait. S. 17, 
IS. loan. 10. 37. Cosbin. Vt hechodd yr luildeuon inry ladd 
y Meniab, am ba aohoe y gyrodd Dan hnynl o'u tir, ac ni'a 
bjdd iddoen hailKf»diiijiiddo,hjdonis^t«rtaKi«.«nii>i\»^a'A.. 
Dtrta i Dduw eubadfcru nVcaelIh^iiB&'&AnVAiMiii.u':'^-''^ 




r yw, y bydd&i i boU c 



hronhiryilalluUi flaeDorol vir i gcirian hm, 
(> Thai criireiriol hTii nlarn ; unvi fr A^ln- 
hoU ddagTBU, triry taAica cu hnll iKchaUu 
jll jn gmoraeraduj ™eio1ii^«f. Os y cm 
•do. 10, o'r hennod flasnoiol, nme yn ddiau 
mM 7 cjfeiriftd vuia. Dyverlir Tod gwaed C 
wrthbobpMhr.j; oddi»nh ei euOKraydd i 
■dgjrodadd Criu, ei orchjmvD i* odyi^ybli 

SbTegelhn mBddeiiiDt įieckindsu yn ei env 
udemi ufeganruKydelfeilliiiu ryncaf 
aychn-eliad Uaveroedd, tu: va Hlydliad y> 
Loo 34. 46, 47. BooTBiuiYn. 

Ada. 3. I mi iorri enaau yr eilinei atla> 
byn yn golvffu diddymiad eilrituuldoliaeth 3 
■ Llidiuiiid, cytul a'r luOdevon. W. Lon 



tnaytdl i etyltyi yi 

AdB.4— fl. YMyr, 

yn nn o ofldireildioTi 

Hlwog yn myag y pt 



eĮii.g:hmi 



Fbn. XIV. ZECHARIAH. §S9 



Dwyfol, ac mai cyfiawnder Dwjfo\a gynawnai y awydd. Iawn 7 
gailai yr od'erynau, a annogid i'r weithred ysgcler gan faluis eu 
calon ddiygionui, alaru y u jr olwg ar erchyildra eu bai ; ond, fe 
oruwch reolai Duw eu drygioni i gyilavni y go^oueddusaf o'i huU 
amcanion doetliion, cyfiawn, a haeli'ryd. Čyinh. Act. 2. 2B. — 
Adn. 8, 9. Ar oi peth eanser bydd i amgylchiad tra ofnadivy 

gmeryd lle, sef torriad ymaith rau fawr o'r gcnedl luddewigtrwy 
m l)ėvryio\.—A'r drydedd a adetair^ yr hoil lisddeuon a dder- 
byniasant yr efengyl, ac a wrUioda«aiit ymladd ar Rhufeiniaid. 
Byddai y rhai hyu yn agored i ddyuddetiadau llyniiou ; ond fe u 
parid tr\vy y rhai hyn, a Duiv a'a harddelwai fel ei bobl ei huj,. 

P£N. XIV. 

Adn. 1. W€le,ddydd yr Arglwydd, yr hwn a di-cfnodd eff i gosbi 
pechodau ei bobl ynddo, yn dyfod ar yr luddewon, y rhai a ddir- 
mygasant ac a leddasant y Messiah. Poolk. 

Adn. 2. Yr holl genhcdloedd, fel yr oedd y Khufeiniaid ya ar- 
glwyddi y byd adnabyddus, yr oedd neilh y r holl genhcdioedd y a 
unoi yn eu lluoedd. "W. Lowth. — A hanner, nou "ran o'r Udinus," 
fel y mae yr un geiryn yn cael ei {lyfieithu y u Barn. 9. 43. Dun. 
11.4. Newcome. Mae rhai esponvvyr o'r farn fod y rhugfyneg- 
iadau a gynuwysir yu y bennod hou, yn golygu amgvlchiadu't 
sydd eto yn ddyfodol; oud y mae yn debyg eu bud \veJi dechi-cii 
gydą dinystr Jerusalem gan y Kliut'cihiaid, ac.yu yme.styn >u 
raddolhyd at yr amgylchiadau a gymeraaant le yn oi hyn g\Qa 
golwg ar yr ludde«ron, eglwy8 Dduvr a'u gelynion. Scott. 

Adn. 4. Ai draed a šofunt—ar tynydii yr Olevydd. Y golygiad 

inwyaf rbcsyniol ar yr ymadroddion hynod hyn a all\>u ni ei 

gasgiu 04ldiwrth opiniyuau y r amryl'al Esbonvvyr yw, eu boil y u 

golygii cyfrvngiad rhyiedtiol o eiddo ein IIarglwydd yn nychwLl- 

iad olafyr luddewon, yrhwn y dywedir ei fod yii befyll arVynydd 

yr Ole\vydd, yr hvn o hervvydd ei sefyllfa, ei uchder. ai agos- 

rwydd i'r denil, a ddynodai le manteisiol i gyfleu cynnorth Ayon. 

Darlunir daiargryn hefyd, megis yn cael ei chynnyrchu ganbre- 

scnoldeb yr .\r{įl\vydd, fel ar Sinai. I. Cobbin, Poole, Clarkk. 

Mae eraill yn meJdvl mai cyfeiriiid aydd yma at yr adgyfodiad; 

« chan fod y Prynwr i sefyll ar y ddaiar yn y diwedd, ac i ddyfoj 

i waered o'r uef lel yr aelh efe i fynu, mae yn dra thebyg y difc- 

ffvna efe ar vr un rhan o'r ddaiar ag yr «sgynodd efeoddiarni, 

Jbb 19. 2o, 2«, 27. Act. 1. 11, 12. Gill. 

Adu. 6, 7. Dydd hwnw — un diiomod, wrth yr hyn y dynodir 
holl yspaid teymasiad y MesMiah, at yr hyn y mue yr hyn oil a 
ddyvedir yma, ac yn y ddvryadnod nesaf, yn gyndmysiadol. 
Yr oedd goleuni gwirionedd Dwyfol i lewYtcb>\'^^Vi"*x\v-6.vci.,wcA. 
i irael eu i/wvJJii gan gyfeiliornad al\i\\v\\,^v^^^^'J«^^^'į:"^^^ 
tua diwedd y dydd, pan y bydd Vr ^nvvcvou^^^l ^:^^^^^5^^ 




gadw tingi į peb^ll, trrj 
jn g.vffiwiin, i»u f«wl s 



biM a'r^ci'U 



.nscdJir 



I dumi. 



phayd yn rv wruMa ai yn tu 6™ 
Uijaru gn cįlMr am idtfodiad v Ma 
Bidi/Miv^. Iiyd Im'r adtg yr oaUvnl 
iciie iddynt dd]/*gwyt prophicydi mv 
PEN, I. 

Adn. 5 , S. Ebi Jacob a liąffaii. • 
r, flkfc i Ji>Lr>l> g'j hid, vr Isndiuid, 
oeddynL "cdi cad givell dr, • rluigm 

Adn. 4, A, Mifinau a SvmaJ i la 
■incuioa a'u bfmdrechioD i yma 
wyd, Girel Obadiah 17-31— 



hirnt i ITiaii 



; efiUdi 






pbn. u. malachi. $n 



d>-hudiUaut dro8 gamweddaii yn fyiiyuh. Sį/r J. i'iii.uins. Oui 
bydd anrheg y n gymhesur i raddau ag urddas y r hMrn y r ymwiieir 
aą ef, amgylchiadau yr hwn a fydd yn d hotfrymmu, a g^ erth y 
flttfr a^eisir, t'e'i gwrtbodir, Haumeb. 

Adn. 10. kphu'y o fumoch? neu, " Diau cauir y dorau i'ch er- 
byn; ac ni's cynueuwch dan fy allor yn oler." Nkwcomk* 

Adn. 11. Er i ddefodau Moses ddarlbd, cynnyddai aberthau ; 
canys c dystiai yr Argiwydd yma, y byddai yn lle un genedl, yr 
holl gcnedloedd yn nesaa at ei allor, ac fel hyn yn addef ei fawr- 
edd ai ras; gwel Ezec. 43. 18—27. 

Adn. 14. I titae yn ei ddiadeU wrryw, sefun cymbwys, a pher- 
fiaith yn oi y ddeddf i fod yn aberth. Trwy drosedduy ddeddf, 
ac ofirymmu yr byn oedd wabarddedig, yr oeddynt yn tyuu au- 
foddlonrwydd Daw y n eu pennau. Gwel Lef. 22, 10, &c. 

PEN. II. 

Adn. 2. Eich bendithion chm, rhan yr offeiriad a oly^pr, pen. S . 
10, 11- Joel 2. 14. BooTHBOTD. — lėyinyĮi auinellditUiaU eUoes, 
cyfeiriad at dymhorau anfirwythlawn, neu y newyn a gymmerodd 
ie tu a'r pryd hwn, gwel Hag. 1. 6—11. Clarke. 

Adn. 8. Yr oedd taenu tom ar eu hwyuebaii, yn arwyddo j 
byddai iddynt gael eu gorcbnchio a gvearthrudd. Yn lle derbyn 
ysgwyddog, a photten y r aberth yn oi y ddeddf. Deut. 18., 8, dom 
a fnrrid amynt ; le, a mwy na byny, hwy thau eu hunain hefyd a 
f wrid gydag ef i'r dommen, Ac un ach cymer chwi atto, neu, *' a ch 
dfcg chwi gydag ef." Datidson. 

Adn. 4, 5. Y gorchymyn hwn, a gynnwy8id yn adn. 2. — Fy 
nghyfammodf sef cyfammod yr offeiriadaeth, gwel Exod. 32. 28. 
Nom. 25. 10—15. 

Adn, 6. Cyfrailh gioirionedd oedd y n ei enau c/, er fod cyfeiriad 
neillduol at Aaron a Phineas, eto mae yn debyg y golygir yr holl 

lwyth. BoOTHJU>TD. 

Adn. 7. A gadwant tDybodaeih, a'i trysorant ac a'i cadwant i'w 
ddofibarthu fel y byddo achlysuron ac amgylchiadau y n gofyn. 
J$ydd i'r bobl ymofyn ag ef am ystyr y gyfraith, ai chymhvvysiad. 

Adu. 10. Mae y prophwyd yn ceryddu y bobl a'r otfeiriaid am 
ymgymmysgu ar cenhedloedd trwy briodasau aiinghyfrcithlawn; 
gwei Deut. 7. 8, ac ysgariaeth hefyd, Ezra 9. 1. Neh. 13. 23. 

Adn. 13. Gan orchuddio d dagrau allor, 4*0. Mae yn debyg mai 
dagrau y g>vragedd addygid o flaeu yroflciriaid i dderbyn llythyr 
ytgar a olygid ; bod yr allor wedi ei gorchuddio a dugrau, a ar- 
wy<ldai fod y nifer a ysgarid yn lluosawg. Davidson. 

Adn. 15, 16. Onid un a mnaeth e/e f Un gwr, uc un wraig ; eto, 
er fod yrysbryd yn vveJdill ganddo; hyny yw, fod pob guliu a 
doethiiicb* ganddo, fel y gallasai wuoyd ych^aueg pt- buasai yn 
dewis i un gwr gael llawer o vragedd, nc« i un wraig gatrl ych- 
waueg nac un gwr. — I gei*iohadduwiol, fel.y tcimlai rhieniddydd- 
ordflb nriodtd Tn addvsK a Uesianl <tv\ \iVvctvV^vLViN^'6^^^^»^\'^^ss»»svvwvx , 



tr)i IBln na ji'nrnphvrcl ercDgjIjicM k 
/uln >. M.'i ilmm,nb.onLtJI, ^i\h 
r> inrddiint vu eii Dc dsn r rjriiu:inuil 
l>*iiT o'r ntIHiiiiid s icmlMHnt. UuoTmio 
'.Adu. 4. OfrKaJvl-rh,o6iv.mxiA>ri-i 



l>>ddciidi1aeiiLcii(iitLui. fci}*!! v}ttJ 
ljdliiH!il rmilk 

Altu. IS—IS. Mm r •Uiiu>i:a'. ■ įy 
hyn TndrAi'h}wir ntiOiiiTAliJa'i \ ijf-T.L, 
ĮĮOMiAil ;r leiii. Aagrl i (^.''tuiiiinod. i n i 
!■ .1 Įf Koduraid ja cmuiu u-rni i;i!v1»ti- 
ronUgcnn llivcr «nb ei 



■f -. 



^r ■ ■ — 




-.X 



^%